Sayıştay, KİK, Yargıtay ve Danıştay Kararları, Bakanlık Görüşleri

ÖZET: Başvuran, 2018-2019 eğitim öğretim döneminde okul birincisi olarak mezun olmasına rağmen, okul birinciliği bilgisinin sistemde görünmemesi nedeniyle yükseköğretim programına yerleştirilmediğini iddia etmektedir. ÖSYM, adayların okul birinciliği bilgilerini kontrol etmeleri için belirli tarihlerde uyarılarda bulunmuş ve düzeltme yapma imkanı tanımıştır. Ancak başvuran, bu yükümlülüğünü yerine getirmemiştir. Bu nedenle, ÖSYM’nin herhangi bir kusurlu işlem yaptığına dair bir durum söz konusu değildir.

Başvuranın okul birinciliği bilgisinin zamanında sisteme işlenmemesi, eğitim hakkının ihlali anlamına gelmektedir. İlgili mevzuat gereği, okul birincisi bilgisi, okul müdürlüğü tarafından belirli bir süre içerisinde e-okul sistemine işlenmelidir. Bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi, başvuranın mağduriyetine yol açmıştır. Danıştay kararları da, benzer durumlarda idarenin hizmet kusurundan sorumlu olduğunu belirtmektedir.

Sonuç olarak, başvuranın okul birinciliği kontenjanından faydalandırılmaması hukuka aykırı bulunmuş ve Milli Eğitim Bakanlığı ile ÖSYM’ye, mağduriyetin giderilmesi için gerekli işlemlerin yapılması tavsiye edilmiştir. Bu durum, eğitim hakkının korunması açısından önem taşımaktadır.

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2020/3321-S.20.5263

BAŞVURU NO : 2019/15220

KARAR TARİHİ : 27/02/2020

TAVSİYE KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI

ÖLÇME, SEÇME VE YERLEŞTİRME MERKEZİ

BAŞKANLIĞI

BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın okul birinciliği kontenjanından faydalandırılarak yükseköğretim programına yerleştirme işleminin yapılması talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 05/09/2019

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran … başvurusunda özetle; 2018-2019 eğitim öğretim döneminde … Özdemirler Çok

Programlı Anadolu Lisesinin Anadolu Lisesini okul birincisi olarak bitirmesine rağmen, özellikle birinci tercihi olan 107010201 kodlu Necmettin Erbakan

Üniversitesi(KONYA)/Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi/Türkçe Öğretmenliği Bölümüne ve diğer tercihlerine okul birinciliği kontenjanından yerleştirilmediğini, sonuçları açıklandığında okul birinciliğinin sistemde görünmemesi nedeniyle yerleşmesi gereken birinci tercihine (107010201 kodlu Necmettin ERBAKAN Üniversitesi(KONYA)/Ahmet Keleşoğlu Eğitim

Fakültesi/Türkçe Öğretmenliği) ve diğer tercihlerine yerleşemediğini anladığını ifade ederek, sistemsel sorunların düzeltilerek hakkı olan okul birinciliğinin sisteme işlenerek tercih sırasına göre yerleştirmesinin yapılmasını talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kurumumuzun bilgi ve belge talebi üzerine, Ölçme Seçme ve Yerleştirme Merkezi

Başkanlığı Hukuk Müşavirliği’nin konuya ilişkin olarak Kurumumuza göndermiş olduğu 11/10/2019 tarih … sayılı yazısı ve eklerinden özetle;

2.1.15 Temmuz 2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 4

sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların

Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 347. maddesi gereğince Yükseköğretim

Kurulu kararlarına, ilgili mevzuat hükümlerine istinaden başta yükseköğretim kurumlarında lisans, lisansüstü öğrenim görecek adayların puan sıralamasına göre tespiti, yerleştirilmesi ile yükseköğretim kurumlarında atama, yükselmelerde esas alınan sınavlar olmak üzere ulusal ve uluslararası her türlü bilim, yetenek, yabancı dil sınavları ile gerektiğinde yerleştirme işlemlerini yapmak dahil mezkur Kararname, 6114 sayılı Kanun ve ilgili mevzuatla verilen görevleri yerine getirmekle yetkilendirilmiş kamu tüzel kişiliğine, idari ve mali özerkliğe sahip bir kamu kurumu olan ÖSYM Başkanlığının 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 347.

maddesinin 2. fıkrasının (ç) bendi uyarınca “Sınav ölçme, değerlendirme ve yerleştirme işlemlerine yönelik yıllık sınav takvimini belirlemek, kamuoyuna duyurmak ve 6114 sayılı

Kanunda ve bu Bölümde belirlenen ilkelere göre yerine getirmek.”, (i) bendi uyarınca

“Görev, yetki ve sorumluluk alanına giren konularda idari düzenlemeler yapmak ve kılavuzlar hazırlamak” hususunda yetkili kılındığı, 17/02/2011 tarihli ve 6114 sayılı Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Hizmetleri Hakkında Kanun’un 7. maddesinin yedinci fıkrasında yükseköğretim ile ilgili sınavların Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde yapılacağı, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun

“Yükseköğretime giriş ve yerleştirme” başlıklı 45. maddesinde Yükseköğretim kurumlarına giriş ve yerleştirme işlemlerinin imkân ve fırsat eşitliğini sağlayacak tedbirleri almak kaydıyla, Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen usul ve esaslara göre yapılacağı, Yükseköğretim kurumlarına esasları Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen merkezî sınavlarla girileceği, ortaöğretim kurumlarını birincilik ile bitiren adaylar için mevcut kontenjanların yanı sıra Yükseköğretim Kurulu kararı ile ayrı kontenjanlar belirlenebileceği açıkça ifade edildiği,

2.2. 6114 sayılı Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Hizmetleri Hakkında Kanun’un

“Tanımlar” kenar başlıklı 2. maddesi ile 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin “Tanımlar” kenar başlıklı 346. maddesinde “kılavuz”; ölçme, seçme ve yerleştirme işlemlerine ilişkin uyulması gereken kurallar, duyurular veya yol gösterici açıklamalardan oluşan, adaylar ile diğer ilgilileri bağlayıcı olan basılı veya elektronik ortamdaki bilgi paketi olarak tanımlanmış,

6114 sayılı Kanun’un “Temel ilkeler” kenar başlıklı 7. maddesinin beşinci fıkrasında sınavlarla

ilgili her türlü açıklama, başvuru ve sınav sonuçlarının adaylara duyurulmasının ÖSYM

Başkanlığının internet sayfasında yapılacağı, internet sayfasındaki duyuruların adaylara tebliğ hükmünde olduğu,

2.3. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 45. maddesi uyarınca yükseköğretim kurumlarına öğrenci seçme ve yerleştirme esaslarını belirleyen, yayımlanması ve uygulanması

Yükseköğretim Genel Kurulunun 07/02/2019 tarihli toplantısında kabul edilen ve 11/02/2019 tarihinde ÖSYM Başkanlığı internet sayfasında yayımlanan 2019 YKS Kılavuzunun (Ek-1); 2.

sayfasında “Sınava başvuran adaylar, kılavuzlarda ve ilgili mevzuatta yer alan düzenlemeleri kabul etmiş sayılırlar.”, “7.1. OKUL BİRİNCİLERİ” başlıklı maddesinde “Ortaöğretim okullarını birincilikle bitiren adaylar için yükseköğretim programlarında okul birincisi kontenjanı bulunmaktadır. Okul birincileri, genel kontenjan (öncelikle) ve okul birincisi kontenjanı göz önünde tutularak merkezî yerleştirme ile yerleştirme puanlarının yeterli olduğu en üst tercihlerine yerleştirilmektedir. 2018-2019 öğretim yılı okul birincileri bu kontenjanlardan, 2019-YKS’ye girmek koşuluyla, sadece 2019-YKS’de yararlanırlar. Okul birincisi bilgisi, MEB e-okul sisteminden 11 Temmuz 2019 tarihinde elektronik ortamda alınarak, ÖSYM Aday İşlemleri Sistemine aktarılacaktır. Adayların bu bilgilerini hem kendi okullarından hem de ÖSYM’nin https://ais.osym.gov.tr internet adresinden 11-19 Temmuz

2019 tarihleri arasında kontrol etmeleri 19 Temmuz 2019 tarihi saat 16.00’ya kadar MEB e-

okul sisteminde gereken düzeltmeleri yaptırmış olmaları gerekmektedir. Bu süre tamamlandıktan sonra düzeltme/değişiklik yapılamayacaktır. Adayların bireysel olarak veya ortaöğretim kurumlarının doğrudan Merkezimize yapacakları değişiklik/düzeltme talepleri kabul edilmeyecektir. Okul birincileri için ayrılan kontenjanlar sınırlıdır. Bu nedenle, tercihlerinin tümünü çok istenen programlar arasından yapan okul birincileri, puanlarının yüksek olmaması durumunda hiçbir programa yerleşemeyebilirler. Okul birincileri için ayrılan kontenjanların dolmaması durumunda boş kontenjan genel kontenjana aktarılır.

Kılavuzda yer alan tüm genel kurallar, okul birincileri için de geçerlidir.” denilmek suretiyle adayların okul birinciliği bilgisini 11-19 Temmuz 2019 tarihleri arasında kendi okullarından ve

ÖSYM’nin https://ais.osym.gov.tr internet sayfasından kontrol etmeleri ve 19 Temmuz 2019 tarihi saat 16.00’ya kadar MEB e-okul sisteminde gereken düzeltmeleri yaptırmaları gerektiği, adayların bireysel olarak veya ortaöğretim kurumlarının doğrudan ÖSYM’ce yapacakları değişiklik/düzeltme taleplerinin kabul edilmeyeceği hususunda 6114 sayılı Kanun’un 7.

maddesinin beşinci fıkrası uyarınca tebliğ hükmünde olmak üzere adaylara gerekli bilgilendirme yapılmış, ilaveten 18 Haziran 2019 tarihli ve “2019 YKS: Sistemdeki Eğitim

Bilgilerinin Adaylar Tarafından Kontrolü ve Eğitim Bilgisi Seçme İşlemi” başlıklı duyuruda da adaylara gerekli uyarılarda bulunulduğu,

2.4. ÖSYM Başkanlığınca sınavlara ilişkin iş ve işlemlerin belirli bir işlem-zaman çizelgesi kapsamında aylar öncesinde planlanan takvime göre yürütülmesi ve adayların belirlenen bu süreçlere uyma zorunluluğunun sınavlardan aylar önce tebliğ hükmünde olmak üzere ilan edilmeye başlanan Kılavuzlarla detaylı olarak düzenlenmesi bir kamu kurumu olan ÖSYM

Başkanlığının bireysel değil kamu yararı eksenli görev ifa etmeyi hedefleyen sorumluluk bilincinden kaynaklandığı, ÖSYM Başkanlığınca gerçekleştirilen sınavlara ilişkin yerleştirme dahil tüm işlemlerin adaylar açısından eşit koşullar altında ve aynı kurallara tabi olarak gerçekleştirilmesi, Devlet organları ve idare makamların bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorunda olduğuna dair Anayasamızın 10.

maddesinin de bir gerekliliği olduğu, ÖSYM Başkanlığının, okul birinciliği bilgisinde düzeltme yaptırmak isteyen adaylara 11-19 Temmuz 2019 tarihleri arasında kendi okullarına başvuru yapma imkanı tanıdığı ve bu hususta gerekli uyarı ve hatırlatmayı tebliğ hükmünde olmak üzere birden çok kez yinelediği ancak başvuranın üzerine düşen kontrol ve düzeltme yükümlülüğünü yerine getirmekten imtina ettiği dikkate alındığında ÖSYM Başkanlığına atfı kabil herhangi bir kusurlu işlemin bulunmadığı, ilaveten adayların eğitim hakkının korunmasını teminen Başkanlık Oluru doğrultusunda okul birinciliği bilgisinde düzeltme yapıldığı

Milli Eğitim Bakanlığı tarafından Başkanlığımıza bildirilen adaylar hakkında bildirim doğrultusunda gerekli işlemler tesis edilerek okul birinciliği bilgisi güncellemesi yapıldığı,

2.5. Benzer konuda başvuranın eğitim bilgilerini güncelleme tarihini kaçırması nedeniyle DGS puanının eksik hesaplanmasına itirazı ve diploma notunun düzeltilerek DGS puanının yeniden hesaplanması talebi hakkında Kamu Denetçiliği Kurumunun vermiş olduğu 02/02/2018 tarihli ve 1509 sayılı Ret Kararının bulunduğu,

2.6. 2019 YKS’ye başvuran adayların okul birincilik durumları Başkanlığımızca 2019 YKS

Kılavuzunda belirtilen tarihlerde Milli Eğitim Bakanlığının e-okul servisi üzerinden sorgulanmış ve 2018-2019 döneminde e-okul kaynaklı 10971 adayın okul birinciliği bilgisi işlendiği, başvuranın Ek-5’te sunulu 2019 YKS Aday Başvuru Kayıt Bilgilerinde 2018-2019 öğretim döneminde okul birinciliğinin bulunmadığı bilgisi yer almakta olup, başvuranla ÖSYM

Başkanlığı arasında yargı organlarında açılmış/sonuçlanmış bir dava bulunmadığı,

3. Kurumumuzun bilgi ve belge talebi üzerine, Milli Eğitim Bakanlığı Mesleki ve Teknik

Eğitim Genel Müdürlüğü’nün konuya ilişkin olarak Kurumumuza göndermiş olduğu 21/10/2019 tarih … sayılı yazısı ve eklerinden özetle;

3.1 Konu hakkında Mesleki ve Teknik Eğitim Genel Müdürlüğü ile Ölçme, Seçme ve

Yerleştirme Merkezi Başkanlığı, Teftiş Kurulu Başkanlığı, Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığı, Strateji Geliştirme Başkanlığı ve Mersin Valiliği (İl Millî Eğitim Müdürlüğü)’nden bilgi ve belgeler ile görüş ve önerileri talep edilerek gelen yazılar doğrultusunda değerlendirmeler yapıldığı,

3.2. Türkiye genelinde; 8.914 resmi, 3589 özel olmak üzere toplam 12.503 lise bulunduğu,

3.3. Ortaöğretim kademesinde kayıtlı öğrencilerin eğitim ve öğretim yılı sonunda ÖSYM işlemleri kapsamında okul birinciliği belirleme iş ve işlemlerinin ilgili Yönetmeliğin Okul birincilerinin tespiti başlıklı 64. Maddesi çerçevesinde ilgili okul idarelerince “e-OkuI Kurum

İşlemleri / Diploma İşlemleri / ÖSYM-Okul Birincisi” ekranı üzerinden yapılmakta olduğu, “eOkuI Kurum İşlemleri / Diploma İşlemleri / ÖSYM-OkuI Birincisi” ekranının kullanım yetkileri 2018-2019 eğitim ve öğretim yılı İçin 19 Haziran 2019 tarihi itibariyle aktif edilmiş olup 17 Temmuz 2019 tarihine kadar okul idarelerinin kullanımına açık bırakıldığı, bahsi geçen ekranın kurum idarelerinin kullanımına açıldığına dair Bakanlığımız

Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığınca 19 Haziran 2019 tarihinde e-OkuI sisteminin Duyurular bölümüne detaylı bir şekilde duyuru metni eklenmiş olup ekranın kullanıma açık kaldığı süre içerisinde bahsi geçen ekranın okul idarelerince kullanımında teknik olarak herhangi bir sistem hatası veya sorun meydana gelmemiştir. Bakanlığın Bilgi İşlem Dairesi

Başkanlığınca e-Okul sistemine eklenen duyuru metnine ilişkin gerekli açıklama ve ekran görüntüsünün de bulunduğu,

3.4. İlgili Yönetmeliğin 64. Maddesi 8. Fıkrasında “Okul birincileri, okul müdürlüğünce ders yılının bitimini izleyen beş İş günü içerisinde e-Okul sistemine işlenir.” hükmünün yer almakta olup Ortaöğretim Genel Müdürlüğünün yayımladığı ilgili Genelgede ders kesiminin 14 Haziran

2019 Cuma günü olduğu belirtilmiş olup 17-21 Haziran 2019 tarihleri arasında e-Okul Yönetim

Bilgi Sistemine girilmesinin gerektiği,

3.5. Bakanlığın Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığının ilgili yazısından; 04 Ekim 2019 tarihi itibariyle e-OkuI sisteminin LOG kayıtları üzerinde yapılan kontrollerde adı geçen öğrenci …

(…)’ün ÖSYM okul birincisi bilgisinin Mersin Valiliğinin (İl Millî Eğitim Müdürlüğü)

19.08.2019 tarihli ve 14927537 sayılı yazısı doğrultusunda ‘” 19/08/2019 17:08:55” itibariyle

e-Okul sistemine Bakanlığın Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığınca işlenmiş olduğu ve yapılan işleme dair 20.08.2019 tarihli ve 14983233 sayılı yazı ile Mersin Valiliğine (İl Millî Eğitim

Müdürlüğü) gerekli cevabi yazının gönderildiği, Mersin Valiliğinin (İl Millî Eğitim

Müdürlüğü) ilgili yazı ekinde yer alan yazı ile Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi

Başkanlığına gönderildiğinin anlaşıldığı,

3.6. Bakanlığın Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığınca “e-Okul Kurum İşlemleri / Diploma İşlemleri

/ ÖSYM-OkuI Birincisi” ekranının 19 Haziran 2019 tarihinde okul idarelerinin kullanımına açıldığı ve söz konusu ekranın kullanıma açık kaldığı süre içerisinde teknik olarak herhangi bir sistem hatası veya sorun meydana gelmediğinin anlaşıldığı,

3.7. 04 Ekim 2019 tarihi İtibariyle e-Okul sisteminin LOG kayıtları üzerinde yapılan kontrollerde bahsi geçen ekranın 2018-2019 eğitim ve öğretim yılı için 17 Temmuz 2019 tarihinde okul idarelerinin kullanımına kapanana kadar toplam 631 (altıyüzotuzbir) resmi ve özel ortaöğretim kurumu okul birincisi verisini e-OkuI sistemine işlememiş olduğunun görüldüğü, 04 Ekim 2019 tarihi itibariyle e-OkuI sisteminin LOG kayıtları üzerinde yapılan kontrollerde bahsi geçen ekranın 2018-2019 eğitim ve öğretim yılı için 17 Temmuz 2019 tarihinden sonra okul idarelerinin kullanımına kapanması nedeniyle 18 Temmuz 2019 -18 Eylül

2019 tarihleri arasında okul İdarelerince ÖSYM Okul Birincisi belirleme İşlemleri yapılmayan

toplam 90 (doksan) resmi ve özel ortaöğretim kurumu öğrencisine ait ÖSYM okul birincisi bilgisi DYS üzerinden Bakanlığımıza gelen resmi yazılar doğrultusunda Bakanlığın Bilgi İşlem

Dairesi Başkanlığınca e-OkuI sistemine işlendiği, 3.8. Bakanlığın 21.08.2019 tarihli ve 15110355 sayılı oluruna istinaden, 2018-2019 ders yılı bitiminde, ortaöğretim kurumlan okul birincilerini MEB e-Okul sistemine süresi içerisinde ya da hiç işlemediklerinden okul birincisi olarak mezun olan öğrencilerin yükseköğretim kurumlarına yerleşme sürecinde mağdur olmalarına sebep oldukları hususlarında Bakanlık maarif müfettişlerince inceleme/soruşturma çalışmaları yürütüldüğü,

3.9. … (…)’ün ÖSYM okul birincisi bilgisinin Mersin Valiliğinin (İl Millî Eğitim Müdürlüğü)

19/08/2019 tarihli ve … sayılı yazısı doğrultusunda “19.08.2019 17:08:55” itibariyle e-Okul sistemine Bakanlığımız Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığınca işlenmiş olduğu ve yapılan işleme dair 20.08.2019 tarihli ve … sayılı yazı ile Mersin Valiliğine (İl Millî Eğitim Müdürlüğü)

gerekli cevabi yazının gönderildiği ve ayrıca Mersin … Müdürlüğünün 15.08.2019 tarihli ve

… sayılı yazısı ile Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığına gönderildiği anlaşılmış olup Yükseköğretim Kurumlarına giriş ve yerleştirme işlemlerinin ÖSYM tarafından yapıldığı dikkate alınarak konunun ilgili Başkanlıkça değerIendirilmesi gerektiği,

3.10. Adı geçen öğrencinin Okul Birinciliği bilgisinin Mersin … Lisesi Müdürlüğünün

15.08.2019 tarihli ve … sayılı yazısı ile Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığına

bildirildiği ayrıca okul Birinciliğini e-OkuI sistemine girmemiş olan okul müdürlükleri tarafından Bakanlığa gönderilen resmi yazılar doğrultusunda okul birinciliklerinin e-Okul sistemine Bakanlığın Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığınca işlenerek Genel Müdürlüğünün ilgili yazılar ile Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığına gönderildiği,

3.11. Önümüzdeki yıllarda aynı konu ile ilgili herhangi bir mağduriyet yaşanmaması için yönetici, öğretmenler ve velilere yönelik Bakanlıkça gerçekleştirilmesi planlanan; seminer, çalıştay, toplantı vb. faaliyetlerde bu konuya gerekli hassasiyetin gösterilmesi, iş ve işlemlerin ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda zamanında gerçekleştirilmesine yönelik çalışmaların yapılması ve ayrıca okullarda velilere veli toplantılarında, öğrencilere ise rehberlik dersinde gerekli yönlendirme çalışmalarında bu konuya ayrıca özel hassasiyet gösterilmesi gerektiği konularında bilgilendirme yapılmasının düşünüldüğü,

3.12. İlgili Yönetmeliğin Beşinci Bölümde yer alan Okul Birincilerinin Tespiti başlıklı 64 üncü maddesinde “(Değişik:RG-1/9/2018-30522) Ders kesiminde, dört yıllık eğitim ve öğretim yılına ait mezuniyet puanı en yüksek olan öğrenci öğretmenler kurulunca okul birincisi olarak tespit edilir. Ancak bütün derslerden başarılı olmasına rağmen stajım tamamlamayanlar, mezun olduğu ders yılının tamamını bulunduğu okulda okumayan öğrenciler okul birincisi olamaz.(2)

Mezuniyet puanlarının eşit olması hâlinde son sınıf yılsonu başarı puanı yüksek olan öğrenci okul birincisi seçilir.(3) Eşitlik bozulmadığı takdirde, bir alt sınıftan başlanarak geriye doğru eşitlik bozuluncaya kadar öğrencilerin yılsonu başarı puanları incelenerek okul birincisi tespit edilir.(4) Bu şekilde de eşitlik bozulmuyorsa son ders yılından başlanarak derslerin yılsonu puanlarına esas olan dönem puanlarının aritmetik ortalamasının ağırlıklı ortalaması alınır.(5)

Bu değerIendirme sonunda da eşitliğin bozulmaması hâlinde ilgili öğrenci ve velilerin de katılımıyla öğretmenler kurulunda kura çekilerek okul birincisi tespit edilir.(6) (Değişik:RG16/9/2017-30182) Güzel sanatlar liselerinde; görsel sanatlar ile müzik, Türk halk müziği, Türk sanat müziği alanlarında, çok programlı Anadolu liselerinde; Anadolu lisesi, Anadolu imamhatip lisesi ile Anadolu meslek ve Anadolu teknik programları için ayrı ayrı okul birincisi tespit edilir.(7) (Değişik:RG-I/9/2018-30522) Mesleki ve teknik Anadolu liseleri ile mesleki ve teknik eğitim merkezlerinde; Anadolu meslek ve Anadolu teknik programları ile bünyesinde farklı programlar uygulayan Anadolu imam hatip liselerinde her program için ayrı ayrı okul birincisi tespit edilir.(8) (Değişik:RG-l/9/2018-30522) Okul birincileri, okul müdürlüğünce ders yılının bitimini izleyen beş iş günü içerisinde e-OkuI sistemine işlenir. (9)(Ek:RG-5/9/2019-30879)

Tam zamanlı kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitimlerine devam eden öğrenciler hariç olmak üzere özel eğitim programı uygulayan özel eğitim sınıflarında kayıtlı öğrenciler okul birincisi tespitinde değerlendirmeye alınmaz.” hükmü doğrultusunda iş ve işlemlerin yapıldığı,

3.13. Başvuru konusuna ilişkin bugüne kadar Başkanlığa ulaşan bir adet dava bulunmakta olup yargılama süreci devam eden davaya ilişkin evrakların paylaşıldığı,

Açıklamalarına yer verildiği görülmektedir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

4. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T. C. Anayasasının;

4.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan

Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”

4.2. “Yargı yolu” başlıklı 125 inci maddesinin yedinci fıkrasında; “İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür.”

4.3. “Görev ve sorumlulukları, disiplin kovuşturulmasında güvence” başlıklı 129 uncu maddesinin beşinci fıkrasında; “Memurlar ve diğer kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan doğan tazminat davaları, kendilerine rücu edilmek kaydıyla ve kanunun gösterdiği şekil ve şartlara uygun olarak, ancak idare aleyhine açılabilir.”

4.4. “Temel hak ve hürriyetlerin korunması” başlıklı 40 ıncı maddesinin üçüncü fıkrasında; “Kişinin, Resmî görevliler tarafından vaki haksız işlemler sonucu uğradığı zarar da, kanuna göre, Devletçe tazmin edilir. Devletin sorumlu olan ilgili görevliye rücu hakkı saklıdır.”

5. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükümleri düzenlenmiştir.

6. 15/07/2018 tarihli, 4 Sayılı, Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum Ve Kuruluşlar İle

Diğer Kurum Ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin;

6.1. “Kuruluş, görev ve yetkiler” başlıklı 347 nci maddesinde; “(2) Başkanlığın görev ve yetkileri şunlardır; a) Yükseköğretim Kurulu kararlarına veya ilgili mevzuat hükümlerine istinaden başta yükseköğretim kurumlarında ön lisans, lisans veya lisansüstü öğrenim görecek adayların puan sıralamasına göre tespiti veya yerleştirilmesi ile yükseköğretim kurumlarında atama veya yükselmelerde esas alınan sınavlar olmak üzere, ulusal ve uluslararası her türlü bilim, yetenek veya yabancı dil sınavları ile gerektiğinde yerleştirme işlemlerini yapmak. b)

İlgili mevzuat hükümleri uyarınca kamu kurum ve kuruluşlarının kadro ve pozisyonlarında görev almaya veya görevde yükselmeye yönelik sınavları ve gerektiğinde yerleştirme işlemlerini ilgili kurumun talebine bağlı olarak yapmak. c) Özel hukuk tüzel kişilerinin talep ettikleri her türlü ölçme ve değerlendirme işlemlerini yapmak. ç) Sınav ölçme, değerlendirme ve yerleştirme işlemlerine yönelik yıllık sınav takvimini belirlemek, kamuoyuna duyurmak ve

6114 sayılı Kanunda ve bu Bölümde belirlenen ilkelere göre yerine getirmek. d) Sınav

hizmetlerinin yerine getirilmesinin tüm aşamalarında, konuyla ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği yaparak gerekli güvenlik tedbirlerini almak.”

7. Birleşmiş Milletler (BM) İnsan Hakları Komisyonu’nun 3 Mart 1992 tarihli 1992/54 sayılı ve BM Genel Kurulu’nun 20 Aralık 1993 tarihli 48/134 sayılı kararlarıyla kabul edilen İnsan Haklarının Geliştirilmesi ve Korunması İçin Kurulan Ulusal Kuruluşların

Statüsüne İlişkin İlkeler (Paris Prensipleri)’de; “(…)Ulusal kuruluşlar, yürürlükteki yasaları, mevzuatı ve yasa tasarıları ile yasa önerilerini incelerler ve metinlerin, insan haklarının temel ilkeleriyle uyumlu hale getirilmeleri için uygun gördükleri tavsiyeleri yaparlar; gerek gördükleri takdirde, yeni yasaların kabul edilmesini, yürürlükteki yasaların uyumlu hale getirilmesini ve idari önlemlerin alınmasını veya değiştirilmesini tavsiye ederler.

(…)Ulusal düzeyde yürürlükte olan yasaların, mevzuatın ve uygulamaların, insan haklarına ilişkin uluslararası belgeler ve mekanizmalarla uyumlu hale getirilmesini ve hayata geçirilmesini teşvik ederler ve sağlarlar.” kararına yer verilmiştir.

8. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun “Yükseköğretime giriş” başlıklı 45’inci maddesi, “Yükseköğretime giriş ve yerleştirme aşağıdaki şekilde yapılır: …c. Ortaöğretim kurumlarını birincilik ile bitiren adaylar için mevcut kontenjanların yanı sıra Yükseköğretim

Kurulu kararı ile ayrı kontenjanlar belirlenebilir.” hükmüne haizdir.

9. 07/09/2013 tarihli 28758 Sayılı Millî Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları

Yönetmeliği’nin;

9.1.“Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “ (1) Bu Yönetmeliğin amacı, Millî Eğitim

Bakanlığına bağlı resmî ve özel örgün ortaöğretim kurumlarında eğitim, öğretim, yönetim ve işleyişe ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.”

9.2. “Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde; “(1) Bu Yönetmelik, Millî Eğitim Bakanlığına bağlı resmî ve özel örgün ortaöğretim kurumlarının eğitim, öğretim, yönetim ve işleyişine ilişkin usul ve esasları kapsar.”

9.3. “Okul birincilerinin tespiti” başlıklı 64 üncü maddesinde; “Ders kesiminde, dört yıllık eğitim ve öğretim yılına ait mezuniyet puanı en yüksek olan öğrenci öğretmenler kurulunca okul birincisi olarak tespit edilir. Ancak bütün derslerden başarılı olmasına rağmen stajını tamamlamayanlar, mezun olduğu ders yılının tamamını bulunduğu okulda okumayan öğrenciler okul birincisi olamaz.

(2) Mezuniyet puanlarının eşit olması hâlinde son sınıf yılsonu başarı puanı yüksek olan öğrenci okul birincisi seçilir.

(3) Eşitlik bozulmadığı takdirde, bir alt sınıftan başlanarak geriye doğru eşitlik bozuluncaya kadar öğrencilerin yılsonu başarı puanları incelenerek okul birincisi tespit edilir.

(4) Bu şekilde de eşitlik bozulmuyorsa son ders yılından başlanarak derslerin yılsonu puanlarına esas olan dönem puanlarının aritmetik ortalamasının ağırlıklı ortalaması alınır.

(5) Bu değerlendirme sonunda da eşitliğin bozulmaması hâlinde ilgili öğrenci ve velilerin de katılımıyla öğretmenler kurulunda kura çekilerek okul birincisi tespit edilir.

(6) (Değişik:RG-16/9/2017-30182) Güzel sanatlar liselerinde; görsel sanatlar ile müzik, Türk halk müziği, Türk sanat müziği alanlarında, çok programlı Anadolu liselerinde; Anadolu lisesi, Anadolu imam-hatip lisesi ile Anadolu meslek ve Anadolu teknik programları için ayrı ayrı okul birincisi tespit edilir.

(7) (Değişik:RG-1/9/2018-30522) Mesleki ve teknik Anadolu liseleri ile mesleki ve teknik eğitim merkezlerinde; Anadolu meslek ve Anadolu teknik programları ile bünyesinde farklı programlar uygulayan Anadolu imam hatip liselerinde her program için ayrı ayrı okul birincisi tespit edilir.

(8) (Değişik:RG-1/9/2018-30522) Okul birincileri, okul müdürlüğünce ders yılının bitimini izleyen beş iş günü içerisinde e-Okul sistemine işlenir.”

10. 2019 Yükseköğretim Kurumları Sınavı(YKS) Kılavuzunun; “7. ÖZEL DURUMU

BULUNAN ADAYLAR 7.1. OKUL BİRİNCİLERİ” başlığı altında; “Ortaöğretim okullarını birincilikle bitiren adaylar için yükseköğretim programlarında okul birincisi kontenjanı bulunmaktadır. Okul birincileri, genel kontenjan (öncelikle) ve okul birincisi kontenjanı göz önünde tutularak merkezî yerleştirme ile yerleştirme puanlarının yeterli olduğu en üst tercihlerine yerleştirilmektedir. 33 2018-2019 öğretim yılı okul birincileri bu kontenjanlardan, 2019-YKS’ye girmek koşuluyla, sadece 2019-YKS’de yararlanırlar. Okul birincisi bilgisi, MEB e-okul sisteminden 11 Temmuz 2019 tarihinde elektronik ortamda alınarak, ÖSYM Aday İşlemleri Sistemine aktarılacaktır. Adayların bu bilgilerini hem kendi okullarından hem de ÖSYM’nin https://ais.osym.gov.tr internet adresinden 11-19 Temmuz

2019 tarihleri arasında kontrol etmeleri 19 Temmuz 2019 tarihi saat 16.00’ya kadar MEB e-

Düzenlemesinin yer aldığı görülmektedir.

IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

11. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme

12. 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere, başvuran, 2018-2019 eğitim öğretim döneminde

… Lisesinin Anadolu Lisesinden okul birincisi olarak mezun olduğunu, ancak okul birinciliğinin sistemde görünmemesi nedeniyle okul birinciliği kontenjanından faydalandırılmadığını ifade ederek okul birinciliği kontenjanından faydalandırılarak tercih sırasına göre yerleştirilme işleminin yapılmasını talep etmektedir.

13. Milli Eğitim Bakanlığı tarafından Kurumumuza gönderilen bilgi ve belgelerden başvuranın 2018-2019 eğitim öğretim döneminde … Anadolu Lisesinden okul birinciliği ile mezun olduğu,

04 Ekim 2019 tarihi itibariyle e-OkuI sisteminin LOG kayıtları üzerinde yapılan kontrollerde

adı geçen öğrenci … ‘ün ÖSYM okul birincisi bilgisinin Mersin Valiliğinin (İl Millî Eğitim

Müdürlüğü) 19/08/2019 tarihli yazısı doğrultusunda 19/08/2019 17:08:55 itibariyle e-OkuI sistemine Bakanlığın Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığınca işlenmiş olduğu ve yapılan işleme dair 20/08/2019 tarihli yazı ile Mersin Valiliğine (İl Millî Eğitim Müdürlüğü) gerekli cevabi yazının gönderildiği, Mersin Valiliğinin (İl Millî Eğitim Müdürlüğü) ilgili yazıyı ÖSYM

Başkanlığına gönderdiğinin anlaşıldığı, ayrıca Mersin … Müdürlüğünün de 15/08/2019 tarihli ve … sayılı yazısı ile ÖSYM Başkanlığına okul birinciliği yazısını gönderildiği anlaşılmış olup yükseköğretim kurumlarına giriş ve yerleştirme işlemlerinin ÖSYM tarafından yapıldığı dikkate alınarak konunun değerlendirilmesi gerektiği, okul

Birinciliğini e-OkuI sistemine girmemiş olan okul müdürlükleri tarafından Bakanlığa gönderilen resmi yazılar doğrultusunda okul birinciliklerinin e-Okul sistemine Bakanlığın

Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığınca işlenerek Milli Eğitim Bakanlığı Mesleki ve Teknik

Eğitim Genel Müdürlüğünün ilgili yazılar ile ÖSYM Başkanlığına gönderildiği ayrıca

Türkiye genelinde toplam 12.503 lise bulunduğunu ifade ettiği görülmüştür.

14. Öte yandan ÖSYM Başkanlığı tarafından Kurumumuza gönderilen yazıda ÖSYM

Başkanlığınca sınavlara ilişkin iş ve işlemlerin belirli bir işlem-zaman çizelgesi kapsamında aylar öncesinde planlanan takvime göre yürütülmesi ve adayların belirlenen bu süreçlere uyma zorunluluğunun sınavlardan aylar önce tebliğ hükmünde olmak üzere Kılavuzlarla ilan edildiği, ÖSYM Başkanlığının, okul birinciliği bilgisinde düzeltme yaptırmak isteyen adaylara 11-19

Temmuz 2019 tarihleri arasında kendi okullarına başvuru yapma imkânı tanıdığı ve bu hususta gerekli uyarı ve hatırlatmayı tebliğ hükmünde olmak üzere birden çok kez yinelediği, ancak başvuranın üzerine düşen kontrol ve düzeltme yükümlülüğünü yerine getirmekten imtina ettiği dikkate alındığında ÖSYM Başkanlığına atfı kabil herhangi bir kusurlu işlemin bulunmadığı, ilaveten adayların eğitim hakkının korunmasını teminen Başkanlık Oluru doğrultusunda okul birinciliği bilgisinde düzeltme yapıldığı, Milli Eğitim Bakanlığı tarafından Başkanlığımıza bildirilen adaylar hakkında bildirim doğrultusunda gerekli işlemler tesis edilerek okul birinciliği bilgisi güncellemesi yapıldığı, 2019 YKS Kılavuzunda belirtilen tarihlerde Milli Eğitim Bakanlığının e-okul servisi üzerinden sorgulandığı ve 2018-

2019 döneminde e-okul kaynaklı 10971 adayın okul birinciliği bilgisinin işlendiği,

başvuranın 2019 YKS Aday Başvuru Kayıt Bilgilerinde göre 2018-2019 öğretim döneminde okul birinciliğinin bulunmadığı bilgisi yer aldığının ifade edildiği görülmüştür.

15. 8 ve 9 numaralı paragrafta yer verilen ilgili mevzuat hükümlerine bakıldığında; 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun “Yükseköğretime giriş” başlıklı 45’inci maddesi, Ortaöğretim kurumlarını birincilik ile bitiren adaylar için mevcut kontenjanların yanı sıra

Yükseköğretim Kurulu kararı ile ayrı kontenjanlar belirlenebildiği, Millî Eğitim Bakanlığına bağlı resmî ve özel örgün ortaöğretim kurumlarında eğitim, öğretim, yönetim ve işleyişe ilişkin usul ve esaslarının düzenlendiği 28758 Sayılı Millî Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim

Kurumları Yönetmeliği’nin; “Okul birincilerinin tespiti” başlıklı 64 üncü maddesinde ders kesiminde, dört yıllık eğitim ve öğretim yılına ait mezuniyet puanı en yüksek olan öğrenci öğretmenler kurulunca okul birincisi olarak tespit edildiği, Okul birincileri, okul müdürlüğünce ders yılının bitimini izleyen beş iş günü içerisinde e-Okul sistemine işlendiğinin ifade edildiği görülmüştür. Bu kapsamda süresi içinde okul birinciliğinin ÖSYM’ye bildirilmesi için zamanında ve doğru bir şekilde gerekli işlemleri yapmaya yetkili ve sorumlu merciin okul müdürleri ve dolayısıyla Milli Eğitim Bakanlığı olduğu anlaşılmıştır.

16. Ortaöğretim Kurumlarından okul birincisi olarak mezun olanlara YKS tercihlerinde okul birinciliği kontenjanı ayrıldığı ve buna göre tercih yapabilme hakkı tanındığı dikkate alındığında, 2019 YKS Kılavuzunda okul birincisi bilgisinin, MEB e-okul sisteminden 11

Temmuz 2019 tarihinde elektronik ortamda alınarak, ÖSYM Aday İşlemleri Sistemine aktarılacağı ifade edilmektedir. Adayların bu bilgilerini hem kendi okullarından hem de

ÖSYM’nin https://ais.osym.gov.tr internet adresinden 11-19 Temmuz 2019 tarihleri arasında kontrol etmeleri ve 19 Temmuz 2019 tarihi saat 16.00’ya kadar MEB e-okul sisteminde gereken düzeltmeleri yaptırmış olmaları gerektiği ve bu süre tamamlandıktan sonra düzeltme/değişiklik yapılamayacağı, adayların bireysel olarak veya ortaöğretim kurumlarının doğrudan ÖSYM’ye yapacakları değişiklik/düzeltme talepleri kabul edilmeyeceğinin de vurgulandığı anlaşılmıştır.

17. Başvuranın iddiaları ile ilgili idarelerin açıklamalarından başvuranın 2018-2019 eğitim öğretim döneminde …nden okul birinciliği ile mezun olduğu, okul birinciliği bilgisinin 19/08/2019 tarihinde Milli Eğitim Bakanlığı’nın e-okul sistemine Mersin İl Milli Eğitim

Müdürlüğünün yazısına müteakip Milli Eğitim Bakanlığı Bilgi işlem Daire Başkanlığınca işlendiği, Mersin … Müdürlüğünün 15/08/2019 tarihinde ÖSYM yazı ile bildirimde bulunduğu, Mersin İl Milli Eğitim Müdürlüğünün de 20/08/2019 tarihinde durumu ÖSYM

Başkanlığına bildirdiği anlaşılmakla beraber, Millî Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim

Kurumları Yönetmeliği’nin 64 üncü maddesinde yer alan Okul birincileri, okul müdürlüğünce ders yılının bitimini izleyen beş iş günü içerisinde e-Okul sistemine işlenir, düzenlemesi doğrultusunda 14/06/2019 tarihinde eğitim öğretim döneminin bitmesini izleyen

5 iş günü içerisinde başvuranın okul birinciliği bilgisinin e-okul sistemine girilmesi gerekirken

bunun yapılmadığı ve bu anlamda mevzuata aykırı hareket edildiği anlaşılmıştır. Öte yandan 2018-2019 eğitim-öğretim döneminde 17/07/2019 tarihine kadar(okul idarecilerine sistemin kapatıldığı son tarihe kadar) toplam 631 ortaöğretim kurumunun okul birincisinin verilerinin e-okul sistemine işlenmediği bu anlamda çok sayıda mağdur okul birincisinin okul birinciliği kontenjanından yararlanamayarak mağdur olduğu anlaşılmaktadır.

18. Kararda yer verilen ilgili mevzuat gereği ilgili e-Okul sistemine okul birincilerini kaydetme görev ve yetkisinin Okul Müdürlüklerinde olduğu yetkiyi kullanan/kullanmayan görevlilerin birer kamu görevlisi olduğu ve Milli Eğitim

Bakanlığının taşra personeli olduğu, bu anlamda Bakanlık ile İlçe Müdürlükleri/Okul

Müdürlükleri arasında hiyerarşi ilişkisinin bulunduğu anlaşılmıştır. Anayasa’nın 123 üncü maddesinin 1 inci fıkrasında da, İdarenin kuruluş ve görevleriyle bir bütün olduğu açıkça belirtilmiştir. Bilindiği üzere idarenin gerek kuruluş ve gerek görevleri yönünden bütünlüğü, hiyerarşi ve idari vesayet olarak adlandırılan belli başlı iki hukuki araç ile gerçekleştirilmektedir. Hiyerarşi, merkezi idare kuruluşlarının arasında bütünlüğü sağlayan hukuki bir araçtır. Bu anlamda İlgili Okul Müdürlüklerinin eğitim öğretim hizmetini yerine getirirken gerçekleşen kusur/aksaklık/gecikme idari hizmet yerine getirilirken istenmeyen bir takım durum ve sonuçlardan ilgili Bakanlığın sorumluluğu bulunmaktadır. Bununla beraber idareyi oluşturan örgütlerin görevleri yönüyle de bir bütünlük göstermeleri gerekmektedir. Bu örgütler, görevlerini birbirlerinden kopuk olarak değil ve fakat birbirleri ile belli bir uyum içinde yürütmekle mükelleftir. Somut olayımızda belli bir haktan faydalandırılacak olan öğrencinin bu haktan faydalandırılabilmesinin yolu Milli Eğitim Bakanlığı ile ÖSYM arasındaki süreçlerin sağlıklı, etkin, zamanında ve mağduriyete neden olmayacak şekilde yürütülmesi gerekirken ilgili Okul idarecilerinin e-okul sistemine başvuranın okul birinciliği bilgisini zamanında girmemiş olması, akabinde durumun fark edilerek 15/08/2019 tarihinde resmi yazı ile ÖSYM ye okul birinciliği bilgisini bildirmesi, ÖSYM’nin de ilgili Kılavuzda yer verilen tarihlerin dikkate alınacağını ifade etmesi ve fiziki hiçbir bilgi/belge ile işlem yapılmayacağını MEB e-okul ya da KKİS aracılığı ile işlem yapılacağını ifade etmiş olması başvuranın mağduriyet yaşamasına neden olmuştur.

19. Somut olayımızda başvuranın mağduriyetinin okul birinciliği bilgisinin süresi içerisinde ilgili sisteme işlenmemiş olmasından kaynaklandığı anlaşılmıştır. Bilindiği üzere idarenin kusur sorumluluğu hizmet kusuru terimiyle ifade edilir. Hizmet kusuru, idarece yürütülen hizmetlerin kurulmasında ve işlemesinde meydana gelen aksaklık, bozukluktur. Hizmet kusuru sayılan haller arasında hizmetin işlememesi, geç işlemesi, kötü işlemesi gibi haller bulunmaktadır. Milli Eğitim Bakanlığı tarafından Kurumumuza gönderilen yazılarda ilgili okul idarecileri hakkında teftiş yürütüldüğü ifade etmiş olunsa da İdarenin hizmet kusurundan söz edebilmek için söz konusu kusurun belli bir kamu görevlisine atfedilmesi, diğer bir deyişle kusurun kişiselleştirilmesi zorunluluğu da bulunmamaktadır.

20. Danıştay 13. Dairesi E. 2005/2625, K. 2005/5753, 2/12/2005 tarihli kararında yer bulduğu üzere: «Bilindiği gibi, idarenin kusurlu sorumluluğundan söz edebilmek için idarenin hizmet kusuruna dayalı davranışından bir zarar doğması ve bu davranış ile zarar arasında bir nedensellik bağının bulunması gerekmektedir. Hizmet kusuru kavramı genel anlamıyla bir kamu hizmetinin kuruluş ve işleyişindeki aksaklık eksiklik ve bozuklukları ifade etmektedir. Başka bir anlatımla yasalarla kendisine görev olarak verilen kamu hizmetinin işlemesini sağlayacak örgütü kurmak, gerekli organizasyonu sağlamak, denetimleri yapmak ve önlemleri almakla yükümlü olan idarelerin, bu yükümlülüklerini gereği gibi ve zamanında yerine getirmemesi nedeniyle ortaya çıkan aksaklık, aykırılık, bozukluk, düzensizlik, eksiklik hallerinde idarenin hizmet kusurunun varlığı kabul edilmektedir. İdarenin hizmet kusurundan doğan sorumluluk halleri, uygulama süreci içinde giderek artmış ve yaygınlaşmışsa da bu haller günümüz öğreti ve içtihatlarında da hizmetin kötü işlemesi, geç işlemesi ve hiç işlememesi şeklinde üç ana başlık halinde toplanmaktadır. Hizmetin kötü işlemesi, hizmetin gereği gibi yapılmamış olması, hizmetin beklenen özen, dikkat ve kalitede yapılmaması, hizmetin geç işlemesi, hizmetin belli bir çabukluk içinde ve zamanında yerine getirilmemesi beklenen ölçü ve süratin gösterilmemesi hizmetin hiç işlememesi de idarenin yükümlü ve görevli kılındığı hizmeti yerine getirmemesi, hareketsiz kalması olarak tanımlanmaktadır.»

21. Neticede, somut olayımızda söz konusu idari işlemin süresi içerisinde ilgili sisteme kaydedilmesi sonucunda 2019-YKS puanı doğrultusunda başvuranın okul birinciliği kontenjanından yerleşebileceği yükseköğretim programları bulunurken, ilgili idare tarafından e-okul sistemine başvuranın okul birinciliği bilgisinin girilmemesi ve e-okul sisteminden okul birinciliği bilgisini alan okul birinciliği bilgisinin zamanında girilmemiş olması nedeniyle

ÖSYM’nin başvuranı okul birinciliği kontenjanından tercih yapma hakkından faydalandıramaması idari hizmetin işlemediğini göstermektedir. Bu anlamda idarenin bu davranışı hizmet kusuru olarak nitelendirilebilir.

22. Her ne kadar ÖSYM Başkanlığı ilgili Kılavuz hükümleri doğrultusunda 11-19 Temmuz

2019 tarihleri arasında adayların e-okul sistemi ve https://ais.osym.gov.tr internet adresinden

bilgilerini kontrol etme görevinin adaylarda olduğunu ifade etmiş olsa da çok sayıda okul idarecisinin yılların verdiği tecrübe ve görev bilincine rağmen bunu yapmaması/yapamamış olmasına karşın çoğu 18 yaşın altında olan öğrencilerin bu olayın kusurluları olarak nitelendirmelerinin adil bir yaklaşım olmayacağı değerlendirilmiştir.

23. Diğer taraftan Milli Eğitim Bakanlığı tarafından Kurumumuza gönderilen evraklar arasında çeşitli İlçe Milli Eğitim Müdürlüklerinden İl Milli Eğitim Müdürlüklerine bölgelerindeki okulların okul birincilerinin e-okul sistemine girilmiş olmasına rağmen sistemde yaşanan sıkıntı nedeniyle, kayıt işlemleri tamamlanamayan öğrencilerim olduğuna dair yazışmaların da bulunması öğrencilerin bu hizmet aksaklığından mağdur olduklarının ispatı niteliğindedir.

24. İlgili yargı kararlarına bakıldığında;

24.1. Ankara 9. İdare Mahkemesinin E:2019/1630 ve K:2019/1718 Kararında; “….Bu durumda, davacının mezun olduğu ortaöğretim kurumunu birincilikle bitirdiği hususunda bir tartışma bulunmadığı, davacının okul birincileri için sağlanan mel kontenjandan yararlanamama sebebinin okul birinciliği bilgisinin süresi İçerisinde e-Okul sistemine işlenmemesinin ve bu nedenle Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığının sistemine aktarılmamasının olduğu, bu konudaki yükümlülüğün davacıya ait olmadığı, bilgilerin davacının eğitim gördüğü okulun müdürlüğünce e-OkuI sistemine işlenmesinin gerektiği, ilgili bilgilerin Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığına iletilmemesinin sorumluluğunun davacıya yüklenemeyeceği, aksi bir düşüncenin davacının lise öğrenimi boyunca elde ettiği başarının dikkate alınmaması sonucunu doğuracağı, dolayısıyla davacının okul birincisi olduğu gözetilerek yerleştirme işlemlerinin yapılması gerektiği sonucuna ulaşıldığından…”

24.2. Danıştay 8. Dairesinin 05/10/2017 tarih ve E:2017/6244 K:2017/6941 Kararında; “

İdare Mahkemesince, 2015 ÖSYS sınavına katılan ve okul birincisi olduğu tartışmasız olan davacı hakkında, e-Okul sistemine okul birinciliğine ait bilgilerin girilmemiş olması, 2015

ÖSYS sınavına katılan adayların okul birinciliklerine ilişkin bilgilerin ÖSYM’ye bildirilip bildirilmediğini internet üzerinden bizzat takip edemedikleri halde 2016 yılında ÖSYS’ye giren adaylara ise okul birinciliklerinin ÖSYM’ye bildiriminin yapılıp yapılmadığını internet üzerinden bizzat denetleme imkanının verilmesinin uygulamada adayların okul birinciliklerinin bildiriminin yapılıp yapılmadığı konusunda bilgi sahibi olmamalarının doğurduğu sakıncaları gidermek için getirilmiş bir uygulama olduğu, 6114 sayılı Kanun’un 7.maddesi uyarınca sınav yerleştirme işlemlerinde güvenilirlik ve adaylara fırsat eşitliği sağlamanın davalı idarenin görevi olduğu, davacının okul birincileri için sağlanan özel kontenjandan yararlanamamasının sebebinin okul birinciliği bilgisinin süresi içerisinde

MEB e-okul sistemine işlenmemesi ve davalı idare sistemine aktarılmaması olduğu, bu konudaki yükümlülüğün davacıya ait olmadığı,…yönünde İdare Mahkemesince verilen karar ve dayandığı gerekçe usul ve kanuna uygun olup…”

değerlendirmelerinde bulunduğu görülmektedir

25. Kurumumuz tarafından geçtiğimiz yıllarda da okul e-okul sistemine veri girişlerinin ne denli önemli olduğunun 22/05/2018 tarih E.8705 numaralı Tavsiye Kararında da vurgulanarak: “Adayların üniversite yerleştirmelerinde hak kayıplarının önüne geçmek bakımından genel eğitim ve okul birincilikleri bilgilerinin e-okul sistemine veri girişlerinin süresinde ve herhangi bir hataya mahal vermeyecek bir şekilde titizlikle yapılması ve hatalı işlem yapan idareciler hakkında gerekli işlemlerin yapılması” hususunda Milli Eğitim

Bakanlığına tavsiyede bulunulmuştur.

26. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın okul birinciliğinin e-okul sistemine zamanında işlenmemiş olması nedeniyle 2019 YKS tercihlerinde okul birinciliği kontenjanından faydalandırılmamasının hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

27. İyi yönetim ilkelerine, 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar

Hakkında Yönetmelik’in “İyi Yönetim İlkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurulara ilişkin İdareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içerisinde ve gerekçeli bir şekilde Kurumumuza gönderildiği;

İdarenin kanunlara uygunluk, hesap verilebilirlik, makul sürede ve gerekçeli karar verme ve kararın gerekçeli olarak bildirilmesi ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle

“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı tespit edilmiş olup, İdarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT

28. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;

Adayların üniversite yerleştirmelerinde hak kayıplarının önüne geçmek bakımından genel eğitim ve okul birincilikleri bilgilerinin e-okul sistemine veri girişlerinin süresinde ve herhangi bir hataya mahal vermeyecek şekilde titizlikle yapılması ve hatalı işlem yapan idareciler hakkında gerekli işlemlerin yapılması hususunda MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA,

2019 YKS’de okul birinciliği e-okul sistemine işlenmeyen yahut geç işlendiği için puanı

yettiği halde okul birinciliği kontenjanından yerleştirme işlemi yapılmayan adayların mağduriyetlerini gidermek adına bu adaylara gerekli bildirimler yapılarak talepleri halinde yapmış oldukları tercihleri doğrultusunda puanlarının yettiği yükseköğretim kurumlarına yerleştirme işlemlerinin yapılması, bu doğrultuda başvuranın da yerleştirme işlemlerinin yapılması,

Bunun mümkün olmaması halinde; 2020 YKS Kılavuzuna 2018-2019 eğitim-öğretim döneminde okul birinciliği ile mezun olan adayların 2020 yılında gerçekleştirilecek

YKS’de okul birinciliği kontenjanından faydalandırılmalarının sağlanması ve bu yapılırken 2019-2020 eğitim öğretim dönemi okul birincilerinin de hak kaybı yaşamaması için 2019 YKS yerleştirme işlemlerinde boş kalan okul birinciliği kontenjanlarının 2020 yılı okul birinciliği kontenjanına eklenerek mağduriyetlerin giderilmesi, hususlarında

ÖSYM BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası

uyarınca; Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı ve Milli Eğitim Bakanlığı tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA, MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA ve ÖLÇME, SEÇME ve

YERLEŞTİRME MERKEZİ BAŞKANLIĞINA tebliğine,

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

e-imzalıdır

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi