|
ÖZET: Başvuran, kartlı doğalgaz saati kullanarak yaptığı gaz yüklemelerinde, ödediği tutarın karşılığında beklediği miktardan daha az gaz alındığını ve bunun fiyat artışından kaynaklandığını iddia ederek, ödenen farkların iade edilmesini talep etmiştir. Başvuruya ilişkin Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından yapılan açıklamada, ön ödemeli sayaçların kullanımı ve bu sistemin piyasa üzerindeki etkileri detaylandırılmıştır. EPDK, ön ödemeli sayaçların mali riskler taşıdığını ve bu durumun tüketicilere yansıdığını belirtmiştir.
Ayrıca, EPDK’nın düzenlemeleri çerçevesinde, ön ödemeli sayaç kullanan tüketicilerin, gazı satın aldıkları tarihteki fiyat üzerinden değil, tüketim anındaki fiyat üzerinden bedellendirileceği ifade edilmiştir. Bu düzenleme ile, tüketiciler arasında adil bir faturalandırma sağlanması ve fiyat dengesizliğinin ortadan kaldırılması hedeflenmektedir. Başkent Doğalgaz Dağıtım A.Ş.’ye, mevcut ön ödemeli abonelerin mekanik sayaca dönüştürülmesi sürecinin hızlandırılması ve bu konuda tüketicilerin bilgilendirilmesi tavsiye edilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın talebi doğrultusunda, TL düzeltme tutarının iade edilmesi ve sayaç değişim bedeli talep edilmeden ön ödemeli sayacının mekanik sayaç ile değiştirilmesi önerilmiştir. Bu süreçlerin, ilgili kurumlar tarafından belirlenen süre içinde gerçekleştirilmesi gerekmektedir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/2469-S.21.3981
BAŞVURU NO : 2020/93133
KARAR TARİHİ : 11/02/2021
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : BAŞKENT DOĞALGAZ DAĞITIM ANONİM ŞİRKETİ
GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU
BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Türk Lirası yükleme/Türk Lirası düzeltme/Türk Lirası satış uygulamasına itiraz hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 11/08/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, 13/07/2020 tarihli ilk başvurusunda, kartlı doğalgaz saati kullandığını, kartını doldurmak için ilgili gaz doldurma merkezlerine gittiğinde ödediği paranın karşılığında alması gereken miktardan oldukça az gaz yüklemesi yapıldığını, sebebinin ise gazın daha sonradan zamlanması olduğu ve bunun fiyat farkının yansıtıldığını belirterek, söz konusu ödeme farklarının iade edilmesini talep etmişti. Başvuru hakkında Gönderme Kararı verilmiştir.
Gönderme Kararına ilgili idareler tarafından cevap verilmemiştir.
2. Başvuran, tarihli başvurusunda ilk başvurusunda yakındığı hususların esastan incelenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
3. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Doğal Gaz Piyasası Dairesi Başkanlığının sayılı yazısında, “…b) Ön ödemeli sayaçların sadece Ankara ili dışında kullanılıp kullanılmadığı, Çinigaz Doğal Gaz Dağıtım San. ve Tic. A.Ş., Sürmeli Doğal Gaz
Dağıtım San. ve Tic. A.Ş., Kargaz Doğal Gaz Dağıtım San. ve Tic. A.Ş., Çorum Doğal Gaz
Dağıtım San. ve Tic. A.Ş., ESGAZ Eskişehir Şehiriçi Doğal Gaz Dağıtım Tic. ve Taah. A.Ş., İzmir Doğalgaz Dağıtım Tic. ve Taah. A.Ş., Bahçeşehir Gaz Dağıtım A.Ş., Palen Enerji Doğal
Gaz Dağıtım End. Ve Tic. A.Ş., Palgaz Doğal Gaz Dağıtım San. ve Tic. A.Ş. doğal gaz dağıtım şirketlerinin yetkili oldukları dağıtım bölgelerinde ön ödemeli sayaç kullanımı bulunmakta olup söz konusu şirketlerin yetkili oldukları dağıtım bölgesi kapsamına ilişkin bilginin Kurumumuz internet sitesi kullanılmak suretiyle temin edilebilmesi mümkündür. Ayrıca Türkiye genelinde kamu kurumlarının büyük çoğunluğunda da ön ödemeli sayaç üzerinden doğal gaz kullanımı bulunmaktadır.
4. c) Ön ödemeli sayaçların piyasanın işleyişini olumsuz yönde etkileyen mali risklerinin bulunduğu ve hedeflenen piyasa yapısında aksaklıklara neden olduğu ifadesinde belirtilen mali riskler ve aksaklıkların neler olduğu, Dağıtım şirketlerinin uygulayabilecekleri tüm fiyat ve/veya bedellerin, Kurumumuzun belirleme ve düzenlemesine tabi olması ve dağıtım şirketlerinin toptan satış şirketleri tarafından uygulanan toptan satış fiyatının üzerine
Kurumumuz tarafından belirlenen sistem kullanım bedelini ilave ederek doğal gaz satışı yapmakta olmaları nedeniyle, dağıtım şirketleri, doğal gaz satışı kapsamında tahsil ettikleri bedellerin içerisinden doğal gaz bedelini toptan satış şirketlerine ödemektedirler. Bu bağlamda fiziken ne zaman tüketileceği ve hangi doğal gaz toptan satış fiyatının söz konusu olacağı açık olmayan bir doğal gaz miktarının tüketiciler tarafından satın alınması sonucunda dağıtım şirketleri nezdinde oluşan mali riskin veya maliyetlerin muhatabı yine tüketiciler olacağından, ön ödemeli sayaç kullanan tüketiciler nedeniyle oluşan söz konusu ilave maliyetlerin yükü, mekanik sayaç kullanan tüketiciler de dahil olmak üzere dağıtım bölgelerindeki tüm tüketiciler tarafından karşılanacaktır. Bu kapsamda, dağıtım şirketlerinden satın alınan gazın tüketiciye fiili olarak teslim edilememesi, dolayısıyla söz konusu gazın tüketim anındaki fiyatından dağıtım şirketince tedarikçi şirkete ödenmesi, tüketilen doğal gaza satın alındıktan sonra zam gelmesi durumunda dağıtım şirketini finansal açıdan yönetilemez hale getirmektedir. Örneğin, zam gelmeden önce satın alınan doğal gazın tüketildiği andaki fiyat farkı tüketiciye yansıtılmadığı durumda dağıtım şirketini bu fark kadar zarara sokacaktır. Zira dağıtım şirketi tüketiciye sattığı gazın bedelini gelen zam farkı kadar fazlasıyla toptan satış tedarikçi şirkete ödemek zorunda kalacaktır. Görüldüğü üzere, tüketici satın aldığı gazı kullandığı anda tedarikçiden dağıtım şirketine gaz girişi olmakta, satın aldığı anda tüketicinin aldığı gazı teslim alması gibi bir durum söz konusu olmamakta, bundan dolayı tüketicinin tükettiği andaki fiyattan doğal gaz bedelini ödemesi söz konusu olmaktadır.
5. e) Yapılan yönetmelik düzenlemesi ile sözleşme koşullarının tüketici aleyhine değiştirildiğinin kabul edilip edilemeyeceği, Kurumun düzenleme ve denetleme yetkisinin genel olarak düzenlendiği Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun Teşkilat ve Görevleri
Hakkında Kanun Ek Madde 2’ye göre; “Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu, doğal gazın ithali, iletimi, dağıtımı, depolanması, ticareti ve ihracatı ile bu faaliyetlerine ilişkin tüm gerçek ve tüzel kişilerin hak ve yükümlülüklerini tanımlayan lisans ve sertifikaların verilmesinden, piyasa ve sistem işleyişinin incelenmesinden, dağıtım ve müşteri hizmetleri yönetmeliklerinin oluşturulmasından, tadilinden ve uygulattırılmasından, denetlenmesinden, maliyeti yansıtan fiyatların incelenmesinden ve piyasada Doğal Gaz Piyasası Kanununa uygun şekilde davranılmasını sağlamaktan yetkili ve sorumludur.” Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri
Hizmetleri Yönetmeliği’nin “Müşteri Sözleşmeleri” başlıklı 38 inci maddesinde, “Dağıtım şirketi ile aboneler veya serbest tüketiciler arasında yapılacak sözleşmelerde, ilgili mevzuata aykırı hükümler yer alamaz.” hükmü ve “Sayaç” başlıklı 40 ıncı maddesinde, “(Ek fıkra:RG(2)
29/7/2018-30493) Sistemde kullanılmakta olan mevcut ön ödemeli sayaçlara Türk Lirası yükleme/Türk Lirası düzeltme/Türk Lirası satış yöntemleri uygulanabilir. Dağıtım şirketi uygulayacağı yöntemi Kurul onayına sunar. Kurul gerekli görmesi halinde sunulan uygulama yönteminde değişiklik yapar ve uygulama yöntemi Kurul onayı ile yürürlüğe girer.
Uygulama yönteminde Kurul onayı olmaksızın değişiklik yapılamaz. Bu fıkranın yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla satın alması tamamlanmış olan doğal gaz alımları için bu fıkra hükmü uygulanmaz.” hükmü yer almaktadır.
6. EPDK’nın doğal gaz piyasasını düzenleme yetkisi, aynı zamanda lisans sahiplerinin birbirleriyle ve diğer kişilerle akdettikleri özel hukuk sözleşmelerine müdahalesi anlamına gelmektedir. Bu halde piyasa faaliyetleri kapsamında akdedilen sözleşmeler, özel hukuk ve kamu hukuku normlarının birlikte geçerli olduğu bir yapıyı ortaya çıkarmaktadır.
7. Doğal gaz abonelik sözleşmelerinde, sözleşmeye konu olan işin yürütülmesi hususundaki esasların yanı sıra, karşılıklı edimler ile mali hükümler idare tarafından belirlenmektedir.
Doğal gaz abonelik sözleşmelerinin tarafı olmayan Kurum, kamu gücü kullanarak, idari işlemlerle sözleşme hükümleri oluşturabilmekte ya da değiştirebilmektedir. Kurumun tek yanlı irade açıklaması yürürlüğe giren düzenlemeler taraflar arasında hüküm ve sonuç doğurmaktadır. Bu irade açıklaması, idari işlemin bütün özelliklerini taşıdığından idare hukuku rejimi içerisinde değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu halde özel hukuk sözleşmesinin hükmü niteliğindeki idari işlemler sözleşmenin tarafları bakımından bağlayıcılık taşımaktadır.
8. f) Ön ödemeli sayaçların sadece hacim ölçen cihazlar olmaları nedeniyle tüketilen miktarın gerçek değerini yansıtmadığı bilinmesi rağmen dağıtım şirketinin stoklarında ön ödemeli sayaçların bulunduğu gerekçesi kullanıma izin verilmesi ile ortaya çıkan kayıpların son tüketiciye yansıtılmasının hukuka ve hakkaniyete uygunluğu konusundaki açıklamalarınız, Ankara şehrinde ön ödemeli sayaç kullanımı 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası
Kanunu’nun yürürlüğe girmesi öncesinde başlamış olup şehir içi doğal gaz dağıtım lisansı ihaleleri kapsamında lisans alan diğer dağıtım şirketlerinin de eşit taraflar arasında ayrım yapılmaması ilkesi çerçevesinde ön ödemeli sayaçları sisteme dahil etmeleri engellenmemiştir.
Ancak geçmişte hem tüketici hem de dağıtım şirketi lehine özellikleri bulunduğu değerlendirilen ve gerek 4646 sayılı Kanun öncesinde müşteri adreslerine tesis edilen, gerekse de 4646 sayılı
Kanun sonrası dağıtım şirketlerinin stoklarında yer alıp müşteri adreslerine tesis edilmiş olan ön ödemeli sayaçların, gelinen aşamada her iki taraf için de aleyhte sonuçlar ortaya çıkarabildiği, piyasanın işleyişini olumsuz yönde etkileyen mali risklerinin bulunduğu ve en önemlisi de Kanun kapsamında hedeflenen piyasa yapısında aksaklıklara neden olduğu bilinmektedir. Ön ödemeli sayaçlar yanı sıra, mekanik sayaçlarda da sayaç tarafından gösterilen endeks bilgisi sadece hacim bilgisini içermekte olup bazı düzeltme işlemleri sonucunda tüketilen gazın gerçek değerine ulaşılabilmektedir. Özellikle konutlarda kullanılan ve 21 mbar basınç ile çalışmakta olan doğal gaz sayaçlarından (mekanik-faturalı sayaçlardan)
okunan doğal gaz miktarı, atmosferik basınç, sıcaklık ve ısıl değer gibi tüketilen miktarın gerçek ısıtma kapasitesini dikkate almayan, sadece hacim ölçen cihazlar olmaları nedeniyle tüketilen miktarın gerçek değerini yansıtamamaktadır. Bu değerler meteoroloji istasyonlarından alınan basınç ve sıcaklıklar ile elde edilen düzeltme katsayıları ve dağıtım şirketlerinin şehir giriş istasyonlarından elde edilen ısıl değer verileri göz önünde bulundurularak aylık okuma düzeninde faturaların tüketicilere iletilmesi esnasında hesaplanmakta, tüketim dönemi içerisindeki doğal gaz perakende satış fiyatları üzerinden tahakkuk ettirilmektedir.
9. h) Ön ödemeli (elektronik) sayaçlar da mekanik (faturalı) sayaçlar gibi kullanılan gazın hacim değerini ölçmekte olup piyasa işleyişini olumsuz yönde etkilemelerinin nedeni bu özellikleri değildir. Ön ödemeli sayaçlarda da mekanik sayaçlarda yapılması gerektiği gibi yukarıda belirtilen hesaplamaların yapılması gerekmekte, ancak mekanik sayaçtan farklı olarak söz konusu hesaplamalar karta gaz yüklemesi esnasında yapıldığından, yüklenen gazın tüketim tarihi bilinmemektedir. Düzeltme katsayısının 30 günlük tüketim varsayımıyla yapılması, ileri tarihli ısıl değer bilgisinin alınmasının mümkün olmaması ve dönem içerisinde olası fiyat değişimlerinin öngörülememesi nedenleriyle tüketicilerin dönem sonunda ödemekle yükümlü olacakları gerçek bedeller yerine farazi değerler üzerinden belirlenmiş bedelleri ödedikleri görülmektedir. Bu da hakkaniyetli ve adil faturalandırmadan uzaklaşılması anlamına gelmektedir.
10. Bu kapsamda, (c) maddesinde de açıklandığı üzere, ön ödemeli sayaç üzerinden doğal gaz kullanımı halinde, gazın satın alındığı tarihteki toptan satış fiyatlarının, alım tarihi sonrasında gazın tüketildiği tarihler itibariyla değişikliğe uğraması sonucunda dağıtım şirketleri üzerinde mali bir risk ortaya çıkmaktadır. Bu süre içerisinde toptan satış fiyatlarında artış olması durumunda, ön ödemeli sayaç kullanıcısı müşterinin tüketiminin, gerçekleştiği dönemdeki fiyatlar üzerinden bedellendirilerek mekanik sayaç kullanıcısı müşteriler ile aynı koşullarda doğal gaz kullanmalarının sağlanması, böylece ön ödemeli sayaç üzerinden gaz kullanımı ile mekanik sayaç üzerinden gaz kullanımı arasında ortaya çıkan eşit olmayan uygulamanın ortadan kaldırılmasını teminen Kurumumuzca bu konuda düzenleme yapma ihtiyacı olduğu değerlendirilerek Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliği’nin “Sayaç” başlıklı 40 ıncı maddesinde 29/07/2018 tarih ve 30493 sayılı Resmi Gazete ile yayımlanan
Yönetmelik ile 5 inci fıkra olarak “Sistemde kullanılmakta olan mevcut ön ödemeli sayaçlara
Türk Lirası yükleme/Türk Lirası düzeltme/Türk Lirası satış yöntemleri uygulanabilir. Dağıtım şirketi uygulayacağı yöntemi Kurul onayına sunar. Kurul gerekli görmesi halinde sunulan uygulama yönteminde değişiklik yapar ve uygulama yöntemi Kurul onayı ile yürürlüğe girer.
Uygulama yönteminde Kurul onayı olmaksızın değişiklik yapılamaz. Bu fıkranın yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla satın alması tamamlanmış olan doğal gaz alımları için bu fıkra hükmü uygulanmaz.” hükmü eklenmiştir.
11. Tüketiciler arasında adaletsiz bir uygulama ortaya çıkardığı gerekçesi ile bu ayrımın ortadan kaldırılması, adil faturalandırmanın sağlanabilmesi ve tüketiciler arasında eşitliğin sağlanabilmesi adına yapıldığı ifade edilen alternatif düzenlemenin tüketiciye yük getirmeden yapılmasının mümkün olup olmadığı, Yukarıda da ifade olunduğu üzere, fiziken ne zaman tüketileceği ve hangi doğal gaz toptan satış fiyatının söz konusu olacağı açık olmayan bir doğal gaz miktarının tüketiciler tarafından satın alınması sonucunda dağıtım şirketleri nezdinde oluşan mali riskin veya maliyetlerin muhatabı yine tüketiciler olacağından, ön ödemeli sayaç kullanan tüketiciler nedeniyle oluşan söz konusu ilave maliyetlerin yükü, mekanik sayaç kullanan tüketiciler de dahil olmak üzere dağıtım bölgelerindeki tüm tüketiciler tarafından karşılanacağından, ön ödemeli sayaç kullanımı nedeniyle ortaya çıkan söz konusu ilave maliyetlere ilişkin yükün tüm tüketicilere yansıtılmaması amacıyla yukarıda belirtilen
Yönetmelik düzenlemesi gerçekleştirilmiştir. Böylece ön ödemeli sayaç üzerinden doğal gaz kullanan müşterilerin, gazı satın aldıkları (ancak kullanmaya başlamadıkları) tarihteki fiyat üzerinden değil, tüketimini gerçekleştirdikleri tarihteki fiyatlardan bedellendirilmeleri ve ayrıca tüketimin gerçekleştiği dönemdeki değerler üzerinden hacim düzeltmesi hesaplamalarının gerçekleştirilmesi (mekanik sayaç üzerinden doğal gaz kullanan müşterilerde olduğu gibi) sağlanmış olmaktadır. Dolayısıyla söz konusu düzenleme, tüketiciye yük getirmeye yönelik bir düzenleme olmayıp gerçek tüketimin bedellendirilmesi amacına yöneliktir.
12. Diğer taraftan, Başkent Doğal Gaz Dağıtım Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı Anonim Şirketi tarafından ön ödemeli sayaçlarda uygulanacak Türk Lirası düzeltme uygulama yöntemi hükümleri (Ek) uyarınca, ön ödemeli doğal gaz sayacı kullanan abonelerin tüketim miktarlarına yapılan düzeltme aylık olarak belirlenmekte ve abonelerin adreslerine bilgilendirme amaçlı olarak fatura bırakılmaktadır. Bu bedellerin tüketiciye yük getirmemesi amacıyla, düzenli olarak tespit edilip tüketiciye bildirilmesi ve daha sonraki gaz alımları esnasında faiz işletilmeden tahsil edilmesi kararlaştırılmıştır. Ayrıca yine bu maksatla abonelere daha sonraki alımlarında doğal gaz alımları için vermiş oldukları bedelin
%50’sinden az olmamak koşulu ile yeni doğal gaz satın alma hakkı tanınmıştır.
13. 29/07/2018 tarihinden sonra aylık yapılan okumalarda gerçek kullanım miktarının tespit edilmesi maksadıyla doğal gazın enerji miktarını belirleyen ortalama fiili ısıl değer ve düzeltme katsayısı (basınç ve sıcaklık) hesaplamalarının faraziyete dayanıp dayanmadığı, Başkent Doğal Gaz Dağıtım Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı Anonim Şirketi tarafından ön ödemeli sayaçlarda uygulanacak Türk Lirası düzeltme uygulama yöntemi kapsamında aylık okuma ile elde edilen tüketim değerleri dağıtım şirketi merkezinde bulunan sisteme anlık olarak aktarılmakta ve fiili tüketimler için gün bazlı ağırlıklı ortalama hesaplanmaktadır. Fiili tüketimin gerçekleştiği döneme ilişkin birim fiyatlar, ısıl değerler ve düzeltme katsayıları, Doğal Gazın Faturalandırmaya Esas Satış Miktarının Tespiti ve Faturalandırılmasına İlişkin
Esaslar Hakkında Tebliğ hükümleri çerçevesinde tespit edilmekte olup faraziyete dayanmamaktadır.
14. Yöntem kapsamında tüketicilerin 29/07/2018 tarihinden önce bedelini ödemiş oldukları miktarlara herhangi bir düzeltme yapılması mümkün değildir. Bu tarihten sonra yapılan alımlara ilişkin de alım yapılan ve sayaca yüklü miktara bir güncelleme yapılmamakta olup sadece aylık yapılan okumalar neticesinde tespit edilen bir aylık tüketim kullanım miktarına düzeltme uygulanmaktadır. Bu düzeltme de sadece fiyat üzerinden olmayıp, gerçek kullanım miktarının tespit edilmesi maksadıyla doğal gazın enerji miktarını belirleyen ortalama fiili ısıl değer ve düzeltme katsayısı (basınç ve sıcaklık) için de yapılmaktadır. Bu kapsamda aylık okumalar neticesinde hacim değeri olarak tespiti yapılan tüketim miktarına, mekanik (faturalı)
sayaçlar üzerinden doğal gaz kullanan tüketiciler için uygulanan yönteme benzer şekilde gerçek kullanım miktarının tespiti amacıyla ortalama fiili ısıl değer ve düzeltme katsayısı (basınç ve sıcaklık) değerleri kullanılarak hesaplama yapılmaktadır.
15. Doğalgaz kullanımında, son tüketici, dağıtım şirketi ve tedarikçi şirket döngüsünde, son tüketicinin tüketiminin anlık olarak dağıtım şirketi ve tedarikçe şirkete yansıyıp yansımadığı, Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliği’nin; “Ölçüm” başlıklı 41 inci maddesinde; “Doğal gaz tüketim miktarının belirlenmesinde, sayaçlardan okunan değerin otomatik hacim düzelticiler vasıtasıyla düzeltilmiş hacim ölçüsüne göre hesaplanması esastır.
Otomatik hacim düzelticisi olmayan müşterilerin doğal gaz tüketim miktarı ise ilgili mevzuatta belirtilen usul ve esaslara uygun olarak düzeltilmiş hacim ölçüsüne göre hesaplanır.” hükümleri, -“Tüketimlerin tespit edilmesi, tahakkuk ve faturalandırma” başlıklı 48 inci maddesinde; “Dağıtım şirketi, mekanik sayaç kullanan abonelerin sayaç endekslerini müşteri bazında bir önceki okuma tarihine göre artı-eksi beş günden fazla sapma olmayacak şekilde, aylık okur. Dağıtım şirketi, doğal gaz satış miktarını son okuma tarihindeki ile bir önceki okuma tarihi arasındaki iki endeksin farkını alarak bu Yönetmeliğin 41 inci maddesine göre hesaplar ve tahakkuk bu değer üzerinden yapılır. Ancak, dağıtım şirketi, 50 metreküpe ulaşmayan aylık tüketimleri o dönem için faturalandırmama hakkına sahiptir. Doğal gaz kullanım faturaları metreküp ve kWh enerji miktarı bazında müşteriye fatura edilir. Tüketim faturalarında okuma periyotlarına göre hesaplanacak gün bazında ağırlıklı ortalama perakende satış fiyatı kullanılarak tahakkuk yapılır.” hükümleri yer almakta olup bu kapsamda dağıtım şirketinden doğal gaz tedarik eden mekanik sayaç kullanan müşterilere ait doğal gaz tüketimlerine ilişkin olarak, aylık periyotlar halinde yapılan sayaç okumaları üzerinden düzeltme katsayıları ve ısıl değer verileri göz önünde bulundurulmak suretiyle hesaplanan gerçek tüketim değerlerinin ilgili dönem perakende satış fiyatı üzerinden tahakkuku sağlanmakta ve hesaplanan tutar aylık olarak faturalandırılmaktadır. Ön ödemeli sayaç kullanımında ise tüketiciler henüz tüketimini gerçekleştirmedikleri doğal gaza ilişkin olarak peşin ödemede bulunmaktadır. Tüketilen gazın gerçek değerinin belirlenmesine ilişkin olarak yukarıda ifade olunan sakıncalı durumlar ortaya çıktığından bahsi geçen Yönetmelik değişikliği ile ön ödemeli sayaç üzerinden doğal gaz kullanımında bulunan müşterilerin tüketimleri gerçekleştikten sonra okumalarının yapılması, okunan hacimler üzerinde düzeltme katsayısı ve ısıl değer düzeltmelerinin yapılması ve ayrıca tüketim dönemi boyunca meydana gelen fiyat değişimlerinin tüketime yansıtılarak düzeltmeye tabi tutulması amaçlanmıştır.
16. Dağıtım şirketleri doğal gaz temin ettikleri toptan satış şirketleri ile aralarındaki sözleşme ilişkileri kapsamında gaz alımı gerçekleştirmekte olup mekanik (faturalı) sayaç kullanıcısı müşteriler, ilgili faturalandırma dönemlerinde tükettikleri gaza ilişkin fiyatlandırmada, ilgili dönem toptan satış fiyatlarına Kurum tarafından belirlenen ilgili dönem sistem kullanım bedellerinin ilavesi sonucu oluşan birim fiyat üzerinden bedellendirilmektedir. Ön ödemeli sayaç üzerinden gaz kullanan müşterilerin henüz tüketim gerçekleşmeden ödemiş oldukları bedelde, alım tarihindeki doğal gaz fiyatları belirleyici olmakta ve bu nedenle bahsi geçen
Yönetmelik değişikliği kapsamında, tüketimin gerçekleştiği dönemdeki fiyat değişimlerinin ilgili müşteriye yansıtılması amaçlanmaktadır. Bu kapsamda, ön ödemeli doğal gaz alımlarında tüketiciye mal teslimi ödeme sırasında yapılmamakta, hatta dağıtım şirketine de bu esnada teslim edilmemekte, karta yüklenen gaz abonenin veya dağıtım şirketinin deposunda bekletilememektedir. Sadece, ne zaman tüketileceği belli olmayan doğal gaz için doğal gaz kartlarına kredi yüklemesi yapılmaktadır. Doğal gaz hangi dönemde/ayda tüketilirse dağıtım şirketi de o dönemde doğal gazı dağıtım şebekesi girişindeki sayaçtan ölçerek tedarikçisinden teslim almakta, teslim anındaki fiyattan abonesine teslim etmektedir. Yani, doğal gaz birim fiyatı tüketilen gazın dağıtım şebekesine girişteki sayaçtan ölçüldüğü anda oluşmakta olup, bundan dolayı daha önce aboneye satılan doğal gazın dönemsel/aylık tüketilen miktarına ilişkin
Türk Lirası Düzeltme İşlemi yapılmakta, karta veya sayaca yüklenen miktara herhangi bir düzeltme yapılmamaktadır. Zira, doğal gaz fiyatlarının düşmesi durumunda yine dönemsel/aylık tüketilen miktara karşılık bir indirim söz konusu olacağından, ilk doğal gaz alım zamanında bu indirim tutarına karşılık gelen miktarda abonenin kartına yükleme yapılmaktadır. Böylece mekanik sayaç kullanan abonelerde olduğu gibi, elektronik (kartlı)
sayaç kullanan abonelerin tüketimleri de gerçek fiyatlardan faturalandırıldığından kullanılan gazın gerçek (tüketim anındaki) bedeli ödenmektedir. Dolayısıyla gerek mekanik sayaç, gerekse ön ödemeli sayaç kullanıcısı tüketiciler tarafından gerçekleştirilen tüketime konu olan ve dağıtım şirketi tarafından müşteriye tedarik edilen doğal gaz, tüketimin gerçekleştiği dönemde toptan satış şirketi tarafından dağıtım şirketine tedarik edilmiş olmakta ve ilgili dönemdeki doğal gazın fiyatı esas alınarak bedellendirilmiş olmaktadır.
17. Şikâyet konusuna ilişkin başvuranın taraf olup olmadığı önem arz etmeksizin yargı organlarınca görülen bir dava yahut verilmiş bir karar bulunup bulunmadığı, Davacı tarafından, Danıştay 13. Dairesinin E. sayılı dosyası ile “Başkent
Doğalgaz Dağıtım Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı A.Ş (Başkentgaz) tarafından sistemde kullanılmakta olan mevcut ön ödemeli sayaçlara uygulanacak Türk Lirası Düzeltme işlemlerine yönelik uygulama yönteminin onaylanmasına ilişkin 13.09.2018 tarih ve sayılı Enerji
Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararı ile anılan kararın dayanağı olan 29/07/2018 tarih ve 30493 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri
Hizmetleri Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 1. ve 2. maddelerinin iptali ve yürütmesinin durdurulması” istemiyle Kurumumuz aleyhine dava açılmış olup söz konusu davaya ilişkin mahkeme ara kararı ve dava dilekçesi Kurumumuza tebliğ olunmuştur.
Ayrıca Danıştay 13. Dairesi tarafından verilen yürütmenin durdurulmasına ilişkin istemin reddine dair ara kararı da Kurumumuza tebliğ edilmiştir. Son olarak mezkur dosya hakkında
16.11.2020 tarihinde Danıştay Savcı düşüncesi Kurumumuza tebliğ edilmiştir. Ayrıca Davacı
tarafından, Danıştay 13 Dairesi’nin E. sayılı dosyası ile Kurumumuz aleyhine “29/07/2018 tarih ve 30493 sayılı Resmî Gazete ‘de yayımlanan Doğal Gaz Piyasası
Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik’in iptali ve yürütmesinin durdurulması ” istemiyle dava açılmış olup söz konusu davaya ilişkin mahkeme ara kararı ve dava dilekçesi Kurumumuza tebliğ olunmuştur. Söz konusu davaların neticelendirilmesine ilişkin olarak halihazırda herhangi bir mahkeme kararı Kurumumuza tebliğ edilmemiştir. Diğer taraftan, İlgi’de kayıtlı yazınızın Başkentgaz’a da gönderildiği anlaşılmış olup, Kurumumuz kayıtlarında bulunmayan diğer bilgi ve belgelerin Başkentgaz tarafından Kurumunuza sunulacağı düşünülmektedir.”,
18. Başkent Doğalgaz Dağıtım Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı A.Ş. Müşteri Hizmetleri
Müdürlüğünün 12/12/2020 tarih ve E. sayılı yazısında, “a)Yapılan incelemede sözleşme hesap numaralı ‘ün başvurusu Kurumunuzun 16/07/2020 karar tarihli ve S.m. sayılı yazısı İle ulaşmış ve başvuruya ilişkin 30/07/2020 tarih ve
E. (EK-1) sayılı yazımızla 04/08/2020 tarih ve E (EK-2) sayılı yazımız ile Kurumunuza cevap verilmiş olup, ilave bir yazışma bulunmamaktadır.
19. b)Dağıtım bölgemizdeki tüm doğal gaz sayaçlarının yaklaşık 604,000 adedi ön ödemeli elektronik sayaç ve yaklaşık 1.243,000 adedi ise mekanik sayaçtır. Ülkemizin ön ödemeli elektronik sayaçların yaygın olarak kullanıldığı tek dağıtım bölgesinde faaliyet gösteren
Şirketimizin en çok mesai harcadığı konu ise, ön ödemeli elektronik sayaçların önemli bir kısmının teknik ömrünü tamamlamış olması nedeniyle ortaya çıkan sorunlardır.
20. c)Ön ödemeli elektronik sayaçların sık sık arızalanması, doğal gaz ölçümündeki hata oranının yüksek olması, eksik sayma/saymama, kart kayıpları, vana kapatma gibi problemler, abonelerle Şirketimiz arasında çok fazla hukuki sorun oluşmasına neden olmakta, ön ödemeli elektronik sayaç abonelerine maddi dezavantaj oluşturmaktadır.
21. Kullanım ömrünü tüketmiş ön ödemeli elektronik sayaçların kullanımının doğuracağı sakıncalar ilk olarak Şirketimiz henüz Özelleştirme İdaresi Başkanlığı yönetiminde iken
Sayıştay Başkanlığının 2011 yılı Raporu ‘nda da gündeme gelmiştir. Söz konusu Rapor’da; ”(…)Ön ödemeli sayaçların mekanik sayaçlardan daha pahalı olması, abone bağlantı fiyatının yüksek olması, bakım masrafının yüksek olması, saatlerin sık arızalanması. saatlerin hata oranının yüksek olması, eksik savma /savamama, kart kayıpları. vana kapatma gibi nedenler.
abonelerle şirketin arasında arızalı saatler nedenivle cok fazla hukuki sorun. ön ödemeli sayaç abonelerine yansıyan maddi dezavantajlardır. Ön ödemeli sistemde doğal gaz aboneleri.
kullanmadıkları gazın bedelini peşin ödeyerek gelecek mat artışlarından korunduklarını ve satın aldıkları gazı ileri tarihlerde tüketerek avantaj sağladıklarını düşünmektedir. Ancak gazın satın alındığı dönem ile fiilen kullanıldığı dönemde karta yüklenen hacmin hesabında kullanılan K katsayısı arasında ortalama fili ısıl değeri uygulaması nedeniyle hacimsel farklılık oluşmakta, bu da tüketim ve satış dengesini bozarak faturalamada, şirket ve abone açısından adaletsiz bir duruma sebebiyet vermektedir. Mevzuat eksiklikleri giderilerek öncelikle talepte bulunan ön ödemeli elektronik sayaç abonelerinden ve 10 yılı dolduran sayaçlardan başlamak üzere, mevcut ön ödemeli sayaçların daha kontrol edilebilir, maliyeti düşük, bakımı kolay, az arızalı ve tüketimi ölçülendirilen mekanik sayaca dönüşümü sağlanabilir(…)” denilmek suretiyle kullanım ömrünü dolduran ön ödemeli elektronik sayaçların kullanımının doğurduğu sakıncalar belirtilerek bu konuda bir mevzuat düzenlemesine duyulan ihtiyaç ortaya konmuştur (Ek-3).
22. d)Şikayete konu Olan adına kayıtlı abonelik 06/10/2008 tarihinde yapılmış olup, İlgili dönemde abonelik işlemleri elektronik sayaç üzerinden yapılmaktaydı.
23. e)Tüketiciler arasında ayrıma neden olan ve doğal gaz stoklanmasına yol açabilen ön ödemeli sayaç kullanımı yerine daha adil ve hakkaniyetli olarak aylık faturalandırma kurgusuna uygun bir tüketim faturalandırması yönteminin belirlenebilmesi, ön ödemeli sayaçların piyasanın işleyişini olumsuz yönde etkileyen mali risklerinin minimuma indirilmesi, tüm tüketicilerin tükettiği gazın reel maliyetine katlanması gereği ile mekanik sayaç kullanan aboneler ile ön ödemeli sayaç kullanan aboneler arasındaki fiyat adaletsizliğinin ortadan kaldırılması amacını taşıyan Kurul Kararı ve Yönetmelik hükümleriyle sözleşme koşullarının tüketici aleyhine değiştirildiği şeklinde yorum yapılması mümkün değildir. Başvuruya konu olan adına kayıtlı abonelik sözleşmesi 06/10/2008 tarihinde imzalanmış olup bu sözleşmenin Özel şartlar kısmında abonenin yürürlükteki ve yürürlüğe girecek yeni tarifeler ile doğacak tarife farklarını ödemeyi kabul ettiği beyanı açıkça yer almaktadır. Kaldı ki Kurul
Kararı ve Yönetmelik hükmü yürürlükte olup idari mahkemelerce yürütmesi durdurulmadığından ve iptal edilmediğinden uygulanmak zorundadır. İş bu sebeplerle eşit taraflar arasında ayrımcılığı önlemek, adil faturalandırma yapabilmek ve hakkaniyetli ölçüm
İçin yürürlüğe konulan söz konusu mevzuat hükümlerinin uygulanıyor olması tüketici aleyhine sözleşmede değişiklik olarak kabul edilemeyecektir. adına kayıtlı abonelik sözleşmesi ektedir( Ek-4).
24. f) 4646 sayılı Kanunun amacı, Kanunun 1 inci maddesinde “doğal gazın kaliteli, sürekli, ucuz, rekabete dayalı esaslar çerçevesinde tüketiciye sunulması” olarak hüküm altına alınmıştır. Şirketimiz, dağıtım lisansında belirtilen dağıtım bölgesinde anılan Kanunun amacı çerçevesinde doğal gaz dağıtım hizmetini müşteri memnuniyetini en üst seviyede sağlayacak şekilde sürdürme gayretindedir. Yukarıda yapılan tüm açıklamalardan anlaşılacağı üzere müşterinin en ekonomik ve eşit şekilde hizmet almasını sağlayacak olan sayaç tipi mekanik sayaçtır.
25. Ön ödemeli elektronik sayaçların bakım ve sarf malzemeleri (pil, kart vb.) maliyetlerinin fazla olduğu, bu maliyetin uzun vadede doğal gaz fiyatlarına yansıyarak doğal gaz tarifelerinin aboneler aleyhine artmasına neden olduğu Sayıştay Raporunda da açıkça ifade edilmiş olup bu nedenlerle Şirketimiz özelleştirme tarihi öncesi 2009 yılından itibaren ilk aboneliklerde ön ödemeli elektronik sayaç kullanılmasından vazgeçerek mekanik sayaç kullanımına geçmiş olup, halen bu uygulamaya devam edilmektedir.
26. Açıklanan bu sebeplerden dolayı ön ödemeli sayaç aboneliklerinin mekanik sayaç aboneliklerine dönüştürülmesinde abonelerin menfaati bulunmaktadır. Zira ön ödemeli elektronik sayaçların bedeli ve bakım masrafları doğal gaz satış tarifesinin belirlenmesinde dikkate alınmaktadır. Bu da Ankara halkının diğer şehirlere oranla daha yüksek fiyatla doğal gaz tüketimi yapmasına sebebiyet verecektir.
27. g)Yukarıda izah edilen hususlardan anlaşılacağı üzere müşterinin en ekonomik ve eşit şekilde hizmet almasını sağlayacak olan sayaç tipi mekanik sayaçtır. Bu bağlamda ön ödemeli sayacın varlığı göz önünde bulundurulduğundan “Adil Faturalandırma” uygulaması haricinde tüketiciler arasında eşitliğin sağlanabilmesi adına alternatif bir uygulama bulunmamaktadır.
28. h)Doğal gazın enerji miktarım belirleyen ortalama fiili ısıl değer ve düzeltme katsayısı hesaplamaları gerçeğe dayanmakta olup, sıcaklık ve basınç değerleri BOTAŞ ile mutabık kalınarak günlük sisteme girilmektedir.
29. i)Şehir giriş istasyonlarından çekilen gaz miktarına ilişkin mutabakat günlük olarak yapılmaktadır.
30. adına kayıtlı sözleşme hesap numaralı aboneliğe; TL düzeltmesi kapsamında; faturasına herhangi bir indirim veya sayacına ilave gaz yüklemesi yapılmamıştır.
31. k)Şirketimiz uygulamasında mevzuata aykırı bir husus bulunmadığından, dostluğa aykırı bir durum da söz konusu değildir. Şirketimiz, daima ilgili mevzuat çerçevesinde müşterilerimizin hak ve hukukunu en üst düzeyde gözetmekte ve müşteri memnuniyetini esas almaktadır.
32. I)Şikâyet konusuna ilişkin tüketici hakem heyeti tarafından verilen karar örneği ekte sunulmaktadır.” ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
33. Anayasanın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”,
34. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
35. 4628 sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun Teşkilat ve Görevleri Hakkında
Kanunun ‘Kurulun doğal gaz piyasası ile ilgili görevleri’ başlıklı 5/A maddesinde, “Enerji
Piyasası Düzenleme Kurulu, doğal gaz piyasası ile ilgili olarak aşağıda belirtilen hususlardaki görevleri de yerine getirir: a) Doğal gaz piyasa faaliyetlerine ilişkin plan, politika ve uygulamalarla ilgili Kurum görüş ve önerilerini belirlemek. b) Doğal gaz piyasa faaliyetlerine ilişkin doğrudan taraf olunan uluslararası anlaşmalardan doğan hak ve yükümlülüklerin ifası için, Kuruma düşen görevlerin yapılmasını sağlamak. c) Doğal Gaz Piyasası Kanunu ile
Kuruma yetki verilen konularda, doğal gaz piyasa faaliyetlerine ilişkin her türlü düzenlemeleri onaylamak ve bunların yürütülmesini sağlamak. d) Doğal Gaz Piyasası Kanununda yer alan lisans ve sertifikaların verilmesine ve bunların yürütülmesi ve iptaline ilişkin her türlü kararları almak ve uygulamak. e) Doğal Gaz Piyasası Kanununda yer alan hükümler dahilinde özel hallerde uygulamaya konulabilecek sınırlama ve yükümlülüklerin tespiti ile fiyat belirlemesine yönelik kararları almak. f) Doğal gaz piyasası içerisinde rekabetin hiç veya yeterince oluşmadığı alanlarda, fiyat ve tarife teşekkülüne ilişkin usul ve esasları düzenlemek. g) Doğal
Gaz Piyasası Kanununda belirlenen faaliyetlere ilişkin tarifeleri onaylamak veya tarife revizyonları hakkında karar almak. h) Doğal gaz piyasası faaliyetleri ile ilgili denetleme, ön araştırma ve soruşturma işlemlerinin yürütülmesi, yetkisi dahilinde ceza ve yaptırımları uygulamak ve dava açmak da dahil olmak üzere her türlü adli ve idari makama başvuru kararlarını almak. ı) Doğal Gaz Piyasası Kanununun uygulanması ile ilgili olarak tüzel kişiler veya tüzel kişiler ile tüketiciler arasında çıkacak ihtilafları çözmek. i) Doğal Gaz Piyasası
Kanununda gösterilen diğer görevleri yerine getirmek ve yetkileri kullanmak.”, Ek 1 inci maddesinde, “Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu, bu Kanunun uygulanması ile birlikte, Doğal Gaz Piyasası Kanununu da uygulamakla yetkili ve sorumludur. Doğal gaz sektörü ile elektrik enerjisi sektörünün birbirinden farklı piyasalar olması nedeniyle Enerji Piyasası
Düzenleme Kurumu ve Kurulu piyasalarla ilgili görev, yetki ve düzenlemeleri ayrı ayrı ve kendi kanunlarına göre yürütür.”, Ek 2 nci maddesinde, “ Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu, doğal gazın ithali, iletimi, dağıtımı, depolanması, ticareti ve ihracatı ile bu faaliyetlerine ilişkin tüm gerçek ve tüzel kişilerin hak ve yükümlülüklerini tanımlayan lisans ve sertifikaların verilmesinden, piyasa ve sistem işleyişinin incelenmesinden, dağıtım ve müşteri hizmetleri yönetmeliklerinin oluşturulmasından, tadilinden ve uygulattırılmasından, denetlenmesinden, maliyeti yansıtan fiyatların incelenmesinden ve piyasada Doğal Gaz Piyasası Kanununa uygun şekilde davranılmasını sağlamaktan yetkili ve sorumludur. Doğal Gaz Piyasası Kanununun yürütülmesinde, gerçek ve tüzel kişilerin Kurumdan alacakları lisans veya sertifika kapsamında yapacağı faaliyetlerin denetimi, gözetimi, yönlendirilmesi, uyulacak usul ve esaslar ile bu lisans ve sertifikaların kapsamı, verilme kriterleri, süreleri, bedellerinin tespit şekli, çevre mevzuatı ile uyum sağlaması, sicil kayıtlarının tutulma usulü ile lisans ve sertifika sahiplerinin hak ve yükümlülükleri ve piyasanın düzenlenmesi ile ilgili gerek görülen diğer hususlar çıkarılacak yönetmeliklerle düzenlenir. Kurum, Kurul kararıyla Doğal Gaz Piyasası Kanunu hükümleri uyarınca çıkaracağı yönetmelikleri ve uzun vadeli programları piyasada faaliyet gösteren tüzel kişilerin ve ilgili kurum ve kuruluşların görüşlerini alarak hazırlar. Enerji
Piyasası Düzenleme Kurumu, doğal gazın ithali, iletimi, dağıtımı, depolanması, ticareti ve ihracatı ile bu faaliyetlerine ilişkin tüm gerçek ve tüzel kişilerin hak ve yükümlülüklerini tanımlayan lisans ve sertifikaların verilmesinden, piyasa ve sistem işleyişinin incelenmesinden, dağıtım ve müşteri hizmetleri yönetmeliklerinin oluşturulmasından, tadilinden ve uygulattırılmasından, denetlenmesinden, maliyeti yansıtan fiyatların incelenmesinden ve piyasada Doğal Gaz Piyasası Kanununa uygun şekilde davranılmasını sağlamaktan yetkili ve sorumludur. Doğal Gaz Piyasası Kanununun yürütülmesinde, gerçek ve tüzel kişilerin
Kurumdan alacakları lisans veya sertifika kapsamında yapacağı faaliyetlerin denetimi, gözetimi, yönlendirilmesi, uyulacak usul ve esaslar ile bu lisans ve sertifikaların kapsamı, verilme kriterleri, süreleri, bedellerinin tespit şekli, çevre mevzuatı ile uyum sağlaması, sicil kayıtlarının tutulma usulü ile lisans ve sertifika sahiplerinin hak ve yükümlülükleri ve piyasanın düzenlenmesi ile ilgili gerek görülen diğer hususlar çıkarılacak yönetmeliklerle düzenlenir.
Kurum, Kurul kararıyla Doğal Gaz Piyasası Kanunu hükümleri uyarınca çıkaracağı yönetmelikleri ve uzun vadeli programları piyasada faaliyet gösteren tüzel kişilerin ve ilgili kurum ve kuruluşların görüşlerini alarak hazırlar.”,
36. 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanununun (Elektrik Piyasası Kanununda Değişiklik
Yapılması ve Doğal Gaz Piyasası Hakkında Kanun) ‘Amaç’ başlıklı 1 inci maddesinde, “Bu Kanunun amacı; doğal gazın kaliteli, sürekli, ucuz, rekabete dayalı esaslar çerçevesinde çevreye zarar vermeyecek şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için, doğal gaz piyasasının serbestleştirilerek mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir doğal gaz piyasasının oluşturulması ve bu piyasada bağımsız bir düzenleme ve denetimin sağlanmasıdır.”, ‘Tarifeler’ başlıklı 11 inci maddesinde, “4) Perakende Satış Tarifesi: Dağıtım şirketleri en ucuz kaynaktan gaz temin ettiklerini, verimli ve güvenli işletmecilik yaptıklarını ispat etmek zorunda olup, lisans süresi içerisinde de bu yükümlülüğe uymak zorundadır. Dağıtım şirketinin birim gaz alım fiyatı, birim hizmet bedeli, amortisman bedelleri ve diğer faktörlerden meydana gelecek olan perakende satış fiyatları ve tarife esasları Kurumca belirlenir. Belirlenen perakende satış fiyatının dışında tüketicilerden herhangi bir ad altında ücret talep edilemez.
Perakende satış tarifeleri enflasyon ve diğer hususlar göz önüne alınarak, dağıtım şirketlerinin
Kuruma başvurması halinde yeniden tespit edilebilir. Kurum bu fiyatların tespitinde hizmet maliyeti, yatırıma imkan sağlayacak makul ölçüde karlılık ve piyasada cari olan doğal gaz alış fiyatlarını ve benzeri durumları dikkate alır. Kurulun onayladığı tarifelerin hüküm ve şartları, bu tarifelere tabi olan tüm gerçek ve tüzel kişileri bağlar.”
37. 13/10/2016 tarihli ve 29856 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Doğal Gaz Piyasası
Tarifeler Yönetmeliğinin ‘Perakende satış tarifeleri’ başlıklı 15 inci maddesinde, “(1)
Dağıtım şirketinin uygulayacağı perakende satış fiyatı, birim doğal gaz alım fiyatı, sistem kullanım bedeli ile vergi ve vergi benzeri mali yükümlülüklerden oluşur. Bu fiyat, dağıtım şirketinin uygulayacağı perakende satış fiyatının üst sınırını oluşturur. Dağıtım şirketi müşterilerden, ilgili mevzuatta belirlenen bedeller hariç olmak üzere, perakende satış fiyatının dışında herhangi bir ad altında bedel talep edemez. (2) Sistem kullanım bedeli, müşterilerin sisteme getirdikleri yük ve maliyetler ve/veya Kurul tarafından belirlenen tüketim kademeleri dikkate alınarak ilgili tüzel kişi için belirlenen verimlilik hedeflerine ulaşılması ölçüsünde, ilgili mevzuattaki hükümlere uygun olarak sabit ve değişken maliyetlerin karşılanması ve yatırımların sürdürülmesi için makul bir getiri elde edilmesine izin verilecek şekilde Kurul tarafından belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde tespit edilir. (3) Dağıtım şirketlerinin bir tedarikçiden doğal gaz alan serbest tüketiciler için uygulayacağı sistem kullanım bedeli, Kurul tarafından belirlenen bedeli geçemez. (4) Dağıtım şirketi sistem kullanım bedeli uygulamalarında kendi müşterileri ile bir tedarikçiden doğal gaz alan serbest tüketiciler arasında ayrım yapamaz. (5) Kurul belirlenecek olan sistem kullanım bedelini, tüketim miktarlarını ve/veya müşteri gruplarını dikkate alarak kendi içinde kademelendirebilir. Kurul tarafından dağıtım bölgelerinin özellikleri dikkate alınarak farklı kademeler belirlenebilir. (6)
Dağıtım şirketinin dağıtım bölgesi dışında bağlantı yaptığı müşteriler için uygulayacağı sistem kullanım bedeli, Kurul tarafından belirlenen bedeli geçemez. (7) Sistem kullanım bedeli dağıtım şirketi tarafından; a) Doğal gazı dağıtım şirketinden satın alan müşteriler için doğrudan müşterilere, b) Tedarikçiler tarafından dağıtım şebekesi vasıtasıyla müşterilere doğal gaz satışı yapılması durumunda ilgili müşterinin tedarikçilerine, tahakkuk ettirilir.”, ‘Tarifelerin uygulanması’ başlıklı 17 inci maddesinde, “(1) Tarifelerin uygulanmasına ilişkin hüküm ve şartlar, her bir tarife türü için Kurul tarafından belirlenen usul ve esaslar ile ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde belirlenir.”,
38. 03.11.2002 tarihli ve 24925 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Doğal Gaz Piyasası
Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliğinin ‘Müşteri Sözleşmeleri’ başlıklı 38 inci maddesinde, “(Değişik madde: 09.06.2017 – 30091 s. R.G. Yön./7. md.) İlk abonelik esnasında yapılacak abonelik sözleşmesi; iç tesisat proje onayını müteakip gerekli belgelerin dağıtım şirketine ibrazından ve ilgili mevzuat çerçevesinde belirlenmiş güvence bedelinin tahakkukundan ve/veya tahsilinden sonra imzalanır veya mesafeli sözleşme yapılır. Abonelik sözleşmesi, doğal gazı fiilen kullanacak olan gerçek veya tüzel kişi veya bunların yetkili temsilcileriyle yapılır. İlk abonelikte 37 nci madde çerçevesinde abonenin doğal gazı kullanıma açılır. İlk abonelikten sonra aynı adreste yapılacak tüm yeni abonelik işlemlerinde ise; doğal gazın kullanıma açılması iç tesisatın dağıtım şirketi veya kendi adına çalışan sertifikalı şirketlerce abonelik sözleşmesinin imzalanmasından itibaren 5 gün içinde kontrol edilmesinden sonra yapılır. Yapılacak kontrol neticesinde, tesisatın uygun bulunmaması halinde, dağıtım şirketinin önerisi doğrultusunda tesisata ilişkin eksiklikler sertifikalı firmalar tarafından giderilerek tesisat mevzuata uygun hale getirilir. Bu durumda tesisatı uygun hale getiren sertifikalı firma tarafından dağıtım şirketine yapılacak başvurudan sonra tesisat 5 iş günü içinde kontrol edilir ve doğal gaz kullanıma açılır. Dağıtım şirketi, sözleşmenin imzalanmasından önce, uygulanacak fiyatlandırma esasları ve sözleşme hükümleri hakkında talep sahibini doğru ve eksiksiz olarak bilgilendirir. Dağıtım şirketi müşterilerini konut, ticari, sanayi ve benzeri olmak üzere gruplandırabilir ve bu müşteri grupları ile standart tip sözleşme yapar. Konut abonelikleri için Kurul tarafından belirlenen tip sözleşme uygulanır. Abonenin vefatı halinde diğer mirasçılardan herhangi bir itiraz gelmediği takdirde, vefat eden abonenin eşi, dağıtım şirketinde mevcut bulunan güvence bedeli aktarılarak ve ilave bir güvence bedeli alınmaksızın abone yapılır. Taşıma hizmeti sözleşmesi; dağıtım şirketinin tedarikçilerle, teslim hizmeti sözleşmesi ise dağıtım şirketinin serbest tüketici ve tedarikçilerle doğal gazın devir teslimi için yaptığı sözleşmelerdir. Bu sözleşmelerde ilgili mevzuat çerçevesinde taraflarca serbestçe belirlenen hükümler yer alır. Dağıtım şirketi ile aboneler veya serbest tüketiciler arasında yapılacak sözleşmelerde, ilgili mevzuata aykırı hükümler yer alamaz.”, ‘Sayaç’ başlıklı 40 ıncı maddesinde, “Sayaçlar, dağıtım şirketinin mülkiyetinde olup abone bağlantı bedeli dışında hiçbir bedel alınmadan dağıtım şirketince temin edilerek sisteme dahil edilir.
Sayaçların ayar ve muayenesi 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu hükümleri çerçevesinde yapılır. Sayaçların takılması, sökülmesi, değiştirilmesi, kontrolü ve benzeri her türlü işlem, dağıtım şirketince gerçekleştirilir. Müşteri, sayaca hiçbir şekilde müdahale edemez. Sayaçlara dışarıdan yapılan müdahale sonucu oluşacak zarar ve ziyan müşteri tarafından karşılanır.
(Değişik 3. fıkra: 09.06.2017 – 30091 s. R.G. Yön./8. md.) Sayaçların takılması, sökülmesi, değiştirilmesi, kontrolü ve benzeri her türlü işlem, dağıtım şirketi tarafından gerçekleştirilir.
Abone sayaçlarında meydana gelen ve gaz arzının sürdürülmesini engelleyen tüm arıza ve sorunlar dağıtım şirketine arıza bildirimi yapıldıktan sonra en geç 24 saat içerisinde giderilir.
Müşteri, sayaca hiçbir şekilde müdahale edemez. Sayaçlara dışarıdan yapılan müdahale sonucu oluşacak zarar ve ziyan müşteri tarafından karşılanır. (Ek 4. fıkra: 13.02.2013 – 28558
S. R.G. Yön./1. md.) Dağıtım şirketi, ön ödemeli sayaç kullanan müşterilere, benzer müşterilerin son iki yılın aynı çeyrek dönemlerine rastlayan doğal gaz kullanım miktarlarının ortalamasını esas alarak, bir ay içerisinde, en fazla ortalama iki aylık doğal gaz tüketim miktarı kadar doğal gaz satışı yapabilir. (Ek 5. fıkra: 29.07.2018 – 30493 s. R.G. Yön./2. md.) Sistemde kullanılmakta olan mevcut ön ödemeli sayaçlara Türk Lirası yükleme/Türk Lirası düzeltme/Türk Lirası satış yöntemleri uygulanabilir. Dağıtım şirketi uygulayacağı yöntemi
Kurul onayına sunar. Kurul gerekli görmesi halinde sunulan uygulama yönteminde değişiklik yapar ve uygulama yöntemi Kurul onayı ile yürürlüğe girer. Uygulama yönteminde Kurul onayı olmaksızın değişiklik yapılamaz. Bu fıkranın yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla satın alması tamamlanmış olan doğal gaz alımları için bu fıkra hükmü uygulanmaz. (Ek 6. fıkra: 13.02.2013
– 28558 S. R.G. Yön./1. md.) Dağıtım şirketi, sayaçların ölçüm toleranslarına ilişkin müşteriye bilgi verir ve müşterinin istemesi halinde, aradaki fark müşteri tarafından karşılanmak koşuluyla, ölçüm hassasiyeti daha yüksek olan sayaçları temin ederek, sistemine dahil eder.”,
39. 29.12.2016 tarihli ve 29933 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Enerji Piyasası
Düzenleme Kurumu Doğal Gaz Dağıtım Sektörü Bağlantı ve Hizmet Bedellerine İlişkin
Usul ve Esaslar Hakkında Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunun Kararının (Karar No:
6807 Kabul Tarihi: 22.12.2016) ‘Sayaçların değişimi’ başlıklı 11 inci maddesinde, “(2)
Müşterilerin yazılı talepte bulunması ve dağıtım şirketinin bu talebi onaylaması koşuluyla mevcut ön ödemeli sayaç, mekanik sayaç ile değiştirilebilir. Bu durumda dağıtım şirketi tarafından ilgili müşterilerden sayaç ve sayaç değişim bedeli alınmaz. (3) Dağıtım şirketi tarafından müşteri talebi olmaksızın; teknik arıza sebebiyle kullanılamaz durumda olan sayaçlar için 14 (ondört) yılını doldurmuş olmak, diğer hallerde ise 20 (yirmi) yılını doldurmuş olmak kaydıyla; mekanik sayaç ön ödemeli veya mekanik sayaçla ya da ön ödemeli sayaç mekanik veya ön ödemeli sayaçla değiştirilebilir. Bu kapsamda dağıtım şirketi tarafından ilgili müşterilerden sayaç ve sayaç değişim bedeli alınmaz.” hükümleri bulunmaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
40. Başvurana yansıtılan TL düzeltme tutarının iade edilmesi talebinin reddi, başvuranın onayı alınarak sayaç ve sayaç değişim bedeli talep edilmeden ön ödemeli sayacının faturalı sayaç ile değiştirilmesi ve mevcut ön ödemeli abonelerin bir program dâhilinde mekanik sayaca dönüştürülmesi sürecinin hızlandırılması ve bu süreçte gerekli işlemlerin tüketicilerin bilgilendirilerek yapılması hususunda tavsiyede bulunulması önerilmiştir.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 41. Başvuran, tarafına uygulanan TL düzeltme işlemine itiraz etmektedir.
42. İlgili idare, mevzuat çerçevesinde işlem yapıldığını belirtmektedir.
43. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelere göre, 4646 Sayılı Doğal Gaz Piyasası
Kanununun yürürlüğe girmesinden önce Ankara’da ön ödemeli sayaçların kullanıldığı, stok bulunduğu gerekçesiyle 2010 yılına kadar yeni aboneliklerde de ilgili dağıtım şirketi tarafından tercih edildiği, ön ödemeli sayaçların, hem tüketici hem dağıtım şirketi için aleyhte sonuçlar ortaya çıkarabildiği, piyasanın işleyişini olumsuz yönde etkileyen mali risklerinin bulunduğu ve piyasa yapısında aksaklıklara neden olduğu, ön ödemeli (elektronik) sayaç kullanımı halinde yüklenen gazın tüketim tarihinin bilinmediği, düzeltme katsayısının 30 günlük tüketim varsayımıyla yapıldığı, ileri tarihli ısıl değer bilgisinin alınmasının mümkün olmadığı ve dönem içerisinde olası fiyat değişimlerinin öngörülememesi nedenleriyle tüketicilerin dönem sonunda ödemekle yükümlü olacakları gerçek bedeller yerine farazi değerler üzerinden belirlenmiş bedelleri ödedikleri, bu durumun hakkaniyetli ve adil faturalandırmadan uzaklaşılması anlamına geldiği, bu çerçevede faturalı sayaç kullanmakta olan tüketiciler tükettikleri doğal gazın reel değerini öderken, yani maliyeti yansıtan fiyatları öderken, ön ödemeli sayaç kullanan tüketicilerin, tükettikleri doğal gazın maliyetini yansıtan fiyatları ödemedikleri, tüketiciler arasında adaletsiz bir uygulama ortaya çıktığı,
44. Dağıtım şirketlerinin toptan satış şirketleri tarafından uygulanan toptan satış fiyatının üzerine EPDK tarafından belirlenen sistem kullanım bedelini ilave ederek doğal gaz satışı yaptığı, dağıtım şirketleri, doğal gaz satışı kapsamında tahsil ettikleri bedellerin içerisinden doğal gaz bedelini toptan satış şirketlerine ödediği, fiziken ne zaman tüketileceği ve hangi doğal gaz toptan satış fiyatının söz konusu olacağı açık olmayan bir doğal gaz miktarının tüketiciler tarafından satın alınması sonucunda dağıtım şirketleri nezdinde oluşan mali riskin veya maliyetlerin muhatabının yine tüketiciler olacağı, ön ödemeli sayaç kullanan tüketiciler nedeniyle oluşan söz konusu ilave maliyetlerin yükü, mekanik sayaç kullanan tüketiciler de dahil olmak üzere dağıtım bölgelerindeki tüm tüketiciler tarafından karşılandığı, tüketilen doğal gaza satın alındıktan sonra zam gelmesi durumunda dağıtım şirketini finansal açıdan zarara sokacağı,
45. Bu ayrımın ortadan kaldırılması, adil faturalandırmanın sağlanabilmesi ve tüketiciler arasında eşitliğin sağlanabilmesi adına alternatif bir düzenleme yapılmasının öngörüldüğü, Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliğinde değişiklik yapılarak sistemde kullanılmakta olan mevcut ön ödemeli sayaçlara Türk Lirası yükleme/Türk Lirası düzeltme/Türk Lirası satış yöntemleri uygulanmasına imkan tanındığı, bu hüküm çerçevesinde
Başkent Doğalgaz Dağıtım GYO A.Ş. (Başkentgaz) tarafından önerilen uygulama yönteminin
EPDK tarafından 13/09/2018 tarihli ve 8057-4 sayılı Kurul Kararı ile onaylandığı, sonraki uygulamalarda aylık yapılan okumalar neticesinde tespit edilen bir aylık tüketim kullanım miktarına düzeltme uygulanmaya başlandığı, bu düzeltmenin sadece fiyat üzerinden olmayıp, gerçek kullanım miktarının tespit edilmesi maksadıyla doğal gazın enerji miktarını belirleyen ortalama fiili ısıl değer ve düzeltme katsayısı (basınç ve sıcaklık) için de yapıldığı,
46. Düzeltmelerin ilave yada tenzil olarak fatura sistemine geçtiği ve müşterinin bir sonraki gaz alımında yansıtıldığı, buna istinaden başvuran adına aboneliğe toplam 86,24 TL’lik fiyat farkı bedeli oluştuğu hususları tespit edilmiştir.
47. TL düzeltme uygulamasına gerekçe gösterilen durumlar, dağıtım şirketlerinin toptan satış fiyatını güncel tutardan ödemesi nedeniyle tüketilen doğal gaza satın alındıktan sonra zam gelmesi durumunda şirketlerin zarara uğraması ve bu zararın ve giderlerin sistem kullanım adı altında tüm kullanıcılara yansıtılması, tüketicinin satın aldığı gazı kullandığı anda tedarikçiden dağıtım şirketine gaz girişi olması, satın aldığı anda tüketicinin aldığı gazı teslim alması gibi bir durumun söz konusu olmaması bundan dolayı tüketicinin tükettiği andaki fiyattan doğal gaz bedelini ödemesinin söz konusu olması olarak özetlenebilir.
48. Ön ödemeli sayaç kullanımında is tüketiciler henüz tüketimini gerçekleştirmedikleri doğal gaza ilişkin olarak peşin ödemede bulunmaktadır. Tüketilen gazın gerçek değerinin belirlenmesine ilişkin olarak yukarıda ifade olunan sakıncalı durumlar ortaya çıktığından bahsi geçen Yönetmelik değişikliği ile ön ödemeli sayaç üzerinden doğal gaz kullanımında bulunan müşterilerin tüketimleri gerçekleştikten sonra okumalarının yapılması, okunan hacimler üzerinde düzeltme katsayısı ve ısıl değer düzeltmelerinin yapılması ve ayrıca tüketim dönemi boyunca meydana gelen fiyat değişimlerinin tüketime yansıtılarak düzeltmeye tabi tutulması amaçlanmıştır.
49. Ön ödemeli sayaç ile ilgili tartışmalar uzun süredir süregelmiş ve konu Sayıştay
Başkanlığının 2011 yılı raporunda da gündeme gelmiştir. Söz konusu raporda ön ödemeli sayaçların maddi dezavantajının fazla olduğu, faturalandırmada adaletsizlik ve hakkaniyete aykırılık oluştuğu, dağıtım şirketi aleyhine fazladan mali yük getirdiği, EPDK tarafından yapılacak bir düzenleme ile hem abonenin hem şirketin mağdur olmayacağı bir çözüm bulunması gerektiği, tüketim ve satış dengesinin sağlanabileceği adil bir faturalandırma sisteminin getirilmesi gerekliliği, 2010 yılından itibaren ön ödemeli kartlı sistemde yeni aboneliğe son verildiği, mevcut ön ödemeli abonelerin bir program dahilinde mekanik sayaca dönüştürülmesinde gerek aboneler gerekse şirketin menfaati olduğu, mevzuatta ön ödemeli sayaçtan mekanik sayaca geçişi düzenleyen hükümlerde eksiklik bulunduğu, mevzuat eksikliklerinin giderilerek on yılı doldurmuş sayaçlardan başlanmak üzere mekanik sayaca dönüşümün başlatılması gerektiği, değişimde istenecek ücretlerin somutlaştırılması ve konu hakkında mevzuat çok yönlü girişim ve düzenleme yapılması gerektiği vurgulanmıştır.
50. İlgili idareler tarafından, ön ödemeli sayaçların sık arızalandığı, ölçüm güvenliği açısından da sorunlar yarattığı, doğal gaz kullanım konforunu azalttığı, doğal gaz sayaçlarının kullanım ömrünün 10 yıl olduğu ve Doğal Gaz Dağıtım Sektörü Bağlantı ve Hizmet Bedellerine İlişkin
Usul ve Esasların “Sayaçların değişimi” başlıklı 11 inci maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan
“Dağıtım şirketi tarafından müşteri talebi olmaksızın; teknik arıza sebebiyle kullanılamaz durumda olan sayaçlar için 14 (on dört) yılını doldurmuş olmak, diğer hallerde ise 20 (yirmi)
yılını doldurmuş olmak kaydıyla; mekanik sayaç ön ödemeli veya mekanik sayaçla ya da ön ödemeli sayaç mekanik veya ön ödemeli sayaçla değiştirilebilir.” hükmüne uygun olarak mekanik sayaçlarla herhangi bir sayaç ücreti alınmadan değişim sağlandığını,
51. EPDK’nın doğal gaz piyasasını düzenleme yetkisinin, aynı zamanda lisans sahiplerinin birbirleriyle ve diğer kişilerle akdettikleri özel hukuk sözleşmelerine müdahalesi anlamına geldiğini ve bu halde piyasa faaliyetleri kapsamında akdedilen sözleşmelerin, özel hukuk ve kamu hukuku normlarının birlikte geçerli olduğu bir yapıyı ortaya çıkardığını, doğal gaz abonelik sözleşmelerinde, sözleşmeye konu olan işin yürütülmesi hususundaki esasların yanı sıra, karşılıklı edimler ile mali hükümlerin idare tarafından belirlendiğini, doğal gaz abonelik sözleşmelerinin tarafı olmayan EPDK’nin, kamu gücü kullanarak, idari işlemlerle sözleşme hükümleri oluşturabildiğini ya da değiştirebildiğini, kurumun tek yanlı irade açıklaması ile yürürlüğe giren düzenlemelerin taraflar arasında hüküm ve sonuç doğurduğunu, bu irade açıklamasının idari işlemin bütün özelliklerini taşıdığından idare hukuku rejimi içerisinde değerlendirilmesi gerektiğini ve bu halde özel hukuk sözleşmesinin hükmü niteliğindeki idari işlemler sözleşmenin tarafları bakımından bağlayıcılık taşıdığını,
52. TL düzeltme uygulaması ile faturalama konusunda doğal gaz tüketicileri arasındaki eşitsizliği ortadan kaldırıldığını, abone ve dağıtım şirketinin kazanç ve kayıplarının dengelendiğini ve adil ve hakkaniyetli faturalandırma yapılmasının sağlandığını belirtmektedir.
53. Tüketici ile dağıtım şirketi arasında akdedilen perakende satış sözleşmeleri iltihaki sözleşme niteliğine sahip olmalarının yanı sıra, sözleşmenin tarafı olan tüketicinin TKHK ile tanımlanan tüketici tanımı kapsamında yer aldığı takdirde, aynı zamanda abonelik sözleşmeleri niteliğindedir. Perakende satış sözleşmesinde, benzerlik gösterdikleri ve tarafların amaç ve menfaatlerine uygun oldukları ölçüde, hâkimin gerekli gördüğü derecede satım sözleşmesi, hizmet sözleşmesi ve kira sözleşmesi hükümlerinin kıyasen uygulanması yerinde olacaktır.
54. Türk Borçlar Kanunu gereğince sözleşmenin unsurları, tarafların doğalgaz tedariki konusunda anlaşması ve ücrettir. Ücret ödemesi ise kullanım öncesi (ön ödemeli) veya kullanım sonrası (faturalı) olarak gerçekleşebilir. Perakende satış sözleşmesinin tarafı tüketicinin sözleşme kapsamındaki asli edimi olan ücret ise tarifeler kapsamında belirlenmektedir.
Böylelikle sözleşmenin başında genellikle belli olan fiyat, ilerleyen dönemler açısından belirlenebilir nitelikte olmaktadır. Bedelin sözleşmede belirtilmesi zorunlu değildir, daha sonra belirlenmesi mümkün ise bedel kararlaştırılmış sayılır (TBK m. 207/III).
55. Tüketici ve dağıtım şirketleri arasındaki iş ve işlemlere esas asgari standart, usul ve esaslar yönetmelik hükümleri ile düzenlenmiştir. Bu kapsamda tüketicilerin ödeyeceği ücrete ilişkin tüm maliyet unsurları EPDK tarafından belirlenmekte ve tarifler Kurul kararı ile hukuki işlem haline gelmektedir. (Elektrik Enerjisi Sektöründe Serbest Tüketici İle Perakende Satış
Sözleşmesinin Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun Kapsamında Değerlendirilmesi, Yüksek Lisans Tezi, H. Bihter Sipahi, 2019, Bahçeşehir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü
Özel Hukuk Yüksek Lisans Programı)
56. Kamu Denetçiliği Kurumu, 01.2013/507 sayılı başvuruda, tüketici aleyhine tüketim sınırı getirildiğinden bahisle bu uygulamanın kaldırılması yönünde tavsiyede bulunmuştur.
Kararda özetle, Ankara’da EGO tarafından 1995 yılında başlatılan ön ödemeli sayaç aboneliğinde, dönemin ekonomik koşullarında peşin alınan gaz bedelinin faizle değerlendirilmesinin ciddi bir gelir sağladığı için süratle yaygınlaştırıldığı, ancak yıllar içinde değişen ekonomik koşullar neticesinde, dağıtım şirketinin mali durumunu olumsuz etkileyen bir sisteme dönüştüğü,
57. Anayasa Mahkemesi’nin 14.01.2010 günlü, E:2007/112, K:2010/5 sayılı kararında, tüketici hakları ve tüketicinin korunması hakkında sosyal hukuk devletini, eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, kişi hak ve özgürlükleriyle kamu yararı arasında adil bir denge kurabilen, … devlet olarak tanımladığı, Anayasa’nın 172.
maddesinde, “Devlet, tüketicileri koruyucu ve aydınlatıcı tedbirler alır, tüketicilerin kendilerini koruyucu girişimlerini teşvik eder” kuralı ile tüketicilerin haklarının korunmasına ilişkin özel bir düzenleme yer aldığı, maddenin gerekçesinde de, … üreticilerin ekonomik yönden güçlü oluşları ve her yönüyle örgütlenmeleri nedeniyle, tüketiciler ile aralarında doğal olarak bulunan dengesizliğin giderilmesi için, Anayasa’da belirtilen kurallara dayanılarak yürürlükteki hukuk kurallarında genel olarak tüketici haklarının korunmasına ve sosyal adaletin gerçekleştirilmesine yönelik düzenlemeler yapıldığının… görüldüğü,
58. Yargıtay 13’üncü Hukuk Dairesi’nin 18.03.1996 tarihli E. 1996/1734 K. 1996/2495 sayılı kararında; belediyelerin EGO İşletmeleri ile tüketiciler arasında düzenlenen “Doğalgaz
Abonman Sözleşmeleri”nin özel hukuk kurallarına tabi, iltihaki sözleşmeler olduğuna hükmedildiği, tekel durumundaki İdarelerin, sözleşmelere, kamu yararına, kamu düzenine aykırı hükümler koyamayacaklarının kabul edildiği,
59. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından hazırlanan Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve
Müşteri Hizmetleri Yönetmeliği’nce belirlenen bir ay içerisinde, en fazla ortalama iki aylık doğal gaz tüketim miktarı kadar doğal gaz satışı yapabileceği düzenlemesinin 4646 Sayılı
Doğal Gaz Piyasası Kanunun temel amacı olan doğal gazın kaliteli, sürekli, ucuz, rekabete dayalı esaslar çerçevesinde tüketicinin kullanıma sunulması hedefine aykırı olduğu, yani anılan
Kanunun amacıyla bağdaşmadığı, ön ödemeli sistemde doğalgaz tüketiminde sınırlandırma olmadan ucuz olarak tüketicilerin istifade edebilmesinin Kanunun amacına uygun düşeceğinin değerlendirildiği, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu 4646 sayılı Kanunun ek 2’inci maddesi gereği, maliyeti yansıtan fiyatların incelenmesinden ve piyasada Doğal Gaz Piyasası
Kanununa uygun şekilde davranılmasını sağlamaktan yetkili ve sorumlu olduğu,
60. Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliğinde dağıtım şirketlerinin sorumluluk alanında talebe uygun kapasiteyi sağlayacağı, değişen doğal gaz talebine ve şehrin imar planlarının gerektirdiği nüfus yoğunluğuna göre mevcut şebekeyi genişleteceği, iyileştireceği veya yeni şebeke yatırımı planlanmasını yapacağı ve uygulayacağı, müşteri taleplerindeki dalgalanmaları karşılamak için doğal gaz teslimi programlamasını yapacağı, talep dengesizlikleri veya işletmeyle ilgili aksamalar durumunda, hizmetin devamlılığını sağlayacağının belirtildiği,
61. Aynı yönetmelikte, tüketicinin lehine olarak dağıtım şirketinin uyması gereken bu usul ve esasların belirtilmiş olduğu ve de ön ödemeli sayaç sisteminin dağıtım şirketine bedelin peşin alınması, kaçak kullanım girişinin engellenerek daha yüksek oranda tahsilat sağlanması, iş gücü, kırtasiye masrafları vb. zorunlu uygulamalardan tasarruf edilmesi gibi yararlar sağladığı, ön ödemeli sisteminin nimetlerinden yararlanan dağıtım şirketinin risklerine de katlanması gerektiği hususları dikkate alındığında, ön ödemeli doğalgaz sayacı kullanan abonelerin fiyat dalgalanmalarından faydalanmasında doğabilecek doğalgaz maliyetinin tüketici değil dağıtım şirketlerinin sorumluluğunda olduğu,
62. Doğal gaz satışında spekülasyondan doğabilecek fiyat artış maliyetinin ön ödemeli sayaç kullanan abonelere mal edilmesinin aynı Yönetmelik hükümleriyle çeliştiği, zira doğal gaz arz sunumunda asıl sorumluluğun dağıtım şirketlerinde olduğu, fiyat artışlarından bireysel/konut müşterilerinin korunmasının Yönetmelikle engellenmesinin 4646 Sayılı
Doğal Gaz Piyasası Kanunun temel amaçlarına aykırı olduğu, … doğal gaz alımına miktar sınırlaması getirdiğinden ve Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanuna göre mal ve hizmet alımları bu şekilde bir şarta bağlanamayacağından, Tüketicinin Korunması Hakkında
Kanununa aykırılık taşıdığı hususları vurgulanmıştır.
63. Anayasa’nın 2’nci maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden konuyla ilgili iki tanesi “hukuki güvenlik” ve “belirlilik” ilkeleri olup, bireyin devlete güven duyması, ancak hukuki güvenliğin sağlandığı bir hukuk devleti düzeninde mümkün olabilecektir. Anayasada öngörülen temel ve hürriyetlerin kullanılması ve insan haklarının insan hayatına egemen kılması için Devlet, bireylerin hukuka olan inançlarını ve güvenlerini korumakla yükümlüdür.
Doktrinde hukuki güvenlik ilkesinin gerekleri de şu şekilde sıralanmıştır: 1- Devlet faaliyetleri, önceden öngörülebilir, tahmin edilebilir olmalıdır. 2- Devlet faaliyeti, önceden hukuk kurallarıyla düzenlenmiştir. 3- Hukuk düzeninde mümkün olduğunca hukuki istikrar sağlanmalıdır. 4- İdarenin tek yanlı işlem yapma üstünlüğüne karşı, güvece niteliğindeki kurallarla (bireylere katılma, dinleme ve savunma hakkı gibi haklar tanınarak) birey ile idare arasında denge sağlanmalıdır. 5- İdare, bireyin haklı beklentilerine uygun davranmalıdır. 6Yasal düzenlemelerde hukuka ve devlete olan güveni zedeleyici hususlardan kaçınılmalıdır. 7Devlet kişinin maddi ve manevi varlığını geliştirilebilmesi için hukuk güvenliğinin sağlandığı bir hukuk devleti yaratmalıdır. (Prof. Dr. Bahtiyar Akyılmaz, Prof. Dr. Murat Sezginer, Doç.
Dr. Cemil Kaya, Türk İdare Hukuku, Ankara 2009, s.130-131)
64. Hukuk devletinin temel ilkelerinden biri olan “belirlilik” ilkesine göre, yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olması; ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi de gereklidir…Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (Anayasa Mahkemesi’nin 18/01/2018 tarihli ve E.2017/129, K.2018/6 sayılı
Kararı).
65. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, ön ödemeli sayaçların sadece
Ankara ilinde kullanılmadığı, birden çok ilde ve kamu kurumlarının büyük çoğunluğunda da ön ödemeli sayaç üzerinden doğal gaz kullanımı bulunduğu, dağıtım şirketlerinin toptan satış şirketleri tarafından uygulanan toptan satış fiyatının üzerine EPDK tarafından belirlenen sistem kullanım bedelini ilave ederek doğal gaz satışı yaptıkları, dağıtım şirketleri nezdinde oluşan mali riskin veya maliyetlerin muhatabının yine tüketiciler olduğu, ön ödemeli sayaç kullanan tüketiciler nedeniyle oluşan söz konusu ilave maliyetlerin yükü, mekanik sayaç kullanan tüketiciler de dahil olmak üzere dağıtım bölgelerindeki tüm tüketiciler tarafından karşılandığının ilgili idareler tarafından kabul edildiği, bu kapsamda dağıtım şirketlerinin zarar etmesi savunmasına itibar edilemeyeceği,
66. Doğal gaz abonelik sözleşmelerinde, sözleşmeye konu olan işin yürütülmesi hususundaki esasların yanı sıra, karşılıklı edimler ile mali hükümlerin idare tarafından belirlendiği, doğal gaz abonelik sözleşmelerinin tarafı olmayan Kurumun (EPDK), kamu gücü kullanarak, idari işlemlerle sözleşme hükümleri oluşturabilmekte ya da değiştirebildiği, Kurumun tek yanlı irade açıklaması yürürlüğe giren düzenlemeler taraflar arasında hüküm ve sonuç doğurduğunun ileri sürüldüğü, yöntem kapsamında tüketicilerin 29/07/2018 tarihinden önce bedelini ödemiş oldukları miktarlara herhangi bir düzeltme yapılmamasının kabul edilmesine rağmen EPDK kararı ile tüm sözleşmelere doğrudan veya dolaylı olarak müdahale edilebileceği kabulünün çeliştiği, EPDK kararı ile bu konuda sözleşmelere doğrudan veya dolaylı olarak müdahale edilmesinin Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunda yer alan ‘Sözleşmede öngörülen koşullar, sözleşme süresi içinde tüketici aleyhine değiştirilemez.’ genel ilkesine aykırılık oluşturacağı,
67. Doğal Gaz Piyasası Tarifeler Yönetmeliğinde yer alan ‘Dağıtım şirketinin uygulayacağı perakende satış fiyatı, birim doğal gaz alım fiyatı, sistem kullanım bedeli ile vergi ve vergi benzeri mali yükümlülüklerden oluşur.’ hükmü kapsamında birim doğalgaz alım fiyatının nihai tüketicinin alım zamanında gerçekleyen fiyat olarak kabul edilmesi gerektiği, TL düzeltme uygulaması ile ikinci kez fiyat değerlendirilmesi yapılmasının tüketici açısından iki kez ücret ödeme zorunluluğu doğurduğu,
68. Ön ödemeli sayaçların sadece hacim ölçen cihazlar olmaları nedeniyle tüketilen miktarın gerçek değerini yansıtmadığı bilinmesi rağmen dağıtım şirketinin stoklarında ön ödemeli sayaçların bulunduğu gerekçesi kullanıma izin verilmesi ile ortaya çıkan kayıpların son tüketiciye yansıtılmasının hakkaniyete aykırılık barındırdığı, dağıtım şirketleri arasında ayrım yapılmaması ilkesi çerçevesinde ön ödemeli sayaçları sisteme dahil etmelerinin engellenmediği, Ön ödemeli elektronik sayaçların sık sık arızalanması, doğal gaz ölçümündeki hata oranının yüksek olması, eksik sayma/saymama, kart kayıpları, vana kapatma gibi problemler bilinmesine rağmen dağıtım şirketi tarafından tercih edilmeye devam edildiği, hatta
2010 yılı sonrası aboneliklerde de kullanıma tahsis edildiği, böylelikle Kanun kapsamında
hedeflenen piyasa yapısında aksaklıklara neden olunduğu, hakkaniyetli ve adil faturalandırma amacı ile nihai tüketicilere ek mali yük getirildiği, tüketiciye yük getirilmeyen sayaç değişiminin öncelenmediği, müşterinin en ekonomik ve eşit şekilde hizmet almasını sağlayacak olan sayaç tipinin mekanik sayaç olarak ifade edildiği, böylelikle gerçek tüketimin bedellendirilebileceği, ön ödemeli sayaç aboneliklerinin mekanik sayaç aboneliklerine dönüştürülmesinde abonelerin menfaati olduğunun kabul edilmesine ve uygulamaya dayanak gösterilen Sayıştay raporunda, yapılacak düzenlemenin hem abonenin hem şirketin mağdur olmayacağı şekilde yapılması ve mevcut ön ödemeli abonelerin bir program dahilinde mekanik sayaca dönüştürülmesinin vurgulanmasına rağmen dönüşüm için yeterince planlama yapılmadığının görüldüğü,
69. Yine TL düzeltme işlemine faiz işletilmemesi gibi durumların dağıtım şirketlerine zararı vb. konuların ilerleyen dönemde uygulamanın yerindeliğini tekrar tartışılabilir hale geleceği,
70. Her ne kadar ön ödemeli sayaçların dağıtım şirketi aleyhine sonuçlar doğurduğu belirtilse de, TL düzeltme işlemi ile ön ödemeli sayaç kullanan tüketicilerin peşin aldıkları doğalgaza fiyat değişikliği yansıtılmasının belirlilik ilkesine aykırılık teşkil ettiği, ortaya çıkan tüketici aleyhine ek mali yük olarak nitelendirilebilecek TL düzeltme tutarının ön ödemeli sayaç tercihinde ısrar eden dağıtım şirketlerince üstlenilmesi gerektiği,
71. Bununla birlikte başvuranın abonelik tarihinin 06/10/2008 olduğu, ilgili idare tarafından
2010 yılı itibari ile yeni aboneliklerde ön ödemeli sayaç kullanımının sonlandırıldığının
belirtildiği, başvuran tarafından imzalanan abonelik sözleşmesi ekinin 8 inci maddesinde ‘İlk kez doğalgaz aboneliği tesis edilecek adrese hangi tür sayacın takılacağı Başkentgaz’ın tasarrufundadır.’ ifadelerinin yer aldığı, ilgili idare tarafından abonelik tarihi itibari ile sadece mekanik/ön ödemeli sayaç aboneliği gerçekleştirildiğinin belirtildiği, başvuranın sayacının faturalı sayaç ile değiştirilmesi ile olası sorunların önüne geçilebileceği, 2017 yılı için uygulanacak Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Doğal Gaz Dağıtım Sektörü Bağlantı ve
Hizmet Bedellerine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunun
Kararında yer alan ‘… mevcut ön ödemeli sayaç, mekanik sayaç ile değiştirilebilir. Bu durumda dağıtım şirketi tarafından ilgili müşterilerden sayaç ve sayaç değişim bedeli alınmaz. (3)
Dağıtım şirketi tarafından müşteri talebi olmaksızın; teknik arıza sebebiyle kullanılamaz durumda olan sayaçlar için 14 (ondört) yılını doldurmuş olmak, diğer hallerde ise 20 (yirmi)
yılını doldurmuş olmak kaydıyla; mekanik sayaç ön ödemeli veya mekanik sayaçla ya da ön ödemeli sayaç mekanik veya ön ödemeli sayaçla değiştirilebilir. Bu kapsamda dağıtım şirketi tarafından ilgili müşterilerden sayaç ve sayaç değişim bedeli alınmaz.’ hükmüne sonraki yıllarda açıkça yer verilmediği, halen ön ödemeli sayaçlardan kaynaklanan mağduriyetlerin olduğu, yukarıda bahsi geçen Sayıştay raporunda yer alan ‘mevcut ön ödemeli abonelerin bir program dahilinde mekanik sayaca dönüştürülmesi, değişimde istenecek ücretlerin somutlaştırılması ve konu hakkında girişimde bulunulması ve düzenleme yapılması’ önerilerinin tam olarak hayata geçirilmediği hususları ile birlikte yukarıda yer verilen düzenlemeler ve açıklamalar birlikte değerlendirildiğinde başvurana yönelik uygulanan TL düzeltme işlemine itirazın ilgili idarece reddi işleminin hukuka aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden 72. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
73. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Hukuk
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Başvurana yansıtılan TL düzeltme tutarının iade edilmesi ve başvuranın onayı alınarak sayaç ve sayaç değişim bedeli talep edilmeden ön ödemeli sayacının faturalı sayaç ile değiştirilmesi hususunda BAŞKENT DOĞALGAZ DAĞITIM GAYRİMENKUL YATIRIM
ORTAKLIĞI ANONİM ŞİRKETİNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Mevcut ön ödemeli abonelerin bir program dâhilinde mekanik sayaca dönüştürülmesi sürecinin hızlandırılması ve bu süreçte gerekli işlemlerin tüketicilerin bilgilendirilerek yapılması hususunda ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMUNA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
Kararın, BAŞVURANA, BAŞKENT DOĞALGAZ DAĞITIM GAYRİMENKUL
YATIRIM ORTAKLIĞI ANONİM ŞİRKETİNE ve ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME
KURUMUNA tebliğ edilmesine,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, ilgili idarelerce bu karar
üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi