Okul pansiyonu ücretinin iadesi talebi (KDK)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk

ÖZET: Başvuru, bir öğrencinin pansiyon ücretinin iadesi talebi üzerine yapılmıştır. Başvuran, kızı için Akçakoca Sosyal Bilimler Lisesi pansiyonuna 6975 TL ödeme yaptığını, ancak kızının pansiyonda hiç kalmadığını ve bu nedenle ödemenin iade edilmesini istemektedir. Düzce Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğü, ilgili mevzuat gereği pansiyon ücretinin geri verilemeyeceğini belirtmiştir. Başvuranın talebi, Kamu Denetçiliği Kurumu tarafından incelenmiş ve mevzuat çerçevesinde yapılan işlemlerin hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır.

İlgili mevzuat, pansiyon ücretinin geri iadesini düzenleyen maddeler içermektedir. Bu bağlamda, paralı yatılı öğrencilerin pansiyonla ilişiği kesildiğinde, o devreye ait ücretin geri verilmemesi gerektiği belirtilmiştir. Ancak, başvuranın durumu değerlendirildiğinde, pansiyonda hiç kalmayan bir öğrencinin ödediği ücretin iade edilmemesi, mülkiyet hakkı açısından hakkaniyete aykırı bulunmuştur. Bu nedenle, Milli Eğitim Bakanlığı’na başvuranın talebinin karşılanması yönünde tavsiyede bulunulması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın pansiyon ücretinin iadesi talebinin kabul edilmesi için Milli Eğitim Bakanlığı’na tavsiyede bulunmuştur. İdarenin bu tavsiyeye uyması durumunda, başvuranın talebi yerine getirilecektir.

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2024/8064-S.24.12661

BAŞVURU NO : 2024/3973

KARAR TARİHİ : 06.08.2024

TAVSİYE KARARI

MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI

BAŞVURUYA KONU İDARE :

BAŞVURUNUN KONUSU : Okul pansiyonu ücret iadesi talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 18.03.2024

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza T.C. Kimlik Numaralı tarafından yapılan başvuruda başvuran özetle, velisi olduğu kızı ’nin (TC: ) 10. sınıfta okuduğunu, 2023-

2024 eğitim dönemi için kaydını Akçakoca Piri Reis Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi’ne yaptırdığını,

kızını Akçakoca Sosyal Bilimler Lisesi okul pansiyonunda kalması için kaydettirdiğini ve 04.03.2024 tarihinde 6975TL ödeme yaptığını, aynı gün içerisinde, kızının kendisini 17:30’da aradığını, bu pansiyonda huzursuz hissettiğini ve kalamayacağını söylediğini, aradan 1 saat geçmeden kızını pansiyondan aldığını, yani kızının pansiyonda hiç konaklamadığını, yaptığı başvuruların Düzce Valiliği İl Milli Eğitim

Müdürlüğü tarafından reddedildiğini ifade ederek ödediği ücretin iade edilmesini Kurumumuzdan talep etmektedir.

1.1. Şikâyet başvurusuna konulan ek evrakların tetkikinden; Düzce Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğünün 12/03/2024 tarih ve – – sayılı yazısında; “…Milli Eğitim Bakanlığına Bağlı Resmi

Okullarda Yatılılık, Bursluluk, Sosyal Yardımlar ve Okul Pansiyonları Yönetmeliğinin 51/3. Maddesinde

‘Ders yılı süresince paralı yatılı öğrenci alınabilir. Herhangi bir taksit devresinde pansiyona kabul olunan öğrenci taksitinin tamamını ödemek zorundadır. Bir taksit devresi içinde pansiyonla ilişiği kesilen öğrenciye bu devreye ait taksit geri verilmez’ hükmü bulunduğundan; ilgi yönetmelik çerçevesinde işlem yapılması gerekmektedir…” belirtildiği tespit edilmiştir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kurumumuzun bilgi-belge talebine yönelik Milli Eğitim Bakanlığından alınan 15/04/2024 tarihli ve – – sayılı cevabi yazıda; 2.1. Okul yönetimince yapılan işlem, Millî Eğitim Bakanlığına Bağlı Resmi Okullarda Yatılılık, Bursluluk, Sosyal Yardımlar ve Okul Pansiyonları Yönetmeliğinin On Üçüncü Bölümü “Mali Hükümler” bölümü

“Yatılı öğrencilerin pansiyon ücretleri” başlığı altında; “Madde 51- (1) Paralı yatılı öğrencilerden her yıl içinde bulunulan mali yılın merkezi yönetim bütçe kanununda belirtilen ücret alınır. Parasız yatılı öğrencilerin pansiyon ücretleri ise aynı miktar üzerinden Devlet tarafından karşılanır. (2) Paralı yatılı öğrencilerin pansiyon ücretleri ilk taksiti kayıt sırasında, diğer taksitleri ise kasım, şubat ve nisan aylarının son işgününe kadar olmak üzere dört taksitte ödenir. Taksitini zamanında ödemeyen öğrencinin pansiyonla ilişiği kesilir. (3) Ders yılı süresince paralı yatılı öğrenci alınabilir. Herhangi bir taksit devresinde pansiyona kabul olunan öğrenci taksitinin tamamını ödemek zorundadır. Bir taksit devresi içinde pansiyonla ilişiği kesilen öğrenciye bu devreye ait taksit geri verilmez. (4) Bir pansiyondan diğer bir pansiyona nakil olan öğrencinin önceki okulunca alınan taksit miktarı nakil olduğu okulun pansiyon taksitine sayılır. Nakil olduğu okulun pansiyon ücreti önceki pansiyon ücretinden fazla ise bu taksite ait fark alınır. Eksik ise fark geri verilmez.” hükümleri çerçevesinde gerçekleştirildiği, 2.2. İlgili mevzuat hükümleri gereğince paralı yatılı öğrencinin pansiyon ücretinin okul yönetimince zamanında alındığı ve alınan paranın iadesinde yine mevzuata göre hareket edildiğinden ücretin geri verilmesinin mümkün olmadığı, Açıklamalarına yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 3.1. Devletin temel amaç ve görevleri başlıklı 5 inci maddesinde; “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”, 3.2. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın Kanun önünde eşitlik başlıklı 10 uncu maddesinde “…

Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz… Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar.” 3.3. Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi başlıklı 42 nci maddesinde; “Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz.” 3.4. Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye

Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 3.5. Milletlerarası andlaşmaları uygun bulma başlıklı 90 ıncı maddesi; “…Usulüne göre yürürlüğe konulmuş Milletlerarası andlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile

Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. (Ek cümle: 7/5/2004- 5170/7 md.) Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hükümleri esas alınır.” 4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun; 4.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; kamu hizmetlerinin işleyişinde bağımsız ve etkin bir şikâyet mekanizması oluşturmak suretiyle, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve

davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve önerilerde bulunmak üzere Kamu Denetçiliği Kurumunu oluşturmaktır.”, 4.2. “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından 20 Kasım 1989 tarihinde kabul edilen Çocuk Haklarına

Dair Sözleşme’nin 1 inci maddesinde; “Bu Sözleşme uyarınca çocuğa uygulanabilecek olan kanuna göre daha erken yaşta reşit olma durumu hariç, onsekiz yaşına kadar her insan çocuk sayılır.” 5.1. 3 üncü maddesinde; “Kamusal ya da özel sosyal yardım kuruluşları, mahkemeler, idari makamlar veya yasama organları tarafından yapılan ve çocukları ilgilendiren bütün faaliyetlerde, çocuğun yararı temel düşüncedir. …” 5.2. 28 inci maddesinde; “Taraf Devletler, çocuğun eğitim hakkını kabul ederler ve bu hakkın fırsat eşitliği temeli üzerinde tedricen gerçekleştirilmesi görüşüyle özellikle: İlköğretimi herkes için zorunlu ve parasız hale getirirler; Ortaöğretim sistemlerinin genel olduğu kadar mesleki nitelikte de olmak üzere çeşitli biçimlerde örgütlenmesini teşvik ederler ve bunların tüm çocuklara açık olmasını sağlarlar ve gerekli durumlarda mali yardım yapılması ve öğretimi parasız kılmak gibi uygun önlemleri alırlar; …”

6. 17/6/1982 tarih ve 2684 sayılı İlköğretim ve Ortaöğretimde Parasız Yatılı Veya Burslu Öğrenci

Okutma ve Bunlara Yapılacak Sosyal Yardımlara İlişkin Kanun’un Amaç başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı, Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilköğretim ve ortaöğretim kurumlarında öğrencilerin parasız yatılı veya burslu okumalarına ve bunlara yapılacak sosyal yardımlara ilişkin esasları düzenlemektir.” 7. 11/8/1982 tarihli ve 2698 sayılı Milli Eğitim Bakanlığı Okul Pansiyonları Kanununun Öğrenci ücretlerinin ödenmesi başlıklı 11’inci maddesinde, “Paralı yatılı öğrencilerden ücretler ilk taksit öğrencinin pansiyona kayıt olduğu gün olmak üzere dört taksitte alınır. Taksidini yönetmelikte belirtilen zamanda ödemeyen öğrencilerin paralı yatılı öğrencilikle ilişiği kesilir. Öğretim yılı devamınca paralı yatılı öğrenci alınabilir. Herhangi bir taksit devresinde pansiyona kabul olunan öğrenci, taksidinin tamamını ödemek zorundadır. Bir taksit devresi içinde pansiyonla ilişiğini kesen öğrenciye bu devreye ait taksit geri verilmez. Ancak, bir pansiyondan diğer bir pansiyona nakleden öğrencinin önceki okulunca alınan taksit miktarı naklolunduğu okul pansiyonu taksidine sayılır. Naklettiği okulun pansiyon ücreti evvelki pansiyon ücretinden fazla ise bu takside ait fark alınır, eksik ise fark geri verilmez.” 8. 25/11/2016 tarihli ve 29899 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Millî Eğitim

Bakanlığına Bağlı Resmi Okullarda Yatılılık, Bursluluk, Sosyal Yardımlar ve Okul Pansiyonları

Yönetmeliğinin, 8.1. Amaç ve kapsam başlıklı 1 inci maddesinde; “(1) (Değişik:RG-6/6/2024-32568-CK-8625/1 md.) Bu

Yönetmeliğin amacı, Millî Eğitim Bakanlığı yatılılık, bursluluk, sosyal yardımlar ve okul pansiyonlarına yönelik iş ve işlemlerde uygulanacak usul ve esasları düzenlemektir. (2) (Ek:RG-6/6/2024-32568-CK8625/1 md.) Bu Yönetmelik, Millî Eğitim Bakanlığına bağlı yurt içi örgün ve resmî ortaokullar, imam-hatip ortaokulları, ortaöğretim kurumları ve özel eğitim okullarında öğrenim gören öğrencileri kapsar.” 8.2. Yatılı öğrencilerin pansiyon ücretleri başlıklı 51 inci maddesinde; “(1) Paralı yatılı öğrencilerden her yıl içinde bulunulan mali yılın merkezi yönetim bütçe kanununda belirtilen ücret alınır. Parasız yatılı öğrencilerin pansiyon ücretleri ise aynı miktar üzerinden Devlet tarafından karşılanır. (2) Paralı yatılı öğrencilerin pansiyon ücretleri ilk taksiti kayıt sırasında, diğer taksitleri ise kasım, şubat ve nisan aylarının son işgününe kadar olmak üzere dört taksitte ödenir. Taksitini zamanında ödemeyen öğrencinin

pansiyonla ilişiği kesilir. (3) Ders yılı süresince paralı yatılı öğrenci alınabilir. Herhangi bir taksit devresinde pansiyona kabul olunan öğrenci taksitinin tamamını ödemek zorundadır. Bir taksit devresi içinde pansiyonla ilişiği kesilen öğrenciye bu devreye ait taksit geri verilmez. (4) Bir pansiyondan diğer bir pansiyona nakil olan öğrencinin önceki okulunca alınan taksit miktarı nakil olduğu okulun pansiyon taksitine sayılır. Nakil olduğu okulun pansiyon ücreti önceki pansiyon ücretinden fazla ise bu taksite ait fark alınır. Eksik ise fark geri verilmez.”

Düzenlemeleri yer almaktadır.

IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

9. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme

10. Başvuran özetle, kızını Akçakoca Sosyal Bilimler Lisesi Okul Pansiyonuna kaydettirdiğini ve 6975TL ödeme yaptığını ancak kızının pansiyonda hiç konaklamadığını belirterek ödediği ücretin iade edilmesini talep etmektedir.

11. İlgili idareden temin edilen bilgi ve belgelerde özetle, ilgili mevzuat hükümleri gereğince ücretin geri verilmesinin mümkün olmadığı, belirtilmiştir.

12. Başvuru konusu olayda başvurucunun kızını 6975TL ödeme yaparak okul pansiyonuna kaydettirdiği ve kızı pansiyonda hiç konaklamadığı için ödediği ücretin iadesini talep ettiği ancak ilgili idaresince ücretin iade edilmediği anlaşılmaktadır. Bu noktada başvurucunun mülkiyet hakkı kapsamında bir menfaatinin bulunduğu değerlendirilmektedir.

13. Öte yandan, Anayasa’nın 35’inci maddesinde mülkiyet hakkı sınırsız bir hak olarak düzenlenmemiş, bu hakkın kamu yararı amacıyla ve kanunla sınırlanabileceği belirtilmiştir. Ayrıca, Anayasa’nın 13’üncü maddesinde temel hak ve özgürlüklerin, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olmaksızın Anayasa’nın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabileceği öngörülmüştür. Buna göre mülkiyet hakkı da yapılan müdahalenin kanuna dayanması, kamu yararı amacı taşıması ve ayrıca ölçülülük ilkesinin gözetilmesi şartıyla sınırlanabilmektedir.

14. Bu nedenle somut olay, yapılan müdahalenin bu kapsamda olup olmadığının değerlendirilmesini

zorunlu kılmaktadır. Bu bağlamda:

14.1. Kanunilik ilkesi bakımından yapılan değerlendirmede;

14.1.1. Anayasa’nın 35. maddesinde mülkiyet hakkına getirilecek sınırlamaların kamu yararı amacıyla ve kanunla yapılması gerektiği hüküm altına alınmıştır. Bu nedenle mülkiyet hakkına yönelik müdahalelerde ilk incelenmesi gereken ölçüt hukuka dayalı olma ölçütüdür. Bu ölçütün sağlanmadığı tespit edildiğinde diğer ölçütler bakımından inceleme yapılmaksızın mülkiyet hakkının ihlal edildiği sonucuna varılacaktır.

(AYM, Bekir Yazıcı, B. No: 2013/3044, 17/12/2015, §§ 61, 62).

14.1.2. Kanunun varlığı kadar kanun metninin ve uygulamasının da bireylerin davranışlarının sonucunu önceden öngörebilecekleri kadar hukuki belirlilik taşıması gerekir. Bir diğer ifadeyle kanunun kalitesi de kanunilik koşulunun sağlanıp sağlanmadığının tespitinde önem arz etmektedir (Necmiye Çiftçi ve diğerleri, B. No: 2013/1301, 30/12/2014, § 56).

14.1.3. 2698 sayılı Kanun’un 11’inci maddesinde, paralı yatılı öğrencilerden ücretlerin ilk taksit öğrencinin pansiyona kayıt olduğu gün olmak üzere dört taksitte alınacağı ve bir taksit devresi içinde pansiyonla ilişiğini kesen öğrenciye bu devreye ait taksitin geri verilmeyeceği, Millî Eğitim

Bakanlığına Bağlı Resmi Okullarda Yatılılık, Bursluluk, Sosyal Yardımlar ve Okul Pansiyonları

Yönetmeliğinin 51 inci maddesinde ise paralı yatılı öğrencilerin pansiyon ücretlerinin ilk taksiti kayıt sırasında, diğer taksitleri ise kasım, şubat ve nisan aylarının son işgününe kadar olmak üzere dört taksitte ödeneceği ve bir taksit devresi içinde pansiyonla ilişiği kesilen öğrenciye bu devreye ait taksitin geri verilmeyeceği hususlarına yer verildiğinden başvuranın mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin 2698 sayılı Kanun uyarınca gerçekleştirildiği, dolayısıyla müdahalenin kanuni dayanağının bulunduğu sonucuna ulaşılmaktadır.

14.2. Meşru amaç ilkesi bakımından yapılan değerlendirmede; 14.2.1. Anayasanın 13 üncü ve 35 inci maddeleri gereği mülkiyet hakkı ancak kamu yararı amacıyla sınırlandırılabilmektedir. Eğer bir müdahale hukukilik/kanunilik testini geçmeyi başarırsa, ikinci aşama olarak söz konusu müdahalenin sınırlama ölçütlerine uygun olarak yapılıp yapılmadığına bakılır. AY md.

35 ve AİHS’in mülkiyet hakkına yer veren 1 No’lu Protokolünün 1. maddesi metni sınırlamanın amacı

bakımından iki genel ve soyut meşru amaç belirlemiştir: Kamu yararı ve genel yarar/ toplum yararı.

Gerek AİHM gerekse de AYM hemen her olayda, oldukça kaba bir varsayım olarak yapılan müdahalenin kamu yararı ile toplum yararına ulaşmak hedefi izlediğini kabul etmektedirler (Mülkiyet Hakkı

Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru El Kitapları Serisi, s.6).

14.2.2. Bu kapsamda yapılan değerlendirmede idarelerin varlık amacının kamu hizmetinin sürekli ve sağlıklı bir şekilde yerine getirilmesi olduğu düşünüldüğünde idarenin sınırlı kamusal kaynakların doğru şekilde kullanılmasını gözeten meşru bir amacının bulunduğu değerlendirilmektedir.

14.3. Ölçülülük ilkesi bakımından yapılan değerlendirmede; 14.3.1. Eğer bir müdahale hukukilik/kanunilik testini geçemezse, müdahalenin mülkiyet hakkını ihlal ettiğine karar verilir ve sınırlama rejiminin meşru amaç ve ölçülülük/adil denge safhaları açısından ayrı bir inceleme yapılmaz. Eğer müdahalenin kanunilik koşulunu karşıladığına karar verilirse, sınırlamanın meşru amaç koşulunu karşılayıp karşılamadığı incelenir (Mülkiyet Hakkı Anayasa Mahkemesine Bireysel

Başvuru El Kitapları Serisi, s.132).

14.3.2.Anayasa Mahkemesi’nce yapılan değerlendirmelerde mülkiyet hakkının sınırlamaları ve güvenceleri açısından Anayasa’nın mülkiyeti bir hak olarak tanımlayan 35 inci maddesinin temel hak ve hürriyetlerin sınırlanmasının düzenlendiği 13 üncü maddeyle birlikte ele alınması gerektiği, 35 inci maddenin ikinci ve üçüncü fıkralarında yer alan sınırlama ve güvence ölçütlerinin 13 üncü madde ışığında yorumlanması gerektiği ifade edilmekte, bu kapsamda bireyin hakkıyla kamu yararı arasında kurulması gereken adil dengeye vurgu yapılmaktadır (AYM, E.1999/33, K.1999/51, 29/12/1999). Bu noktada, ihlal teşkil ettiği iddia edilen önlemin temelini oluşturan kamu yararı karşısında bireye düşen fedakârlığın ağırlığının göz önünde bulundurulması gerektiği belirtilmektedir (Korkut Bahadır, B. No: 2014/4025, 11/12/2014, § 43; Tevfik Baltacı, B. No: 2013/8074, 09/03/2016, § 48-49).

14.3.3. Yine Mahkemece, kanuni bir dayanağı olup meşru amaçlara dayansa dahi müdahalenin amacı ve kullanılan araçlar ile başvurucuya yüklenen külfetin ölçülü olup olmadığı hususları

değerlendirme konusu yapılmakta (Tevfik Baltacı, § 50), mülkiyet hakkına yönelik müdahale sonucunda ortaya çıkan yeni durumun ve bozulan yararlar dengesinin, bireye kişisel ve aşırı bir yük yüklememesi gerektiği ifade edilmektedir ( Tevfik Baltacı, § 66).

14.3.4. Anayasa Mahkemesi kararlarında ölçülülük ilkesinin “elverişlilik”, “gereklilik” ve “orantılılık” olmak üzere üç alt ilkeden oluştuğu, “elverişlilik” ilkesinin öngörülen müdahalenin ulaşılmak istenen amacı gerçekleştirmeye elverişli olmasını, “gereklilik” ilkesinin ulaşılmak istenen amaç bakımından müdahalenin zorunlu olmasını yani aynı amaca daha hafif bir müdahale ile ulaşılmasının mümkün olmamasını, “orantılılık” ilkesinin ise bireyin hakkına yapılan müdahale ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir dengenin gözetilmesi gerekliliğini ifade ettiği (AYM, E.2011/111, K.2012/56, 11/4/2012; E.2012/102,

14.2012/207, 27/12/2012; E.2012/149, K.2013/63, 22/5/2013; E.2014/176, K.2015/53, 27/5/2015;

E.2015/43, K.2016/37, 5/5/2016; E.2016/13, 142016/127, 22/6/2016; Mehmet Akdoğan ve diğerleri, § 38), yine ölçülülük ilkesinin, temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasına ilişkin başvurularda öncelikli olarak dikkate alınması gereken bir güvence olduğu; ölçülülüğün, temel hak ve özgürlüklerin sınırlanma amaçları ile araç arasındaki ilişkiyi yansıttığı; ölçülülük denetiminin, ulaşılmak istenen amaçtan yola çıkılarak bu amaca ulaşılmak için seçilen aracın denetlenmesi olduğu; bu sebeple mülkiyet hakkına getirilen müdahalelerde, hedeflenen amaca ulaşabilmek için seçilen müdahalenin elverişli, gerekli ve orantılı olup olmadığının değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir (Osman Bayrak, B. No: 2013/3803, 25/2/2015, § 74; Tevfik Baltacı, § 65).

14.3.5. Bu çerçevede somut olayda yasal bir dayanağı ve kamu yararına dayanan meşru bir amacı olan sınırlamanın Anayasa’nın 13 üncü maddesinde ifade edildiği şekilde ölçülü olup olmadığının yani diğer bir deyişle mülkiyet hakkına yapılan müdahalede kamu yararı ile bireysel yarar arasında makul bir dengenin gözetilip gözetilmediğinin değerlendirilmesi gerekmektedir.

15. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde başvuranın, kızının pansiyonda hiç konaklamadığını belirterek ödediği pansiyon ücretinin iade edilmesi talebinin ilgili İdaresince 2698 sayılı

Kanun’un 11’inci maddesi ve Millî Eğitim Bakanlığına Bağlı Resmi Okullarda Yatılılık, Bursluluk, Sosyal

Yardımlar ve Okul Pansiyonları Yönetmeliğinin 51 inci maddesinin “Bir taksit devresi içinde pansiyonla ilişiğini kesen öğrenciye bu devreye ait taksit geri verilmez” hükmü uyarınca geri verilmediği anlaşılarak idarenin işleminin yasal bir dayanağı ve kamu yararına dayanan meşru bir amacı bulunduğu tespit edilmiştir. Diğer yandan pansiyonda hiç konaklamayan, pansiyonun yemekhane, yatakhane, etüt salonları gibi hizmetlerinden faydalanmayan ve kurum eşyalarını kullanmayan öğrenci için alınan 6975TL’nin iade edilmemesinin ölçülü olmadığı diğer bir deyişle mülkiyet hakkına yapılan müdahalede kamu yararı ile bireysel yarar arasında makul bir dengenin gözetilmediği değerlendirilmiş ve İdarenin işleminin hakkaniyete aykırı olduğu tespit edilerek başvuranın talebinin karşılanması yönünde Milli Eğitim

Bakanlığına tavsiyede bulunulması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.

16. Benzer konuda (depremden dolayı pansiyonda kalmayan ve pansiyon hizmetinden faydalanmayan öğrencinin ücret iade talebi) Kurumumuza 19/12/2022 tarihinde yapılan 2022/18971 sayılı başvuru için

Milli Eğitim Bakanlığına 07/06/2023 tarih ve 2023/6989- sayılı Tavsiye Kararı verilmiştir.

Milli Eğitim Bakanlığının 15/06/2023 tarih ve – – sayılı yazısı ile “Tavsiye

Kararı doğrultusunda, adı geçen öğrencinin deprem nedeniyle kapatılan öğrenci pansiyonu 2’nci taksitinin iadesinin uygun olacağı” ifade edilerek Karara uyum sağlanmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. Günümüzde demokratik, modern ve katılımcı yönetim anlayışında idarelerden sadece hukuka uygun olarak hareket etmeleri değil aynı zamanda iyi yönetişim ilkelerine uygun işlem tesis etmeleri de beklenmektedir.

18. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak

Kurumumuza gönderildiği tespit edilmiştir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

19. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu

Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İdare

Mahkemesinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle;

BAŞVURUNUN KABULÜNE,

Başvuranın pansiyon ücretinin iadesi talebinin karşılanması hususunda MİLLİ EĞİTİM

BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, bu karar

üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın gereği için BAŞVURANA ve MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi