Sayıştay, KİK, Yargıtay ve Danıştay Kararları, Bakanlık Görüşleri

ÖZET: Başvuran, Denizli İli, Pamukkale İlçesi, Ören Mahallesi’nin jeoradarla yeniden taranması ve yapılan incelemelerin güncellenmesi talebinde bulunmuştur. Başvurusu, mahalledeki 38 yıllık mağduriyetlerin giderilmesi amacıyla, Denizli Valiliği’ne yapılan önceki başvuruların sonuçsuz kalması üzerine yapılmıştır. Valilik, başvuruya ilişkin gerekli incelemeleri yapmış, ancak herhangi bir çözüm üretilmemiştir. Başvuran, mahalledeki mağduriyetlerin üst kurullar tarafından tespit edilmesini istemektedir.

Denizli Valiliği, başvuruya verdiği yanıtta, Ören Mahallesi’nin 1. Derece Arkeolojik ve Doğal Sit alanı içinde yer aldığını ve bu nedenle yapılaşmanın yasak olduğunu belirtmiştir. Ayrıca, geçmişte yapılan başvuruların çoğunun reddedildiği, mevcut yapıların büyük bir kısmının izinsiz olduğunu ve bu yapıların yıkımına ilişkin kararların uygulanmadığını ifade etmiştir. Valilik, bölgedeki yapıların durumu ve sit alanının korunmasıyla ilgili önerilerde bulunmuş, ancak bu önerilerin uygulanabilirliği konusunda belirsizlikler bulunmaktadır.

Sonuç olarak, başvurunun kabul edilmesiyle birlikte, Ören Mahallesi’nin su havzasını etkileyip etkilemediğine dair bilimsel bir jeolojik çalışmanın yapılması önerilmiştir. Bu çalışmanın tamamlanmasının ardından, elde edilen sonuçlara göre gerekli işlemlerin yapılması için Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’na tavsiyede bulunulmuştur.

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

: 94019529-101.07.04-E.

SAYI

BAŞVURUNO

KARAR TARİHİ

TAVSİYE KARARI

BAŞVURAN

BAŞVURAN VEKİLİ/ TEMSİLCİSİ

BAŞVURUYA KONU İDARE Denizli Valiliği

Kültür ve Turizm Bakanlığı

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı

BAŞVURUNUN KONUSU Başvuranın; Denizli İli, Pamukkale

İlçesi, Ören Mahallesi”nin jeoradarla yeniden taranıp, mahallede yapılan incelemelerin yenilenerek, olumlu ve olumsuz mağduriyetlerinin üst kuıullarca edilmesi talebi tespit hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ 17.10.2017

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza başvuru yapan başvuru dilekçesi ve eklerinde özetle; Denizli Valiliğine 28.12.2016 tarihinde Mahalle Muhtarı olarak Ören Sokakta. yaşayan halkın sonınlan için başVlınıda buhınduğtınu,

38 yıldır maddi ve manevi haklardan mahıum olduklarını, Yörelerinde 1. Derece Doğal 1 ve 2. derece

Arkeolojik Sit karan bulunduğu için sıkıntılar bulunduğunu, Daha önce arkeolog tarafından bazı için 3. derece sit ilan edilebileceğinin ve bölgeler beliıiildiğini, ancak İzmir Tabiat Kültür Varlıkları

Konuna Kmuhında bu hususunun reddedildiğini, daha soma Valilik tarafından başvmunun incelendiğini, yazışmaların yapıldığını, fakat herhangi bir sonuca varılamadığını ve vatandaşmağduriyetinin giderilemediğini, halkın sonınlanyla görevli Valilik İl Planlama Uzmanı yörelerine gelerek vatandaşı dinlediğini, o ana kadar yörelerine resmi bir kuıum yetkilisinin gelmediğini, İl Planlama Uzmanının

1 / 32 65 kişinin sorunlarını kapsamlı dinlediğini, not ettiğini, resim çektiğini ve bir raporla çözüme

ulaştırmak için Valilik Makamına resmi rapor sunduğunu, ancak Valilik Yazı İşleri Müdürlüğünün evrakı kayda alıp gereğini yapmadığını, belirterek; İl Planlama Uzmanı imzalı raporun kayda alınarak, Ören Mahallesi’nin jeoradarla yeniden taranıp, mahallede yapılan incelemelerin yenilenerek, olumlu ve olumsuz mağduriyetlerinin üst kurullarca tespit edilmesini talep etmektedir .

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kurumumuzun 16/ 11/ 2017 tarih ve sayılı yazısı ile şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Denizli Valiliğinden bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur . Denizli

Valiliği İl Planlama ve Koordinasyon Müdürlüğü tarafından gönderilen 07/ 12/ 2017 tarih ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;

2.1 İl Planlama Uzmanı ’ ün konu ile ilgili Valilik tarafından rapor hazırlaması yönünde

resmi bir görevlendirmesinin bulunmadığı,

2.2 Kurum arşivinde yapılan çalışmalarda söz konusu alanın bir kısmında Çevre ve Şehircilik

Bakanlığı’nın hazırladığı ve onaylamış olduğu 1/ 25000 Ölçekli Özel Çevre Koruma Bölgesi İmar

Planı bulunduğu, 1/ 5000 nazım ve 1/ 1000 ölçekli uygulama imar planlarının ise bulunmadığı,

2.3 Denizli İli, Pamukkale İlçesi, Ören Mahallesi’nin bulunduğu alanın, Hierapolis Antik Kenti I .

Derece Arkeolojik ve Doğal Sit Alanı İçinde kaldığı, Hierapolis Antik Kenti’nin Gayrimenkul Eski

Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu’nun 13.12.1980 tarih ve A- 2587 sayılı kararı ile I . Derece

Arkeolojik ve Doğal Sit Alanı olarak koruma altına alındığı, Hierapolis (Pamukkale) Antik Kentinin

Beyaz travertenlerden oluşan doğal güzelliği ile Antik Kent dokusunun iç içe olduğu eşsiz kültür ve tabiat varlıklarından olması sebebiyle büyük önem arzettiği,

2.4 UNESCO’nun “Dünya Kültür ve Doğal Mirasının Korunması Sözleşmesi” uyarınca oluşturulan

ve Dünyanın olağan dışı evrensel değerlere sahip kültürel ve doğal varlıklarını içeren Dünya Miras

Listesinde ülkemizden de 15 yerin bulunduğu, bunlardan birisi olan ve termal su kaynakları, beyaz traverten alanları ve arkeolojik değerleri ile özel bir önem taşıyan Pamukkale’nin bu özellikleriyle hem korunması, geliştirilmesi ve değerlendirilmesi gerekli bir alan hem de ulusal ve uluslararası turizmin artan ilgisine sahne olan bir bölgesi olduğunu, Hierapolis’in UNESCO Dünya Mirası

Listesine 1988 yılında girdiği,

2.5 Ayrıca; Ören Mahallesi’nin bulunduğu alanın, İzmir II Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını

Koruma Kurulu’nun 02.10.1991 tarih ve 2172 sayılı kararı İle onaylanan 1/ 1000 ölçekli Koruma

Amaçlı İmar Plan hükümlerine göre kesin inşaat yasağı getirilen alanda bulunduğunu, ancak, tescil kararından sonra yapılmış olan 70’e yakın izinsiz yapı bulunduğunu, bunların yıktırılmalarına ilişkin kurul kararlarının olmasına rağmen herhangi bir yıkım işleminin gerçekleştirilemediğini, ayrıca müdürlük tarafından tespit edilen 26 adet üzeri trapez sac ile kapatılmış izinsiz hayvan barınağının

Aydın Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’na bildirildiğini, Koruma Kurulu tarafından Denizli

Cumhuriyet Başsavcılığı ‘na da suç duyurusunda bulunulduğu,

2.6 Hierapolis Antik Kenti’nin I . Derece Arkeolojik ve Doğal Sit Alanı sınırlarının daraltılması ve

mahallenin sit alanı dışına çıkarılması, sit derecesinin değiştirilmesi ile ilgili 1981, 1991 ve 1993 yıllarında mahalle sakinleri tarafından müracaatlarda bulunulduğunu, bu müracaatların Gayrimenkul

2 / 32Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu’nun 24.07.1981 tarih ve A- 3062 sayılı kararı, İzmir II

Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu’nun 27.05.1992 tarih ve 2701 sayılı kararı ve

09.02.1994 tarih ve 3814 sayılı kararı ile uygun bulunmayarak, reddedildiği,

2.7 Pamukkale Koruma ve Geliştirme Amaçlı İmar Planında, Ören Mahallesi’nin sit alanı dışındaki

bir yere taşınmasının öngörüldüğünü, Dünya Bankası ve Kültür Bakanlığı tarafından yürütülen

“Türkiye Kültürel Miras Projesi” kapsamındaki plan ve uygulamalara ilişkin 26.02.2001 tarihinde

Kültür Bakanlığı’nda yapılan Pamukkale Danışma ve Yönlendirme Kurulu Toplantısında Pamukkale (Hierapolis) I . Derece Arkeolojik ve Doğal Sit Sınırı içinde kalan Ören Mahallesi’nin sit alanı dışındaki bir alana taşınmasına karar verildiğini, bu bağlamda; Ören Mahallesi’nin Yeniköy

Mahallesi sınırları içinde bulunan tescil harici alana taşınabilmesi için bu alanların hazine adına tescil çalışmaları yapıldığını, ancak Yeniköy halkının kabul etmemesi nedeniyle diğer tespit harici alanın işlemlerinin yapılarak tapusunun alındığı, fakat bu alanın dere yatağı ve heyelan tehlikesi olması sebebiyle kabul edilmediği,

2.8 2002 yılında Bakanlığın talimatları doğrultusunda 17.06.2002 tarih ve 9588 sayılı ruhsatla sondaj

kazısı yapıldığını, kazı sonucunun değerlendirilmesinden sonra, İzmir II Numaralı Kültür ve Tabiat

Varlıklarını Koruma Kurulu’nun 02.10.2002 tarih ve 10947 sayılı kararı ile Ören Mahallesi, 56- 7 nolu kadastral paftada gösterilen ve sınırları belirtilen alan I . Derece Doğal, II . Derece Arkeolojik Sit

Alanı olarak kararı alındığı,

2.9 2005 yılında Ören Mahallesi ile ilgili sorunların çözümü için II . Derece Arkeolojik ve I . Derece

Doğal sit alanı kabul edilen bölgenin sit derecesinin düşürülmesi (III . Derece Arkeolojik ve Doğal

Sit) önerisinin İzmir II Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’na iletildiğini, ancak; adı geçen kurulun 28.07.2005 tarih ve 1228 sayılı kararı ile söz konusu önerinin uygun olmadığına karar verdiği,

2.10 Ören Mahallesi’nin sit statüsünün III . Derece Arkeolojik Sit olarak değiştirilmesi ya da sit

alanından çıkarılması ile ilgili 2007 ve 2011 yıllarında da Aydın Kültür ve Tabiat Varlıklarını

Koruma Bölge Kurulu’na müracaatta bulunulduğunu, Aydın Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma

Bölge Kurulu’nun 26.10.2007 tarih ve 1180 sayılı kararı ile 29.07.2011 tarih ve 3940 sayılı kararı ile talebi uygun bulmadığı,

2.11 Bu bağlamda Hierapolis Antik Kenti’nin I . Derece Arkeolojik ve Doğal Sit Alanı içinde kalan,

Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında bulunan Ören Mahallesi’nin sit sınırlarının daraltılması, sit statüsünün değiştirilmesi ile ilgili sorunların çözülebilmesinin mümkün olmadığını, ancak, uzun vadede yerleşim olarak uygun bir alan olmaması ve Pamukkale Koruma ve

Geliştirme Amaçlı İmar Planında, sit alanı dışındaki bir yere taşınması öngörülen Ören Mahallesi’nin

Kentsel Dönüşüm Yasası kapsamında değerIendirilerek, bir başka alana taşınmasının uygun olacağı ifade edilmiştir .

3. Denizli Valiliği İl Planlama ve Koordinasyon Müdürlüğü tarafından 07/ 12/ 2017 tarihli ve sayılı cevabi yazıya ilaveten gönderilen 11/ 12/ 2017 tarih ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;

3.1 Mahallesine ilişkin mevcut onaylı 1/ 5000 ölçekli Nazım İmar Planı ve 1/ 1000 ölçekli

Uygulama İmar Planı bulunmadığını, söz konusu bölgeye ilişkin şu ana kadar alınan ve kayıtlarda

3 / 32bulunan kurul kararlarının ise; 14/ 06/ 2012 tarih ve 776 sayılı Aydın Kültür Varlıklarını Koruma

Bölge Kurulu Kararı (Kurtluca Cami – 81 Parsel), 19/ 04/ 2013 tarih ve 1602 sayılı Aydın Kültür

Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Karan (Alaburun Mevkii, Denizli İli, Pamukkale İlçesi, Kurtluca

Mahallesi, Kurtluca Tümülüsü), 12/ 01/ 2002 tarih ve 10347 sayılı İzmir II Nolu Kültür ve Tabiat

Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Kararı (Denizli İli, Pamukkale İlçesi, Kurtluca Mahallesi, Beyinli

Mevkii Arkeolojik Sit Sınırı -Beyinli Mağarası), 07/ 04/ 2017 tarih ve 6411 sayılı Aydın Kültür

Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Kararı ( 1. Ve 2. Derece Arkeolojik Sit Alanı), 13/ 12/ 1980 tarih ve 2587 sayılı Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu Kararı (Pamukkale – Hierapolis

Arkeolojik ve Doğal Sit ) olduğunu, Kurul kararları ile ilgili daha detaylı belge ve bilgiler için Aydın

Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğüne başvurulması gerektiği belirtilmiştir .

4. Denizli Valiliği İl Planlama ve Koordinasyon Müdürlüğü tarafından 07/ 12/ 2017 tarihli ve sayılı cevabi yazıya ve Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün 11/ 12/ 2017 tarih ve sayılı yazısına binaen gönderilen 13/ 12/ 2017 tarih ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;

4.1 Talebe konu alanın Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu Başkanlığı

(GEEAYKB)’nın 13.12.1980 tarih ve A- 2587 sayılı kararı (Ek-l) ile l . Derece arkeolojik ve I . Derece doğal sit alanı olarak tescil edilmiş olup, günümüze kadar doğal sit alanı sınırında herhangi bir değişiklik olmadığını, ilgili kararda doğal sit alanı ile ilgili olarak ‘bu eski eserlerin oluşturduğu antik

Hierapolis kentinin ve bu antik kent ile bir bütün olarak oluşan doğal güzelliklerden traverten morfolojik yapısının ve çevresinin l . Derece doğal sit alanı olarak tescil edilmesine…’ ibaresi geçtiği,

4.2 İzmir II Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun (KTVKBK)

02.10.1991 tarih ve 2172 sayılı kararı ile onaylanan 1/ 1000 ve 1/ 5000 ölçekli ‘Pamukkale

(Hierapolis) Arkeolojik ve Doğal Sit Alanı Koruma ve Geliştirme Planı’ bulunduğunu, ilgili imar planında farklı tarihlerde imar planı değişiklikleri olduğunu ancak Ören Mevkii ile ilgili herhangi bir imar planı değişikliği yapılmamış olup, bölge ile ilgili olarak İzmir II Numaralı KTVKBK’nın

02.10.1991 tarih ve 2172 sayılı kararı ile onaylanan imar planları kullanım kararları ve plan

notlarının geçerli olduğunu, ilgili onaylı imar planları ile bir bütün olan plan açıklama raporunda

Ören Mahallesi ile ilgili olarak; Konaklama tesisleri ile birlikte Ören Mahallesi’nin de sit alanı içinden taşınması gerektiği, Mahallenin, büyük çoğunlukla, yasal olmayan yapılardan meydana gelmiş olduğu, ancak bugüne kadar bu yapıların kaldırılmadığı, yapıların varlığını sürdürmesi, af yasaları ile korunabilecekleri, yerlerinde kalabilecekleri umudunu canlı tutuğuna, bu umudu; anılan yapıların yasal olmadığına ilişkin kararların varlığına karşın bu kararların uygulanmaması pekiştirdiği, bu yüzden mahallenin kaldırılmasına ilişkin kararların zorlayıcı bir yaklaşımla uygulanması yerine, özendirici, yapıcı yaklaşımların olabilirse seçeneklerle ortaya konması ve benimsetilmesi gerektiği, Mahallede yaklaşık 55 adet yapı bulunduğu, yaklaşık 50 tanesinin konut, 1 tanesinin ilkokul, 2 tanesinin konaklama tesisi olduğu, bu yapıların 18 tanesinin, sit sınırının belirlenmesinden önce bu yörede bulunduğu, sit sınırının belirlenmesi ve bu sınır içindeki yapıların kaldırılmasına ilişkin GEEAYK ‘nın karar tarihinden sonra yapılanların tümünün; bu kararın alındığı tarihte yürürlükle bulunan 1710 sayılı yasa ile, bu yasayı yürürlükten kaldıran 2863/ 3386 sayılı yasalara tümden aykırı yapılar olduğu, bu yapılar için sonradan koruma kurullarınca alınan kararların tümünde; yıkım, sorumluları için soruşturma açılması, bu doğrultuda yapılan işlemler hakkında kurula bilgi verilmesi hükümlerinin yer aldığı, bu kararlara dayalı olarak açılan davaların

4 / 321986 yılı sonrasında yapılan yapıları kapsadığı, ancak bugüne kadar bir davanın sonuçlandığı,

davalının 10 ay hapse mahkum olduğu, bu arada infaz yasasında yapılan bir değişikliğin bu kişiyi hapis olmaktan kurtardığı, kurul kararlarının etkin kılınması doğrultusunda, bu kararların hemen uygulanmasının mümkün olamadığı, bu olanaksızlıkların başka yöntemlerin geliştirilmesini zorunlu kıldığı, mahallenin buradan kaldırılmasına ilişkin her eylemin, Pamukkale özelinde, ülke genelinde önemli etkiler yaratacağı, bu nedenle kaçak olsun ya da olmasın tüm yapıların sit içinden kaldırılmasının şart olduğu, bu şartın yerine getirilmesi için kullanılacak en önemli aracın, “Kesin

İnşaat Yasağı Getirilen Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür ve Tabiat Varlıklarının Bulunduğu Sit

Alanlarındaki Taşınmaz Malların Hazineye Ait Taşınmaz Mallar ile Değiştirilmesi Hakkında

Yönetmelik” olduğu, Resmi Gazete ‘nin 08.02.1990 gün ve 20427 sayılı nüshasında yayımlanan ve kısaca “Takas Yönetmeliği” olarak anılan bu yönetmelikten nasıl yararlanılabileceğinin de önem kazandığı, Mahallenin, küçük birimlerden, büyük çoğunlukla konutlardan meydana gelmiş olması taşınma eylemini her birim için bağımsız ele alma olanağı verdiği, bu nedenle mahallenin taşınmasının, sit alanındaki konaklama tesisleri için yapıldığı gibi yer seçiminin, plana uyum, mülkiyet vb . açılardan incelemeye gerek olmadığı, ancak bu eylemin hangi örgütle ve hangi süreçte gerçekleştirilmesi gerekliğinin tartışılmasında gerek ve yarar olduğu, Mahalle için yapılacak bu eylemin başarısının sitin korunması için kurulması öngörülen örgütün başarısına bağlı olduğu, hususlarına değinildiği,

4.3 Plan Kararlarına ilişkin olarak; 1/ 5000 ölçekli nazım imar planı kararlarında “Alan üzerinde

bulunan beş konaklama tesisi ile Ören Mahallesi ‘nin, sit alanı dışına taşınması kararı da en önemli ve köklü kararlardan bir başkasıdır . Satış ve güvenlik (jandarma) birimlerinin de sit alanı içinde işlevlerine uygun yerlere taşınmaları öngörülmüştür .”, söz konusu imar planında ‘Ören Mahallesi’ yerleşim alanı gösterilmediği, alana ilişkin ‘Tarım Alanları’ ve ‘Orman Alanları’ gösterimi yapıldığı, yerleşim alanı içerisinden geçen Kurtluca Mahallesine ulaşımı sağlayan yolun ise planda yer almadığı, ilgili planın, plan notlarının 4. Bölümünde; “Tarım Alanları’ ile ilgili olarak ‘Sil Alanı

İçindeki Tarım Alanlarında, Mevsimlik Tarımın Gerektirdiği Su Toplama Havuzu, Barınak, Hayvan

Barınağı, Depo vb . Yapılar yapılabilir . Sera yapılamaz . Bu alanda : İfraz Koşulu min . 5000 m2, 2

Yapıda Kat Adedi Bir, Yapı Alanı max . 50m ,bu tür yapılar için çekme mesafeleri, yol cephesinden en az 10, 00 m.; yan ve arka komşu parselden en az 5.0 m ‘dir .” hükmü bulunduğunu, ancak, İzmir II

Numaralı KTVKBK’nın 24.09.2003 tarih ve 12013 sayılı kararında; “Kurulun 2.10.1991 gün ve

2172 sayılı kararıyla uygun bulunan 1/ 5000 ve 1/ 1000 ölçekli Koruma ve Geliştirme amaçlı İmar

Planında ve plan hükümlerinde değişiklikler içeren Koruma Amaçlı revizyon nazım imar ve imar planında; antik tiyatro çevresinde ve antik tiyatro ile oktagon yapısı arasında önerilen kültür yolunun iptal edilmesine bu yolun alanda yapılan Arkeolojik kazılar sonunda kazı başkanlığının görüşüyle yeniden değerlendirilmesine, Roma Hamamı çevresinde bulunan antik yapılara getirilen çarşı ve restoran kullanımlarının iptal edilmesine, plan notlarının 4. Maddesinin tarımsal nitelikli alanlarda tarımsal amaçlı yapı yapılabilmesine ilişkin hükümlerin iptal edilmesine , plan notlarına ilave dilen hükmün 1/ 5000 ölçekli nazım, 1/ 1000 ölçekli uygulama koruma amaçlı imar planı ve hükümlerine uygun olarak hazırlanan Koruma Kurulu uygun görüşü ve Özel Çevre Koruma Kurulu

Başkanlığı onayı alınan mimari uygulama projeleri Belediyesince/ Bayındırlık ve İskan müdürlüğünce onanıp ruhsat verilmeden uygulamaya geçilmez olarak düzeltilmesine, bu koşullarla

Koruma Amaçlı İmar Planı revizyonunun uygun olduğuna buna göre düzenlenecek koruma imar planlarının Kurula iletilmesine karar verildi .” ve İzmir II Numaralı KTVKBK’nın 14.01.2004 tarih

5 / 32ve 12326 sayılı kararında “Pamukkale 1. Derecede Arkeolojik ve Doğal Sit alanı içinde Kurulun

02.10.1991 gün ve 2172 sayılı kararı ile uygun bulunan 1/ 5000 ve 1/ 1000 ölçekli Koruma Amaçlı

İmar Planı Revizyonuna ilişkin alınan 24.9.2003 gün ve 12013 sayılı kararın yeniden değerlendirilmesi sonucunda söz konusu alanın Karahavıt, Pamukkale . Develi ve Yeniköy Köylerine yakın olması nedeniyle halen sürdürülen Mevsimlik Tarımla ilgili tarımsal amaçlı yapı yapılmasına gerek olmadığına bu amaçla 1991 yılından buyana herhangi bir başvuru olmadığı ve yapı izni verilmediği, söz konusu plan hükmüne göre parsellerde yapı yapılması durumunda görsel olarak olumsuz etki oluşturacağı nedenleriyle ve Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu’nun

5.11.1999 gün ve 658- 659 sayılı ilke kararları kapsamında 24.9.2003 tarih ve 12013 sayılı kararın

geçerli olduğuna karar verildi .’ hükümlerine istinaden, 1/ 1000 ölçekli ‘Pamukkale Hierapolis

Arkeolojik ve Doğal Sit Alanı Koruma ve Geliştirme Planı’nın ‘Sit Alanı İçindeki Tarım Alanlarında .

Mevsimlik Tarımın Gerektirdiği Su Toplama Havuzu . Barınak . Hayvan Barınağı . Depo vb . Yapılar

Yapılabilir .” hükmünün geçersiz olduğu ama söz konusu hükümlerin yürürlükte olan imar planından, imar planı değişikliği yoluyla çıkarılmadığını, ilgili planın, plan notlarının 4. Bölümünde; “Orman

Alanları’ ile ilgili olarak ‘Orman Alanlarında, 6831 sayılı Orman Kanununda belirtilen ormanların bakımı, korunması, geliştirilmesi ve işletilmesi amaçlı tesisler dışında hiçbir yapı yapılamaz . Bu tür yapılar için ilgili koruma kurulu ve Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığı ‘ndan görüş alınması zorunludur .” ve “Orman alanların içinde özel mülkiyete konu olan alanlarda (miras yolu ile ifraz hariç) ifraz sonrası elde edilecek her parsel 20.000 m2 ‘den küçük olamaz, bu alanlarda yalnızca 5.

Maddede belirtilen nitelikte (nıax . hz 5.0 m. (l kat) nıax . Yapı alanı 50 m2) tarımsal amaçlı yapılar yapılabilir .” Hükmünün yer aldığı,

4.4 Bilindiği üzere 644 sayılı K.H.K.’nın 13/A maddesinin “b” fıkrası uyarınca; tabiat varlıkları ve

doğal sit alanları ile özel çevre koruma bölgelerinin tespit, tescil, onay, değişiklik ve ilanına dair usul ve esasları belirlemek ve bu alanların sınırlarını tespit ve tescil etmek, yönetmek ve yönetilmesini sağlamak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü’nün yetkisinde bulunduğunu, korunması gerekli kültür varlıklarının, arkeolojik, kentsel, kentsel arkeolojik ve tarihi sit alanlarının tescili ve bu alanların koruma alanlarının tespitini yapmak ve mevzuatın getirdiği diğer görevleri yapmakla görevli kurumun Koruma Bölge Kurulları olduğundan; söz konusu bölgeye ilişkin şu ana kadar alınan Kurul kararlarının, İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünden veya Aydın

Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğünden temin edilmesinin uygun olacağı,

4.5 Denizli Valiliği İl Planlama ve Koordinasyon Müdürlüğü’nün 03.01.2017 tarih ve 93 sayılı

yazısında “Pamukkale ilçe Mahalle Muhtarları Değerlendirme Toplantısını” kapsayan sorunların yazı ekinde gönderildiği, Müdürlüğü ilgilendiren konular hakkında gerekli çalışmaların yapılması, sonucundan Valiliğe ve Pamukkale Kaymakamlığına bilgi verilmesinin istenildiği, ilgi yazı ekinde yer alan ve “ Çevre ile İlgili Hususlar” başlığı altında belirtilen karar metninde “Ören Mahallesinin sit alanı olarak ilan edilmesinden dolayı ağaç dikimi yapılamıyor ayrıca ekolojik habitata sahip özelliği nedenli mahalle halkının naklinin istendiği, bu bitkilerin gerçekten insanların nakline sebep olacak tür ve zenginliğe sahip olup olmadığının yeniden incelenmesi ve buna göre empati yapılarak (yöre halkı çalı dediği bitkiyi, Çevre ve Şehircilik endemik demektedir) vatandaşa en yararlı çarenin üretilmesi, gerekiyorsa tekrar inceleme yapılması yeni rapor hazırlanması, en kısa sürede vatandaşın faydalandırılması” hususu belirtilmiş, konu hakkında Müdürlüğün 20.01.2017 tarih ve 537 sayılı yazısının bulunduğu, belirtilen yazı haricinde 644 ve 648 sayılı KHK sonrasında konu ile ilgili

6 / 32Müdürlüğe yapılan bir müracaata rastlanılamadığı,

4.6 Müdürlüğün görev ve sorumlulukları dâhilinde arkeolojik sit alanları ile ilgili yetkisinin

bulunmadığı, 644 ve 648 sayılı KHK kapsamında doğal sit alanları ile ilgili yetkisinin bulunduğu, dolayısıyla bahse konu iddia ile ilgili olarak Müdürlüğün yapacağı bir işlem bulunmadığı, ancak

“Korunan Alanların Tespit, Tescil ve Onayına İlişkin Usul ve Esaslara Dair Yönetmelik” kapsamında mevcut doğal sit alanlarının yeniden değerlendirilmesi, yeni doğal sit alanlarının tespit ve tescil edilmesine yönelik “ Denizli ve Aydın İlleri Doğal Sit Alanlarının Ekolojik Temelli Bilimsel

Araştırma Projesi” çalışması yapıldığı, söz konusu proje kapsamında “Pamukkale Travertenleri – Beyinli Mağarası” ve çevresinin bir bütün olarak ardışık 4 mevsim olarak çalışıldığı, değerlendirilme neticesinde gölün yakın çevresi de dikkate alınarak sahip olduğu biyoekolojik (flora, fauna, habitat), jeolojik, hidrojeolojik, jeomorfolojik ve peyzaj değerleri ile bu alanların doğal sit nitelikleri ve doğal eşikler de dikkate alınarak; travertenlerin merkezinden dışa doğru Kesin

Korunacak Hassas Alan, Nitelikli Doğal Koruma Alanı ve Sürdürülebilir Koruma ve Kontrollü

Kullanım Alanı olarak koruma statüleri ve sınırları tespit edilerek, doğal sit alanı olarak koruma altına alınmasının önerildiği, alanın doğal sit alanı olarak tescil edilme işlemlerinin devam ettiği, söz konusu proje kapsamında çeşitli bilimsel branşlara sahip akademik üyelerden oluşan proje değerlendirme ekibinin literatür ve arazi çalışmaları sonucunda hazırladığı raporda Ören Mevkii yerleşkesi ve yakın çevresini insan faaliyetleri sonucu bozulma veya tahrip olma riskinin yüksek olduğu belirtilerek “Nitelikli Doğal Koruma Alanı” olarak korunması gerektiğinin belirlendiği, “Pamukkale Travertenleri ve Beyinli Mağarası” alanı için hazırlanan ekolojik bilimsel araştırma raporunun Denizli Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonuna sunulduğu, 26.07.2017 tarih ve

317 sayılı kararın alındığı, alınan kararda “Pamukkale Travertenleri ‘nin eşsizliği ve hassasiyeti

nedeniyle ‘Kesin Korunacak Hassas Alan’ olarak önerilmesi ve dışa doğru bölge oluşturma ve insan baskısı göz önünde bulundurulduğunda ‘Nitelikli Doğal Koruma Alam’ ve ‘Sürdürülebilir Koruma ve

Kontrollü Kullanım Alanı’ olarak önerilmesinde sakınca olmadığı düşünülmektedir . Söz konusu alanın ‘Kesin Korunacak Hassas Alan’, ‘Nitelikli Doğal Koruma Alanı ‘ ve ‘Sürdürülebilir Koruma ve

Kontrollü Kullanım Alanı ‘ olarak korunmasına yönelik değerlendirme Komisyonumuzca uygun görülmüş olup, doğal sit alanı tescil kararının onaylanmak üzere Çevre ve Şehircilik Bakanlığına (Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü) gönderilmesinin, Beyinli Mağarası’nın tabiat varlığı olarak tesciline ilişkin değerlendirmenin MTA Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanacak ‘Tescile

Esas Teknik Değerlendirme Raporu’ sonrasında yapılması gerektiğine oybirliği ile karar verilmiştir .” ibaresinin yer aldığı Söz konusu raporun Bakanlık tarafından onaylanması durumunda

‘Ören Mevkii’ yerleşim alanının ‘Nitelikli Doğal Konma Alanı’ sınırları içerisinde yer alacağı ve alan için 99 sayılı İlke Kararı, 2863 ve 3194 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde uygulama yapılacağı,

4.7 Jeoradar ile bölgenin taranması sonucunda arkeolojik bulgulara rastlanılması planlanıyor ise ilgili

işlem hakkında Müdürlüğün yapacağı herhangi bir işlem bulunmadığı, ancak; yerleşkenin

Pamukkale Travertenlerini olumsuz etkileyecek hidrojeolojik havzasının tespitinin planlanması durumunda, Bakanlığın 2017/ 2 sayılı Genelgesi kapsamında talep edilen belgeler ile birlikte, konunun daha detaylı olarak (yapılacak işlemin amacı, uygulanacak yöntemler vb.) İl Müdürlüğüne intikal ettirilmesi durumunda ise konu Denizli Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonu’nca görüşülebileceği,

4.8 17 Ağustos 2011 tarihinde yayımlanan 648 sayılı KHK gereği oluşturulan Tabiat Varlıklarını

7 / 32Koruma Genel Müdürlüğünü ilgilendiren şikayet konusu talebe ilişkin olarak şikayet sahibi veya

diğer ilgililer tarafından yargı organlarında açılmış/sonuçlanmış bir dava bulunmadığı,

4.9 Alanın l . derece doğal sit alanı olması, 644 ve 648 sayılı KHK kapsamında konu ile ilgili alanın

doğal sit alanı ve özel çevre koruma bölgesi olmasından dolayı Müdürlüğün konuyu doğal sit alanını etkileyebilme açısından Ören Mevkii’nin durumunu incelediği, Pamukkale Özel Çevre Koruma

Bölgesinde endemik, nadir, nesli tehdit ve tehlike altında olan tür ve habitatların sınıflandırılması, bölgelenmesi, tehditlerin ve koruma önlemlerinin ortaya konması, bölgenin korunması ve yönetilmesini sağlamak üzere karar vericilere yol gösterilmesi amacı ve bölgenin biyolojik zenginliğinin gelecek nesillere bilinçli bir şekilde aktarılmasıyla Mülga Çevre ve Orman Bakanlığı

Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığı tarafından 2010 yılında yapılmış olan “Pamukkale Özel

Çevre Koruma Bölgesi Biyolojik Çeşitliliğin Tespiti Projesi” raporunun sonuç kısmındaki tehditler bölümünde; “Kaynak sularının kirlenmesi, Tarım alanlarındaki gübrelemeden dolayı, yer altına karışan sülfatın travertenler üzerinde kararmalara sebep olması ve algleri çoğaltması, Yer altı sularının debisinde, yaklaşık % 50 oranında, çok ciddi bir azalmanın oluşması, Sıcak kaynak suyunun kanalizasyon ve tarımsal kaynaklı atık sulardan dolayı kontamine olması, Otlatma, kaçak kesim, yanlış ve aşırı kullanımların mevcut olması”, “Tehditler İçin Çözüm Önerileri” bölümde ise;

“Yapılaşmanın engellenmesi sağlanmalıdır, Su kaynaklarının tarımda bilinçli kullanılmasının sağlanması ve korunması gerekmektedir” hususlarının belirtildiği, söz konusu proje kapsamında flora ve fauna türlerine dair tespitlerinde yapılmış olduğu, yapılan tespitler sonucu Ören Mahallesi yerleşkesi içerisinde endemik bir tür tespit edilmediği, ancak yakın çevresinde, zarar görebilir, koruma önlemi gerektiren ve en az endişe verici kategorisinde flora türleri tespit edildiği, Yuvasının sabit olmaması nedeniyle bulunduğu alanı etkilemeyecek olan fauna türünden ise ‘en az endişe verici’ kategorisinde bulunan ‘kara leylek’ türü beslenme halinde iken Ören Mahallesi yerleşkesi içerisinde gözlemlendiği, 02.06.2010 tarih ve 12635 sayılı yazısı ile Mülga Denizli İl Özel İdaresince onaylanan “Kaynak Koruma Alanı Etüt Raporu” ile termal kaynak koruma alanlarına ilişkin hükümlerin belirlendiği, Ören Mahallesi yapılan değerlendirme sonucu 1. Derece Koruma Alanı

İçerisinde yer almıştır . Ören Mahallesi ile ilgili olarak l . Derece koruma alanı ile ilgili “Karahayıt ve

Pamukkale çevresi jeotermal kaynakların sürdürülebilir kullanımına yönelik Denizli İl Özel Çevre

Koruma Kurumu arasında yapılan işbirliği çerçevesinde açılan kuyuların ve kaynakların bulunduğu alan içinde mevcut bulunan yapıların atık suları, iyi tecrit edilmiş borularla alan dışına sevk edilmelidir . Atık sıcak sular aynı zamanda Çürüksu ovasının alüvyonunu kirletmektedir . Bu kesinlikle önlenmelidir . Termal atığın reenjekle edildiği ve evsel atıkların kanalizasyona verildiği çift atık sistemi uygulaması yapılmalıdır . Her işletme inşaatı devam eden merkezi sisteme bağlanarak kendi eşanjör sistemini kurmalıdır . Karahayıt ve Pamukkale doğal çıkışlarından 50 metre, Karahayıt’taki Özel İdare ve ÖÇK işbirliği ile açılan kuyulardan ise; 30 metre çapında dairesel alan hariç olmak üzere, bölgedeki yerleşim yerleri onaylı, imar planlarında ön görülen fonksiyonlar ve yoğunluk aşılmamak ve atıkların hijyenik şekilde 3. Zon dışına taşınması kaydıyla izin verilir . 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular ve Uygulama Yönetmeliği doğrultusunda l .Derece Koruma Alanındaki kirliliği su birikintileri, kanalizasyon ve kirli sular iyi tecrit edilmiş borularla alan dışına sevk edilmelidir .” Şeklinde belirtilen hükümlerin önem taşıdığı,

4.10 Korunan Alanların Tespit, Tescil ve Onayına İlişkin Usul ve Esaslara Dair Yönetmelik

kapsamında mevcut doğal sit alanlarının yeniden değerlendirilmesi, yeni doğal sit alanlarının tespit

8 / 32ve tescil edilmesine yönelik ‘Denizli ve Aydın İlleri Doğal Sit Alanlarının Ekolojik Temelli Bilimsel

Araştırma Projesi’ çalışması yapıldığı, söz konusu proje kapsamında ‘Pamukkale Travertenleri

Beyinli Mağarası’ ve çevresinin bir bütün olarak ardışık 4 mevsim olarak çalışıldığı, değerlendirilme neticesinde gölün yakın çevresi de dikkate alınarak sahip olduğu biyo-ekolojik (flora, fauna, habitat), jeolojik, hidrojeolojik, jeomorfolojik ve peyzaj değerleri ile bu alanların doğal sit nitelikleri ve doğal eşikler de dikkate alınarak; travertenlerin merkezinden dışa doğru Kesin Korunacak Hassas Alan, Nitelikli Doğal Koruma Alan ve Sürdürülebilir Koruma ve Kontrollü Kullanım Alanı olarak koruma statüleri ve sınırları tespit edilerek, doğal sit alanı olarak koruma altına alınmasının önerildiği, alanın doğal sit alanı olarak tescil edilme işlemlerinin devam ettiği, söz konusu proje kapsamında çeşitli bilimsel branşlara sahip akademik üyelerden oluşan proje değerlendirme ekibinin literatür ve arazi çalışmaları sonucunda hazırladığı raporda Ören Mahallesi yerleşkesinin ve yakın çevresinin insan faaliyetleri sonucu bozulma veya tahrip olma riskinin yüksek olduğu belirtilerek ‘Nitelikli Doğal

Koruma Alanı’ olarak korunması gerektiğinin belirlendiği, Ören Mahallesi’nin bir yerleşim alanı olması ve bu nedenle evsel atıkların (kanalizasyon, çöp, vb.) ve tarım alanlarının bulunmasından dolayı zirai ilaç kullanımı ve yer altı suyunu azaltıcı müdahalelerin bulunulduğunun bilinmesi gerektiği, Pamukkale travertenlerini olumsuz nitelikte etkileyebilecek Ören Mevkiisindeki söz konusu müdahalelerin Pamukkale Travertenlerini besleyen su havzasını etkilemesinin yüksek derecede muhtemel olduğu, bu etkileşimi net anlamda öğrenebilmek için detaylı bir bilimsel jeolojik çalışmanın yapılması gerektiği, 02.06.2010 tarih ve 12635 sayılı yazısı ile Mülga Denizli İl Özel

İdaresince onaylanan “Kaynak Koruma Alanı Etüt Raporu” ile termal kaynak koruma alanlarına ilişkin hükümlerde I . Derece kaynak koruma alanının kirliliği konusunda gerekli önlemler alındığı, ‘Pamukkale (Hierapolis) Koruma Amaçlı İmar Planı’nda Ören Mahallesi yerleşkesinin gösterilmemiş olduğu, plan kararlarına göre de yerleşkenin bulunduğu alanda mevcut yapıların bulunması ve buna benzer yapıların yapılmasının mevcut doğal sit statüsü dâhilinde mümkün görülmediği, esaslı tadilat gerektiren yapılar ve yeni binalar için ruhsat verilmesinin hem 3194 sayılı İmar Kanunu, hem de

2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu açısından mümkün olmadığı, Bakanlık

tarafından doğal sit alanlarının yeniden irdelenmesi amaçlı olarak hazırlatılan “Denizli ve Aydın

İlleri Doğal Sit Alanlarının Ekolojik Temelli Bilimsel Araştırma Projesi” sonucunda Ören

Mahallesi’nin doğal sit sınırları içerisinde yer almasının gerektiği güncel olarak tespit edildiği, ilgili yerleşkenin doğal sit alanı içerisinde yer almasının en başlıca nedenlerinin Pamukkale

Travertenlerini besleyen yer altı su havzası ve bu havzayı etkileyebilecek alanların içerisinde yer alması, silüet etkisini bozabilecek alanların koruma altına alınması ‘Denizli ve Aydın İlleri Doğal Sit

Alanlarının Ekolojik Temelli Bilimsel Araştırma Projesi’ çalışmasında yer alan akademik üyeler tarafından belirtildiği ifade edilmiştir .

5. Kurumumuzun 17/ 11/ 2017 tarih ve sayılı yazısı ile şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Kültür Turizm Bakanlığından bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur .

Kültür Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 19/ 12/ 2017 tarih ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;

5.1 Mahallesi, Ören Bölgesi; Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulunun

13/ 12/ 1980 tarih ve A- 2587 sayılı kararı ile tescil edilen, İzmir II Numaralı Kültür ve Tabiat

Varlıklarını Koruma Kurulu’nun 09/ 05/ 1990 tarih ve 1309 sayılı kararı ile sınırları 1/ 5000 ölçekli kadastral harita üzerine aktarılan Hierapolis I . Derece Arkeolojik ve Doğal Sit sınırları içerisinde

9 / 32kalmakta iken, daha sonra yapılan arkeolojik sondaj kazıları, Hierapolis Kazı Başkanlığının görüşü

ve Koruma Kurulu üyelerinin yerinde yaptığı incelemeler sonucunda, İzmir II Numaralı Kültür ve

Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu’nun 02/ 10/ 2002 tarih ve 10947 sayılı kararı ile I . Derece

Arkeolojik Sit olan koruma derecesinin II . Derece Arkeolojik Sit olarak belirlendiğini,

5.2 Bölgeye ilişkin alınan kararlar kronolojik olarak; Kurtluca Mahallesi, Ören Bölgesi;

Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulunun 13/ 12/ 1980 tarih ve A- 2587 sayılı kararı ile tescil edilen, İzmir II Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarım Koruma Kurulunun 09/ 05/ 1990 tarih ve

1309 sayılı kararı ile I . Derece Arkeolojik ve Doğal Sit alanı olarak tescillendiği, Gayrimenkul Eski

Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu Başkanlığı’nın 24/ 07/ 1981 tarih ve 3062 sayılı kararı ile

Arkeolojik Sit sınırlarının daraltılması talebinin uygun bulunmadığı, Hierapolis Antik Kenti I .

Derece Arkeolojik Sit sınırlarını kapsayacak şekilde hazırlanan Koruma Amaçlı İmar Planı İzmir II

Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu’nun 02/ 10/ 1991 tarih ve 2172 sayılı kararı ile uygun bulunduğu, İzmir II Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu’nun 27/ 05/ 1992 tarih ve 2701 sayılı kararı ile Pamukkale (Hierapolis) I . Derece Arkeolojik ve Doğal sit sınırlarının daraltılması isteminin uygun olmadığına karar verildiği, İzmir II Numaralı Kültür ve Tabiat

Varlıklarını Koruma Kurulu’nun 09/ 02/ 1994 tarih ve 3814 sayılı kararı ile, Kurtluca Köyü, Ören

Mahallesinin sit alanı dışına çıkarılması ya da sit derecesinin değiştirilmesine ilişkin istemin reddine karar verildiği, İzmir II Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu Müdürlüğü’nün 03/ 06/ 2002 tarih ve 2117 sayılı yazısı ile Ören Mahallesi’nin yeri ile ilgili sit irdeleme çalışmasının yeniden yapılması talep edildiğinden konuya ilişkin Genel Müdürlüğün görüş ve talimatlarına ihtiyaç duyulduğunun belirtildiği, Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü’nün Anıtlar ve

Müzeler Genel Müdürlüğüne hitaplı 07/ 06/ 2002 tarih ve 5755 sayılı yazısı ile “sonuç olarak, I .

Derece Arkeolojik ve doğal sit olarak tanımlanmış Ören Mahallesinin özellikle arkeolojik sit tanımının yapılabilmesi için alanda bilimsel yöntemle arkeolojik kazı yapılması ve kazı sonucunda elde edilecek belge, bilgi ve bulgular ilgili koruma kurulunda görüştürülmelidir . Arkeolojik kazı yapma ve yaptırma yetkisi Genel Müdürlüğünüzün uhdesinde olup, böyle bir çalışmanın yaptırılarak, sonuçlarının Genel Müdürlüğümüze gönderilmesi halinde konu öncelikle ve ivedilikle ilgili kurulda görüştürülecektir” denildiği, bu yazışmalar sonucunda Ören Mahallesi sınırları içerisinde belli alanlarda arkeolojik sondaj çalışmasının gerçekleştirildiği, sondaj çalışmasının sonuçlarına ilişkin Denizli Müze Müdürlüğü uzmanlarınca hazırlanan 29/ 07/ 2002 tarihli rapor Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü’nün 14/ 08/ 2002 tarih ve 9734 sayılı yazısı ekinde

Kurul Müdürlüğüne iletildiği, İzmir II Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu’nun 06/ 09/ 2002 tarih ve 10886 sayılı kararı ile, konuya ilişkin Hierapolis Kazı Başkanlığı’nın görüşünün iletilmesine, sondaj kazılarının ve alanın yerinde incelenmesine karar verildiği, İzmir II Numaralı

Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu’nun 02/ 10/ 2002 tarih ve 10947 sayılı kararı ile, “Denizli ili, Merkez, Pamukkale I .(Birinci) Derece Arkeolojik ve I .(Birinci) Derece Doğal Sit alam içinde bulunan, Kurtluca Köyü, Ören Mahallesi ile ilgili olarak; kazı raporları ve müzesinin genel değerlendirmesiyle Pamukkale Kazıları Başkam Prof . Dr. Francesco DANDRİA’ nın görüşü ve

Kurulun 27.9.2002 tarihinde yerinde incelemeleri ile Kurtluca yolunun güneyinde yüzeydeki buluntular ve kalıntıların, Kurtluca yolunun batısında ise anıt mezar taşlarının varlığı ve sondaj kazılarında bulunan su künkü bu bölgede başka kalıntıların varlığına işaret ettiği ve ayrıca bu alanın ören yerinden doğrudan algılanır durumda olduğundan I .(Birinci) Derece Arkeolojik ve

I .(Birinci) Derece Doğal Sit kararının devam etmesi gerektiğine; Köyü yolunun doğusunda

10 / 32kalan parsellerde yapılan sondaj kazılarının sonuçları itibariyle I .(Birinci) Derece Arkeolojik Sit

karakterinin görülmemesi nedeni ile bu bölümde kalan ve ekli Ören Mahallesi 5- 6- 7 nolu kadastral paftada gösterilen ve 386, 388,389,390,391,392,393,394,395,396,397,398,399, 400, 401, 402, 403, 404, 405, 406, 407, 408, 409,410,411,412,413,414,415,416,417,418,419,420,421, 422, 423, 424, 425, 426, 427, 428, 429, 430, 431, 432, 433, 434, 435, 436, 437, 447, 448, 449, 450, 451, 452, 453 nolu parsellerin sınırlarından geçecek şekilde belirlenen sınırların içinde kalan alanın II .(ikinci)

Derece Arkeolojik Sit alanı olarak belirlenmesine, bu alanda I . Derece Doğal Sit statüsü ve derecesinin önceki şekli ile devam etmesi gerektiğine, bu alanlarda 2863 ve 3386 sayılı Yasa ve İlke

Kararlarının geçerli olduğuna, karar verildi” şeklinde karar verildiği, İzmir II Numaralı Kültür ve

Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunun 15/ 09/ 2004 tarih ve 146 sayılı kararı ile, “Denizli İli, Merkez, Pamukkale’de bulunan , Ören Mahallesinin I . Derece Doğal Sit statüsü ve derecesinin önceki şekliyle devamına ve II . Derece Arkeolojik Sit Alanı olarak belirlenmesine esas İzmir II No’lu

KTVKKurulunun 02/ 10/ 2002 gün ve 10947 sayılı kararının alınmasından bugüne kadar geçen süre içinde yeni bir bilgi, belge veya bulgu elde edilemediğinden Kurulumuzun 02/ 10/ 1991 gün ve 2172 sayılı kararı ile onaylı olan Pamukkale Koruma Amaçlı İmar Planı kararları uyarınca da sit alanı dışına taşınması öngörülen alanla ilgili olarak alınan 02/ 10/ 2002 gün ve 10947 sayılı kararımızın değiştirilmesinin gerekli olmadığına, geçerli olduğuna,” şeklinde karar verildiği, Mahallesi

Muhtarı un 25/ 04/ 2005 tarihli dilekçesi ile, sit sınırlarının tekrar yerinde görülerek karar verilmesinin talep edildiği, İzmir II Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma

Kurulu’nun 28/ 07/ 2005 tarih ve 1228 sayılı kararı ile, “Denizli İli, Merkez, Kurtluca Köyü’ne bağlı olan ve bir bölümü Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu’nun 13.12.1980 gün ve

A- 2587 sayılı kararı ile tescil edilen I .(birinci) Derece Doğal ve I .(birinci) Derece Arkeolojik Sit

Alanı içinde kalan, bir bölümü ise I .(birinci) Derece Doğal Sit statüsü ve derecesi önceki şekliyle devam ederken, İzmir II No’lu Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu’nun 2.10.2002 gün ve

10947 sayılı kararı ile yeniden belirlenen II .(ikinci) Derece Arkeolojik sit alam içinde kalan Ören

Mahallesinin Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü’nün 8.4.2005 gün ve 97408 sayılı yazısı uyarınca Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığı ve Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel

Müdürlüğü’nce koordineli bir çalışma ile onaylı Pamukkale Koruma Amaçlı İmar Planı kapsamında sit alanı dışında uygun bir yere taşınmasına ilişkin, çalışmaların devamına, ayrıca Müze

Müdürlüğü’nün alanın III . (üçüncü) Derece Arkeolojik ve Doğal Sit alanına dönüştürülmesine ilişkin, önerisinin uygun olmadığına karar verildi” şeklinde karar verildiği, Cumhurbaşkanlığı Genel

Sekreterliğinin 12/ 04/ 2011 tarih ve 6180 sayılı yazısı ile, tarafından iletilen dilekçede söz konusu mahalle arazilerinin uygun bedelle kamulaştırılması veya III . Derece Sit alanına dönüştürülmesi talebinin bulunduğunun belirtildiği, Aydın Kültür ve Tabiat Varlıklarını

Koruma Kurulunun 29/ 07/ 2011 tarih ve 3940 sayılı kararı ile, “Denizli İli, Merkez İlçesi, Kurtluca

Köyünde bulunan ve Pamukkale I . ve II . Derece Arkeolojik Sit ve I . Derece Doğal Sit sınırları içerisinde yer alan Ören Mahallesinin; III . Derece Arkeolojik Site dönüştürülmesi talebinin uygun olmadığına, konuya ilişkin Kurulumuzun 26/ 10/ 2007 tarih ve 1180 sayılı kararının geçerli olduğuna karar verildi” şeklinde karar verildiği, Mahallesi Muhtarı ‘ ın 22/ 06/ 2017 tarihli dilekçesi ile, 2002 yılında yapılan sondaj kazılarının yeniden incelenmesi ve muhtarlığınca her türlü yükümlülüğü karşılanacak olan yeni sondajların yapılması veya jeoradar ile bahse konu alanların taranarak yeniden bir değerlendirme yapılmasının talep edildiği, Aydın Kültür ve Tabiat

Varlıklarını Koruma Kurulunun 20/ 07/ 2017 tarih ve 6810 sayılı kararı ile, “Kurtluca Mahallesinde bulunan, Hierapolis Antik I . ve II . Derece Arkeolojik Sit sınırları içerisinde kalan Ören Mahallesine

11 / 32ilişkin İzmir II Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunun 02/ 10/ 2002 tarih ve 10947

sayılı kararında, “kazı raporları ve müzesinin genel değerlendirmesiyle Pamukkale Kazıları Başkanı

Prof . Dr. ‘ın görüşü ve Kurulun 27.9.2002 tarihinde yerinde incelemeleri ile

Kurtluca yolunun güneyinde yüzeydeki buluntular ve kalıntılar, Kurtluca yolunun batısında ise anıt mezar taşlarının varlığı ve sondaj kazılarında bulunan su künkü bu bölgede başka kalıntıların varlığına işaret ettiği ve ayrıca bu alan ören yerinden doğrudan algılanır durumda olduğundan” dendiğinden, alanın sit derecesinin yeniden değerlendirilmesi talebinin uygun olmadığına, Aydın

Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunun 26/ 10/ 2007 tarih ve 1180 sayılı, 29/ 07/ 2011 tarih ve

3940 sayılı kararı, İzmir II Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunun 15/ 09/ 2004

tarih ve 146 sayılı, Kurulunun 02/ 10/ 2002 tarih ve 10947 sayılı, 28/ 07/ 2005 tarih ve 1228 sayılı kararının geçerli olduğuna karar verildi” şeklinde karar verildiği, İzmir II Numaralı Kültür ve

Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunun 02/ 10/ 2002 tarih ve 10947 sayılı kararında da belirtildiği üzere, arkeolojik buluntuların ve anıt mezar taşlarının yüzeyde bulunması sebebiyle, jeoradar ile bahse konu alanların taranmasına gerek olmadığı, sit derecesinin değerlendirilebilmesi için jeoradar sonuçlarına ihtiyaç bulunmadığı kanaatine varıldığı, Pamukkale Kaymakamlığının 13/ 10/ 2017 tarih ve 1515 sayılı yazısı ile, Mahallesi Muhtarı ‘ın başvurusu üzerine sit sınırlarının yeniden değerlendirilmesinin talep edildiği, Konuya ilişkin Koruma Bölge Kurulu

Müdürlüğünün 27/ 10/ 2017 tarih ve 4617 sayılı yazısı ile, “ Mahalle Muhtarı ın 22/ 06/ 2017 tarihli aynı konulu dilekçe sonucunda alınan Aydın Kültür Varlıklarım

Koruma Bölge Kurulunun 20/ 07/ 2017 tarih ve 6810 sayılı kararı ile, “ Mahallesinde bulunan, Hierapolis Antik I . ve II . Derece Arkeolojik Sit sınırları içerisinde kalan Ören Mahallesine ilişkin İzmir II Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunun 02/ 10/ 2002 tarih ve 10947 sayılı kararında, “kazı raporları ve müzesinin genel değerlendirmesiyle Pamukkale Kazıları Başkam

Prof . Dr. ‘nın görüşü ve Kurulumuzun 27.9.2002 tarihinde yerinde incelemeleri ile yolunun güneyinde yüzeydeki buluntular ve kalıntılar, yolunun batısında ise anıt mezar taşlarının varlığı ve sondaj kazılarında bulunan su künkü bu bölgede başka kalıntıların varlığına işaret ettiği ve ayrıca bu alan ören yerinden doğrudan algılanır durumda olduğundan” dendiğinden, alanın sit derecesinin yeniden değerlendirilmesi talebinin uygun olmadığına, Aydın

Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunun 26/ 10/ 2007 tarih ve 1180 sayılı, 29/ 07/ 2011 tarih ve

3940 sayılı kararı, İzmir II Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarım Koruma Kurulunun 15/ 09/ 2004

tarih ve 146 sayılı, Kurulunun 02/ 10/ 2002 tarih ve 10947 sayılı, 28/ 07/ 2005 tarih ve 1228 sayılı kararının geçerli olduğuna karar verildi” şeklinde karar verilmiştir ” denildiği, alan içerisinde yapılan binaların çoğunluğunun izinsiz ve ruhsatsız olduğu, kaçak yapılara ilişkin İzmir II Numaralı

Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunun 61 adet, Aydın Kültür Varlıklarını Koruma Bölge

Kurulunun 31 adet ayrı kararının bulunduğunun tespit edildiği,

5.3 Sit sınırları ve derecesinin belirlenmesine ilişkin yetkinin 2863 sayılı Kültür ve Tabiat

Varlıklarını Koruma Kanunu’nun 57. Maddesi kapsamında Koruma Bölge Kurullarında olduğu, Hierapolis İtalyan Kazı Heyeti Başkanı Ord . Prof . Dr . ‘ın 24/ 09/ 2002 kayıt tarihli raporunda ve Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü’nün 14/ 08/ 2002 tarih ve

9734 sayılı yazısı ekinde iletilen Denizli Müze Müdürlüğü uzmanlarınca gerçekleştirilen bilimsel

arkeolojik sondaj kazısı sonuçları doğrultusunda bahse konu kararların alındığı,

5.4 Mahalle Muhtarlığı’nın birden fazla başvurusu bulunduğu, Mahallesi Muhtarı

12 / 32un 25/ 04/ 2005 tarihli dilekçesi gereğince alınan İzmir II Numaralı Kültür ve

Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunun 28/ 07/ 2005 tarih ve 1228 sayılı kararı, Kurul Müdürlüğünün 06/ 09/ 2005 tarih ve 3921 sayılı yazısı ile, Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliğinin 12/ 04/ 2011 tarih ve 6180 sayılı yazısı ekinde iletilen Ören Mahallesi Muhtarı dilekçesi gereğince alınan Aydın Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunun 29/ 07/ 2011 tarih ve 3940 sayılı kararı, Kurul Müdürlüğünün 04/ 08/ 2011 tarih ve 1627 sayılı yazısı ile, Mahallesi Muhtarı ın 22/ 06/ 2017 tarihli dilekçesi gereğince alınan Aydın Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma

Kurulunun 20/ 07/ 2017 tarih ve 6810 sayılı kararı, Kurul Müdürlüğünün 26/ 07/ 2017 tarih ve 3278 sayılı yazısı ile ilgili yerlere dağıtımının gerçekleştirildiği, Mahallesi Muhtarı

‘ın başvurusunun iletildiği Pamukkale Kaymakamlığı’nın 13/ 10/ 2017 tarih ve 1515 sayılı yazısı doğrultusunda, Aydın Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunun 20/ 07/ 2017 tarih ve

6810 sayılı kararı Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğünün 27/ 10/ 2017 tarih ve 4617 sayılı yazısı ile

Pamukkale Kaymakamlığı Yazı İşleri Müdürlüğüne gönderildiği,

5.5 Konuya ilişkin alınmış kurul kararları ve arkeolojik sondaj kazısı sonucunda; Hierapolis Kazısı

Başkanlığının görüşünde belirttiği üzere söz konusu bölgenin, tarihi ve çevresel özellikler bakımından son derece değerli olması; ancak kentsel gelişimin hız kazanması ile onarılamaz bir şekilde zarar görme tehlikesiyle karşı karşıya kalması; Hierapolis Antik Kenti Doğu Nekropolüne ait mezar kalıntılarının mahalle arasındaki konutlarda ve bahçelerinde görülmesi; İzmir II Numaralı

Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu ve Aydın Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun bağımsız ve konusunda uzman üyelerince alınan kararlarında bahse konu alanın sit statüsünün değiştirilmesinin uygun bulunmaması; sit sınırlarını kapsayacak şekilde hazırlanan onaylı Koruma

Amaçlı İmar Planı ve plan hükümlerinde Ören Mahallesi, tarımsal nitelikli alan olarak tanımlı olması ve bu alanda herhangi bir yapılaşmanın önerilmemesi; UNESCO Dünya Miras Listesinde bulunan

Pamukkale-Hierapolis alanında kalmakta olan Ören Mahallesinin koruma statüsünün sadece

Arkeolojik Sit olmaması, alanın aynı zamanda I . Derece Doğal Sit ve Özel Çevre Koruma Bölgesi sınırları içerisinde yer alması; Ören Mahallesinde bulunan yapıların büyük bir bölümünün 3194 sayılı İmar Kanunu ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında izinsiz ve kaçak durumda olması sebebiyle; Ören Mahallesinin bulunduğu alanın sit statüsünün değiştirilmesi yerine, Ören Mahallesinin herhangi bir koruma statüsü bulunmayan başka bir alana taşınması hususunun değerlendirilmesi gerektiğinin düşünüldüğü,

5.6 Bakanlık Hukuk Müşavirliğinin 23/ 05/ 2001 tarih ve 1180 sayılı yazısı ile, Bakanlığa karşı

Kurtluca Köyü Muhtarlığı tarafından Denizli İdare Mahkemesinin 2001/ 151 Esas No’lu dosya ile açılan davada “davanın süre aşımı nedeniyle reddine” ilişkin Mahkemenin 02/ 05/ 2001 tarih ve 2001/ 348 sayılı kararı, Bakanlığımız Hukuk Müşavirliğinin 25/ 02/ 2004 tarih ve 1696 sayılı yazısı ekinde iletilen, Denizli İdare Mahkemesinin 2003/ 445 Esas 18/ 12/ 2003 tarih ve 2003/ 1211 sayılı kararında, dava konusu İzmir II Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunun 02/ 10/ 2002 tarih ve 10947 sayılı kararının hukuka aykırılık görülmediği belirtilerek 412 parsel ile ilgili kısmının Ehliyet yönünden reddine, 413 parsel ile ilgili kısmının ise reddine karar verildiğinin tespit edildiği, ifade edilmiştir .

6. Kurumumuzun 25/ 01/ 2018 tarih ve E .1191 sayılı yazısı ile şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Pamukkale Belediye Başkanlığından bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur . Pamukkale Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğü tarafından

13 / 32gönderilen 05/ 03/ 2018 tarih ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;

6.1 Söz konusu sit alanı üzerinde yaklaşık 110 adet hane bulunduğu ve bu yapılara ilişkin envanter

çalışması bulunmadığı,

6.2 Söz konusu sit alanı üzerinde bulunan yapıların ruhsatlı olup olmadığı ve bölgede alnan yıkım

kararlarına ilişkin bilgi ve belgeler ile ilgili olarak; söz konusu alanda bulunan yapıların ruhsatlı olmadığına ilişkin kesin verilere ulaşılamadığı, bölgede alınan 0 ada, 1880 nolu parsele ilişkin

Pamukkale Belediyesi Encümeninin 06/ 07/ 2017 tarih ve 910 nolu kararının ekte yer aldığı,

6.3 Ören Mahallesi, 5- 6- 7 nolu kadastral paftada gösterilen ve

386- 388- 389- 390- 391- 392- 393- 394- 395- 396- 397- 398- 399- 400- 401- 402- 403- 404- 405- 406- 407- 408409- 410- 411- 412- 413- 414- 415- 416- 417- 418- 419- 420- 421- 422- 423- 424- 425- 426- 427- 428- 429- 430431- 432- 433- 434- 435- 436- 437- 447- 448- 449- 450- 451- 452- 453 numaralı parselleri kapsayan mevcut onaylı 1/ 25000 ölçekli Pamukkale Özel Çevre Koruma Bölgesi Çevre Düzeni Planı bulunmakta olup söz konusu parsellere ilişkin mevcut onaylı 1/ 5000 Ölçekli Nazım İmar Planı ve 1/ 1000 Ölçekli

Uygulama İmar Planı bulunmadığı ve söz konusu alanın Pamukkale Özel Çevre Koruma Bölgesi

İçerisinde yer almakta olduğu, her tür ve ölçekte plan yapmak, yaptırmak, değiştirmek, onaylamak, uygulamak veya uygulanmasını sağlamakla 644 sayılı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın Teşkilat ve

Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’nin 13/A maddesinin c bendinde açıklanan Tabiat

Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü’nün görevleri doğrultusunda Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü yetkili olduğundan gündemde buna ilişkin bir çalışma bulunup bulunmadığı ile ilgili bahsedilen kurumdan bilgi alınması daha uygun olacağı,

6.4 Söz konusu alan içerisinde sit kararından dolayı yaşanan mağduriyetlere ilişkin bilgi ve

belgelerin bulunmadığı, belediye başkanlığına daha çok sözlü olarak mağduriyetlerin bildirildiği,

6.5 Başkanlığın ilgili Kurumlara bölgedeki sit derecelerinde yeniden değerlendirme yapılması

hususuna yönelik herhangi bir talebi bulunmadığı,

6.6 Bahse konu şikayetle ilgili olarak bölgedeki sorunların çözümüne yönelik işlem ile

Başvurucunun başkanlığa şikayet konusuna ilişkin yapılmış bir başvurusunun bulunamadığı ifade edilmiştir .

7. Kurumumuzun 25/ 01/ 2018 tarih ve sayılı yazısı ile şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Pamukkale Tapu Müdürlüğünden bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur .

Pamukkale Kaymakamlığı Tapu Müdürlüğü tarafından gönderilen 05/ 02/ 2018 tarih ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;

7.1 İstenilen taşınmazlara ait tapu kayıtlarında 01/ 06/ 1990 tarihli Korunması Gerekli Kültür

Varlığıdır ve 13/ 12/ 2017 tarihli 3402 sayılı Kanunun 22. Mad 2. Fıkrasının a bendinin uygulamasına tabidir şerhi bulunduğu anlaşılmıştır .

III. İLGİLİ MEVZUAT

8. 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın “Mülkiyet Hakkı” kenar başlıklı 35’nci maddesinde;

“herkesin mülkiyet ve miras hakkına sahip olduğu, bu hakların ancak kamu yararı amacıyla kanunla sınırlanabileceği ve mülkiyet hakkının kullanılmasının toplum yararına aykırı olamayacağı”,

14 / 328.1. “Dilekçe, Bilgi Edinme ve Kamu Denetçisine Başvurma Hakkı” başlıklı 74 üncü

maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkrasında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği

Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .”, 9. İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nin 17 nci maddesinde; “hiç kimsenin keyfi olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılamayacağı” düzenlenmiştir .

10. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 1 No’lu Ek Protokol’ün “Mülkiyetin Korunması” başlıklı

1 nci maddesinde; “Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini

isteme hakkı vardır . Bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir .” şeklinde bir düzenlemeye gidilmiştir .

11. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesine göre; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir . Ancak; Cumhurbaşkanının tek başına yaptığı işlemler ile resen imzaladığı kararlar ve emirler, Yasama yetkisinin kullanılmasına ilişkin işlemler, Yargı yetkisinin kullanılmasına ilişkin kararlar, Türk Silahlı Kuvvetlerinin sırf askerî nitelikteki faaliyetleri, Kurumun görev alanı dışındadır .”, 12. 2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun “Korunması Gerekli

Taşınmaz Kültür ve Tabiat Varlıkları ” başlıklı 6 ncı maddesinde; “Korunması gerekli taşınmaz

kültür ve tabiat varlıkları şunlardır :

a) Korunması gerekli tabiat varlıkları ile 19 uncu yüzyıl sonuna kadar yapılmış taşınmazlar, b) Belirlenen tarihten sonra yapılmış olup önem ve özellikleri bakımından Kültür ve Turizm

Bakanlığınca korunmalarında gerek görülen taşınmazlar, c) Sit alanı içinde bulunan taşınmaz kültür varlıkları, d) Milli tarihimizdeki önlemleri sebebiyle zaman kavramı ve tescil söz konusu olmaksızın Milli

Mücadele ve Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşunda büyük tarihi olaylara sahne olmuş binalar ve tesbit edilecek alanlar ile Mustafa Kemal ATATÜRK tarafından kullanılmış evler .

Ancak, Koruma Kurullarınca mimari, tarihi, estetik, arkeolojik ve diğer önem ve özellikleri bakımından korunması gerekli bulunmadığı karar altına alınan taşınmazlar, korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı sayılmazlar .

Kaya mezarlıkları, yazılı, resimli ve kabartmalı kayalar, resimli mağaralar, höyükler, tümülüsler, ören yerleri, akropol ve nekropoller; kale, hisar, burç, sur, tarihi kışla, tabya ve isihkamlar ile bunlarda bulunan sabit silahlar; harabeler, kervansaraylar, han, hamam ve medreseler; kümbet, türbe ve kitabeler, köprüler, su kemerleri, su yolları, sarnıç ve kuyular; tarihi yol kalıntıları, mesafe taşları, eski sınırları belirten delikli taşlar, dikili taşlar; sunaklar, tersaneler, rıhtımlar; tarihi saraylar, köşkler, evler, yalılar ve konaklar; camiler, mescitler, musallalar, namazgahlar; çeşme ve

15 / 32sebiller; imarethane, darphane, şifahane, muvakkithane, simkeşhane, tekke ve zaviyeler; mezarlıklar,

hazireler, arastalar, bedestenler, kapalı çarşılar, sandukalar, siteller, sinagoklar, bazilikalar, kiliseler, manastırlar; külliyeler, eski anıt ve duvar kalıntıları; freskler, kabartmalar, mozaikler, peri bacaları ve benzeri taşınmazlar; taşınmaz kültür varlığı örneklerindendir .

Tarihi mağaralar, kaya sığınakları; özellik gösteren ağaç ve ağaç toplulukları ile benzerleri; taşınmaz tabiat varlığı örneklerindendir .”,

12.1 “Tespit ve Tescil” başlıklı 7 nci maddesinde; “ Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat

varlıklarının ve doğal sit alanlarının tespiti, Kültür ve Turizm Bakanlığının koordinatörlüğünde ilgili ve faaliyetleri etkilenen kurum ve kuruluşların görüşü alınarak yapılır .

Yapılacak tespitlerde, kültür ve tabiat varlıklarının tarih, sanat, bölge ve diğer özellikleri dikkate alınır . Devletin imkanları gözönünde tutularak, örnek durumda olan ve ait olduğu devrin özelliklerini yansıtan yeteri kadar eser, korunması gerekli kültür varlığı olarak belirlenir .

Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile ilgili yapılan tespitler koruma bölge kurulu kararı ile tescil olunur…

Tescil kararları, tescil olunan taşınmazın kadastral bilgileri ile birlikte, tapu siciline şerh düşülmek üzere ilgili tapu müdürlüğüne bildirilir…

Sit alanlarının, tabiat varlıklarının ve tek yapı ölçeğinde tescil edilen taşınmazlar da dâhil olmak üzere malikleri idarece tespit edilemeyen taşınmazların tescil kararları, Resmî Gazete’de yayımlanır ve Bakanlığın internet sayfasında bir ay süreyle duyurulur .

Tespit ve tescil ile ilgili usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir .”,

12.2 “Korunma Alanı İle İlgili Karar Alma Yetkisi” başlıklı 8 inci maddesinde; “Yedinci maddeye

göre tescil edilen korunması gerekli kültür ve tabiat varlıklarının korunma alanlarının tespiti ve bu alanlar içinde inşaat ve tesisat yapılıp yapıllamayacağı konusunda karar alma yetkisi Koruma

Kurullarına aittir .

Korunma alanlarına dair koruma bölge kurulu kararları, 7201 sayılı Kanun uyarınca maliklere tebliğ edilir . Koruma Kurullarının kararına 61 inci maddenin ikinci fıkrasına göre itiraz edilebilir .

Malikleri idarece tespit edilemeyen kültür ve tabiat varlıklarının korunma alanlarının tesciline ilişkin kararlar, Resmî Gazete’de ilan yoluyla duyurulur ve Bakanlığın internet sayfasında bir ay süreyle yayımlanır .

Korunma alanlarının tespitinde, korunması gerekli kültür ve tabiat varlıklarının korunması, görünümlerinin ve çevreleri ile uyumlarının muhafazası için yeteri kadar korunma alanına sahip olmaları dikkate alınır . Bu hususlarla ilgili esaslar . Kültür ve Turizm Bakanlığınca hazırlanacak yönetmelikte belirtilir .”,

12.3 “İzinsiz Müdahale ve Kullanma Yasağı ” başlıklı 9 uncu maddesinde; “Koruma Yüksek

Kurulunun ilke kararları çerçevesinde koruma bölge kurullarınca alınan kararlara aykırı olarak, korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ve koruma alanları ile sit alanlarında inşaî ve fizikî müdahalede bulunulamaz, bunlar yeniden kullanıma açılamaz veya kullanımları değiştirilemez .

16 / 32Esaslı onarım, inşaat, tesisat, sondaj, kısmen veya tamamen yıkma, yakma, kazı veya benzeri işler

inşaî ve fizikî müdahale sayılır .”,

12.4 “Yetki ve Yöntem ” başlıklı 10 uncu maddesinde; “Her kimin mülkiyetinde veya idaresinde

olursa olsun, taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının korunmasını sağlamak için gerekli tedbirleri almak, aldırmak ve bunların her türlü denetimini yapmak veya kamu kurum ve kuruluşları ile belediyeler ve valiliklere yaptırmak, Kültür ve Turizm Bakanlığına aittir…”,

12.5 “Hak ve Sorumluluk” başlıklı 11 inci maddesinde; “Taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının

malikleri bu varlıkların bakım ve onarımlarını Kültür ve Turizm Bakanlığının bu Kanun uyarınca bakım ve onarım hususunda vereceği emir ve talimata uygun olarak yerine getirdikleri sürece, bu

Kanunun bu konuda maliklere tanıdığı hak ve muafiyetlerden yararlanırlar .

Ancak, kültür ve tabiat varlıklarını koruma bölge kurullarınca birinci grup olarak tescil ve ilan edilen kültür varlıklarının bulunduğu taşınmazlar ile birinci ve ikinci derece arkeolojik sit alanlarındaki taşınmazlar zilyetlik yoluyla iktisap edilemez .

Malikler bu varlıkların üzerindeki mülkiyet haklarının tabii icabı olan ve bu Kanunun hükümlerine aykırı bulunmayan bütün yetkilerini kullanabilirler .

Bu Kanunun belirlediği bakım onarım sorumluluklarını yerine getirmekte aczi olanların mülkleri, usulüne göre kamulaştırılır . Mazbut veya mülhak vakıf varlıkları bu hükme tabi değildir .

Kültür ve Turizm Bakanlığının uygun görmesi ile, Vakıflar Genel Müdürlüğü, il özel idareleri, belediyeler ve diğer kamu kurum ve kuruluşları, yukarıda sözü geçen maliklere lüzum görülen hallerde, taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının koruma, bakım ve onarımlarına, teknik eleman ve ödenekleri ile yardımda bulunabilirler…”,

12.6 “Ruhsatsız Yapı Yasağı” başlıklı 16 ıncı maddesinde; “Korunması gerekli taşınmaz kültür ve

tabiat varlıkları ile bunların korunma alanlarında ruhsatsız olarak inşaat yapmak yasaktır .

Buralarda ruhsatsız olarak yapılacak inşaatlar ile koruma amaçlı imar planlarında, plana; sitlerde, sit şartlarına aykırı olarak inşa edilen yapılar hakkında imar mevzuatına göre işlem yapılır .”,

12.7 “Araştırma, Sondaj ve Kazı İzni” başlıklı 35 inci maddesinde “Bu kanun hükümlerine tabi,

taşınır ve taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarını meydana çıkarmak üzere, araştırma, sondaj ve kazı yapma hakkı, sadece Kültür ve Turizm Bakanlığına aittir .

Bilimsel ve mali yeterliği Kültür ve Turizm Bakanlığınca takdir ve kabul olunan Türk ve yabancı heyet ve kurumlara araştırma izni, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından; sondaj ve kazı yapma izni

Kültür ve Turizm Bakanlığının teklifi üzerine, Bakanlar Kurulu kararı ile verilir, Kültür ve Turizm

Bakanlığı elemanları veya bu Bakanlıkça görevlendirilecek Türk bilim adamları tarafından yapılacak araştırma, sondaj ve kazılar, Kültür ve Turizm Bakanlığının iznine bağlıdır . Askeri yasak bölgelerde yapılacak araştırma, sondaj ve kazı için gerekli ruhsatname, Genelkurmay Başkanlığının iznini müteakip, sözü geçen heyet ve kurumların göstereceği uzmanlar adına düzenlenir . Kültür ve Turizm Bakanlığınca haklı görülebilecek sebep olmadıkça heyet ve kurumlar ruhsatnamedeki üyelerini değiştiremezler… ”,

12.8 “Korunma Alanı İle İlgili Karar Alma Yetkisi” başlıklı 61 inci maddesinde; “Yedinci

17 / 32maddeye göre tescil edilen korunması gerekli kültür ve tabiat varlıklarının korunma alanlarının

tesbiti ve bu alanlar içinde inşaat ve tesisat yapılıp yapıllamayacağı konusunda karar alma yetkisi

Koruma Kurullarına aittir . (Ek cümle : 8/ 10/ 2013- 6498/ 2 md.) Korunma alanlarına dair koruma bölge kurulu kararları, 7201 sayılı Kanun uyarınca maliklere tebliğ edilir . Koruma Kurullarının kararına 61 inci maddenin ikinci fıkrasına göre itiraz edilebilir .

(Ek : 8/ 10/ 2013- 6498/ 2 md.) Malikleri idarece tespit edilemeyen kültür ve tabiat varlıklarının korunma alanlarının tesciline ilişkin kararlar, Resmî Gazete’de ilan yoluyla duyurulur ve Bakanlığın internet sayfasında bir ay süreyle yayımlanır .

Yönetmelik’in “Tespitlerde Değerlendirme Kıstasları” başlıklı 4 üncü maddesinde;

“… d) Arkeolojik sitler için; yazılı bilgiler, sathi kalıntılar veya bilimsel araştırmalara dayanması; çevresel gözlemler ile bilimsel varsayımlar veya topoğrafik açılardan yeterli niteliklere sahip olması… 2) İkinci Derece Arkeolojik Sitlerde; tarih öncesinden günümüze kadar gelen çeşitli medeniyetlerin ürünü olup, yaşadıkları devirlerin sosyal, ekonomik, mimari ve benzeri özelliklerini kısmen yansıtan yerleşim alanları ve sosyal yaşama konu olmuş alanlardan olması; ancak Birinci

Derece Arkeolojik sitler kadar yoğun kültür varlığı kalıntı ve buluntusuna sahip olmayan veya kısmen modern yerleşme birimleri ile de doku bozulmaları görülen arkeolojik alanlardan olması,

3) Üçüncü Derece Arkeolojik Sitlerde; ender rastlanılan buluntulardan ve/veya bilimsel

araştırmalar, çevresel gözlemler ile bilimsel varsayımlar sonucunda kültür varlığı veya kalıntısı bulunma olasılığı olan alanlardan olması veya Birinci ve İkinci Derece Arkeolojik Sitlerle etkileşim içinde ve bu alanların korunmasında uzun ya da kısa vadede kamu yararı olan alanlardan olması…hususları göz önünde bulundurulur .”,

13.1 “Tescil İşlemleri” başlıklı 8 inci maddesinde; “Yapılan tespitler sonucu hazırlanan belgelerin

Koruma Bölge Kurulunca değerlendirilip uygun bulunması sonucunda alınan tescil kararının ilgili kuruluşlara dağıtımı, kararı alan koruma bölge kurulu müdürlüğünce yapılır . Tescil edilen korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı, belirlenen korunma alanları ve sitler il merkez ilçesi sınırları içerisinde ise valilikçe, ilçe sınırları içinde ise kaymakamlıkça, tescil kararının valiliğe veya kaymakamlığa tebliğ tarihinden itibaren en geç üç gün içinde ilan tahtalarına asmak, belediye hoparlörüyle duyurmak, köy muhtarlığına bildirmek ve internet sitesinde yayımlamak suretiyle ilân edilir…

Bu alanlarda yeni bir sınırlandırma ve parsel ihdası Koruma Bölge Kurulu izni ile yapılır .”, 14. 19/ 06/ 2007 tarih ve 728 Nolu Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunun

Doğal (Tabii) Sitler, Koruma ve Kullanma Koşulları İle İlgili İlke Kararında “…I . Derece

Doğal (Tabii) Sit : Bilimsel muhafaza açısından evrensel değeri olan, ilginç özellik ve güzelliklere sahip olması ve ender bulunması nedeniyle kamu yararı açısından mutlaka korunması gerekli olan,

18 / 32korumaya yönelik bilimsel çalışmalar dışında aynen korunacak alanlardır .

Bu alanlarda, bitki örtüsü, topografya, silüet etkisini bozabilecek, tahribata yönelik hiçbir eylemde bulunulamayacağına, ancak…

b) 1/ 25.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı veya 1/ 5000 ölçekli Nazım İmar Planı doğrultusunda hazırlanacak projesine göre ilgili koruma kurulundan izin almak koşulu ile halka açık rekreasyon amaçlı günübirlik tesisler (lokanta, büfe, kafeterya, soyunma kabinleri, wc, gezi yolu, açık otopark ve benzeri) ile alanın ve çevrenin özelliklerinden kaynaklanan faaliyetlerin korunması ve geliştirilmesi amacına yönelik yapıların (iskele, balıkçı barınağı, bekçi kulübesi ve benzeri)

yapılabileceğine…

f) Doğal dengenin devamlılığının sağlanması amacıyla ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının görüşleri doğrultusunda alanın özelliğinden kaynaklanan faaliyetlerin koruma kurulu izni doğrultusunda sürdürülebileceğine, g) Bu alanların korunmasını sağlamak amacına yönelik, her türlü bilgi verici uyarı levhalarının konulmasına, bu alanlardaki koruma önlemlerinin ilgili kuruluş ve yerel yönetimlerce alınmasına, ğ) Mevcut tescilli ve tescilsiz yapıların bakım ve onarımlarının yürürlükteki ilke kararları doğrultusunda yapılabileceğine…”, 15. 05/ 11/ 1999 tarihli 658 Nolu Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunun

Arkeolojik Sitler, Koruma ve kullanma Koşulları İle İlgili İlke Kararında; “Arkeolojik Sit :

İnsanlığın varoluşundan günümüze kadar ulaşan eski uygarlıkların yer altında, yer üstünde ve su altındaki ürünlerini, yaşadıkları devirlerin sosyal, ekonomik ve kültürel özelliklerini yansıtan her türlü kültür varlığının yer aldığı yerleşmeler ve alanlardır .

1) I . Derece Arkeolojik Sit : Korumaya yönelik bilimsel çalışmalar dışında aynen korunacak sit

alanlarıdır .

Bu alanlarda, kesinlikle hiçbir yapılaşmaya izin verilmemesine, imar planlarında aynen korunacak sit alanı olarak belirlenmesine, bilimsel amaçlı kazıların dışında hiçbir kazı yapılamayacağına, ancak; a) Resmi ve özel kuruluşlarca zorunlu durumlarda yapılacak alt yapı uygulamaları için müze müdürlüğünün ve varsa kazı başkanının görüşüyle konunun koruma kurulunda değerlendirilmesine, b) Yeni tarımsal alanların açılmamasına, yalnızca sınırlı mevsimlik tarımsal faaliyetlerin devam edebileceğine, koruma kurullarınca uygun görülmesi halinde seracılığa devam edilebileceğine, c) Höyük ve tümülüslerde toprağın sürülmesine dayanan tarımsal faaliyetlerin kesinlikle yasaklanmasına, ağaçlandırmaya gidilmemesine, yalnızca mevcut ağaçlardan ürün alınabileceğine, ç) Taş, toprak, kum vb . alınmamasına, kireç, taş, tuğla, mermer, kum, maden vb . ocakların açılmamasına, toprak, cüruf, çöp, sanayi atığı ve benzeri malzeme dökülmemesine, d) Bu alanlar içerisinde yer alan ören yerlerinde gezi yolu düzenlemesi, meydan tanzimi, açık otopark, WC, bilet gişesi, bekçi kulübesi gibi ünitelerin koruma kurulundan izin alınarak yapılabileceğine, e) Bu alanlar içerisinde bulunan ve günümüzde halen kullanılan umuma açık mezarlıklarda sadece defin işlemlerinin yapılabileceğine, f) Taşınmaz kültür varlıklarının mahiyetine tesir etmeyecek şekilde ilgili koruma kurulundan izin almak koşuluyla birleştirme (tevhit) ve ayırma (ifraz) yapılabileceğine,

2) II . Derece Arkeolojik Sit : Korunması gereken, ancak koruma ve kullanma koşulları koruma

kurulları tarafından belirlenecek, korumaya yönelik bilimsel çalışmalar dışında aynen korunacak sit

19 / 32alanlarıdır .

Bu alanlarda, yeni yapılaşmaya izin verilmemesine, ancak; a) Günümüzde kullanılmakta olan tescilsiz yapıların basit onarımlarının yürürlükteki ilke kararı doğrultusunda yapılabileceğine, b) I . derece arkeolojik sit koruma ve kullanma koşullarının a, b, c, ç, d, e, f maddelerinin geçerli olduğuna… ” düzenlemelerine yer verilmiştir .

IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ

16. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 17. Başvurucu , 1 numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda;

Denizli İli, Pamukkale İlçesi, Ören Mahallesi’nin jeoradarla yeniden taranarak, mahallede daha önce yapılan incelemelerin yenilenerek, olumlu ve olumsuz mağduriyetlerinin üst kurullarca tespit edilmesini talep etmektedir .

18. Korunması gerekli taşınır ve taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile ilgili tanımları belirlemek, yapılacak işlem ve faaliyetleri düzenlemek, bu konuda gerekli ilke ve uygulama kararlarını alacak teşkilatın kuruluş ve görevlerini tespit etmek amacıyla 2863 Sayılı Kültür Ve Tabiat Varlıklarını

Koruma Kanunu çıkarılmıştır . Kanunda tarih öncesinden günümüze kadar gelen çeşitli medeniyetlerin ürünü olup, yaşadıkları devirlerin sosyal, ekonomik, mimari ve benzeri özelliklerini yansıtan kent ve kent kalıntıları, kültür varlıklarının yoğun olarak bulunduğu sosyal yaşama konu olmuş veya önemli tarihi hadiselerin cereyan ettiği yerler ve tespiti yapılmış tabiat özellikleri ile korunması gerekli alanlar Sit olarak tanımlanmıştır .

19. Somut olayda; Denizli İli, Pamukkale İlçesinde bulunan Köyü, Ören

Mahallesi’nin, Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu’nun 13.12.1980 tarih ve

A- 2587 sayılı karan ile Hierapolis Antik Kenti’nin korunması gerekli 1. Derece eski eser ve bu antik kent ile bir bütün olarak oluşan traverten morfolojik yapısının ve çevresinin 1. Derece Doğal

Sit alanı olarak tescil edilmesine karar verildiği ve söz konusu kararın 11/ 03/ 1981 günü köy hoparlörü ile halka duyurulduğu, ve 1988 yılında da UNESCO’ nun Dünya Kültür ve Doğal

Mirasının Korunması Sözleşmesi uyarınca oluşturulan UNESCO Dünya Miras Listesi’ne alındığı tespit edilmiştir .

20. Doğal Sitler; jeolojik devirlere ait olup, ender bulunmaları nedeniyle olağanüstü özelliklere sahip yer üstünde, yer altında veya su altında bulunan korunması gerekli alanlardır . Kültür

Bakanlığı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunun Doğal (Tabii) Sitler, Koruma ve Kullanma Koşulları İle İlgili 19/ 06/ 2007 tarih ve 728 sayılı ilke kararında; doğal sitleri 1, 2 ve 3. Derece olarak derecelendirmiş olup, şikayete konu yerin ise Gayrimenkul Eski

Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu’nun 13/ 12/ 1980 tarih ve A- 2587 sayılı kararı ile 1. Derece Doğal (Tabii) Sit olarak tescil edildiği anlaşılmıştır . 728 numaralı KYK İlke Kararında 1. Derece Doğal (Tabii) Sit’ ler; bilimsel muhafaza açısından evrensel değeri olan, ilginç özellik ve güzelliklere sahip olması ve ender bulunması nedeniyle kamu yararı açısından mutlaka korunması gerekli olan, korumaya yönelik bilimsel çalışmalar dışında aynen korunacak alanlar olarak tanımlanmış ve bu alanlarda, bitki örtüsü, topografya, silüet etkisini bozabilecek, tahribata yönelik hiçbir eylemde bulunulamayacağı düzenlenmiştir .

20 / 3221. Ancak söz konusu ilke kararında; Kesin yapı yasağı olmakla birlikte , resmi ve özel

kuruluşlarca zorunlu olan alanlarda, teknik altyapı hizmetleri (kanalizasyon, açık otopark, telesiyej, teleferik, içme suyu, enerji nakil hattı, telefon hattı, doğalgaz hattı, GSM baz istasyonu ve benzeri)

uygulamalarının koruma bölge kurulunun uygun göreceği şekliyle, doğal kaynak suyu kullanımına yönelik uygulamaların, ekolojik dengeye etkisine ilişkin Çevre ve Orman Bakanlığı ve Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün görüşleri ile Üniversitelerin ilgili bölümlerince hazırlanan raporlar doğrultusunda; jeotermal kaynak suyunun kullanımına yönelik uygulamaların ise bunlara ek olarak Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığı (Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü)

ve Kültür Bakanlığı Yatırım ve İşletmeler Genel Müdürlüğünün görüşleri ile, koruma bölge kurulunun uygun göreceği şekliyle yapılabileceğine, halka açık rekreasyon amaçlı günübirlik tesisler (lokanta, büfe, kafeterya, soyunma kabinleri, wc, gezi yolu, açık otopark ve benzeri) ile alanın ve çevrenin özelliklerinden kaynaklanan faaliyetlerin korunması ve geliştirilmesi amacına yönelik yapıların (iskele, balıkçı barınağı, bekçi kulübesi ve benzeri) 1 / 25.000 ölçekli

Çevre Düzeni Planı veya 1/ 5000 ölçekli Nazım İmar Planı doğrultusunda hazırlanacak projesine göre ilgili koruma kurulundan izin almak koşulu ile yapılabileceğine, alanın doğal bitki dokusunu değiştirmeden Orman Genel Müdürlüğünün ilgili biriminden alınacak uygun görüş doğrultusunda koruma kurulunca ağaçlandırmaya izin verilebileceğine, kar ve rüzgar devrikleri, doğal afetlerden etkilenmiş, hastalanmış veya kıymet ağacı olmayan ağaçlar ile ormanların bakımı ve doğal dengenin korunmasını sağlamak amacıyla Orman Genel Müdürlüğünün ilgili biriminden alınacak teknik rapor doğrultusunda ağaç kesimine koruma kurulunca izin verilebileceğine, orman alanlarında yangın için gerekli koruma önlemlerinin ilgili kuruluşlarca alınmasına, taş, toprak, kum alınmamasına, kireç, taş, tuğla, mermer, kum, maden vb. ocakların açılmamasına, toprak, curuf, çöp, sanayi atığı ve benzeri malzemenin dökülmemesine, ancak sit kararı ilanından önce ruhsat almış olan işletmelerde sahanın rehabilite edilerek yasal süresi içinde işlerinin tasfiyesine, doğal dengenin devamlılığının sağlanması amacıyla ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının görüşleri doğrultusunda alanın özelliğinden kaynaklanan faaliyetlerin koruma kurulu izni doğrultusunda sürdürülebileceğine, bu alanların korunmasını sağlamak amacına yönelik, her türlü bilgi verici uyarı levhalarının konulmasına , bu alanlardaki koruma önlemlerinin ilgili kuruluş ve yerel yönetimlerce alınmasına, mevcut tescilli ve tescilsiz yapıların bakım ve onarımlarının da yürürlükteki ilke kararları doğrultusunda yapılabileceğine yer verilmiştir .

22. 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 3 üncü maddesinde tanımlanan ve 6 ncı maddesinde açıklanan korunması gerekli taşınmaz kültür varlıkları, doğal sitler hariç olmak üzere sitlerin tespit ve tescili ile ilgili usul ve esasları düzenlemek amacıyla çıkarılan Korunması

Gerekli Taşınmaz Kültür Varlıklarının ve Sitlerin Tespit ve Tescili Hakkında Yönetmelikte, Arkeolojik sit; İnsanlığın varoluşundan günümüze kadar ulaşan eski uygarlıkların yer altında, yer üstünde ve su altındaki ürünlerini, yaşadıkları devirlerin sosyal, ekonomik ve kültürel özelliklerini yansıtan her türlü kültür varlığının yer aldığı yerleşmeler ve alanlar olarak tanımlanmıştır . Aynı tanıma Kültür Bakanlığı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunun Arkeolojik

Sitler, Koruma ve Kullanma Koşulları başlıklı 05/ 11/ 1999 tarihli ve 658 sayılı ilke kararında da yer verilmiştir .

23. Kültür Bakanlığı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü’nün 07/ 06/ 2002 tarih ve 5755 sayılı yazısının GEEAYK tarafından ilan edilmiş bulunan bölgedeki sit alanı üzerinde 22 yıldır korumaya yönelik değişik Koruma Kurullarınca geriye dönüşü olmayan onlarca karar üretildiği, bu kararlar sonucu Ören Mahallesinde oturan sakinlerden de koruma

21 / 32kurulu kararına ve genel olarak da 2863 sayılı Yasaya aykırı uygulamalarda bulunanlar

hakkında onlarca ağır ceza davaları açıldığı, ayrıca halen uygulamada olan Koruma Amaçlı

İmar Planı hükümlerine göre Ören Mahallesinin başka bir yere taşınması öngörüldüğü, 1.

Derece arkeolojik ve doğal sit olarak tanımlanmış Ören Mahallesinin özellikle arkeolojik sit tanımının yapılabilmesi için alanda bilimsel yöntemle arkeolojik kazı yapılması ve kazı sonucunda elde edilecek belge, bilgi ve bulguların ilgili koruma kurulunda görüştürülebileceği hususları doğrultusunda; 25/ 06/ 2002 ile 29/ 07/ 2002 tarihleri arasında Ören Mahallesinin tamamına yakın kısmında konutların ve ağaçların zarar görmeyeceği, insanların özellikle çocukların etkilenmeyeceği 16 ayrı parsel üzerinde 15 tanesi 3×5 m . 2 tanesi 2×2 m . ebatlarında olmak üzere 17 ayrı sondaj açması yapıldığı anlaşılmıştır .

24. 29/ 07/ 2002 tarihinde kayıt altına alınan sondaj kazı çalışması raporunda da; Ören

Mahallesinin bulunduğu parsellerin Hierapolis (Pamukkale) 1.Derece Arkeolojik ve Doğal Sit Alanı içinde kaldığı, Hierapolis Doğu Nekropolü ile yer yer iç içe olduğu, Mahallenin tamamına yakın bölümünün 2863 ve 3386 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunun ilgili maddeleri gereğince kaçak inşaat niteliğinde olduğu, Ören Mahallesinin bulunduğu topoğrafyanın erken dönemde M.Ö 2. yy ile M.S 2. yy arasında kullanılan doğu nekropolünün en uç noktasında yer aldığı, Doğu Nekropolünün erken dönemde kullanılıp terk edilmesinin Hierapolis Kuzey

Nekropolünün uzun yıllar kullanılması ve önem verilmesi sonucu daha fazla tahrip olmasına neden olduğu, bu nedenle antik mezarların daha fazla dağınık olup blok taşların daha fazla yerinden oynatılmış ve başka yerlere taşınarak başka amaçlar için kullanıldığı, Ören Mahallesi topoğrafyası genel yapısının, derelerle kesildiği, tepelerin güney batıya doğru uzandığı, bu derelerin aşağıda

Acıdere ile birleştiği, Çürük Su Vadisinden yaklaşık olarak 200- 250 m. daha yüksekte olan sondaj yapılan alanların güney nekropolünün en uç noktasındaki son mezarların ( 2 adet mezar) bulunduğu alanda olduğu, toprağın genel yapısı olarak kültür tabakalarına üstte 30- 40 cm . derinlikte kültür tabakalarına rastlanıldığı ( 431 ve 374 no’lu parseller), bunun altındaki tabakaların tamamen doğal topraklar olduğu, diğer parsellerde ise hiçbir kültür kalıntısı olmadığı, Doğu Nekropolüne ait mezarların kalıntılarının mahalle arasındaki konutlarda ve bahçelerinde görüldüğü, bu alanlarda Doğu Nekropolüne ait mezarların dışında bir mimari yapı veya kültür tabakası izleri ortaya çıkmadığı, bu alanın antik kent yerleşiminin oldukça dışında kaldığı belirtilmiştir .

25. Akabinde; 6 Eylül 2002 tarihinde İtalyan Arkeoloji Heyeti tarafından Köyü

Hierapolis 1. Derece Arkeolojik ve Doğal Sit sınırları içinde kalan Ören Mahallesinde sondaj kazısı yapıldığı ve Hierapolis İtalyan Kazı Heyeti Başkanı Ord . Prof . Dr . Francesco D’andria imzalı 24/ 09/ 2002 kayıt tarihli raporda da; Köyü ve Ören Mahallesi’nin modern yapılaşma problemi ile karşı karşıya olduğu, takdire değer olarak Kültür Bakanlığı’nın, tarihi eser ve çevre bakımından dünyada eşsiz olan Pamukkale sit alanı için koruma planı geliştirdiği, büyük ölçekli çevre koruma planı yapılarak, dünya ölçeğinde önemli bir örnek teşkil eden, arkeolojik alana kurulmuş olan 6 otelin yıkım kararının gerçekleştiği, İtalyan Kanunlarına göre, antik kentleri koruma amaçlı olarak, anıtların 500 metre civarının kullanıma kapalı olduğu, Hierapolis’de Roma

Dönemi Nekropolisi lahitleri ve traverten mezar anıtlarının, 459,460,458,457,456,1993,1992 nolu parseller üzerinde yer aldığı, yerleşim alanlarının usulsüz olarak 500 metre şeridine dikkat etmeksizin anıtların çok yakınına inşa edildiği , ayrıca 372 numaralı parselde incelemeyi ve onarılmayı bekleyen çok önemli bir mezar anıtının bulunduğu , Ören Mahallesi bölgesi peyzajının, tarihi ve çevresel özellikleriyle yeni inşaatlardan korunmayı hak ettiği, son 20 yılda

22 / 32usulsüz olarak 85 konut yapıldığı ve yasaklara rağmen inşaat yapma eğiliminin devam ettiği,

elektrik, kanalizasyon, su dağıtım şebekeleri gibi tüm hizmetlerin tarihi ve doğal çevreye zarar verdiği, arkeolojik alanların bu faaliyetlerden kötü etkilendiği, toprak altındaki hassas dengelere dikkat edilmesi gerektiği, Kaklik mağarası değerlendirme çalışmalarının bu bölgenin olağanüstü toprak altı zenginliklerini ortaya çıkardığı, Pamukkale’nin toprak altının korunmasına özen gösterilmesi gerektiği, aksi takdirde travertenlerin yeniden beyazlığını kazanması için alınan otellerin yıkım kararının boşa gideceği, Dünyada başka bir örneği olmayan Türkiye’nin bu bölgesine yeni zararlar verilmesini engellemek için elden gelen her şeyin yapılması gerektiğinin belirtildiği anlaşılmıştır .

26. 1. Derece Arkeolojik ve 1. Derece Doğal Sit alanı içince bulunan, Köyü Ören

Mahallesinden Anıtlar ve Müzeler Genel Müdürlüğü’nün 17/ 06/ 2002 gün ve 9588 sayılı yazısı gereği

Denizli Müze Müdürlüğü’nce yapılan sondaj kazıları ile Kurulun 06/ 09/ 2002 gün ve 10886 sayılı kararı kapsamında yerinde yapılan incelemeler ile Pamukkale Kazıları Başkanı Prof . Dr .

nın Denizli Müze Müdürlüğü’nün ve Koruma Kurulu Müdürlüğü uzmanlarının hazırladığı raporlar değerlendirilerek . İzmir II Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma

Kurulu’nun 02/ 10/ 2002 tarih ve 10947 sayılı kararı ile; Kurtluca yolunun güneyinde yüzeydeki buluntu ve kalıntılar, Kurtluca yolunun batısında ise anıt mezar taşlarının varlığı ve sondaj kazılarında bulunan su künkü’ nün bu bölgede başka kalıntıların varlığına işaret ettiği ve ayrıca bu alanın ören yerinden doğrudan algılanır durumda olmasından dolayı 1. derece

Arkeolojik ve 1. Derece Doğal Sit kararının devam etmesi gerektiğine; Köyü yolunun doğusunda kalan parsellerde yapılan sondaj kazılarının sonuçları itibariyle 1. Derece

Arkeolojik Sit karakterinin görülmemesi nedeni ile bu bölümde kalan ve Ören Mahallesi 5- 6- 7 nolu kadastral paftada gösterilen ve 386, 388, 389, 390, 391, 392, 393, 394, 395, 396, 397, 398, 399, 400, 401, 402, 403, 404, 405, 406, 407, 408, 409, 410, 411, 412, 413, 414, 415, 416, 417, 418, 419, 420, 421, 422, 423, 424, 425, 426, 427, 428, 429, 430, 431, 432, 433, 434, 435, 436, 437, 447, 448, 449, 450, 451, 452, 453 nolu parsellerin sınıflarından geçecek şekilde belirlenen sınırların içinde kalan alanın 2. Derece Arkeolojik sit alanı olarak belirlenmesine, bu alanda 1. derece

Doğal Sit statüsü ve derecesinin önceki şekli ile devam etmesi gerektiğine, bu alanlarda 2863 ve

3386 sayılı yasa ve ilke kararlarının geçerli olduğuna karar verildiği tespit edilmiştir .

27. Söz konusu karardan sonra bölgeye ilişkin olarak;

27.1 Kültür Bakanlığı, İzmir II Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu’nun

02/ 10/ 2002 gün ve 734- 10947 sayılı Kararının davacıya ait 412 ve 413 parsel sayılı taşınmazlarla sınırlı olarak iptalinin talep edildiği davada Denizli Mahkemesi’nin 2003/ 445 Esas, 2003/ 1211 sayılı ve 18/ 12/ 2003 tarihli kararı ile; 412 parselle ilgili olarak davanın ehliyet yönünden reddine,

413 sayılı parselle ilgili kısmın ise tespitlerin bilimsel nedenlere dayandığı ve idarece alınan davaya

konu karar ile Ören Mahallesinin arkeolojik ve doğal sit derecesinin tespiti yapılırken konunun yeterince araştırıldığı ve bir bütün olarak arkeolojik sit ve doğal sit özelliği gösterdiği anlaşılan ören mahallesinden ayrık olarak davacıya ait parselin sit özelliği taşıyıp taşımadığının saptanmasının 1.

Derece doğal sit alanının bütünlüğü açısından mümkün olmaması nedeniyle davaya konu işlemde hukuka aykırılık görülmediği gerekçesiyle reddine karar verildiği,

27.2 İzmir II Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu’nun 14/ 01/ 2004 tarih ve 12326

sayılı kararı ile; Denizli İli, Merkez, Pamukkale, 1. Derece Arkeolojik ve 1. Derece Doğal Sit alanının Karahayıt, Pamukkale, Develi ve Yeniköy Köylerine yakın olması nedeniyle halen sürdürülen Mevsimlik Tarımla ilgili tarımsal amaçlı yapı yapılmasına gerek olmadığına, bu amaçla

23 / 321991 yılından bu yana herhangi bir başvuru olmadığı ve yapı izni verilmediği, parsellerde yapı

yapılması durumunda görsel olarak olumsuz etki oluşturacağı nedenleriyle ve Kültür ve Tabiat

Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu’nun 05/ 11/ 1999 gün ve 658- 659 sayılı ilke kararları kapsamında 24/ 09/ 2003 gün ve 12013 sayılı kararların geçerli olduğuna karar verildiği,

27.3 Köy muhtarının, Köyü Ören Mahallesinin Doğal ve Arkeolojik sit alanlarının 3.

Derece Arkeolojik ve doğal sit alanına dönüştürülmesi veya sit alanından çıkarılması talebine ilişkin olarak; İzmir II Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu’nun 15/ 09/ 2004 tarih ve 146 sayılı kararı ile; , Ören Mahallesinin 1. Derece Doğal Sit statüsü ve derecesinin önceki haliyle devamına ve 2. Derece Arkeolojik Sit alanı olarak belirlenmesine esas Kurulun 02/ 10/ 2002 gün ve 10947 sayılı kararının alınmasından bugüne kadar geçen süre içinde yeni bir bilgi, belge veya bulgu elde edilmediğinden Kurulun 02/ 10/ 1991 gün ve 2172 sayılı kararı ile onaylı olan Pamukkale

Koruma Amaçlı Planı uyarınca da sit alanı dışına taşınması öngörülen alanla ilgili olarak alınan 02/ 10/ 2002 tarih ve 10947 sayılı Kararın değiştirilmesine gerek olmadığına ve talebin reddine karar verildiği,

27.4 Köyü Ören Mahallesinin Doğal ve Arkeolojik sit alanlarının yeniden değerlendirilmesi

istemine ilişkin Kurtluca Köyü muhtarının talebi ve Prof . Dr ’ın bu alana yönelik sit alanı önerisi hakkında; İzmir II Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu’nun 28/ 07/ 2005 tarih ve 1228 sayılı kararı ile; Ören Mahallesinin Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel

Müdürlüğü’nün 08/ 04/ 2005 gün ve 97408 sayılı yazısı uyarınca Özel Çevre Koruma Kurumu

Başkanlığı ve Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğünce koordineli bir çalışma ile onaylı

Pamukkale Koruma Amaçlı İmar Planı kapsamında sit alanı dışında uygun bir yere taşınmasına ilişkin çalışmaların devamına ayrıca Müze Müdürlüğünün alanın 3. Derece Arkeolojik ve doğal sit alanına dönüştürülmesine ilişkin önerisinin uygun olmadığına karar verildiği,

27.5 Köyü Ören Mahallesinin Doğal ve Arkeolojik sit alanlarının 3. Derece Arkeolojik ve

doğal sit alanına dönüştürülmesi veya sit alanından çıkarılması taleplerine ilişkin olarak; İzmir II

Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu’nun 26/ 10/ 2007 tarih ve 1180 sayılı kararı ile; 3. Derece Arkeolojik ve doğal sit alanına dönüştürülmesi veya sit alanından çıkarılmasının uygun olmadığına 15/ 09/ 2004 tarih ve 146 sayılı kararının geçerli olduğuna, Ören Mahallesindeki izinsiz yapılara ilişkin imar yönünden yetkili ve sorumlu olan ilgili kurumlarca gerekli tespitlerin yapılarak

Kurula iletilmesine, Pamukkale Kasabası, Kocaçukur Mevkiindeki sit alanının genişletilmesine ilişkin talebin ise yeniden hazırlanacak Koruma Amaçlı İmar Planı çerçevesinde değerlendirilebileceğine karar verildiği anlaşılmıştır .

28. 2010 yılı itibariyle söz konusu bölgeye ilişkin olarak bilimsel çalışmaların yapılmasına devam edildiği; Pamukkale Özel Çevre Koruma Bölgesinde endemik, nadir, nesli tehdit ve tehlike altında olan tür ve habitatların sınıflandırılması, bölgelenmesi, tehditlerin ve koruma önlemlerinin ortaya konması, bölgenin korunması ve yönetilmesini sağlamak üzere karar vericilere yol gösterilmesi amacı ve bölgenin biyolojik zenginliğinin gelecek nesillere bilinçli bir şekilde aktarılmasıyla Mülga

Çevre ve Orman Bakanlığı Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığı tarafından 2010 yılında

“Pamukkale Özel Çevre Koruma Bölgesi Biyolojik Çeşitliliğin Tespiti Projesi” yapıldığı, söz konusu proje raporunun sonuç kısmındaki tehditler bölümünde; “Kaynak sularının kirlenmesi, Tarım alanlarındaki gübrelemeden dolayı, yer altına karışan sülfatın travertenler üzerinde kararmalara sebep olması ve algleri çoğaltması, Yer altı sularının debisinde, yaklaşık % 50 oranında, çok ciddi bir azalmanın oluşması, Sıcak kaynak suyunun kanalizasyon ve tarımsal kaynaklı atık sulardan dolayı kontamine olması, Otlatma, kaçak kesim, yanlış ve aşırı

24 / 32kullanımların mevcut olması”, “Tehditler İçin Çözüm Önerileri” bölümde ise; “Yapılaşmanın

engellenmesi sağlanmalıdır, Su kaynaklarının tarımda bilinçli kullanılmasının sağlanması ve korunması gerekmektedir” hususlarının belirtildiği, proje kapsamında flora ve fauna türlerine dair tespitlerinde yapılmış olduğu, yapılan tespitler sonucu Ören Mahallesi yerleşkesi içerisinde endemik bir tür tespit edilmediği , ancak yakın çevresinde, zarar görebilir, koruma önlemi gerektiren ve en az endişe verici kategorisinde flora türleri tespit edildiği, yuvasının sabit olmaması nedeniyle bulunduğu alanı etkilemeyecek olan fauna türünden ise ‘en az endişe verici’ kategorisinde bulunan ‘kara leylek’ türü beslenme halinde iken Ören Mahallesi yerleşkesi içerisinde gözlemlendiği anlaşılmıştır .

29. 02.06.2010 tarih ve 12635 sayılı yazısı ile Mülga Denizli İl Özel İdaresince onaylanan

“Kaynak Koruma Alanı Etüt Raporu” ile termal kaynak koruma alanlarına ilişkin hükümlerin belirlendiği raporda, Ören Mahallesi’nin yapılan değerlendirme sonucu 1. Derece

Koruma Alanı İçerisinde yer aldığı ve 1. Derece koruma alanı ile ilgili “Karahayıt ve Pamukkale çevresi jeotermal kaynakların sürdürülebilir kullanımına yönelik Denizli İl Özel Çevre Koruma

Kurumu arasında yapılan işbirliği çerçevesinde açılan kuyuların ve kaynakların bulunduğu alan içinde mevcut bulunan yapıların atık suları, iyi tecrit edilmiş borularla alan dışına sevk edilmelidir .

Atık sıcak sular aynı zamanda Çürüksu ovasının alüvyonunu kirletmektedir . Bu kesinlikle önlenmelidir . Termal atığın reenjekle edildiği ve evsel atıkların kanalizasyona verildiği çift atık sistemi uygulaması yapılmalıdır . Her işletme inşaatı devam eden merkezi sisteme bağlanarak kendi eşanjör sistemini kurmalıdır . Karahayıt ve Pamukkale doğal çıkışlarından 50 metre, Karahayıt’taki

Özel İdare ve ÖÇK işbirliği ile açılan kuyulardan ise; 30 metre çapında dairesel alan hariç olmak üzere, bölgedeki yerleşim yerleri onaylı, imar planlarında ön görülen fonksiyonlar ve yoğunluk aşılmamak ve atıkların hijyenik şekilde 3. Zon dışına taşınması kaydıyla izin verilir . 5686 sayılı

Jeotermal Kaynaklar ve Doğal Mineralli Sular ve Uygulama Yönetmeliği doğrultusunda l .Derece

Koruma Alanındaki kirliliği su birikintileri, kanalizasyon ve kirli sular iyi tecrit edilmiş borularla alan dışına sevk edilmelidir .” hususlarının belirtildiği tespit edilmiştir .

30. 2010 yılından sonrada Köyü Ören Mahallesinin Doğal ve Arkeolojik sit alanlarının 3.

Derece Arkeolojik ve doğal sit alanına dönüştürülmesine yönelik taleplere ilişkin olarak; İzmir II

Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu’nun 29/ 07/ 2011 tarih ve 3940 sayılı kararı ile; alanın 3. Derece Arkeolojik ve doğal sit alanına dönüştürülmesi talebinin uygun olmadığına konuya ilişkin olarak 26/ 10/ 2007 tarih ve 1180 sayılı kararının geçerli olduğuna karar verdiği anlaşılmıştır .

31. Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü tarafından Doğal sit alanlarının korunarak gelecek nesillere aktarılması, bilimsel kriterler ışığında alanın sahip olduğu biyo-ekolojik (flora, fauna, habitat), jeolojik, hidrojeolojik, jeomorfolojik değerlerin ve peyzaj değerlerinin belirlenmesi ve önerilerin ortaya konulması amacıyla “Doğal Sit Alanlarının Değerlendirilmesine İlişkin Teknik

Esaslar” çerçevesinde doğal sit alanlarında dört mevsimi kapsayan “Ekolojik Temelli Bilimsel

Araştırma Projesi” hayata konmuş, bu kapsamda tüm Türkiye genelinde ekolojik temelli bilimsel araştırma çalışmaları yapılmaya başlanmıştır . Bu projenin bir ayağı olan ve 2014 yılında başlatılan

“Denizli ve Aydın İlleri Doğal Sit Alanlarının Ekolojik Temelli Bilimsel Araştırma Projesi” kapsamında da doğal sit alanlarına ait biyo-ekolojik flora, fauna . habitatı, jeolojik, hidrojeolojik, jeomorfolojik değerler ve peyzaj değerleri bilimsel çalışmaların ışığında yeniden değerlendirilerek, doğal sit alanı belirleme ve kategorilendirme sürecinde- küresel ölçekte kabul görmüş Uluslararası

Doğayı Koruma Birliği (IUCN) kriterleri ve ulusal kriterler dikkate alınarak . alan ölçekli korumanın

25 / 32yapılması İçin, kritik türlerin belirlenmesinde alandaki; 1) Nesli tehlike altındaki (küresel ve ulusal

ölçekte) türler, 2) Dar yayılımlı (küresel ve ulusal ölçekte) türler. 3) Efldenlk türler, 4) Yaşamlarının belirli dönemlerinde belli alanlarda yoğun olarak bulunan türler, Olmak üzere döıi ayn kriter kullanıldığı, ulusal mevzuat ve başta Uluslararası Doğa Konuna Birliği (iUCN) kriterleri olmak üzere uluslarnrası sözleşmelere uygun/uyumlu olarak bir rapor hazırlandığı, hazırlanan raporda; proje kapsamında ‘Pamukkale Traveıienleri Beyinli Mağarası’ ve çevresinin bir bütün olarak ardışık

4 mevsim olarak çalışıldığı, değerlendirilme neticesinde gölün yakın çevresi de dikkate alınarak

sahip olduğu habitat), ve biye-ekolojik (flora, fauna, jeolojik, hidrojeolojik, jeomorfolojik peyzaj doğal değerleri ile bu alanların sit nitelikleri ve doğal eşikler de dikkate alınarak; traveıienlerin merkezinden dışa doğıu Kesin Koıunacak Hassas Alan, Nitelikli Doğal Kornma Alan ve

Sürdüıülebilir Kornma ve Kontrollü Kullanım Alanı olarak kornma statüleri ve sınırlan tespit edilerek, doğal sit alanı olarak konuna altına alınmasının önerildiği, alanın doğal sit alanı olarak tescil edilme işlemlerinin devam ettiği, söz konusu proje kapsamında çeşitli bilimsel branşlara sahip akademik oluşan proje değerlendinne ekibinin literatüı· ve arazi çalışmaları sonucunda üyelerden hazırladığı raporda Ören Mahallesi yerleşkesinin ve yakın çevresinin insan faaliyetleri sonucu bozulma veya tahrip olma riskinin yüksek olduğu beliıiilerek ‘Nitelikli Doğal Kornma Alanı’ olarak koıunması gerektiğinin beliı-lendiği, Ören Mahallesi’nin biı· yerleşim alanı olması ve bu nedenle evsel atıkların (kanalizasyon, çöp, vb.) ve tarıın alanlarının buhıııınasından dolayı ziı·ai ilaç kullanıını ve yer altı suyunu azaltıcı müdahalelerin bulunulduğunun bilinilmesi gerektiği, Pamukkale traveıienlerini olumsuz nitelikte etkileyebilecek Ören Mevkiisindeki söz konusu müdahalelerin

Pamukkale Traveıienlerini besleyen su havzasını etkilemesinin yüksek derecede muhtemel olduğu, bu etkileşimi net anlamda öğrenebilmek için de detaylı bir bilimsel jeolojik çalışmanın yapılması belirtildiği anlaşılmıştır.

gerektiğinin 32. Yine dönemin Valisi Başkanlığında yapılan Pamııkkale İlçe Mahalle

Muhtarları Değerlendirme Toplantısı yapıldığı ve toplantı karar metninin “Çevre İle İlgili

Hususlar” başlığı altında “Ören mahallesinin sit alanı olarak ilan edilmesinden dolayı ağaç dikimi yapılamıyor ayrıca ekolojik habitata sahip özelliği nedenli mahalle halkının naklinin istendiği, bu bitkilerin gerçekten insanların nakline sebep olacak tür ve zenginliğe sah;p olup olmadığının yeniden incelenmesi ve buna göre empati yapılarak (yöre halkı çalı dediği bitkiyi, Çevre ve Şehircilik endemik demektedir.) vatandaşa en yararlı çarenin üretilmesi, gerekiyorsa tekrar inceleme yapılması yeni rapor hazırlanması, en kısa sürede vatandaşın faydalandırılması” hususlarının beliıtildiği, söz konusu sorunların giderilmesi kapsamında konu hakkında Denizli Valiliği Çevre ve Şehiı·cilik İl

Müdüı-lüğü personelince hazırlanan 17/01/2017 tarihli raporda; 02.06.2010 tarih ve 12635 sayılı yazısı ile Mülga Denizli İl Özel İdaresince onaylanan Kaynak Koıuma Alanı Etüt Raponın da beliıiildiği üzere; I. Derece Termal Kaynak Koruma Alanı içerisinde yer alan Ören

Mahallesi’nin bir yerleşim alanı olması nedeniyle bu alanda evsel nitelikli katı atık ve atık su (çöp, kanalizasyon, vb.) oluşumu ile tarım alanlarının bulunmasından dolayı her türlü tarımsal faaliyet (zirai ilaç ve kimyevi gübre kullanımı ile hayvansal gübre kullanımı ve depolanması)

ve yer altı suyunu azaltıcı faaliyette (soğuk su amaçlı sondaj açılması) bulunulabileceği, il.

Derece Koruma Alanı içerisinde tarımsal bitki dikilmesinin ancak organik-ekolojik tarıma yönelik olarak kontrollü yapılması ve gübresi bu alanda depolanmamak şartı ile her tüı-lü ziı·aate izin verilebileceği, bahse konu Ören Mahallesinin daha kısıtlayıcı bir zon olan I. Derece

Termal Kaynak Alanı aldığı, Pamukkale

Koruma içerisinde yer travertenlerini olumsuz nitelikte etkileyebilecek Ören Mahallesindeki söz konusu müdahalelerin, travertenleri besleyen

26 / 32 su havzasını etkilemesinin yüksek derecede muhtemel olduğu, bu etkileşimi net anlamda

öğrenebilmek için detaylı bir bilimsel jeolojik çalışmasının yapılmasının uygun olacağı, 1.

Derece Kaynak Koruma alanında kirliliği önleyici tedbirlerin yer aldığı, Pamukkale (Hierapois)

Koruma Amaçlı İmar Planı’nda Ören Mahallesi yerleşkesinin gösterilmemiş olup, plan kararlarına göre de yerleşkenin bulunduğu alanda mevcut yapıların bulunması ve buna benzer yapıların yapılmasının mümkün görülmediği , esaslı tadilat gerektiren yapılar ve yeni binalar için ruhsat verilmesinin hem 3194 sayılı İmar Kanunu, hem de 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını

Koruma Kanunu açısından mümkün olmadığı, Bakanlık tarafından doğal sit alanlarının yeniden irdeleyerek eşitçil olarak hazırlatılan “ Denizli ve Aydın İlleri Doğal Sit Alanlarının Ekolojik aştırma Projesi” sonucunda Ören Mahallesi’nin doğal sit sınırları içerisinde kalmasının gerektiğinin güncel olarak tespit edildiği, ilgili yerleşkenin doğal sit alanı içerisinde yer almasının en başlıca nedenlerinin Pamukkale Travertenlerini besleyen yer altı su havzası ve bu havzayı etkileyebilecek alanların içerisinde yer alması, silüet etkisini bozabilecek alanların koruma altına alınması gerektiği nedeniyle olup, flora ve fauna açısından koruma altına alınmasının çok da önemli olmadığı, bu nedenle alanla ilgili güncel bir Ekolojik Temelli Bilimsel Araştırma raporunun bulunmasından dolayı yeni bir rapor oluşturulmasına gerek olmadığı ancak, Ören

Mahallesindeki kullanıma yönelik faaliyetlerin, Pamukkale Travertenlerini besleyen su havzası ile olan etkileşiminin net olarak anlaşılabilmesi amacıyla detaylı bir bilimsel jeolojik çalışmanın yapılmasının uygun olacağının düşünüldüğünün belirtildiği anlaşılmıştır .

33. Denizli İli Pamukkale İlçesinde bulunan Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulunun 13/ 12/ 1980 tarih ve A- 2587 sayılı kararıyla sınırları belirlenen Pamukkale Hierapolis 1. Derece

Arkeolojik ve Doğal Sit Alanı ile İzmir II Nolu Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu’nun 12/ 01/ 2002 tarih ve 10347 sayılı kararıyla 1. Derece Doğal ve 1. Derece Arkeolojik Sit alanı olarak tescil edilmiş olan Beyinli Mağarası koruma alanlarında Komisyonca 28/ 03/ 2017 tarihinde arazi incelemesi ile alana ait Ekolojik Temelli Bilimsel Araştırma Raporunun değerlendirilmesi neticesinde; İzmir II Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu’nun 26/ 07/ 2017 tarih ve 317 sayılı kararı ile; Söz konusu proje kapsamında Pamukkale Travertenleri, Beyinli

Mağarası ve çevresinin bir bütün olarak ardışık 4 mevsim olarak çalışıldığı, değerlendirme neticesinde alanın yakın çevresi de dikkate alınarak sahip olduğu biyo-ekolojik (flora . fauna .

habitat), jeolojik, hidrojeolojik, jeomorfolojik ve peyzaj değerleri ile bu alanların doğal sit nitelikleri dikkate alınarak; Beyinli Mağarası’nın Sürdürülebilir Koruma ve Kontrollü Kullanım Alanında önermek üzere . Pamukkale Travertenleri’ nin merkezinden dışa doğru Kesin Korunacak Hassas

Alan, Nitelikli Doğal Koruma Alanı, Sürdürülebilir Koruma ve Kontrollü Kullanım Alam olarak koruma statüleri ve tespit edilerek doğal sit alanı olarak koruma altına alınmasının önerildiği, Pamukkale Travertenleri’ nin eşsizliği ve hassasiyeti nedeniyle “Kesin Korunacak Hassas Alan” olarak önerilmesi ve dışa doğru tampon bölge oluşturma ve insan baskısı göz önünde bulundurulduğunda “Nitelikli Doğal Koruma Alanı” ve “Sürdürülebilir Koruma ve Kontrollü

Kullanım Alanı” olarak önerilmesinde sakınca olmadığı, söz konusu alanın “Kesin Korunacak

Hassas Alan”, “Nitelikli Doğal Koruma Alanı ”ve “Sürdürülebilir Koruma ve Kontrollü Kullanım

Alanı” olarak korunmasına yönelik değerlendirmenin uygun görüldüğü, doğal sit alanı tescil kararının onaylanmak üzere Çevre ve Şehircilik Bakanlığına (Tabiat Varlıklarım Koruma Genel

Müdürlüğü) gönderilmesine; Beyinli Mağarası’nın tabiat varlığı olarak tesciline ilişkin değerlendirmenin ise MTA Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanacak “Tescile Esas Teknik

Değerlendirme Raporu” sonrasında yapılması gerektiğine karar verildiği anlaşılmıştır .

27 / 3234. 2863 sayılı Kanun uyarınca sit alanı olarak belirlenen yerlerde, alanın etkileşim-geçiş sahasını da

göz önünde bulundurarak, kültür ve tabiat varlıklarının sürdürülebilirlik ilkesi doğrultusunda korunması amacıyla arkeolojik, tarihi, doğal, mimarî, demografik, kültürel, sosyo-ekonomik, mülkiyet ve yapılaşma verilerini içeren alan araştırmasına dayalı olarak; hali hazır haritalar üzerine, koruma alanı içinde yaşayan hane halkları ve faaliyet gösteren iş yerlerinin sosyal ve ekonomik yapılarını iyileştiren, istihdam ve katma değer yaratan stratejileri, koruma esasları ve kullanma şartları ile yapılaşma sınırlamalarını, sağlıklaştırma, yenileme alan ve projelerini, uygulama etap ve programlarını, açık alan sistemini, yaya dolaşımı ve taşıt ulaşımını, alt yapı tesislerinin tasarım esasları, yoğunluklar ve parsel tasarımlarını, yerel sahiplilik, uygulamanın finansmanı ilkeleri uyarınca katılımcı alan yönetimi modellerini de içerecek şekilde hazırlanan, hedefler, araçlar, stratejiler ile plânlama kararları, tutumları, plân notları ve açıklama raporu ile bir bütün olan nazım ve uygulama imar plânlarının gerektirdiği ölçekteki plânlara Koruma Amaçlı İmar Planı denilmekte olup, bölgeye ilişkin olarak İzmir II Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma

Kurulu’nun 02.10.1991 tarih ve 2172 sayılı karan ile onaylanan 1/ 1000 ve 1/ 5000 ölçekli

Pamukkale (Hierapolis) Arkeolojik ve Doğal Sit Alanı Koruma ve Geliştirme Planı bulunduğu,

34.1 İlgili onaylı imar planları ile bir bütün olan plan açıklama raporunda Ören Mahallesi ile

ilgili olarak; Konaklama tesisleri ile birlikte Ören Mahallesi’nin de sit alanı içinden taşınması gerektiği, Mahallenin, büyük çoğunlukla, yasal olmayan yapılardan meydana gelmiş olduğu, ancak bugüne kadar bu yapıların kaldırılmadığı, yapıların varlığını sürdürmesi, af yasaları ile korunabilecekleri, yerlerinde kalabilecekleri umudunu canlı tutuğuna, bu umudu; anılan yapıların yasal olmadığına ilişkin kararların varlığına karşın bu kararların uygulanmaması pekiştirdiği, bu yüzden mahallenin kaldırılmasına ilişkin kararların zorlayıcı bir yaklaşımla uygulanması yerine, özendirici, yapıcı yaklaşımların olabilirse seçeneklerle ortaya konması ve benimsetilmesi gerektiği, Mahallede yaklaşık 55 adet yapı bulunduğu, yaklaşık 50 tanesinin konut, 1 tanesinin ilkokul, 2 tanesinin konaklama tesisi olduğu, bu yapıların 18 tanesinin, sit sınırının belirlenmesinden önce bu yörede bulunduğu, sit sınırının belirlenmesi ve bu sınır içindeki yapıların kaldırılmasına ilişkin

GEEAYK ‘nın karar tarihinden sonra yapılanların tümünün; bu kararın alındığı tarihte yürürlükle bulunan 1710 sayılı yasa ile, bu yasayı yürürlükten kaldıran 2863/ 3386 sayılı yasalara tümden aykırı yapılar olduğu, bu yapılar için sonradan koruma kurullarınca alınan kararların tümünde; yıkım, sorumluları için soruşturma açılması, bu doğrultuda yapılan işlemler hakkında kurula bilgi verilmesi hükümlerinin yer aldığı, bu kararlara dayalı olarak açılan davaların 1986 yılı sonrasında yapılan yapıları kapsadığı, ancak bugüne kadar bir davanın sonuçlandığı, davalının 10 ay hapse mahkum olduğu, bu arada infaz yasasında yapılan bir değişikliğin bu kişiyi hapis olmaktan kurtardığı, kurul kararlarının etkin kılınması doğrultusunda, bu kararların hemen uygulanmasının mümkün olamadığı, bu olanaksızlıkların başka yöntemlerin geliştirilmesini zorunlu kıldığı, mahallenin buradan kaldırılmasına ilişkin her eylemin, Pamukkale özelinde, ülke genelinde önemli etkiler yaratacağı, bu nedenle kaçak olsun ya da olmasın tüm yapıların sit içinden kaldırılmasının şart olduğu, bu şartın yerine getirilmesi için kullanılacak en önemli aracın, “Kesin İnşaat Yasağı Getirilen Korunması

Gerekli Taşınmaz Kültür ve Tabiat Varlıklarının Bulunduğu Sit Alanlarındaki Taşınmaz Malların

Hazineye Ait Taşınmaz Mallar ile Değiştirilmesi Hakkında Yönetmelik” olduğu, Resmi Gazete ‘nin

08.02.1990 gün ve 20427 sayılı nüshasında yayımlanan ve kısaca “Takas Yönetmeliği” olarak anılan

bu yönetmelikten nasıl yararlanılabileceğinin de önem kazandığı, Mahallenin, küçük birimlerden, büyük çoğunlukla konutlardan meydana gelmiş olması taşınma eylemini her birim için bağımsız ele alma olanağı verdiği, bu nedenle mahallenin taşınmasının, sit alanındaki konaklama tesisleri için

28 / 32yapıldığı gibi yer seçiminin, plana uyum, mülkiyet vb. açılardan incelemeye gerek olmadığı, ancak

bu eylemin hangi örgütle ve hangi süreçte gerçekleştirilmesi gerekliğinin tartışılmasında gerek ve yarar olduğu, Mahalle için yapılacak bu eylemin başarısının sitin korunması için kurulması öngörülen örgütün başarısına bağlı olduğu, hususlarına değinildiği,

34.2 1/ 5000 ölçekli nazım imar planı kararlarında ise; “ Alan üzerinde bulunan beş konaklama

tesisi ile Ören Mahallesi ‘nin, sit alanı dışına taşınması kararı da en önemli ve köklü kararlardan bir başkasıdır . Satış ve güvenlik (jandarma) birimlerinin de sit alanı içinde işlevlerine uygun yerlere taşınmaları öngörülmüştür .”, hususlarının mevcut olduğu, söz konusu imar planında “Ören

Mahallesi” yerleşim alanı gösterilmediği, alana ilişkin “Tarım Alanları” ve “Orman Alanları” gösterimi yapıldığı, yerleşim alanı içerisinden geçen Kurtluca Mahallesine ulaşımı sağlayan yolun ise planda yer almadığı, ilgili planın, plan notlarının 4. Bölümünde; “Tarım Alanları’ ile ilgili olarak;

“’Sil Alanı İçindeki Tarım Alanlarında, Mevsimlik Tarımın Gerektirdiği Su Toplama Havuzu, Barınak, Hayvan Barınağı, Depo vb . Yapılar yapılabilir . Sera yapılamaz .

Bu alanda : -İfraz Koşulu min . 5000 m2, -Yapıda Kat Adedi Bir, -Yapı Alanı max . 50m

Bu tür yapılar için çekme mesafeleri, yol cephesinden en az 10, 00 m.; yan ve arka komşu parselden en az 5.0 m ‘dir .” Şeklinde belirtildiği, Ancak, İzmir II Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını

Koruma Kurulu’nun 24/ 09/ 2003 tarih ve 12013 sayılı kararı ile; Kurulun 02/ 10/ 1991 gün ve 2172 sayılı kararıyla uygun bulunan 1/ 5000 ve 1/ 1000 ölçekli Koruma ve Geliştirme Amaçlı İmar

Planında ve plan hükümlerinde değişikler içeren Koruma Amaçlı revizyon nazım imar planının ancak;

-Antik tiyatro çevresinde ve antik tiyatro ile oktagon yapısı arasında önerilen kültür yolunun iptal edilmesine, bu yolun alanda yapılan Arkeolojik kazılar sonunda kazı başkanlığının görüşüyle yeniden değerlendirilmesine;

-Roma Hamamı çevresinde bulunan antik yapılara getirilen çarşı ve restoran kullanımlarının iptal edilmesine, – Plan notlarının 4.maddesinin tarımsal nitelikli alanlarda tarımsal amaçlı yapı yapılabilmesine ilişkin hükümlerin iptal edilmesine, -Plan notlarına ilave edilen hükmün; 1/ 5000 ölçekli nazım, 1/ 1000 ölçekli uygulama koruma amaçlı imar planı ve hükümlerine uygun olarak hazırlanan, Koruma Kurulu uygun görüşü ve Özel Çevre

Koruma Kurumu Başkanlığı onayı alınan mimari uygulama projeleri Belediyesince/Bayındırlık ve

İskan Müdürlüğünce onanıp ruhsat verilmeden uygulamaya geçilemez, olarak düzeltilmesi koşuluyla revizyonunun uygun olduğuna karar verildiği, 35. İzmir II Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu’nun 14/ 01/ 2004 tarih ve 12326 sayılı kararı ile; Denizli İli, Merkez, Pamukkale, 1. Derece Arkeolojik ve 1. Derece Doğal Sit alanının Karahayıt, Pamukkale, Develi ve Yeniköy Köylerine yakın olması nedeniyle halen sürdürülen Mevsimlik Tarımla ilgili tarımsal amaçlı yapı yapılmasına gerek olmadığına, bu amaçla

1991 yılından bu yana herhangi bir başvuru olmadığı ve yapı izni verilmediği, parsellerde yapı

yapılması durumunda görsel olarak olumsuz etki oluşturacağı nedenleriyle ve Kültür ve Tabiat

Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu’nun 05/ 11/ 1999 gün ve 658- 659 sayılı ilke kararları kapsamında 24/ 09/ 2003 gün ve 12013 sayılı kararların geçerli olduğuna karar verildiği,

29 / 3236. Söz konusu kararlara istinaden , 1/ 1000 ölçekli ‘Pamukkale Hierapolis Arkeolojik ve Doğal Sit

Alanı Koruma ve Geliştirme Planı’nın “ Sit Alanı İçindeki Tarım Alanlarında . Mevsimlik Tarımın

Gerektirdiği Su Toplama Havuzu . Barınak . Hayvan Barınağı . Depo vb . Yapılar Yapılabilir .” hükmünün geçersiz olduğu ancak söz konusu hükümlerin yürürlükte olan imar planından, imar planı değişikliği yoluyla çıkarılmadığı, ilgili planın, plan notlarının 4. Bölümünde;

“Orman Alanları’ ile ilgili olarak ‘Orman Alanlarında, 6831 sayılı Orman Kanunda belirtilen ormanların bakımı, korunması, geliştirilmesi ve işletilmesi amaçlı tesisler dışında hiçbir yapı yapılamaz . Bu tür yapılar için ilgili koruma kurulu ve Özel Çevre Koruma Kurumu Başkanlığı ‘ndan görüş alınması zorunludur .” ve “Orman alanların içinde özel mülkiyete konu olan alanlarda (miras yolu ile ifraz hariç) ifraz sonrası elde edilecek her parsel 20.000 n12 ‘den küçük olamaz, bu alanlarda yalnızca 5. Maddede belirtilen nitelikte (nıax . hz 5.0 m. (l kat) nıax . Yapı alanı 50 n12)

tarımsal amaçlı yapılar yapılabilir .” Hükmünün yer aldığı anlaşılmıştır .

37. Nazım İmar Planı Notlarında da belirtildiği üzere; Dünya Bankası ve Kültür Bakanlığı tarafından yürütülen “Türkiye Kültürel Miras Projesi” kapsamındaki plan ve uygulamalara ilişkin 26.02.2001 tarihinde Kültür Bakanlığı’nda yapılan Pamukkale Danışma ve Yönlendirme Kurulu

Toplantısında Pamukkale (Hierapolis) I . Derece Arkeolojik ve Doğal Sit Sınırı içinde kalan Ören

Mahallesi’nin sit alanı dışındaki bir alana taşınmasına karar verildiği, bu bağlamda; Ören

Mahallesi’nin Yeniköy Mahallesi sınırları içinde bulunan tescil harici alana taşınabilmesi için bu alanların hazine adına tescil çalışmalarının yapıldığı, ancak Yeniköy halkının kabul etmemesi nedeniyle diğer tespit harici alanın işlemlerinin yapılarak tapusunun alındığı, fakat bu alanın dere yatağı ve heyelan tehlikesi olması sebebiyle kabul edilmediği, tespit edilmiştir .

38. Dosya kapsamında bilgi ve belgelerin incelenmesinden ve başvuranla yapılan görüşmeler sonucunda; şikayete konu sit alanı üzerinde yaklaşık 110 adet bina bulunduğu, bu yapılara ilişkin envanter çalışması bulunmadığı, Ören Mahallesi’nin l . Derece Doğal ve 2. Derece Arkeolojik sit sınırları içinde kaldığı, bu nedenle yapıların hiçbirinin ruhsatlı olmadığı, yapı cinslerinin ağırlıklı olarak beton, çelik ve ahşap olduğu, yapı türlerinin 50 adet ahır, 82 adet mesken, 33 adet müştemilat,

1 adet camii, 1 adet okul, 1 adet trafo, 1 adet dükkan, 3 adet pansiyon olduğu, mahallede yaklaşık

olarak 400 kişinin yaşadığı, temel geçim kaynağının hayvancılık olduğu, ağaç dikimi yasak olduğu için tarımsal faaliyetlerin kekik, arpa, buğday ekim ve hasadına ilişkin olduğu, ayrıca önceden dikilmiş olan zeytin ağaçlarının da hasatının yapıldığı, köyde bulunan okulda eğitimin olmadığı, mahallede yaşayan çocukların taşımacı sistemle başka mahallelerdeki okula gittiği, alanın, İzmir II

Numaralı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu’nun 02.10.1991 tarih ve 2172 sayılı karan ile onaylanan 1/ 1000 ölçekli Koruma Amaçlı İmar Plan hükümlerine göre kesin inşaat yasağı getirilen alanda bulunduğu, ancak, tescil kararından sonra yapılmış bir çok izinsiz yapı bulunduğu, bunların yıktırılmalarına ilişkin kurul kararlarının olmasına rağmen herhangi bir yıkım işleminin gerçekleştirilemediği, ayrıca müdürlük tarafından tespit edilen 26 adet üzeri trapez sac ile kapatılmış izinsiz hayvan barınağının Aydın Kültür Varlıklarını Koruma Bölge

Kurulu’na bildirildiği, Koruma Kurulu tarafından Denizli Cumhuriyet Başsavcılığı ‘na da suç duyurusunda bulunulduğu anlaşılmıştır .

39. Kültür ve Tabiat varlıklarını koruma hukuku kapsamında alınan kararlar doğrultusunda gerçekleştirilen uygulamalar, kültür ve tabiat varlığı olarak koruma altına alınan değerlerin maliklerinin mülkiyet hakkını doğrudan etkilemekte olup; korunması gerektiği ortaya konulan

30 / 32değerlerin koruma altına alınmasıyla birlikte mülkiyet hakkı doğrudan sona erdirilebileceği gibi,

kısıtlanması yoluna da gidilebilmektedir . Kültür varlığı niteliğinin bulunması, mülkiyet konusu olan değerin, toplum ve insanlık adına koruma altına alınması sonucunu doğurmaktadır . Kültür ve tabiat varlıklarının korunması faaliyetleri sırasında da, maliklerin, bazı kullanımları yasaklanmakta, bazı kullanımlarına ise sınırlı olarak ve belli koşullarda izin verilmesi durumları ortaya çıkmaktadır .(Doç .

Dr . Nusret İlker ÇOLAK, Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Hukuku, On İki Levha

Yayıncılık, İstanbul, Mart- 2011, s.136)

40. Anayasamızda mülkiyet hakkının yalnızca kamu yararı amacıyla ve kanunla sınırlanabileceği düzenlenmiştir . 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu da, tasınmaz kültür ve tabiat varlıklarının korunması amacıyla, mülkiyet hakkını sınırlamaktadır . mülkiyet konusu olan değerde kültür varlığı niteliğinin bulunması ve söz konusu değerin toplum ve insanlık adına koruma altına alınması dikkate alındığında söz konusu sınırlamanın hukuka uygun bulunduğu ancak koruma faaliyeti sırasında maliklerin bazı kullanımlarının yasaklanması, bazı kullanımları için ise sınırlı olarak ve bazı koşullarda izin verilmesi durumları ortaya mülkiyet sahiplerinin kısıtlanmadan doğan hak kayıplarının da karşılanması gerekmektedir .

41. Başvuranın iddiaları, idarenin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, Kurumumuz kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; 1980 yılında sit kararı alınmasından itibaren başlayan süreçte, alana yönelik bilimsel temelli araştırmalardan sonra ilk olarak 2002 yılında arkeolojik sit derecesinin düşürüldüğü ve devamında alana ilişkin olarak yapılan çeşitli bilimsel çalışmaların raporlarında ve en son yapılan Denizli ve Aydın İlleri Doğal Sit

Alanlarının Ekolojik Temelli Bilimsel Araştırma Projesi ve Denizli Valiliği Çevre ve Şehircilik

İl Müdürlüğü personelince hazırlanan 17/ 01/ 2017 tarihli raporda da Ören Mevkiisindeki müdahalelerin Pamukkale Travertenlerini besleyen su havzasını etkilemesinin yüksek derecede muhtemel olduğu, ancak bu etkileşimi net anlamda öğrenebilmek için de detaylı bir bilimsel jeolojik çalışmanın yapılması gerektiğinin belirtildiği, dikkate alındığında bölge halkının ileri zamanda söz konusu yerin sit derecelerinde değişiklik yapılabileceğine yönelik beklentisini canlı tutuğu ve bugüne kadar alınan kararların aksine bölgede yasal olmayan yapılaşmanın da artarak devam ettiği anlaşılmıştır .

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 42. İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan

Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında

Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Denizli Valiliğinden istenilen bilgi ve belgelerin Kurumumuza süresi içinde ve gerekçeli olarak gönderildiği, bu bakımdan kanunlara uygunluk ilkesine uygun davranıldığı, ancak karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, bu ilkeye uyması beklenmektedir .

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

43. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Denizli İdare

31 / 32Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, BAŞVURUNUN KABULÜ ile;

Bölge halkının istekleri de gözetilerek şikayete konu idareler tarafından bir kurul oluşturularak Ören Mahallesinin, Pamukkale Travertenlerini besleyen su havzasını etkileyip etkilemediğine ilişkin bilimsel jeolojik bir çalışmanın yapılmasına ve söz konusu çalışmanın tamamlanmasına müteakip sonucuna göre ve ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde gerekli işlemlerin ivedilikle tesis edilmesi için KÜLTÜR ve TURİZM BAKANLIĞI ve ÇEVRE ve

ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,

bu karar üzerine Kültür ve Turizm Bakanlığı ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Tavsiye Kararının BAŞVURANA, KÜLTÜR ve TURİZM BAKANLIĞI ve ÇEVRE ve

ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞINA tebliğine;

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi