|
ÖZET: Bu Danıştay kararında, başvuranın turist rehberliği ruhsatnamesi talebi, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından reddedilmiştir. Reddin gerekçesi, başvuranın ön lisans diplomasının meslek belirlemediği ve bu nedenle 6326 sayılı Turist Rehberliği Meslek Kanunu’nun aradığı mezuniyet koşulunu sağlamadığıdır. Başvuran, dört yıllık Turizm Rehberliği Programının en az dört yarıyılını başarıyla tamamladığını iddia etmesine rağmen, alınan ön lisans diplomasının meslek yüksekokulu mezuniyetine eşdeğer olmadığı belirtilmiştir.
Danıştay, başvuranın durumunu değerlendirirken, Yükseköğretim Kurulu’nun görüşünü esas almış ve ön lisans diplomasının meslek tanımı yapmadığını vurgulamıştır. Bu bağlamda, başvuranın diploma ile elde ettiği hakların, turist rehberliği mesleğine kabul için yeterli olmadığı sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, başvurunun reddi yönündeki idarenin işleminin hukuka uygun olduğu tespit edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/11155-S.23.17900
BAŞVURU NO : 2023/3215
KARAR TARİHİ : 06/09/2023
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI
Başvuranın tarafına turist rehberliği ruhsatnamesi verilmesi talebine
BAŞVURUNUN KONUSU :
ilişkindir.
BAŞVURU TARİHİ : 07/03/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle, kendisine turist rehberliği ruhsatnamesi verilmesi talebiyle Kültür ve Turizm Bakanlığına yapmış olduğu başvurusunun 6326 sayılı Turist Rehberliği Meslek
Kanunu’na göre turist rehberliği için gerekli olan mezuniyet koşulunun sağlanmadığı gerekçesiyle reddedildiğini ancak gerekli olan ön lisans mezuniyet şartını sağladığını ifade ederek tarafına turist rehberliği ruhsatnamesinin verilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun bilgi ve belge talebine istinaden Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından gönderilen
02.05.2023 tarihli ve – – sayılı cevabi yazıda özetle, başvuran ve başvuran ile aynı
durumda olan kişiler tarafından sunulan Mezun Belgelerinin “Durum” kısmında “Lisans Programını
Tamamlamayarak Ön Lisans Diploması Alarak Mezuniyet (Sadece Ön Lisans Derecesinin Haklarını Verir.
Ön Lisans Programları ile Eşdeğer Değildir.)” ibaresinin yer aldığının tespit edildiği, söz konusu mezun belgesi sahiplerinin 6326 sayılı Turist Rehberliği Meslek Kanunu’nun “Mesleğe Kabul” başlıklı 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi çerçevesinde turist rehberliği mesleğine kabulleri açısından
Yükseköğretim Kurulu Başkanlığından görüş talep edildiği, Başkanlık tarafından verilen 19.07.2022 tarihli ve 50857 sayılı cevabi yazıda ise yükseköğretim kurumlarının lisans programlarından ön lisans diploması alınmasının “Lisans Öğrenimlerini Tamamlamayan veya Tamamlayamayanların Ön Lisans Diploması
Almaları veya Meslek Yüksekokullarına İntibakları Hakkında Yönetmelik” hükümleri uyarınca yapılmakta olduğunun, söz konusu Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde “…. 2547 sayılı Kanun hükümleri uyarınca bir lisans programının en az dört yarıyılının bütün derslerinde başarılı olanlara ön lisans diploması verilir.
Ön lisans diploması almak için yapılacak başvurular herhangi bir süre ile sınırlı değildir.” hükmünün, 4 üncü maddesinde ise “Bir lisans programının en az iki yarıyılının bütün derslerinde veya o lisans
programının en az yüzde altmışından başarılı olup da lisans programını tamamlamayan veya tamamlayamayanlar, kurumları ile ilişkilerinin kesildiği tarihten itibaren 6 ay içinde müracaat etmek şartıyla yüksekokullarının benzer ve uygun programlarına intibak ettirebilirler.” hükmünün yer aldığının, buna göre üniversitelerin dört veya daha fazla yıllık öğrenim sürelerini tamamlayamayarak öğrenimden ayrılan ve ilk dört yarıyılında başarılı olanlara verilen ön lisans diplomasının meslek belirlemediğinin ve kişinin lise üstü iki yıllık yükseköğrenim mezunu olduğunu belirtmekte olduğunun, söz konusu diploma sahiplerinin gördükleri öğrenimleri bir meslek belirtmediğinden meslek yüksekokulları bünyesinde yer alan hiçbir ön lisans programı ile denk sayılmadığının ifade edildiği belirtilerek bu görüş çerçevesinde işlem tesis edildiği belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde,“… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…” 4. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (g) bendinde, “Yüksekokul: Belirli bir mesleğe yönelik eğitim öğretime ağırlık veren bir yükseköğretim kurumudur.” 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde, “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 6. 6326 sayılı Turist Rehberliği Meslek Kanunu’nun ‘‘Mesleğe Kabul” başlıklı 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde, “Üniversitelerin turist rehberliği bölümlerinin ön lisans, lisans veya yüksek lisans programlarından mezun olmak veya üniversitelerin turist rehberliği bölümü dışındaki diğer bölümlerinden en az lisans düzeyinde mezun olduktan sonra, birliklerin ve Türkiye Seyahat Acentaları
Birliğinin ortak önerileri ve Bakanlığın onayıyla turizm sektörünün ihtiyaçları da dikkate alınarak belirlenen dillerde, gerektiği hâllerde belirlenen bölgelerde, yönetmelikle kurs ve sınavlara ilişkin belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde Bakanlığın gözetimi ve denetimi altında birlikler tarafından düzenlenen ülkesel veya bölgesel turist rehberliği sertifika programını başarıyla tamamlamak.” 7. Lisans Öğrenimlerini Tamamlamayan veya Tamamlayamayanların Ön Lisans Diploması
Almaları veya Meslek Yüksekokullarına İntibakları Hakkında Yönetmelik’in:
7.1. “Ön Lisans Diploması Alma İlkeleri” başlıklı 3 üncü maddesinde, “Türk Ceza Kanununun ikinci kitabının birinci babında yer alan, Devletin şahsiyetine karşı işlediği cürümler sebebiyle hüküm giyenler ile disiplin cezası alarak yükseköğretim kurumlarından uzaklaştırılanlar hariç olmak üzere, 2547 sayılı
Kanun hükümleri uyarınca bir lisans programının en az ilk dört yarıyılının bütün derslerinden başarılı olanlara ön lisans diploması verilir. Ön lisans diploması almak için yapılacak başvurular herhangi bir süre ile sınırlı değildir.” 7.2. “Meslek Yüksekokullarına İntibak Esasları” başlıklı 4 üncü maddesinde, “Bir lisans programının en az iki yarıyılının bütün derslerinden veya o lisans programının en az yüzde altmışından başarılı olup da lisans programını tamamlamayan veya tamamlayamayanlar, kurumları ile ilişkilerinin kesildiği tarihten itibaren 6 ay içinde müracaat etmek şartıyla yüksekokullarının benzer ve uygun programlarına intibak ettirilebilirler…”.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi tarafından gerçekleştirilen inceleme ve araştırma neticesinde, başvurunun kabulüyle başvuranın dilekçesinde belirttiği turist rehberliği ruhsatnamesi alma koşulu olan turist rehberliği ön lisans mezuniyetinin geçerli sayılmasına yönelik işlem tesis edilmesi yönünde Tavsiye Kararı hazırlanması Kamu
Başdenetçisi’ne önerilmiştir.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran, İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Turizm Fakültesi Seyahat İşletmeciliği ve Turizm Rehberliği
Bölümü, dört yıllık Turizm Rehberliği Programını en az dört yarıyılını başarı ile tamamladığını, ön lisans derecesine tanınan bütün yetkilerle birlikte mezun olduğunu ve dolayısıyla turist rehberi ruhsatnamesi için gerekli başvuru koşulunu sağladığını belirterek tarafına turist rehberi ruhsatnamesi verilmesini talep etmektedir.
10. Başvuranın talebi, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından Yükseköğretim Başkanlığından alınan görüş çerçevesinde üniversitelerin dört veya daha fazla yıllık öğrenim sürelerini tamamlayamayarak öğrenimden ayrılan ve ilk dört yarıyılında başarılı olanlara verilen ön lisans diplomasının meslek belirlemediği ve kişinin lise üstü 2 yıllık yükseköğrenim mezunu olduğunu belirtmekte olduğu, söz konusu diploma sahiplerinin gördükleri öğrenimleri bir meslek belirtmediğinden meslek yüksekokulları bünyesinde yer alan hiçbir önlisans programı ile denk sayılmadığından bahisle reddedilmiştir.
11. 6326 sayılı Turist Rehberliği Meslek Kanunu’nun “Mesleğe Kabul” başlıklı 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine bakıldığında, “Üniversitelerin turist rehberliği bölümlerinin ön lisans, lisans veya yüksek lisans programlarından mezun olmak…” hükmünün yer aldığı görülmektedir. Hükmün lafzından da açıkça anlaşılacağı üzere mesleğe kabul için Turist Rehberliği ön lisans, lisans ya da yüksek lisans programlarının birinden mezun olma şartı aranmaktadır.
12. Somut olayda ise başvuran, İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Turizm Fakültesi Seyahat İşletmeciliği ve
Turizm Rehberliği Bölümü, dört yıllık Turizm Rehberliği Lisans Programında okurken “Lisans
Öğrenimlerini Tamamlamayan veya Tamamlayamayanların Ön Lisans Diploması Almaları veya Meslek
Yüksekokullarına İntibakları Hakkında Yönetmelik”in 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi çerçevesinde en az dört yarıyılını (2 yıl) başarı ile tamamlayarak lisans diploması yerine ön lisans diploması alma talebinde bulunmuştur. Yine aynı Yönetmeliğin 4 üncü madde hükmü uyarınca kendisine tanınan altı aylık süre içerisinde üniversitesine başvuru yaparak aldığı dersleri intibak ettirmemiş, alan belirleyerek fark derslerini tamamlamamıştır.
13. Diğer yandan “Turist Rehberliği” ön lisans programları Meslek Yüksekokulları tarafından verilmektedir. Meslek Yüksekokulları 5. seviye meslek elemanı yetiştiren yükseköğretim kurumları olup
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 3 üncü maddesinde ise “Belirli mesleklere yönelik ara insan gücü
yetiştirmeyi amaçlayan dört yarıyıllık eğitim-öğretim sürdüren bir yükseköğretim kurumudur” şeklinde tanımlanmaktadır. Bu bağlamda yüksekokulların öncelikli amacı, ilgili alanda sektörde çalışabilecek, profesyonel uygulamalara yönelik eğitim almış mezunlar yetiştirmektir. Fakültelerde verilen eğitimde teorik bilgiye uygulamalara oranla daha fazla önem verilirken yüksekokullarda uygulama birinci derecede önemlidir ve eğitim süresince uygulamalara daha çok zaman ayrılmaktadır. Dolayısıyla “Turizm
Rehberliği” ön lisans programından mezun olanlara turist rehberliği doğrudan meslek olarak tanımlanmaktadır.
14. Ayrıca Turist Rehberliği Meslek Yüksekokullarının ders programlarında yer verilen ve alınması öngörülen dersler ile ilgili idare tarafından gönderilen evrakta yer alan başvuran ve aynı durumdaki kişilerin transkriptlerindeki dersler karşılaştırıldığında, bir meslek yüksekokulu mezunu ile lisans tamamlamayarak ön lisans diploması alan kişiler açısından görülen öğrenim noktasında nicelik ve nitelik açısından büyük bir fark bulunduğu görülmektedir. Bu nedenle lisans tamamlamayan kişilerin aldıkları dersleri intibak
ettirmeden ve ayrıca fark dersleri almadan ön lisans programları ile eşdeğer kabul edilmemesinin yerinde bir uygulama olduğu değerlendirilmektedir.
15. Nitekim “Lisans Öğrenimlerini Tamamlamayan veya Tamamlayamayanların Ön Lisans Diploması
Almaları veya Meslek Yüksekokullarına İntibakları Hakkında Yönetmelik” çerçevesinde verilen ön lisans diplomalarında alan adı belirtilmemesinin eşitlik ilkesine aykırı olduğundan bahisle açılan dava neticesinde
Danıştay Sekizinci Dairesi tarafından verilen 30.03.2021 tarihli ve E:2016/10764, K:2021/1875 sayılı
kararda da:
15.1. Lisans öğrenimini tamamlamayanların veya tamamlayamayanların ön lisans diploması almaları veya meslek yüksekokullarına intibak ettirilmelerine ilişkin esasların 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun verdiği yetkiye dayanılarak Yükseköğretim Kurulu tarafından hazırlanan “Lisans Öğrenimlerini
Tamamlamayan veya Tamamlayamayanların Ön Lisans Diploması Almaları veya Meslek
Yüksekokullarına İntibakları Hakkında Yönetmelik” ile düzenlendiği, anılan Yönetmelik uyarınca bir lisans programının en az ilk dört yarıyılının bütün derslerinden başarılı olanlara verilen ön lisans diplomalarında alan tanımı yerine başka bir ifadenin kullanılıp kullanılmayacağı konusunda uygulamada yaşanan tereddütlerin giderilmesi amacıyla Yükseköğretim Kurulu tarafından oluşturulan Mevzuat
Komisyonu tarafından hazırlanan komisyon raporunda, bu kapsamda alınan ön lisans diplomalarının meslek tanımı yapan ön lisans diploması niteliği taşımadığından, bu durumda olan öğrencilere verilecek diplomalarda alan ve meslek tanımı yapılmaması, sadece ilgilinin iki yıl yükseköğrenim gördüğüne ilişkin ibarenin yer almasının uygun olduğu yönünde görüş bildirildiği, Yükseköğretim Yürütme Kurulunun da yaptığı değerlendirmeler sonucunda 23.03.2010 tarihli ve 1685/9 sayılı kararıyla anılan Yönetmeliğin 3, 4.
ve 5. maddeleri kapsamında bir lisans programının en az ilk dört yarıyılının bütün derslerinden başarılı olanlara verilen ön lisans diplomalarının meslek tanımı yapan ön lisans diploması niteliği taşımadığından, bu durumda olan öğrencilere verilecek diplomalarda alan ve meslek tanımı yapılmaması, sadece ilgilinin iki yıl yükseköğrenim gördüğüne ilişkin ibarenin yer almasının uygun olduğuna karar verildiği, 15.2. Buna göre, belirli mesleklere yönelik nitelikli insan gücü yetiştirmeyi amaçlayan, yılda iki veya üç dönem olmak üzere iki yıllık eğitim-öğretim sürdüren, ön lisans derecesi veren meslek yüksekokullarından alınan diplomalardan farklı olarak “Lisans Öğrenimlerini Tamamlamayan veya Tamamlayamayanların Ön
Lisans Diploması Almaları veya Meslek Yüksekokullarına İntibakları Hakkında Yönetmelik” uyarınca alınan diplomaların, ortaöğretime dayalı, en az sekiz yarıyıllık bir programı kapsayan bir yükseköğretim olan lisans öğretiminin en az ilk dört yarıyılının bütün derslerinden başarılı olunması durumunda verilmesi nedeniyle meslek tanımı yapan ön lisans diploması niteliği taşımadığının anlaşıldığı, 15.3. Öte yandan Anayasa Mahkemesi kararlarında; Anayasa’da kurala bağlanan eşitlik ilkesinin eylemli eşitlik değil hukuksal eşitlik olduğu, aynı hukuki durumda olanların aynı, farklı hukuki durumda olanların farklı kurallara bağlı tutulmasının eşitlik ilkesini ihlal etmeyeceğinin ifade edildiği, diğer bir anlatımla, Anayasal eşitlik ilkesinin, farklı durumda ve statüde bulunanlar arasında benzeşim kurulması suretiyle iki ayrı halin eşit hukuki muameleye tabi kılınmasını ve aynı haklardan yararlanmasını sağlamaya yönelik bir ilke olmadığının kabul edilmesi gerektiği, 15.4. Lisans programının ilk iki yılını tamamlayarak anılan Yönetmelik uyarınca alınan ön lisans diplomasının, belirli mesleklere yönelik nitelikli insan gücü yetiştirmeyi amaçlayan, yılda iki veya üç dönem olmak üzere iki yıllık eğitim-öğretim sürdüren, ön lisans derecesi veren meslek yüksekokullarından alınan diplomalardan farklı olduğu ve farklı hukuki durumda olanların farklı kurallara tabi tutulacağı dikkate alındığında, anılan Yönetmelik uyarınca alınan diplomalarda alan ve meslek tanımı yapılmamasının eşitlik ilkesine aykırı olmadığının anlaşıldığı, 15.5. Bu bağlamda “Lisans Öğrenimlerini Tamamlamayan veya Tamamlayamayanların Ön Lisans
Diploması Almaları veya Meslek Yüksekokullarına İntibakları Hakkında Yönetmelik” uyarınca
düzenlenen ön lisans diplomalarının, meslek tanımı yapan ön lisans diploması niteliği taşımadığının anlaşıldığı, İfade edilerek 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun verdiği yetkiye dayanılarak tesis edilen dava konusu işlemde üst hukuk normlarına, eşitlik ilkesine ve hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir. Bahsi geçen bu karar, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu 03.02.2022 tarihli
E:2021/2960, K:2022/313 sayılı kararı ile de onanmıştır.
16. Sonuç olarak ilgili mevzuat hükümleri ve bahsi geçen Danıştay Kararı birlikte değerlendirildiğinde, idarenin başvuruya konu işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiş olup başvurunun reddi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. İyi yönetim ilkelerine, 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece
“kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkesine uygun davrandığı başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup idarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurucuya tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle başvurunun reddine, Bu kararın başvurana ve Kültür ve Turizm Bakanlığına tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi