|
ÖZET: Başvuran, 2006 yılında okul birincisi olarak mezun olduğu … Lisesi tarafından ÖSYM’ye bildirilmediği için 2018 Yükseköğretim Kurumları Sınavında (YKS) okul birinciliği kontenjanından yararlanma talebinde bulunmuştur. Yapılan incelemede, başvuranın 2005-2006 eğitim-öğretim yılında okul birincisi olduğu, ancak ÖSYM’ye bildirilen okul birincisinin başka bir aday olduğu tespit edilmiştir. Yükseköğretim Genel Kurulu kararları gereği, 2006-ÖSYS döneminde okul birinciliği hakkının yalnızca o dönemde kullanılabileceği belirtilmiştir.
Sonuç olarak, başvuranın 2018 YKS’de okul birinciliği kontenjanından yararlanma talebi, ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda reddedilmiştir. Ayrıca, başvuranın zamanında okul birinciliğinden faydalandırılmaması hukuka aykırı bulunmuş, bu durumun önüne geçmek için Milli Eğitim Bakanlığına tavsiyede bulunulmuştur. Bu karar, eğitim sisteminde hak kayıplarının önlenmesi açısından önem taşımaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/8641-S.13285
BAŞVURU NO : 2019/6726
KARAR TARİHİ : 18/09/2019
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ÖLÇME, SEÇME VE YERLEŞTİRME MERKEZİ
BAŞKANLIĞI
MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın 2018 Yükseköğretim Kurumları Sınavı tercihlerinde okul birinciliği kontenjanından faydalandırılması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 23/03/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran … … başvurusunda özetle; 2006 yılında … Lisesinden okul birincisi olarak mezun olduğunu, adı geçen okulun okul birincisi olarak adını ÖSYM’ye bildirmemesi nedeniyle okul birinciliği hakkını üniversite sınavında kullanamadığını, daha önce kullanamadığı bu hakkını
2018 Yükseköğretim Kurumları Sınavında(YKS) kullanmak istediğini ifade ederek, 2018 YKS
tercihlerinin bu duruma göre değerlendirilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun bilgi ve belge talebi üzerine, Ölçme Seçme ve Yerleştirme Merkezi
Başkanlığı Hukuk Müşavirliği’nin konuya ilişkin olarak Kurumumuza göndermiş olduğu 25/07/2019 tarih … sayılı yazısı ve eklerinden özetle;
2.1. 15 Temmuz tarihli ve 30479 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 4 sayılı
Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların
Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 347. maddesi gereğince
Yükseköğretim Kurulu kararlarına, ilgili mevzuat hükümlerine istinaden başta yükseköğretim kurumlarında lisans, lisansüstü öğrenim görecek adayların puan sıralamasına göre tespiti, yerleştirilmesi ile yükseköğretim kurumlarında atama, yükselmelerde esas alınan sınavlar olmak üzere ulusal ve uluslararası her türlü bilim, yetenek, yabancı dil sınavları ile gerektiğinde yerleştirme işlemlerini yapmak dahil mezkur Kararname, 6114 sayılı Kanun ve ilgili mevzuatla verilen görevleri yerine getirmekle yetkilendirilmiş bir kamu kurumu olan Başkanlıklarının, 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 347. maddesinin 2. fıkrasının (ç) bendi uyarınca
“Sınav ölçme, değerlendirme ve yerleştirme işlemlerine yönelik yıllık sınav takvimini belirlemek, kamuoyuna duyurmak ve bu Kanunda belirlenen ilkelere göre yerine getirmek.”, (i) bendi uyarınca “Görev, yetki ve sorumluluk alanına giren konularda idari düzenlemeler yapmak ve kılavuzlar hazırlamak.” hususlarında yetkili kılındığının açıkça ifade edildiği,
2.2. 6114 sayılı Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Hizmetleri Hakkında Kanun’un
“Tanımlar” kenar başlıklı 2. maddesi ile 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin
“Tanımlar” kenar başlıklı 346. maddesinde “kılavuz”; ölçme, seçme ve yerleştirme işlemlerine ilişkin uyulması gereken kurallar, duyurular veya yol gösterici açıklamalardan oluşan, adaylar ile diğer ilgilileri bağlayıcı olan basılı veya elektronik ortamdaki bilgi paketi olarak tanımlandığı, 6114 sayılı Kanun’un 7. maddesinin yedinci fıkrasında yükseköğretim ile ilgili sınavların Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde yapılacağının düzenlendiği,
2.3. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun “Yükseköğretime giriş” kenar başlıklı 45.
maddesinin c bendinde “Ortaöğretim kurumlarını birincilik ile bitiren adaylar için mevcut kontenjanların yanı sıra Yükseköğretim Kurulu kararı ile ayrı kontenjanlar belirlenebilir.” hükmünün yer aldığı,
2.4. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 45. maddesi uyarınca basım, dağıtım ve uygulanması Yükseköğretim Genel Kurulunun 18/11/2005 tarih ve … sayılı kararı ile kabul edilen 2006-ÖSYS Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Sistemi Kılavuzunun “OKUL
BİRİNCİLERİ” başlıklı 10.1. maddesinde; “2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 2880 sayılı kanunla değişik 45. maddesinin (a) fıkrası uyarınca, lise veya dengi okulları birincilikle bitiren adaylar, genel kontenjana ek olarak yükseköğretim programlarında okul birincileri için ayrılacak kontenjanlardan yararlandırılacaklardır. 2005-2006 ders yılı okul birincileri bu kontenjanlardan, 2006-ÖSS’ye girmek koşuluyla, sadece 2006-ÖSYS’de yararlanırlar.” düzenlemesinin yer aldığı,
2.5. Merkezlerince yapılan arşiv veri tabanı kayıtlarında yapılan sorgulamada … …’ın 2006 yılında gerçekleştirilen ÖSYS sınavlarına … kodlu … Lisesinden başvuruda bulunmuş olduğu ve bu liseden başvuruda bulunan adaylardan 4,98 en yüksek diploma notuna sahip … T.C.
kimlik numaralı …’nin okul birincisi olarak bildirildiğinin tespit edildiği, … …’ın 2006-ÖSYS döneminde okul birinciliği bilgisinin bulunmaması sebebiyle, 2018 YKS’de okul birinciliği kontenjanından yararlanmasının Yükseköğretim Genel Kurulunun 18/11/2005 tarih ve … sayılı kararı ile kabul edilen 2006-ÖSYS Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Sistemi Kılavuzu kuralları gereği mümkün bulunmadığı,
3. Kurumumuzun bilgi ve belge talebi üzerine, Milli Eğitim Bakanlığı Mesleki ve Teknik
Eğitim Genel Müdürlüğü’nün konuya ilişkin olarak Kurumumuza göndermiş olduğu 24/06/2019 tarih … sayılı yazısı ve eklerinden özetle;
3.1. 2005-2006 eğitim ve öğretim yılında … .. Lisesinden(… Lisesi) mezun olan … …’ın 2005-
2006 eğitim-öğretim yılında okul birincisi olarak mezun olduğu ancak söz konusu okul
tarafından okul birincisi olarak adının ÖSYM’ye bildirilmemesi nedeniyle okul birinciliği hakkını üniversite sınavında kullanamadığı, daha önce kullanamadığı bu hakkını 2018
Yükseköğretim Kurumları Sınavında kullanmak istediğine ilişkin Bakanlıklarınca gerekli incelemenin yapılarak ilgili bilgi ve belgelerin gönderilmesi … Valiliğinden (İl Milli Eğitim
Müdürlüğü) istendiği, bu kapsamda;
3.1.1. 2005-2006 eğitim-öğretim yılında, … …’ın, 4,97 net ortalaması ile söz konusu okuldan okul birincisi olarak mezun olduğu,
3.1.2. 2005-2006 eğitim-öğretim yılında, okul birincisi olarak hangi öğrencinin ÖSYM’ye bildirildiğine dair herhangi bir bilgi belgeye yapılan arşiv araştırmasında rastlanmadığı,
3.1.3. 2005-2006 eğitim-öğretim yılında, görev yapan okul yöneticilerinin okulda olmaması nedeniyle ÖSYM’ye okul birincisinin bildirilip bildirilmediği, bildirilmemiş ise neden bildirilmediği konusunda herhangi bir bilgiye ulaşılamadığı,
3.1.4. Başvuru konusu talebe ilişkin olarak şikâyetçi veya diğer ilgililer tarafından yargı organlarında açılmış/sonuçlanmış bir dava bulunmadığının anlaşıldığı,
3.1.5. Bakanlıklarına bağlı ortaöğretim kurumlarında öğrenim gören öğrenciler ile mezun olanlara ait bilgilerin 2008 yılından itibaren Bakanlıklarının veri tabanında tutulmakta olup
2008 yılından önce öğrenim gören öğrenciler ile mezun olanların kayıtlarının ilgili mevzuat
hükümlerine göre okul müdürlükleri/il ilçe milli eğitim müdürlüklerinde tutulmakta olduğunu,
3.1.6. Buna göre; adı geçen kişinin 2005-2006 eğitim-öğretim yılında mezun olduğu dikkate alındığında söz konusu okuldan aynı eğitim ve öğretim yılında ÖSYM’ye okul birincisi bildirilen öğrencinin ÖSYM arşivlerinden ulaşabileceğinin değerlendirildiği,
3.1.7. Ayrıca ilgili yıllarda görev yapan okul yöneticileri hakkında inceleme gerek görülmesi halinde soruşturma yapılıp yapılmayacağı hususunun değerlendirilmesi imin durumun
Bakanlıklarının Teftiş Kurulu Başkanlığına gönderildiği,
Açıklamalarına yer verilmekle birlikte,
4. … Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğü’nün Milli Eğitim Bakanlığına yazdığı 17/06/2019 tarihli … sayılı yazısında; Okul birincilerine ait bilgilerin Ortaöğretim Kurumları
Yönetmeliği’nin 64 üncü maddesinin 8 inci fıkrasına göre okul müdürlüklerince her yıl ders yılı bitimini izleyen 5 iş günü içerisinde e-okul sistemine işlenmesi gerektiğinden geriye dönük herhangi bir işlem yapılamayacağını belirterek ilgili yıla ait okul idaresince onaylı diploma defterleri örneklerini de ekte sunduğu görülmüştür.
5. … Kaymakamlığı … Lisesi Müdürlüğünce 27/07/2018 tarihli yazıda; “… 2005-2006 öğretim yılında … Lisesinden 4.97 not ortalaması ile okul birincisi olarak mezun olmuştur. Bu yazı ilgilinin yazılı isteği üzerine kendisine verilmiştir…” ifadelerine yer verildiği anlaşılmıştır.
III. İLGİLİ MEVZUAT
6. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T. C. Anayasasının; “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
7. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükümleri düzenlenmiştir.
8. 15/07/2018 tarihli, 4 Sayılı, Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum Ve Kuruluşlar İle
Diğer Kurum Ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin;
8.1. “Kuruluş, görev ve yetkiler” başlıklı 347 nci maddesinde; “(2) Başkanlığın görev ve yetkileri şunlardır; a) Yükseköğretim Kurulu kararlarına veya ilgili mevzuat hükümlerine istinaden başta yükseköğretim kurumlarında ön lisans, lisans veya lisansüstü öğrenim görecek adayların puan sıralamasına göre tespiti veya yerleştirilmesi ile yükseköğretim kurumlarında atama veya yükselmelerde esas alınan sınavlar olmak üzere, ulusal ve uluslararası her türlü bilim, yetenek veya yabancı dil sınavları ile gerektiğinde yerleştirme işlemlerini yapmak. b)
İlgili mevzuat hükümleri uyarınca kamu kurum ve kuruluşlarının kadro ve pozisyonlarında görev almaya veya görevde yükselmeye yönelik sınavları ve gerektiğinde yerleştirme işlemlerini ilgili kurumun talebine bağlı olarak yapmak. c) Özel hukuk tüzel kişilerinin talep ettikleri her türlü ölçme ve değerlendirme işlemlerini yapmak. ç) Sınav ölçme, değerlendirme ve yerleştirme işlemlerine yönelik yıllık sınav takvimini belirlemek, kamuoyuna duyurmak ve 6114 sayılı
Kanunda ve bu Bölümde belirlenen ilkelere göre yerine getirmek. d) Sınav hizmetlerinin yerine getirilmesinin tüm aşamalarında, konuyla ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği yaparak gerekli güvenlik tedbirlerini almak.”
9. Birleşmiş Milletler (BM) İnsan Hakları Komisyonu’nun 3 Mart 1992 tarihli 1992/54 sayılı ve BM Genel Kurulu’nun 20 Aralık 1993 tarihli 48/134 sayılı kararlarıyla kabul edilen İnsan Haklarının Geliştirilmesi ve Korunması İçin Kurulan Ulusal Kuruluşların
Statüsüne İlişkin İlkeler (Paris Prensipleri)’de; “(…)Ulusal kuruluşlar, yürürlükteki yasaları, mevzuatı ve yasa tasarıları ile yasa önerilerini incelerler ve metinlerin, insan haklarının temel ilkeleriyle uyumlu hale getirilmeleri için uygun gördükleri tavsiyeleri yaparlar; gerek gördükleri takdirde, yeni yasaların kabul edilmesini, yürürlükteki yasaların uyumlu hale getirilmesini ve idari önlemlerin alınmasını veya değiştirilmesini tavsiye ederler.
(…)Ulusal düzeyde yürürlükte olan yasaların, mevzuatın ve uygulamaların, insan haklarına ilişkin uluslararası belgeler ve mekanizmalarla uyumlu hale getirilmesini ve hayata geçirilmesini teşvik ederler ve sağlarlar.” kararına yer verilmiştir.
10. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun “Yükseköğretime giriş” başlıklı 45’inci maddesi, “Yükseköğretime giriş ve yerleştirme aşağıdaki şekilde yapılır: …c. Ortaöğretim kurumlarını birincilik ile bitiren adaylar için mevcut kontenjanların yanı sıra Yükseköğretim
Kurulu kararı ile ayrı kontenjanlar belirlenebilir.” hükmüne haizdir.
11. 07/09/2013 tarihli 28758 Sayılı Millî Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları
Yönetmeliği’nin;
11.1.“Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “ (1) Bu Yönetmeliğin amacı, Millî Eğitim
Bakanlığına bağlı resmî ve özel örgün ortaöğretim kurumlarında eğitim, öğretim, yönetim ve işleyişe ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.”
11.2. “Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde; “(1) Bu Yönetmelik, Millî Eğitim Bakanlığına bağlı resmî ve özel örgün ortaöğretim kurumlarının eğitim, öğretim, yönetim ve işleyişine ilişkin usul ve esasları kapsar.”
11.3. “Okul birincilerinin tespiti” başlıklı 64 üncü maddesinde; “Ders kesiminde, dört yıllık eğitim ve öğretim yılına ait mezuniyet puanı en yüksek olan öğrenci öğretmenler kurulunca okul birincisi olarak tespit edilir. Ancak bütün derslerden başarılı olmasına rağmen stajını tamamlamayanlar, mezun olduğu ders yılının tamamını bulunduğu okulda okumayan öğrenciler okul birincisi olamaz.
(2) Mezuniyet puanlarının eşit olması hâlinde son sınıf yılsonu başarı puanı yüksek olan öğrenci okul birincisi seçilir.
(3) Eşitlik bozulmadığı takdirde, bir alt sınıftan başlanarak geriye doğru eşitlik bozuluncaya kadar öğrencilerin yılsonu başarı puanları incelenerek okul birincisi tespit edilir.
(4) Bu şekilde de eşitlik bozulmuyorsa son ders yılından başlanarak derslerin yılsonu puanlarına esas olan dönem puanlarının aritmetik ortalamasının ağırlıklı ortalaması alınır.
(5) Bu değerlendirme sonunda da eşitliğin bozulmaması hâlinde ilgili öğrenci ve velilerin de katılımıyla öğretmenler kurulunda kura çekilerek okul birincisi tespit edilir.
(6) (Değişik:RG-16/9/2017-30182) Güzel sanatlar liselerinde; görsel sanatlar ile müzik, Türk halk müziği, Türk sanat müziği alanlarında, çok programlı Anadolu liselerinde; Anadolu lisesi, Anadolu imam-hatip lisesi ile Anadolu meslek ve Anadolu teknik programları için ayrı ayrı okul birincisi tespit edilir.
(7) (Değişik:RG-1/9/2018-30522) Mesleki ve teknik Anadolu liseleri ile mesleki ve teknik eğitim merkezlerinde; Anadolu meslek ve Anadolu teknik programları ile bünyesinde farklı programlar uygulayan Anadolu imam hatip liselerinde her program için ayrı ayrı okul birincisi tespit edilir.
(8) (Değişik:RG-1/9/2018-30522) Okul birincileri, okul müdürlüğünce ders yılının bitimini izleyen beş iş günü içerisinde e-Okul sistemine işlenir.”
12. 2018 Yükseköğretim Kurumları Sınavı(YKS) Kılavuzunun; “7. ÖZEL DURUMU
BULUNAN ADAYLAR 7.1. OKUL BİRİNCİLERİ” başlığı altında; “Ortaöğretim okullarını birincilikle bitiren adaylar için yükseköğretim programlarında okul birincisi kontenjanı bulunmaktadır. Okul birincileri, genel kontenjan (öncelikle) ve okul birincisi kontenjanı göz önünde tutularak merkezî yerleştirme ile yerleştirme puanlarının yeterli olduğu en üst tercihlerine yerleştirilmektedir. 2017-2018 öğretim yılı okul birincileri bu kontenjanlardan, 2018-YKS’ye girmek koşuluyla, sadece 2018-YKS’de yararlanırlar. Okul birincisi bilgisi, MEB e-okul sisteminden 24 Temmuz 2018 tarihinde elektronik ortamda alınarak, ÖSYM Aday İşlemleri Sistemine aktarılacaktır. Adayların bu bilgilerini hem kendi okullarından hem de ÖSYM’nin https://ais.osym.gov.tr internet adresinden 26 Temmuz-2
Ağustos 2018 tarihleri arasında kontrol etmeleri 2 Ağustos 2018 tarihi saat 16.00’ya kadar
MEB e-okul sisteminde gereken düzeltmeleri yaptırmış olmaları gerekmektedir. Bu süre tamamlandıktan sonra düzeltme/değişiklik yapılamayacaktır. Adayların bireysel olarak veya ortaöğretim kurumlarının doğrudan Merkezimize yapacakları değişiklik/düzeltme talepleri kabul edilmeyecektir. Okul birincileri için ayrılan kontenjanlar sınırlıdır. Bu nedenle, tercihlerinin tümünü çok istenen programlar arasından yapan okul birincileri, puanlarının yüksek olmaması durumunda hiçbir programa yerleşemeyebilirler. Okul birincileri için ayrılan kontenjanların dolmaması durumunda boş kontenjan genel kontenjana aktarılır. Kılavuzda yer alan tüm genel kurallar, okul birincileri için de geçerlidir.”
13. 2018-ÖSYS Yükseköğretim Programları ve Kontenjanları Kılavuzunun; “2.2. OKUL
BİRİNCİLERİNİN TERCİHLERİNİ YAPARKEN GÖZ ÖNÜNDE TUTACAĞI
HUSUSLAR” başlığı altında; “2017-2018 öğretim yılında okul birincisi olanlar için ayrılan kontenjanlar, Tablo-3 ve Tablo-4’ün ilgili sütununda gösterilmiştir. Bir programın öngördüğü okul türü, alan/dal, yaş, cinsiyet, sağlık gibi tüm koşullar okul birincileri için de aynen geçerlidir. YKS’de başarılı olan okul birincileri, genel kontenjan (öncelikle) ve okul birincileri kontenjanı göz önünde tutularak merkezî yerleştirme ile yerleştirme puanlarının elverdiği en üst tercihlerine yerleştirileceklerdir. Okul birincileri için ayrılan kontenjanlar sınırlıdır. Bu nedenle tercihlerinin tümünü çok istenen yükseköğretim programları arasından yapan okul birincileri, puanları yeterince yüksek değilse hiçbir programa kayıt hakkı kazanamayabilirler.
Okul birincileri için ayrılan kontenjanların dolmaması durumunda boş kontenjan, genel kontenjana aktarılır. Okul birincileri, bu olanaktan yararlanabilmek için tercihlerini, puan durumlarını göz önünde tutarak dengeli bir şekilde yapmalıdır.”
Düzenlemesinin yer aldığı görülmektedir.
14. 2006-ÖSYS Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Sistemi Kılavuzunun “OKUL
BİRİNCİLERİ” başlıklı 10.1. maddesinde; “2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 2880 sayılı kanunla değişik 45. Maddesinin (a) fıkrası uyarınca, lise veya dengi okulları birincilikle bitiren adaylar, genel kontenjana ek olarak yükseköğretim programlarında okul birincileri için ayrılacak kontenjanlardan yararlandırılacaklardır. 2005-2006 ders yılı okul birincileri bu kontenjanlardan, 2006-ÖSS’ye girmek koşuluyla sadece 2006-ÖSYS’de yararlandırılır.”
Düzenlemesi yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
15. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın, 2006 yılındaki okul birinciliği hakkının
2018 Yükseköğretim Kurumları Sınavında (YKS) kullandırılması talebinin reddi, adayların
üniversite yerleştirmelerinde hak kayıplarının önüne geçmek bakımından genel eğitim ve okul birincilikleri bilgilerinin e-okul sistemine veri girişlerinin süresinde ve herhangi bir hataya mahal vermeyecek bir şekilde titizlikle yapılması ve hatalı işlem yapan idareciler hakkında gerekli işlemlerin yapılması hususunda Milli Eğitim Bakanlığına tavsiyede bulunulması yönünde hazırlanan “Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
16. 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere, başvuran, 2006 yılında okul birincisi olarak … …
Lisesinden mezun olduğunu, söz konusu okulun kendisini okul birincisi olarak ÖSYM’ye bildirmemesi nedeniyle okul birinciliği hakkını üniversite sınavında kullanamadığını ifade ederek daha önce kullanamadığı bu hakkını 2018 Yükseköğretim Kurumları Sınavında (YKS)
kullanmasının sağlanarak tercihlerinin buna göre değerlendirilmesi talebiyle Kurumumuza başvuruda bulunmuştur.
17. Başvuranın okul birincisi olup olmadığına ilişkin olarak yapılan incelemede; Milli Eğitim
Bakanlığı … Eğitim Genel Müdürlüğü tarafından Kurumumuza gönderilen bilgi ve belgelerden ve ilgili İdare tarafından Kurumumuza sunulan diploma defterlerinin incelenmesinden 2005-2006 eğitim-öğretim yılında, … …’ın, 4,97 net ortalaması ile söz konusu okuldan okul birincisi olarak mezun olduğu anlaşılmıştır. Bununla beraber okulun ilgili eğitim-öğretim yılında okul birincisi olarak ÖSYM’ye kimi bildirdiğine ilişkin yapılan arşiv araştırmasında net bir bilgiye rastlanamadığını ifade ettiği görülmüştür.
18. Öte yandan ÖSYM tarafından Kurumumuza gönderilen yazıda … …’ın 2006 yılında gerçekleştirilen ÖSYS sınavlarına … kodlu … … Lisesinden başvuruda bulunmuş olduğu ve bu liseden başvuruda bulunan adaylardan 4,98 en yüksek diploma notuna sahip … T.C. kimlik numaralı …’nin okul birincisi olarak bildirildiğinin tespit edildiği, … …’ın 2006-ÖSYS döneminde okul birinciliği bilgisinin bulunmaması sebebiyle bu haktan yararlandırılamadığının ifade edildiği görülmüştür.
19. 2018 YKS’de okul birinciliği kontenjanından yararlanmasının Yükseköğretim Genel
Kurulunun 18/11/2005 tarih ve 2005.13.5314 sayılı kararı ile kabul edilen 2006-ÖSYS Öğrenci
Seçme ve Yerleştirme Sistemi Kılavuzu kuralları gereği mümkün bulunmadığı, zira söz konusu düzenlemenin 45. maddesinin (a) fıkrası uyarınca, lise veya dengi okulları birincilikle bitiren adaylar, genel kontenjana ek olarak yükseköğretim programlarında okul birincileri için ayrılacak kontenjanlardan yararlandırılacakları, 2005-2006 ders yılı okul birincileri bu kontenjanlardan, 2006-ÖSS’ye girmek koşuluyla, sadece 2006-ÖSYS’de yararlanırlar, düzenlemesinin bulunduğu ifade edilmiştir. Nitekim benzer bir düzenlemeye 2018
Yükseköğretim Kurumları Sınavı(YKS) Kılavuzunun 7.1. başlığı altında “..2017-2018 öğretim yılı okul birincileri bu kontenjanlardan, 2018-YKS’ye girmek koşuluyla, sadece 2018YKS’de yararlanırlar…”şeklinde yer verildiği, bu kapsamda ilgili kılavuz hükümleri doğrultusunda başvuranın 2018 Yükseköğretim Kurumları Sınavında (YKS) okul birinciliği dikkate alınarak tercihlerinin değerlendirilemeyeceği anlaşılmıştır. Bu kapsamda başvuranın ..
talebinin ilgi idare olan ÖSYM tarafından yerine getirilmemesinde hukuka aykırılık bulunmadığı anlaşılmıştır.
20. 7 ve 8 numaralı paragrafta yer verilen ilgili mevzuat hükümlerine bakıldığında; 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun “Yükseköğretime giriş” başlıklı 45’inci maddesi, Ortaöğretim kurumlarını birincilik ile bitiren adaylar için mevcut kontenjanların yanı sıra
Yükseköğretim Kurulu kararı ile ayrı kontenjanlar belirlenebildiği, Millî Eğitim Bakanlığına bağlı resmî ve özel örgün ortaöğretim kurumlarında eğitim, öğretim, yönetim ve işleyişe ilişkin usul ve esaslarının düzenlendiği 28758 Sayılı Millî Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim
Kurumları Yönetmeliği’nin; “Okul birincilerinin tespiti” başlıklı 64 üncü maddesinde; “Ders kesiminde, dört yıllık eğitim ve öğretim yılına ait mezuniyet puanı en yüksek olan öğrenci öğretmenler kurulunca okul birincisi olarak tespit edildiği,… Okul birincileri, okul müdürlüğünce ders yılının bitimini izleyen beş iş günü içerisinde e-Okul sistemine işlendiği, ifade edildiği görülmüştür. Bu kapsamda süresi içinde okul birinciliğinin ÖSYM’ye bildirilmesi için zamanında ve doğru bir şekilde gerekli işlemleri yapmaya yetkili ve sorumlu merciin okul müdürleri ve dolayısıyla Milli Eğitim Bakanlığı olduğu dikkate alındığında, somut olayımızda ilgili öğretim yılına ait mezuniyet puanı en yüksek olan öğrenci olan başvuranın değil başka birinin okul birincisi olarak ÖSYM’ye bildirilerek mevzuata aykırı işlem yapılarak hak kaybına neden olunduğu yapılan incelemede anlaşılmıştır.
21. Somut olayımızda 2006 yılında vuku bulan bu hak kaybına benzer durumlara ilişkin
Kurumumuza 2019 yılında da başvuruların yapıldığı görülmektedir. Kurumumuz bu başvuruların bazılarını dostane bir şekilde sonuçlandırabilmiş, bazılarını ise çözüm bulunması için ilgili idare olan Milli Eğitim Bakanlığına göndermiştir. Bu kapsamda geçmişten günümüze devam eden okul birinciliklerinin bildirilmemesi yahut yanlış bildirilmesi sorununa karşı kalıcı ve acil bir çözümün bulunması gerekmektedir.
22. Kurumumuz tarafından 22/05/2018 tarih E.8705 numaralı Tavsiye Kararında da bu gerekliliğe vurgu yapılarak: “Adayların üniversite yerleştirmelerinde hak kayıplarının önüne geçmek bakımından genel eğitim ve okul birincilikleri bilgilerinin e-okul sistemine veri girişlerinin süresinde ve herhangi bir hataya mahal vermeyecek bir şekilde titizlikle yapılması ve hatalı işlem yapan idareciler hakkında gerekli işlemlerin yapılması” hususunda Milli
Eğitim Bakanlığına tavsiyede bulunulmuştur.
23. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın okul birinciliğinin 2018 YKS tercihlerinde dikkate alınması talebine ilişkin olarak İdarenin başvuranın talebini reddetme işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir. Diğer taraftan, başvuranın okul birinciliğinden zamanında (2006 yılında) faydalandırılmamasının hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
24. İyi yönetim ilkelerine, 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmelik’in “İyi Yönetim İlkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurulara ilişkin İdareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içerisinde ve gerekçeli bir şekilde Kurumumuza gönderildiği;
İdarenin kanunlara uygunluk, hesap verilebilirlik, makul sürede ve gerekçeli karar verme ve kararın gerekçeli olarak bildirilmesi ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı tespit edilmiş olup, İdarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
25. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden arta kalan sürede Ankara
İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KISMEN KABÜL KISMEN REDDİNE;
1. Başvuranın, 2006 yılındaki okul birinciliği hakkının 2018 Yükseköğretim Kurumları
Sınavında (YKS) kullandırılması talebinin REDDİNE,
2. Adayların üniversite yerleştirmelerinde hak kayıplarının önüne geçmek bakımından genel eğitim ve okul birincilikleri bilgilerinin e-okul sistemine veri girişlerinin süresinde ve herhangi bir hataya mahal vermeyecek bir şekilde titizlikle yapılması ve hatalı işlem yapan idareciler hakkında gerekli işlemlerin yapılması hususunda MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası
uyarınca; Milli Eğitim Bakanlığı tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA, MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA ve ÖLÇME, SEÇME ve
YERLEŞTİRME MERKEZİ BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi