|
ÖZET: Başvuran, daha önce Uşak Üniversitesi’nde ön lisans programında öğrenim görerek KYK’dan öğrenim kredisi almış, ardından lisans programına geçiş yaparken burs başvurusunda bulunamamıştır. İdare, başvuranın daha önce kredi aldığı gerekçesiyle yeni başvurusunu reddetmiştir. Ancak, başvuranın ön lisans ve lisans programlarının farklı öğrenim türleri olduğu ve bu nedenle başvurusunun reddinin hukuka uygun olup olmadığı tartışmalıdır.
Danıştay, başvuranın daha önceki öğrenim türü ile mevcut başvurusunun farklı olduğunu, dolayısıyla mevcut düzenlemelerin hakkaniyet ilkesine aykırı olduğunu belirtmiştir. Sosyal devlet ilkesi gereği, devletin maddi imkânlardan yoksun başarılı öğrencilere destek olma yükümlülüğü olduğu vurgulanmıştır. Sonuç olarak, başvuranın öğrenim bursu talebinin reddinin hukuka uygun olduğu, ancak ön lisans mezunlarının lisans programına devam ederken kredi başvurusunda bulunabilmesi için mevzuat çalışmalarının yapılması gerektiği tavsiye edilmiştir. Bu durum, eğitim hakkının korunması ve sosyal adaletin sağlanması açısından önem taşımaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 7531-7531
BAŞVURU NO : 2018/12880
KARAR TARİHİ : 19/03/2019
KISMİ TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : KREDİ VE YURTLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Öğrenim bursu/ kredisi talebi hakkında.
BAŞVURU TARİHİ : 20/10/2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran, 2014-2015 akademik döneminde Uşak Üniversitesi Adalet Meslek Yüksek Okulu
Adalet programında eğitime başladığını, yapmış olduğu burs/ kredi başvurusu neticesinde 19/01/2015-06/09/2016 tarih aralığında (21 ay) KYK’dan öğrenim kredisi aldığını, 18/08/2016 tarihinde anılan programdan mezun olduğunu, 2016-2017 akademik yılında ise Uşak
Üniversitesi Adalet Meslek Yüksek Okulu Sosyal Güvenlik programına kaydolduğunu ve 12/06/2017 tarihinde mezun olduğunu, 2018 yılı Dikey Geçiş Sınavı ile 2018-2019 akademik yılında Dokuz Eylül Üniversitesi Maliye bölümüne geçiş yaptığını, 15/10/2018 tarihinde edevlet üzerinden burs/ kredi başvurusu yapmak istediğini, fakat “aynı öğrenim türünde daha önce kredi/burs aldığınız için başvuru yapamazsınız” uyarısı ile karşılaştığını, bunun üzerine
CİMER aracılığıyla ilgili kurumdan talepte bulunduğunu ancak olumsuz cevap aldığını; halbuki aynı öğrenim türünden kredi almadığını, kredi aldığı dönemdeki öğrenim türünün ön lisans, kabul edilmeyen başvuru dönemindeki öğrenim türünün ise lisans olduğunu, maddi durumlarının kötü olduğunu belirterek; öğrenim bursundan faydalanabilmek için başvuru yapabilmeyi talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Başvuru konusuna ilişkin bilgi ve belge talebimize istinaden, Yüksek Öğrenim
Kredi ve Yurtlar Kurumu Genel Müdürlüğünün 11/12/2018 tarih ve … sayılı cevabi yazısında ve ekinde özetle;
2.1) Öğrenim kredisi ve burs ile ilgili işlemlerin Öğrenim Kredisi Yönetmeliği, Burs-
Kredi Yönetmeliği hükümlerince yapıldığı, bu çerçevede, başvuranın 2014-2015 öğretim yılında Uşak Üniversitesi Adalet Meslek Yüksekokulu Adalet bölümü öğrencisi olarak başvurduğu, yapılan değerlendirme sonucunda kendisine öğrenim kredisi tahsis edildiği ve 2016 Eylül ayına kadar tarafına ödeme yapıldığı,
2.2) Başvuranın Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi
öğrencisi olarak yeniden başvuru yapamamasının sebebinin anılan Yönetmeliğin 11 inci maddesinin “c) Bir yükseköğretim kurumundan mezun olan öğrencilere, (Yükseklisans öğrencileri hariç)”, “g) Kurumdan daha önce kredi almış olan öğrencilere, (Yükseklisans öğrencileri hariç)” bentlerinde bahsedildiği,
2.3) Bununla birlikte Öğrenim Kredisi Yönetmeliğinin 26 ncı maddesinde “Devam
ettiği öğretim kurumundan bir yıldan fazla başarısız olan veya bir yıldan fazla ara veren öğrencinin, yeni bir öğretim kurumuna kayıt olması halinde kredisi ödenmez.” hükmünün yer aldığı,
2.4) Burs Yönetmeliğinin 22 nci maddesinde “Kurumdan burs alan ön lisans mezunu
öğrencilerden öğrenimine ara vermemek kaydıyla üçüncü sınıfa başlayanların burslarının ödenmesine devam edilir.” hükmünün bulunduğu,
2.5) Buna istinaden, ilgilinin ön lisans mezuniyeti ile lisans eğitimine kayıt tarihi
arasında bir öğretim yılı olması sebebiyle kredi nakil işleminin yapılamadığı, 2.6) Konu ile ilgili olarak mevzuat çalışmalarının devam ettiği, açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının;
3.1) “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2 nci maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti,
toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir.”
3.2) “Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı 42 nci maddesinde; “Devlet,
maddi imkanlardan yoksun başarılı öğrencilerin, öğrenimlerini sürdürebilmeleri amacı ile burslar ve başka yollarla gerekli yardımları yapar.…”
3.3) “Devletin iktisadi ve sosyal ödevlerinin sınırları” başlıklı 65 inci
maddesinde; “Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir.”
3.4) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74
üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” hükümleri yer almaktadır.
4) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükmü yer almaktadır.
5) 22/08/1961 tarihli ve 10887 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 351 sayılı Yüksek
Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Kanununun “Kurumun amacı” başlıklı 2 nci maddesinde; “Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumunun amacı; yurt içinde ve dışında yükseköğrenim gören öğrenciler için yurtlar yapmak ve bunların işletmesini sağlamak, beslenme yardımı yapmak, eğitim, sosyal, kültürel ve sportif faaliyetlerle milli ve manevi gelişmelerine katkı sağlamak, yükseköğrenim öğrencilerine kredi veya burs vermek, öğrencilerin yükseköğrenimlerini kolaylaştırmaktır.” hükmü bulunmaktadır.
6) 06/03/2004 tarihli ve 25394 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5102 sayılı Yüksek
Öğrenim Öğrencilerine Burs Kredi Verilmesine İlişkin Kanunun “Burs ve kredilerin verilmesi” başlıklı 2 nci maddesinde; “Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu; yurt içinde yüksek öğrenim gören ve bu Kanuna göre çıkarılacak yönetmeliklerle belirtilen usul ve esaslar dahilinde yeterlikleri ve ihtiyaçları tespit edilen öğrencilere burs-kredi verebilir.” hükmüne yer verilmiştir.
7) 18/01/1997 tarihli ve 22881 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yüksek Öğrenim Kredi
ve Yurtlar Kurumu Öğrenim Kredisi Yönetmeliğinin;
7.1) “Kredi Verilmeyecek Haller” başlıklı 11 inci maddesinde; “Kredi
verilmeyecek haller şunlardır:
a) (Değişik: 05/01/2005-25691) Kurumdan burs alan öğrencilere, b) (Mülga:RG-24/12/2015-29572)
c) Bir yükseköğretim kurumundan mezun olan öğrencilere, (Yükseklisans öğrencileri hariç)
d) Sağlık sebebi dışında önlisans mezunlarından ara vermek suretiyle intibak programına başlayan öğrencilere, e) Önlisans’tan lisans öğrenimine geçmek için intibak eğitimi yapan öğrencilere, (intibak programı süresince)
f) Kredi isteğinde bulunduğu tarihte kayıtlı olduğu öğretim kurumunda bir öğretim yılından fazla başarısız olan öğrencilere, g) Kurumdan daha önce kredi almış olan öğrencilere, (Yüksek lisans öğrencileri hariç)”…
7.2) “Öğretim Kurumunu Değiştirme Halinde Kredinin Kesilmesi” başlıklı 26 ncı
maddesinde; “Devam ettiği öğretim kurumundan bir yıldan fazla başarısız olan veya bir yıldan fazla ara veren öğrencinin, yeni bir öğretim kurumuna kayıt olması halinde kredisi ödenmez.” hükümleri yer almaktadır.
8) 24/08/2004 tarihli ve 25563 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yüksek Öğrenim
Kredi ve Yurtlar Kurumu Burs-Kredi Yönetmeliğinin;
8.1) “Burs Verilmeyecek Öğrenciler” başlıklı 9 uncu maddesinde; “a) Kurumdan
öğrenim kredisi veya burs almış olan öğrencilere”…
8.2) “Dikey Geçiş Halinde Bursun Verilmesi” başlıklı 22 nci maddesinde;
“Kurumdan burs alan ön lisans mezunu öğrencilerden öğrenimine ara vermemek kaydıyla üçüncü sınıfa başlayanların burslarının ödenmesine devam edilir. Ancak, intibak programı süresince burs verilmez ve öğrenime ara vermiş sayılmazlar.” hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9) Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın, Dikey
Geçiş Sınavı ile kaydolduğu lisans programı kapsamında burs başvurusunda bulunamaması anılan Yönetmelik hükümlerine ve dolayısıyla hukuka uygun olduğundan başvuranın talebinin reddi; bununla birlikte, ön lisans programından mezun olanların lisans programına devam etmesi halinde, ön lisans mezuniyeti ile lisans eğitimine kayıt tarihi arasındaki süreye bakılmaksızın, herhangi bir süre kısıtlaması olmaksızın kredi için başvuruda bulunabilmesi için ilgili mevzuat çalışmalarının yapılması hususunda tavsiyede bulunulması gerektiği yönündeki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10) Başvuran, 2014-2015 akademik döneminde Uşak Üniversitesi Adalet Meslek Yüksek
Okulu Adalet programında eğitime başladığını, 19/01/2015-06/09/2016 tarih aralığında (21 ay)
öğrenim kredisi aldığını, 18/08/2016 tarihinde anılan programdan mezun olduğunu, 2016-2017 akademik yılında ise Uşak Üniversitesi Adalet Meslek Yüksek Okulu Sosyal Güvenlik programına kaydolduğunu ve 12/06/2017 tarihinde mezun olduğunu, 2018 yılı Dikey Geçiş
Sınavı ile 2018-2019 akademik yılında Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler
Fakültesi Maliye bölümüne geçiş yaptığını, aynı öğrenim türünde daha önce burs/ kredi aldığı gerekçesiyle burs/ kredi başvurusunda bulunamadığını belirterek; öğrenim bursundan faydalanabilmek için başvuru yapabilmeyi talep etmektedir.
11) Öğrenim kredisi ve burs ile ilgili işlemler 7 ve 8 numaralı paragraflarda yer verilen
Öğrenim Kredisi Yönetmeliği ile Burs-Kredi Yönetmeliği hükümlerince yapılmaktadır. Bu çerçevede, İdareden temin edilen bilgilerden, başvuranın 2014-2015 öğretim yılında Uşak
Üniversitesi Adalet Meslek Yüksekokulu Adalet bölümü öğrencisi olarak burs/ kredi başvurusunda bulunduğu, yapılan değerlendirme sonucunda kendisine öğrenim kredisi tahsis edildiği ve 2016 Eylül ayına kadar tarafına ödeme yapıldığı anlaşılmıştır.
12) 7.1 numaralı paragrafta yer verilen Öğrenim Kredisi Yönetmeliği hükmünde, “Bir
yükseköğretim kurumundan mezun olan öğrencilere” ve “Kurumdan daha önce kredi almış olan öğrencilere” kredi verilmeyeceği; benzer şekilde, Burs-Kredi Yönetmeliğinin 8.1 numaralı paragrafta yer verilen hükmünde, Kurumdan öğrenim kredisi veya burs almış olan öğrencilere burs verilmeyeceği öngörülmüş olup; bu anlamda daha öncesinde bir yükseköğretim kurumundan mezun olduğu ve bu kapsamda kredi aldığı anlaşılan başvurana
Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi öğrencisi olarak burs verilmemesinin anılan Yönetmelik hükümlerine ve dolayısıyla hukuka uygun olduğu değerlendirilmektedir.
13) Ayrıca başvuran hakkında İdare tarafından yapılan açıklamada, 8.2 numaralı paragrafta
yer verilen “Dikey Geçiş Halinde Bursun Verilmesine” ilişkin “Kurumdan burs alan ön lisans mezunu öğrencilerden öğrenimine ara vermemek kaydıyla üçüncü sınıfa başlayanların burslarının ödenmesine devam edileceğine” yönelik Yönetmelik hükmüne istinaden, ilgilinin ön lisans mezuniyeti ile lisans eğitimine kayıt tarihi arasında bir öğretim yılı olması sebebiyle kredi nakil işleminin yapılamadığı ifade edilmiştir. Ancak anılan hüküm burs nakline ilişkin olup, kredi aldığı anlaşılan başvuran hakkında yapılacak değerlendirmede esas olamayacağı, bu anlamda, benzer durumda Kurumdan kredi alan ön lisans mezunu öğrencilerinden öğrenimine ara vermemek kaydıyla üçüncü sınıfa başlayanların kredi naklinin nasıl yapılacağı hususunun açık bir şekilde öngörülmediği anlaşılmaktadır.
14) Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında devletin nitelikleri arasında sosyal devlet ilkesine
de yer verilmiştir. Sosyal devlet anlayışı, devletin, güçsüzleri güçlüler karşısında koruyarak gerçek eşitliği, yani sosyal adaleti ve böylece toplumsal dengeyi sağlamakla yükümlü olduğunu bilmesi ve buna göre eylemde bulunması demektir. Bu kapsamda, sosyal devlet ilkesi gereği, devlet, maddi imkanlardan yoksun başarılı öğrencilerin, öğrenimlerini sürdürebilmeleri amacı ile burslar ve başka yollarla gerekli yardımları yapmakla yükümlüdür. 3.3 numaralı paragrafta bahsedilen Anayasanın 65 inci maddesi gereği, bu görevini amacına uygun önceliklerini gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirebilmektedir.
15) Bu kapsamda, daha öncesinde KYK’dan burs/ kredi almış olan bir öğrencinin tekrar
başvuruda bulunamaması yönündeki düzenlemelerde, idarenin mali kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde söz konusu yardımlardan daha fazla sayıda öğrencinin yararlanmasının amaçlandığı anlaşılmaktadır. Bu anlamda somut başvuru açısından, daha öncesinde mezun olduğu ön lisans programı kapsamında kredi alan öğrenciye, karşılıksız bir yardım olan burs verilmemesi yönündeki düzenlemelerde hukuka ve hakkaniyete herhangi bir aykırılık bulunmadığı değerlendirilmektedir.
16) Bununla birlikte, sosyal devlet ilkesi kapsamında, Anayasanın 65 inci maddesinin
amacı ve KYK’nın yükseköğrenim öğrencilerine kredi veya burs vermek ve öğrencilerin yükseköğrenimlerini kolaylaştırmaya ilişkin amacı göz önünde bulundurulduğunda, ön lisans programından mezun olan bir bireyin ilerleyen yıllarda lisans programına devam etmek istemesi halinde, kredi nakli için başvuruda bulunamamasının hakkaniyet ilkesine ve eğitim hakkına aykırılık oluşturduğu değerlendirilmektedir.
17) Kurumumuzca yapılan inceleme neticesinde; daha öncesinde mezun olduğu ön lisans
programı kapsamında kredi aldığı ve ön lisans mezuniyeti ile lisans eğitimine kayıt tarihi arasında bir öğretim yılı arası bulunduğu anlaşılan başvuranın, Dikey Geçiş Sınavı ile kaydolduğu lisans programı kapsamında burs başvurusunda bulunamamasının anılan
Yönetmelik hükümlerine ve dolayısıyla hukuka uygun olduğu değerlendirilmektedir.
18) Bununla birlikte, sosyal devlet ilkesi kapsamında, Anayasanın 65 inci maddesi ve
KYK’nın amacı göz önünde bulundurulduğunda, ön lisans programından mezun olan bir bireyin ilerleyen yıllarda lisans programına devam etmek istemesi halinde, kredi başvurusunda bulunamaması yönündeki düzenlemelerin hakkaniyet ilkesine ve eğitim hakkına aykırılık oluşturduğu değerlendirilmektedir. İdarenin mali kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde, ön lisans programından mezun olanların lisans programına devam etmesi halinde, ön lisans mezuniyeti ile lisans eğitimine kayıt tarihi arasındaki süreye bakılmaksızın, herhangi bir süre kısıtlaması olmaksızın kredi için başvuruda bulunabilmesi hususunda ilgili mevzuat çalışmalarının yapılması gerektiği kanaat ve sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
19) İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin İdare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece “kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; İdarenin, başvurucuya verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; İdarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
20) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Kararın başvurana
tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle;
Başvuranın öğrenim bursu talebinin REDDİNE, Ön lisans programından mezun olanların lisans programına devam etmesi halinde, ön lisans mezuniyeti ile lisans eğitimine kayıt tarihi arasındaki süreye bakılmaksızın, herhangi bir süre kısıtlaması olmaksızın öğrenim kredisine başvuruda bulunabilmesi için ilgili mevzuat çalışmalarının yapılması hususunda, Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Genel
Müdürlüğüne TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca;
Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Genel Müdürlüğü tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın başvurana ve Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Genel Müdürlüğüne tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi