|
ÖZET: Başvuran, % 52 oranında ortopedik engelli bir birey olarak, 2008 yılında sahip olduğu ehliyetini yenilemek için başvurduğunda, Elazığ ve Malatya İl Sağlık Müdürlükleri tarafından “sürücü olamaz” raporu almış ve bu nedenle ehliyeti iptal edilmiştir. Başvuran, bu kararların geri alınarak ehliyetinin verilmesini talep etmiştir.
İlgili mevzuat gereği, sürücü belgesi alabilmek için belirli sağlık şartlarını taşımak zorunludur. Başvuranın engel durumu, sağlık komisyonları tarafından yapılan değerlendirmelerde sürücü olmasına engel teşkil ettiği sonucuna varılmıştır. Bilirkişi raporunda, başvuranın sağlık durumunun araç kullanma yeteneğini olumsuz etkilediği belirtilmiştir. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiş, yapılan işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilmemiştir. Engelli bireylerin hakları gözetilse de, toplum güvenliği açısından sürücü olma yeterliliği uzmanlarca değerlendirilmelidir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/14924-S.22.22853
BAŞVURU NO : 2022/8070
KARAR TARİHİ : 18/11/2022
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : ELAZIĞ İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ
MALATYA İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : “Sürücü olamaz” şeklinde verilen raporlara itiraz hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 06/06/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza gönderilmiş olan şikâyet başvurusunda; adı geçen, % 52 oranında ortopedik engelli bir vatandaş olduğunu, 2008 yılında sahip olduğu ehliyetini yenilemek üzere ilgili kuruma başvuruda bulunduğunu, sevk edildiği Elazığ Fethi Sekin Hastanesi komisyonu tarafından hakkında “sürücü olamaz” şeklinde rapor düzenlediğini, itirazı üzerine sevk edildiği Malatya Eğitim Araştırma Hastanesi komisyonu tarafından da hakkında “sürücü olamaz” kararı verildiğinden ehliyetinin iptal edildiğini ifade etmiş olup, söz konusu kararların geri alınarak ehliyetinin verilmesi için gereğinin yapılmasını talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvurucu tarafından bahse konu talep hakkında, ilk olarak 21.04.2022 tarihinde Kamu Denetçiliği
Kurumuna başvurulduğu, yapılan inceleme sonrasında başvuru hakkında Sağlık Bakanlığı ilgili Genel
Müdürlüklerine 16.05.2022 tarihli ve sayılı “Gönderme Kararı” verilmiştir.
3. Kararımıza istinaden; Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğünün cevabi yazı ve eklerinde özetle; 3.1. 2013 yılında yapılan değişiklik kapsamında “Motorlu Taşıt sürücü Kursları Yönetmeliği” 05/12/2015 tarihinde, “Karayolları Trafik Yönetmeliği” 17/04/2015 tarihinde, “Sürücü Adayları ve Sürücülerde
Aranacak Sağlık Şartları İle Muayenelerine Dair Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” ise 01/01/2016 tarihinde yürürlüğe girdiği, yapılan değişiklik sonrasında daha evvel engelli sağlık kurulu raporlarının düzenlenmesi aşamasında kişinin sürücü olup olamayacağı yönünde değerlendirme yapılarak sürücü olup olamayacağı, özel tertibatlı araç kullanıp kullanamayacağı ve hangi tür tertibat gerektiği
“Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmelik”
hükümlerine göre engelli sağlık kurulu raporlarında belirtilirken mezkûr Yönetmelik değişikliğinden sonra Yönetmeliğin 4’üncü maddesinin sekizinci fıkrası hükmü kapsamında sağlık raporunda belirtilen tanı ile ilgili branş uzmanı/uzmanları ve valilikçe kamu kurum/kuruluşlarından veya ilgili meslek odalarından görevlendirilecek bir makine mühendisinden oluşturulan İl Sağlık Müdürlüğü sürücü komisyonunca özel tertibat kod numarası ile kişinin hangi sınıf sürücü belgesi alabileceğinin belirlendiği, engelli bireylerin engellilik oranlarının ise 20.02.2020 tarihinden itibaren Erişkinler İçin Engellilik
Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik hükümleri kapsamında belirlendiği, 3.2. Dolayısıyla kas iskelet sistemine yönelik 26.09.2006 tarihli ve 206301 sayılı Resmî Gazete’de yayınlanan Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmelik hükümlerinin 2016 yılı değişikliğinde de korunduğu, 2016 yılı sonrası H sınıfı belgesi uygulamasının kaldırıldığı ve 1. grup sürücü belgesi sınıf kodlaması (engelli A/B) ve özel tertibat uygulamasının getirildiği, H sınıfı sürücü belgesine dair önceki mevzuatta yer alan atıfların yeni mevzuatta “1’nci grup” sürücü olarak ele alındığı, ayrıca bir kişinin daha önce sürücü belgesi almasının hayatı boyunca aynı sürücü belgesine sağlık şartları bakımından hak sahibi olduğu sonucunu doğurmadığı, 3.3. Bu kapsamda, sürücü sağlık kurulu raporları incelendiğinde, adı geçenin 22.02.2022 tarihinde
Elazığ nolu Aile Hekimliği Birimi tarafından uzman hekime sevkinin yapıldığı, “cp sekeline bağlı her
2 alt ekstremite ve sol üst ekstremitede deformite yürüyüş bozukluğu” tanısı ile sürücü komisyonuna sevk
edildiği, 31.03.2022 tarihli Elazığ İl Sağlık Müdürlüğü sürücü komisyonunca hakkında “sürücü olamaz” kararı verildiği, bu karara itiraz üzerine 15.04.2022 tarihli Malatya İl Sağlık Müdürlüğü sürücü komisyonu tarafından da hakkında “sürücü olamaz” kararı verildiğinin görüldüğü, 3.4. Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları İle Muayenelerine Dair Yönetmelik’in 4’üncü maddesinin 5’inci fıkrasında “Kişinin, adına düzenlenen rapora itiraz hakkı vardır. Raporlara itiraz usulleri Sağlık Bakanlığınca belirlenir.” denildiği, 30.09.2019 tarihli Makam Olur’u ile aynı tarihte yürürlüğe konulan Sağlık Raporları Usul Ve Esasları Hakkında Yönerge’nin “”Sürücü Raporlarına İtiraz” başlıklı 38’inci maddesi 7’nci fıkrasında ise “Özel tertibatlı motorlu araç kullanması gerekli görülen kişiler için özel tertibat kod numarası ile hangi sınıf sürücü belgesinin alınabileceğine karar veren il/ilçe sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararlarına (Rapor IV. Kısım) itirazlar için; en yakın il sağlık müdürlüğüne kişi sevk edilir. Sevk edilen il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararı ile ilk komisyon kararı aynı yönde ise karar kesinleşir.” hükmü ile komisyon kararlarına itiraz şeklinin açıklandığı, bu sebeple ilk sürücü komisyonu kararı ile itiraz üzerine başvurulan ikinci sürücü komisyon kararı aynı yönde olduğundan bahse konu raporun kesinleşmiş olduğu, Açıklamalarına yer verilmiştir.
4. Akabinde, adı geçenin aynı şikâyet konusu ile yaptığı yeni başvuru üzerine Kurumumuz tarafından sayılı yazısı ile Fırat Üniversitesi Hastanesi Başhekimliği tarafından oluşturulacak bilirkişi heyetince bahse konu kişinin durumu hakkında bilirkişi raporu düzenlenmesi talep edilmiş olup, söz konusu heyet tarafından hazırlanan ve 26.10.2022 tarihinde Kurumumuza iletilen bilirkişi raporunda ise özetle; yapılan muayene sonucunda hastanın bulguları değerlendirildiğinde, spastik paraparezi + sol üst monoparezi düşünüldüğü, Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık
Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmeliğin 9 uncu maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendinde yer alan
“Santral sinir sistemi ile ilgili doğuştan veya sonradan geçirilmiş veya cerrahi girişime bağlı hastalıklarla ortaya çıkan uzuvların parezi ve paralizileri (duyusal, motor, koordinasyon ve denge açısından), araç kullanmasını ve trafik güvenliğini engelleyecek şekilde olanlara sürücü belgesi verilmez.” durumuna uyduğu, bu nedenle yol ve sürüş güvenliğini tehdit edeceği için kişinin sürücü olmasının uygun olmadığı belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 5.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 5.2. “Milletlerarası antlaşmaları uygun bulma” başlıklı 90 ıncı maddesinin dördüncü fıkrasında;“Usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası antlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası antlaşma hükümleri esas alınır.”, 5.3.“Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinde;“Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.
Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılamaz.”, 5.4. “Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenler” başlıklı 61 inci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarında; “Devlet, sakatların korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirleri alır. Yaşlılar, Devletçe korunur, Yaşlılara Devlet yardımı ve sağlanacak diğer haklar ve kolaylıklar kanunla düzenlenir.”, 6. Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmenin; 6.1. “Erişebilirlik” başlığını taşıyan 9 uncu maddesinin birinci fıkrasında; “Taraf Devletler, engellilerin bağımsız yaşamalarının ve toplumun tüm alanlarına tam katılımının sağlanması ve engellilerin diğerleriyle eşit bir şekilde fiziksel çevreye, ulaşıma, bilgi ve iletişim teknolojisi ve sistemi dâhil bilgiye ve iletişime, hem kırsal hem de kentsel bölgelerde halka açık olan veya halka sunulan diğer tesislere ve hizmetlere erişiminin sağlanması için uygun tedbirleri almalıdır. Bu tedbirler erişime yönelik engellerin tespitini ve ortadan kaldırılmasını da içermelidir. Bu tedbirler aşağıda belirtilen yerler ve hizmetler bakımından da geçerlidir: (a) Binalar, yollar, ulaşım araçları ve okullar, evler, sağlık tesisleri ve işyerleri dâhil diğer kapalı ve açık tesisler; (b) Elektronik hizmetler ve acil hizmetler de dâhil olmak üzere, bilgi ve iletişim araçları ve diğer hizmetler.”, 6.2. “Bağımsız Yaşayabilme ve Topluma Dâhil Olma” başlıklı 19 uncu maddesinde; “İşbu
Sözleşmeye Taraf Devletler tüm engellilerin diğer bireylerle eşit koşullar altında toplum içinde yaşama hakkına sahip olduğunu kabul eder ve engellilerin bu haktan eksiksiz yararlanabilmeleri ve topluma tam katılımlarını kolaylaştırmak için gerekli tedbirleri etkin bir şekilde alır. Bu çerçevede aşağıdaki noktalara dikkat edilmelidir…”, 7. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun; 7.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; kamu hizmetlerinin işleyişinde bağımsız ve etkin bir şikâyet mekanizması oluşturmak suretiyle, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve önerilerde bulunmak üzere Kamu Denetçiliği Kurumunu oluşturmaktır.”, 7.2. “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
8. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun; 8.1. “Sürücü adaylarında aranacak şartlar” başlıklı 41 inci maddesinin birinci, ikinci ve üçüncü fıkralarında; “Sürücü belgesi alacakların; a) Yönetmelikte belirlenen yaş ve deneyim şartlarını taşımaları, b) Öğrenim durumu itibarıyla en az ilkokul düzeyinde eğitim almış olmaları, c) İçişleri ve
Sağlık bakanlıklarınca müştereken çıkarılacak yönetmelikte belirlenen sağlık şartlarını taşımaları, d)
Sürücü kurslarında teorik ve uygulamalı eğitimini tamamlayıp sürücü sınavlarını başararak, motorlu taşıt sürücüsü sertifikası almış olmaları, e) Adli sicilinde, 26/09/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza
Kanununun 188, 190 ve 191 inci maddeleri, 21/03/2007 tarihli ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele
Kanununun 4 üncü maddesinin yedinci fıkrası, 10/07/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve
Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanunun 12 nci maddesinin ikinci ve takip eden fıkralarında belirtilen suçlardan hüküm giydiğine dair kayıt bulunmaması, f) Önceden verilmiş aynı sınıf bir başka sürücü belgesinin bulunmaması, g) Başka sınıf sürücü belgesi alabilmek için, daha önce verilmiş ancak geri alınmış olan sürücü belgesinin bu Kanunda öngörülen şartlar yerine getirildiği için sahibine iade edilmiş olması, zorunludur. Sürücüler ile sürücü adaylarının hangi şartlarda ve hangi sınıf sürücü belgesi alabilecekleri ile bunların araç kullanma şartları, kullanılabilecek araçların niteliklerine ve sağlık şartlarına dair usul ve esaslar İçişleri ve Sağlık Bakanlıklarınca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir. Bu maddede aranan şartlardan herhangi biri mevcut olmadan veya hileli yollarla temin edilmiş olduğunun anlaşılması hâlinde, sürücü belgesi vermeye yetkili kurumca iptal edilir. Bu kişilere, bu madde hükümlerine uygun olarak yeniden sürücü sertifikası alınması hâlinde yeniden sürücü belgesi verilir.”, 9. 26/09/2006 tarihli ve 26301 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sürücü Adayları ve Sürücülerde
Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmeliğin; 9.1. “Ruh ve sinir hastalıkları muayenesine ilişkin esaslar” başlıklı 9 uncu maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendinde; “… Sinir Hastalıklarından; a) Santral sinir sistemi ile ilgili doğuştan veya sonradan geçirilmiş veya cerrahi girişime bağlı hastalıklarla ortaya çıkan uzuvların parezi ve paralizileri (duyusal, motor, koordinasyon ve denge açısından), araç kullanmasını ve trafik güvenliğini engelleyecek şekilde olanlara sürücü belgesi verilmez.”, 10. 30/09/2019 tarihinde yürürlüğe konulan Sağlık Raporları Usul ve Esasları Hakkında
Yönergenin; 10.1. “Raporların düzenlenmesine ilişkin açıklamalar” başlıklı 7 nci maddesinin ikinci fıkrasında; “Özel tertibatlı motorlu araç kullanılması gereken durumlarda özel tertibat kodunu ve sürücü belgesi sınıfını belirleme yetkisi il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyona aittir. Bu sebeple ÖTV istisnasına esas işlemlerde kişi adına düzenlenmiş Engellilik Sağlık 4 Sağlık Raporlarına İlişkin Usul ve
Esaslar Kurulu Raporu, sürücü belgesinde veya Sürücü Adayı/Sürücü Sağlık Raporunda (IV. Kısım)
belirtilen tertibat kodları birlikte değerlendirilir. Ancak bu kodların, Engellilik Sağlık Kurulu Raporunda belirtilen engel durumu ile uyumlu olması gerekir. 01/01/2016 tarihinden önce H Sınıfı Sürücü Belgesi sahibi olan kişiler, Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları İle Muayenelerine Dair
Yönetmelik hükümlerine göre yeni Sürücü Adayları ve Sürücü Sağlık Raporu düzenlenmesi amacı ile sağlık hizmet sunucularına yönlendirilir.”, 10.2. “Genel hükümler” başlıklı 11 inci maddesinin ikinci fıkrasında: “Sürücü belgesi sınıfları aşağıdaki şekilde gruplandırılmıştır; a) Birinci grup: M, A1, A2, A, B1, B, BE ve F sınıfları, b) İkinci grup: C1, C1E, C, CE, D1, D1E, D, DE ve G sınıfları.”, 10.3. “Sürücü ve sürücü adayları sağlık raporları üçüncü kısım” başlıklı 15 inci maddesinin beşinci fıkrasında;“Uzman hekim/hekimlerce sürücü/sürücü adayının özel tertibatlı araç kullanmasına karar verilmesi halinde hangi sınıf sürücü belgesi alabileceği ve kod tablosunda belirtilen kodlar yazılmadan
“Komisyona sevk” kutucuğu işaretlenerek il/ilçe sağlık müdürlüğü bünyesinde kurulan komisyona gönderilir.” altıncı fıkrasında: “Sürücü olamaz” kutucuğu işaretlenip sürücü olamaz kararı verilen raporlar, il/ilçe sağlık müdürlüğündeki komisyona sevk edilemez. Bu karara kişilerin itirazı halinde
Yönerge’ nin 38’inci maddesi Sürücü/Sürücü Adayı Raporlarına İtiraz başlığına göre işlem tesis edilir.”, 10.4. “Sürücü ve sürücü adayları sağlık raporları dördüncü kısım” başlıklı 16 ncı maddesinin birinci fıkrasında; “Özel tertibatlı motorlu araç kullanılması gereken durumda il/ilçe sağlık müdürlüğü bünyesinde kurulan komisyon tarafından doldurulacak kısımdır.”, ikinci fıkrasında: “İl sağlık müdürü veya görevlendireceği il sağlık müdürlüğü görevlisinin başkanlığında Ortopedi ve Travmatoloji, Fiziksel
Tıp ve Rehabilitasyon, Nöroloji uzmanları ve valilikçe kamu kurum/kuruluşlarından veya ilgili meslek odalarından görevlendirilecek bir makine mühendisinden oluşan komisyon tarafından belirlenecek özel tertibat kod numarası ile hangi sınıf sürücü belgesi alabileceği aynı sağlık raporunun ilgili bölümüne yazılır. İhtiyaç duyulması halinde komisyona İç Hastalıkları, Ruh Sağlığı Hastalıkları, Kulak Burun
Boğaz uzman hekimleri ve elektrik mühendisi dâhil edilir. Komisyon sürücü/sürücü adayının özel tertibat olmaksızın araç kullanabileceğine veya sürücü olamayacağına karar verebilir. Komisyon aracın tadil
edilmesini müteakip sürücünün aracı kullanıp kullanamadığını kontrol edebilir.”, altıncı fıkrasında:
“Komisyon başvuru olması halinde en az ayda bir kere toplanır. Komisyon kararları oy çokluğu ile alınır. Oy eşitliğinde halinde komisyon başkanının kullandığı oy yönünde çoğunluk sağlanır.”, 10.5. “Sürücü raporlarına itiraz” başlıklı 37 nci maddesinin birinci, ikinci, üçüncü, yedinci ve sekizinci fıkralarında; “Raporlara; adına rapor düzenlenen kişi, velisi, vasisi veya raporu isteyen kurum tarafından itiraz edilebilir. Rapora itiraz, raporun verildiği sağlık hizmet sunucusunun bulunduğu ya da adına rapor düzenlenen kişinin ikametgâhının bulunduğu ilin il sağlık müdürlüğüne yapılır. Aile hekimleri muayene neticesinde sürücülüğe engel hali tespit edilen veya hakkında karar verilemeyen sürücü/sürücü adayını ilgili uzman tabip/tabiplere gönderebilir. Aile hekimlerinin bu kararına itiraz edilemez. Raporun 3’üncü kısmında raporun olumsuz olmasına neden olan uzman hekim/hekimlerin kararlarına itiraz halinde, il sağlık müdürlüğü kişiyi, en yakın ilgili branş/branşlarda üçer uzmanın bulunduğu Yönerge eki Ek-12 Hakem Hastane Listesinde yer alan aynı veya üst roldeki sağlık hizmet sunucusuna sevk eder… İlk sağlık kurulu raporu ile itiraz sonrasında tayin edilen hakem hastanece düzenlenen ikinci sağlık raporu arasında çelişki olması halinde; Ek-13 Bölge Hakem Hastaneler
Listesi’nde yer alan, itiraza konu ilgili branş/branşların eğitim kliniğinin bulunduğu en yakın hastanelerden birine, il sağlık müdürlüğü kanalıyla gönderilir. Bölge hakem hastanesince verilen karar kesin olup kişinin bu karara itiraz hakkı yoktur… Özel tertibatlı motorlu araç kullanması gerekli görülen kişiler için özel tertibat kod numarası ile hangi sınıf sürücü belgesinin alınabileceğine karar veren il/ilçe sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararlarına (Rapor IV. Kısım) itirazlar için; en yakın il sağlık müdürlüğüne kişi sevk edilir. Sevk edilen il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararı ile ilk komisyon kararı aynı yönde ise karar kesinleşir… Kararlar arası çelişki olması halinde, Marmara Bölgesi için İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü, Ege Bölgesinde İzmir İl Sağlık Müdürlüğü, İç
Anadolu Bölgesinde Ankara İl Sağlık Müdürlüğü, Akdeniz Bölgesinde Antalya İl Sağlık Müdürlüğü, Karadeniz Bölgesinde Samsun İl Sağlık Müdürlüğü, Güneydoğu Anadolu Bölgesinde Gaziantep İl Sağlık
Müdürlüğü, Doğu Anadolu Bölgesinde Malatya İl Sağlık Müdürlüğü, hakem olarak tayin edilmiştir.
Hakem tayin edilmiş il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararları kesindir, itiraz edilemez. Bölge hakem il sağlık müdürlüklerine sevkler son komisyon kararının verildiği ilin il sağlık müdürlüğünce yapılır.”, Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
11. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 12. Bahse konu şikâyet başvurusunda özetle; , % 52 oranında ortopedik engelli bir vatandaş olduğunu, 2008 yılında sahip olduğu ehliyetini yenilemek üzere ilgili kuruma başvuruda bulunduğunu, sevk edildiği Elazığ Fethi Sekin Hastanesi komisyonu tarafından hakkında “sürücü olamaz” şeklinde rapor düzenlediğini, itirazı üzerine sevk edildiği Malatya Eğitim Araştırma Hastanesi komisyonu tarafından da hakkında “sürücü olamaz” kararı verildiğinden ehliyetinin iptal edildiğini ifade etmiş olup, söz konusu kararların geri alınarak ehliyetinin verilmesi için gereğinin yapılmasını talep etmiştir.
13. Bilindiği üzere, 01/01/2016 tarihi itibariyle yeni tip sürücü belgesi düzenlenmeye başlanmış olup, 31/12/2024 tarihinde eski tip sürücü belgelerinin geçerlilik süresi sona ereceğinden eski tip sürücü belgelerinin yeni tip sürücü belgeleri ile değiştirilmesi gerekmektedir. Yeni tip sürücü belgelerinin eski tip sürücü belgelerinden farkı ise; uluslararası nitelikte olması, güvenlik unsurlarının uluslararası standartlara uygun olması, süreli olması ve sürücü sınıf sayısının 17 olmasıdır. Ayrıca C1, C1E, C, CE, D1, D1E, D ve DE sınıfı sürücü belgeleri 5 yıl; M, A1, A2, A, B1, B, BE, F ve G sınıfı sürücü belgeleri ise 10 yıl geçerlidir. Sürenin bitimini izleyen tarihten itibaren sürücü belgeleri geçersiz sayılacaktır (https://www.nvi.gov.tr/ssss-surucu-belgesi Erişim Tarihi: 18/01/2022).
14. Anayasamızın 61 inci maddesinde ifade edildiği üzere engellilerin toplum hayatına intibaklarının sağlanması devlet güvencesindedir. Yine BM Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmenin 19 uncu maddesi, sözleşmeye taraf ülkelerin, engellilerin topluma tam katılımını kolaylaştırmak, bağımsız yaşayabilmelerini ve topluma dâhil olabilmelerini sağlamak üzere etkin tedbirler alacağını hüküm altına almıştır.
15. Her ne kadar, engelli bireylerin hak ve özgürlüklerini ilgilendirebilecek yasal, idari ve diğer düzenlemelerde temel hareket noktası; engellilerin hak ve özgürlüklerini güçlendirmek ise de kişinin hak ve özgürlüklerinin sınırı toplum sağlığını ve güvenliğini tehlikeye atmayacak şekilde düzenlenmelidir. Bu bakımdan, kişinin araç kullanma becerisine sahip olup olmadığı, trafikte yer alan diğer araç kullanıcılarını ve yayaların güvenliğini tehlikeye atmayacak şekilde uzman kişilerce değerlendirilmelidir. Bilimsel kriterlere uygun yapılacak değerlendirme sayesinde engelli bireylerin araç kullanmaya yetkin olup olmadığı belirleneceğinden bu durum engellilerin erişim hakkı ve bağımsız yaşama hakkına müdahale anlamına gelmeyecektir (Kamu Denetçiliği Kurumu 2020/3420 sayılı Tavsiye Kararı).
16. Bu kapsamda, başvuranın sahip olduğu engel durumunun sürücü olmaya engel teşkil edip etmeyeceği
Elazığ ve Malatya İl Sağlık Müdürlükleri bünyesinde oluşturulan komisyonlarda görevli konunun uzmanı heyet üyeleri tarafından değerlendirilmiş olup, Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları
İle Muayenelerine Dair Yönetmeliğin ilgili maddeleri gereğince kişinin mevcut engelinin sürücü olmasına engel oluşturduğu kanaatine varılmıştır. Bu noktada, başvuranın daha önce engelli sürücü belgesine sahip olması, yeni tip sürücü belgelerinin verilmesi için gerekli olan şartlar açısından bir daha değerlendirmeye tabi tutulmayacağı veya eski şartlarda sürücü belgesi verilmesi gerektiği şeklinde bir anlama gelmeyeceğinden, mezkur mevzuat hükümlerine göre işlem tesis eden idarenin buradaki işleminin yerinde olduğu sonucuna varılmıştır. Ayrıca, rapora yapılan itiraz sonucunda yürütülen süreçte de mevzuata aykırı bir hususa rastlanılmamıştır.
17. Somut başvuruya ilişkin konunun değerlendirilmesi tıbbi uzmanlık ve teknik bilgi gerektirdiğinden
Kurumumuzun sayılı yazısı ile Fırat Üniversitesi Hastanesi
Başhekimliği tarafından oluşturulacak bilirkişi heyetince bahse konu kişinin durumu hakkında bilirkişi raporu düzenlenmesi talep edilmiş olup, söz konusu heyet tarafından hazırlanan ve 26.10.2022 tarihinde
Kurumumuza iletilen bilirkişi raporunda ise özetle; yapılan muayene sonucunda hastanın bulguları
değerlendirildiğinde, spastik paraparezi + sol üst monoparezi düşünüldüğü, Sürücü Adayları ve
Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmeliğin 9 uncu maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendinde yer alan “Santral sinir sistemi ile ilgili doğuştan veya sonradan geçirilmiş veya cerrahi girişime bağlı hastalıklarla ortaya çıkan uzuvların parezi ve paralizileri (duyusal, motor, koordinasyon ve denge açısından), araç kullanmasını ve trafik güvenliğini engelleyecek şekilde olanlara sürücü belgesi verilmez.” durumuna uyduğu, bu nedenle yol ve sürüş güvenliğini tehdit edeceği için kişinin sürücü olmasının uygun olmadığı belirtilmiştir.
18. Bu kapsamda, ilgili mevzuat hükümleri, idarenin açıklamaları, bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvurucunun, sürücü belgesini yeniletmek amacıyla başvurduğu sağlık hizmeti sunucusu tarafından Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine
Dair Yönetmelik hükümlerince kurulan engelli sürücü komisyonlarınca; sürücü adaylarında aranan nitelikler, tıbbi yeterlilikler, trafik ve kişi güvenliği gibi hususlar dikkate alınarak yapılan değerlendirmeler neticesinde, sürücü adayları ve sürücülerde aranacak sağlık şartlarını taşımadığı gerekçesiyle başvuranla ilgili tesis edilen “sürücü olamaz” şeklindeki komisyon kararlarında ve rapora itiraz sürecinde yapılan işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir. Ayrıca, daha önce benzer taleplerle ilgili olarak Kurumumuza yapılan şikayet başvurularında verilmiş emsal kararlar da (2020/71312 başvuru nolu Ret Kararı, 2021/12060 başvuru nolu Ret Kararı, 2021/14280 başvuru nolu
Ret Kararı, vb.) bulunmaktadır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 19. İyi yönetim ilkelerine 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde kanunlara uygunluk, makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesiilkelerine uygun davrandığı görülmüştür.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
20. 6328 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, görevli ve yetkili idare mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURUCU, SAĞLIK HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ, ELAZIĞ İL SAĞLIK
MÜDÜRLÜĞÜ İLE MALATYA İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi