|
ÖZET: Başvuran, 20/5/2018 tarihli İnşaat Mühendisliği Seviye Tespit Sınavı’nın sorularını ve doğru cevaplarını talep etmiştir. İdare, başvuranın talebinin, 2018 Seviye Tespit Sınavı Kılavuzu’ndaki “Sınav İtiraz İşlemleri” bölümünde belirtilen usullere uygun olmadığını ve sınav sorularının yerinde inceleme ile erişime açık olduğunu belirtmiştir. Anayasa Mahkemesi, 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’na eklenen bir maddenin iptaline karar vermiştir; bu madde, ÖSYM tarafından uygulanan sınavlara ait soru ve cevapların bilgi edinme hakkı kapsamı dışına çıkarılmasını öngörüyordu. Mahkeme, bu düzenlemenin hak arama özgürlüğünü ve bilgi edinme hakkını haksız yere sınırladığını vurgulamıştır.
Sonuç olarak, idarenin sınav sorularına erişim talebini reddetmesi, bilgi edinme hakkına riayet edilerek, belirli bir süre içinde ücretli inceleme imkanı sunması nedeniyle hukuka uygun bulunmuştur. Bu durum, kamu yararı açısından da önem taşımaktadır; zira sınav sorularının paylaşılmaması, soru havuzunun korunmasına yardımcı olmaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 1951-1951 86171061-101.07.05.99-E.
BAŞVURU NO : 2018/9622
KARAR TARİHİ : 25/01/2019
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : 1. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı 2. Anadolu Üniversitesi Rektörlüğü
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın katılmış olduğu 20/5/2018 tarihli İnşaat
Mühendisliği Seviye Tespit Sınav sorularının ve doğru cevaplarının tarafına verilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 27/07/2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran tarihli başvurusunda özetle; 20/5/2018 tarihinde YÖK Başkanlığınca
uygulaması Anadolu Üniversitesi Rektörlüğü Sınav Hizmetleri Birimine yaptırılan, Mühendislik alanındaki, İnşaat Mühendisliği Seviye Tespit Sınavına (STS) katıldığını, sınavdan sonra 4982 sayılı Bilgi Edinme Kanunu uyarınca STS sorularının ve doğru cevaplarının tarafına verilmesini yukarıda zikredilen her iki kurumdan ayrı ayrı talep ettiğini, ancak gerek Anadolu Üniversitesi ve gerekse YÖK Başkanlığı tarafından şahsına bu hususta cevap verilmediğini, idarelerin zımni ret yönündeki işleminin Bilgi Edinme Kanununa ve
Anayasa’nın 74 üncü maddesine aykırı olduğunu belirterek sınav sorularının ve cevap anahtarının tarafına verilmesini talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI 2) Anadolu Üniversitesi
Rektörlüğü konuya ilişkin 10/10/2018 tarih ve … sayılı yazı ve eklerinde özetle; 2.1. Başvuranın konu ile ilgili 23/05/2018 tarihli dilekçesine 29.05.2018 tarihli ve … sayılı yazıyla cevap verildiğini, 2.2. Söz konusu sınavın, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı ile Rektörlükleri arasında düzenlenmiş olan işbirliği protokolü kapsamında düzenlenmiş olduğunu, sınav organizasyonunun ilgili protokoldeki hükümler doğrultusunda gerçekleştirildiğini, söz konusu başvuru hususunda bu aşamada yapılabilecek bir işlem bulunmadığını, 2.3. Gerek söz konusu protokolde gerek Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının www.yok.gov.tr internet adresinde yayımlanan 2018 yılı Seviye Tespit Sınavı Kılavuzunun (ek-2) “Sınav İtiraz
İşlemleri” bölümünde belirtildiği üzere, söz konusu sınav sorularına ve cevap anahtarlarına erişmek isteyen adayların, Bilgi Edinme Hakkı Kanunu hükümlerine göre özel erişim usulünün ve Maliye Bakanlığı Bilgi ve Belgeye Erişim Ücreti Genel Tebliği Bilgi ve Belgeye Erişim
Ücret Tarifesi hükümlerine göre ücretlendirmenin geçerli olması koşuluyla, 21 – 25 Mayıs
2018 tarihleri arasında Anadolu Üniversitesi Sınav Hizmetleri Sisteminden çevrimiçi olarak
erişilen Sınav Sorularına Erişim Talep Formu vasıtasıyla talep edebileceğini, 2.4. Erişim talebinin geçerli olabilmesi için adayların ilgili sistem üzerinden kredi/banka kartı vasıtasıyla sınav sorularına ve cevap anahtarına erişim ücretini (75 TL) ödemesi, söz konusu formu eksiksiz ve doğru şekilde doldurması, onaylaması, çıktısını alması, imzalaması ve ıslak imzalı bu formu, üzerinde belirtilen adrese, ilgili tarih aralığında ulaştırması gerektiğini, belirtilen adrese herhangi bir sebeple zamanında ulaşmayan veya başka kanallardan yapılan erişim taleplerinin dikkate alınmayacağını, 2.5. Belirtilen şekilde ve sürede başvuru yapan adayların, 28.05.2018 tarihinde, Sınav
Sorularına Erişim Talep Formu üzerinde yer alan adres ve saatte, gözetmen eşliğinde, sınav süresinin 1/3’ü oranında süre (50 dk.) boyunca sınav sorularını ve cevap anahtarlarını inceleyebileceğini, özel erişimin münferit ya da belirlenecek sayıdaki ilgiliye aynı salonda gözetmen eşliğinde yapılacağını, adayın, özel erişim sırasında soru numarası ve cevap seçeneği haricinde not alamayacağını, fotoğraf ve video çekemeyeceğini ve inceleme sonunda İnceleme
Tutanağını imzalayacağını, itirazlarını ise yargı mercilerine yapabileceğini, 2.6. Sınav Sorularına erişim tarihinin Anadolu Üniversitesince belirlenmiş olduğunu, ilgili süre içerisinde sınav sorularına erişimi talep etmeyen adayların daha sonraki süreçte bu haktan yararlanamayacaklarını, Sn. …’ın yukarıda ifade edilen usulde herhangi bir başvurusunun birimlerine ulaşmadığını, bu sebeple, sınav sorularına ve cevap anahtarına erişiminin söz konusu olmadığını,
3) Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı konuya ilişkin 27/09/2018 tarih ve … sayılı yazı ve
eklerinde özetle; …’ın 23.05.2018 tarihli dilekçesinin 29.05.2018 tarihinde Kurum kayıtlarına alındığını, ilgiliye 30.05.2018 tarihli yazı ile, 2018 Seviye Tespit Sınavı Kılavuzu “Sınav İtiraz
İşlemleri” bölümü hakkında bilgi verildiğini, Belirtmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4) Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine
başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
5) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5
inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
6) 24/10/2003 tarihli ve 25269 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4982 sayılı Bilgi Edinme
Hakkı Kanunu’nun; 6.1. “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde, anılan Kanunun amacının, demokratik ve şeffaf yönetimin gereği olan eşitlik, tarafsızlık ve açıklık ilkelerine uygun olarak, kişilerin bilgi edinme hakkını kullanmalarına ilişkin esas ve usulleri düzenlemek olduğu, 6.2. “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde, 4982 sayılı Kanunun, kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının faaliyetlerinde uygulanacağı, 6.3. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde, “bilgi”nin, “kurum ve kuruluşların sahip oldukları, kayıtlarda yer alan bu Kanun kapsamındaki her türlü veri”yi; “belge”nin, “kurum ve kuruluşların sahip oldukları bu Kanun kapsamındaki yazılı, basılı veya çoğaltılmış dosya, evrak, kitap, dergi, broşür, etüt, mektup, program, talimat, kroki, plân, film, fotoğraf, teyp ve video kaseti, harita, elektronik ortamda kaydedilen her türlü bilgi, haber ve veri taşıyıcıları”nı, “bilgi veya belgeye erişim”in ise, “istenen bilgi veya belgenin niteliğine göre, kurum ve kuruluşlarca, başvuru sahibine söz konusu bilgi veya belgenin bir kopyasının verilmesini, kopya verilmesinin mümkün olmadığı hâllerde, başvuru sahibini bilgi veya belgenin aslını inceleyerek not almasına veya içeriğini görmesine veya işitmesine izin verilmesi” anlamına geldiği, 6.4. “Bilgi edinme hakkı” başlıklı 4’üncü maddesinde, herkesin bilgi edinme hakkına sahip olduğu, 6.5. “Bilgi verme yükümlülüğü” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında, kurum ve kuruluşların, 4982 sayılı Kanun’da yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere gerekli idarî ve teknik tedbirleri almakla yükümlü oldukları, 6.6. “İstenecek bilgi ve belgelerin niteliği” başlıklı 7’nci maddesinde; bilgi edinme başvurusunun başvurulan kurum ve kuruluşların ellerinde bulunan veya görevleri gereği bulunması gereken bilgi veya belgelere ilişkin olması gerektiği, kurum ve kuruluşların, ayrı veya özel bir çalışma, araştırma, inceleme ya da analiz neticesinde oluşturulabilecek türden bir bilgi veya belge için yapılacak başvurulara olumsuz cevap verebilecekleri, 6.7. “Yayımlanmış ve kamuya açıklanmış bilgi veya belgeler” başlıklı 8’inci maddesinde, kurum ve kuruluşlarca yayımlanmış veya yayın, broşür, ilân ve benzeri yollarla kamuya açıklanmış bilgi veya belgelerin, bilgi edinme başvurularına konu olamayacağı, ancak, yayımlanmış veya kamuya açıklanmış bilgi veya belgelerin ne şekilde, ne zaman ve nerede yayımlandığının veya açıklandığının başvurana bildirileceği, 6.8. “Bilgi ve belgeye erişim” başlıklı 10’uncu maddesinde, kurum ve kuruluşların, başvuru sahibine istenen belgenin onaylı bir kopyasını vereceği, bilgi veya belgenin niteliği gereği kopyasının verilmesinin mümkün olmadığı veya kopya çıkarılmasının aslına zarar vereceği hâllerde, kurum ve kuruluşların, ilgilinin yazılı veya basılı belgeler için, söz konusu belgenin aslını incelemesi ve not alabilmesini sağlayacakları başvurunun yapıldığı kurum ve kuruluşun, erişimine olanak sağladığı bilgi veya belgeler için başvuru sahibinden erişimin gerektirdiği maliyet tutarı kadar bir ücreti bütçeye gelir kaydedilmek üzere tahsil edebileceği, 6.9. “Bilgi veya belgeye erişim süreleri” başlıklı 11’inci maddesinde, kurum ve kuruluşların, başvuru üzerine istenen bilgi veya belgeye erişimi on beş iş günü içinde sağlayacakları hükümleri düzenlenmiş; 6.10. Kanunun, yukarıda da belirtildiği üzere “İstenecek bilgi veya belgenin niteliği” başlıklı 7’nci ve “Yayımlanmış veya kamuya açıklanmış bilgi veya belgeler” başlıklı 8’inci maddesi ile 1528’inci maddelerini ihtiva eden “Bilgi edinme hakkının sınırları” başlıklı 4’üncü Bölümünde ise bilgi edinme hakkına ilişkin istisnalar sıralanmıştır.
7) 27/04/2004 tarihli ve 25445 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Bilgi Edinme Hakkı
Kanunu’nun Uygulanmasına ilişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmelik’in; 7.1. “Bilgi verme yükümlülüğü kapsamında alınacak tedbirler” başlıklı 6’ncı maddesinin birinci fıkrasında, kurum ve kuruluşların, Kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi, Kanunda ve Yönetmelikte belirlenen esas ve usullere göre başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere gerekli idari ve teknik tedbirleri almakla yükümlü olduğu, ikinci fıkrasında ise kurum ve kuruluşların, ellerinde mevcut olan ve bilgi edinme başvurusuna konu olabilecek bütün bilgi veya belgeleri, bilgi edinme hakkının kullanımını kolaylaştıracak şekilde tasnif edecekleri, bu amaçla kurum ve kuruluşların belge kayıt, dosyalama ve arşiv düzeniyle ilgili gerekli idari ve teknik tedbirleri alacakları, 7.2. “Bilgi veya belgelere erişim usulü” başlıklı 19’uncu maddesinin birinci fıkrasında, kurum ve kuruluşlardan belge istenmesi halinde, başvuru sahibine istenen belgenin onaylı bir kopyasının verileceği, ikinci fıkrasında, bilgi veya belgenin niteliği gereği kopyasının verilmesinin mümkün olmadığı veya kopya çıkarılmasının aslına zarar vereceği hallerde, kurum ve kuruluşların, başvuru sahibinin, yazılı veya basılı belgeler için, söz konusu belgenin aslını incelemesi ve not alabilmesini sağlayacakları, bu amaçla, erişimin nasıl, ne zaman ve nerede sağlanacağı ile gerekli görülen diğer hususların, başvuru sahibine erişim süresi içinde bildirileceği, 7.3. “Başvuru ücretleri” başlıklı 22’nci maddesinin birinci fıkrasında, kurum ve kuruluşların, elektronik posta yoluyla erişim sağlananlar dâhil, erişimine olanak sağladıkları bilgi veya belgeler için başvuru sahibinden, bilgi veya belgelere erişimin gerektirdiği inceleme, araştırma, kopyalama, postalama ve diğer maliyet unsurları ile orantılı ölçüde ücret tahsil edebilecekleri, kurum ve kuruluşlarca uygulanacak bilgiye erişim ücret tarifesinin Maliye
Bakanlığınca belirleneceği, ancak erişimine olanak sağlanan bilgi veya belgelerin ilk on sayfalarının kopyaları için, postalama maliyeti dâhil herhangi bir ücret alınmayacağı belirtilmiştir.
8) Birleşmiş Milletler Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesi’nin 19’uncu maddesinde,
herkesin kimsenin müdahalesi olmaksızın istediği düşünceye sahip olma hakkının bulunduğu, herkesin düşüncelerini açıklama hakkına sahip olduğu, bu hakkın, herkesin ülkesel sınırlara bağlı olmaksızın her çeşit bilgiyi veya fikri, sözlü yazılı ya da basılı biçimde, sanat eserleri biçiminde ya da kendi seçeceği herhangi bir başka biçimde araştırma, edinme ve iletme özgürlüğünü de içerdiği, ancak, yasada bu hakların kullanılmasının özel bazı görev ve sorumlulukları da beraberinde getirdiği, dolayısıyla bunlara bazı sınırlamalar konulabileceği, öte yandan bu sınırlamaların yasada öngörülmüş olması ve başkalarının haklarına ve şöhretine saygı bakımından ve ulusal güvenliğin, kamu düzeninin ya da kamu sağlığının ve genel ahlakın korunması bakımından gerekli olmasının zorunlu olduğu belirtilmiştir.
9) Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği Uyarınca
Seviye ve Yeterlik Belirleme Sistemi Kapsamında Yapılan Seviye Tespit Sınavı
Kılavuzunun “Sınav İtiraz İşlemleri” başlıklı 5 inci bölümünde; “Sınav sorularına ve cevap anahtarlarına erişmek isteyen adaylar, Bilgi Edinme Hakkı Kanunu hükümlerine göre özel erişim usulünün ve Maliye Bakanlığı Bilgi ve Belgeye Erişim Ücreti Genel Tebliği Bilgi ve
Belgeye Erişim Ücret Tarifesi hükümlerine göre ücretlendirmenin geçerli olması koşuluyla, 21
– 25 Mayıs 2018 tarihleri arasında Anadolu Üniversitesi Sınav Hizmetleri Sisteminden çevrimiçi olarak erişilen Sınav Sorularına Erişim Talep Formu vasıtasıyla talep edebilecektir.
Erişim talebinin geçerli olabilmesi için adayların ilgili sistem üzerinden kredi/banka kartı vasıtasıyla sınav sorularına ve cevap anahtarına erişim ücretini ödemesi, söz konusu formu eksiksiz ve doğru şekilde doldurması, onaylaması, çıktısını alması, imzalaması ve ıslak imzalı bu formu, üzerinde belirtilen adrese, ilgili tarih aralığında ulaştırması gerekmektedir.
Belirtilen adrese herhangi bir sebeple zamanında ulaşmayan veya başka kanallardan yapılan erişim talepleri dikkate alınmayacaktır. Yukarıda belirtilen şekilde ve sürede başvuru yapan adaylar, 28.05.2018 tarihinde, Sınav Sorularına Erişim Talep Formu üzerinde yer alan adres ve saatte, gözetmen eşliğinde, sınav süresinin 1/3’ü oranında süre (50 dk.) boyunca sınav sorularını ve cevap anahtarlarını inceleyebilecektir. Özel erişimin münferit ya da belirlenecek sayıdaki ilgiliye aynı salonda gözetmen eşliğinde yapılacaktır. Adayın, özel erişim sırasında soru numarası ve cevap seçeneği haricinde not alamayacağı (Örnek: 6, 7c), fotoğraf ve video çekemeyeceği ve inceleme sonunda İnceleme Tutanağını imzalayacağı göz önünde bulundurarak; itirazların ise yargı mercilerine yapılabilecektir. Sınav Sorularına erişim tarihi
Anadolu Üniversitesince belirlenmiş olup ilgili süre içerisinde sınav sorularına erişimi talep etmeyen adaylar daha sonraki süreçte bu haktan yararlanamayacaklardır. Sınav sorularına ve sınav uygulamasına ilişkin itirazlar, 28 Mayıs – 01 Haziran 2018 tarihleri arasında Anadolu
Üniversitesi Sınav Hizmetleri Sisteminden çevrimiçi olarak erişilen Sınav İtiraz Formu vasıtasıyla yapacaklardır. İtirazların geçerli olabilmesi için adayların her bir itiraz türü için ilgili sistem üzerinden kredi/banka kartı vasıtasıyla sınav itiraz ücretini ödemesi, söz konusu formu eksiksiz ve doğru şekilde doldurması, onaylaması, çıktısını alması, imzalaması ve ıslak imzalı bu formu, üzerinde belirtilen adrese, itiraz süresi içinde ulaştırması gerekmektedir.
Belirtilen adrese herhangi bir sebeple zamanında ulaşmayan veya başka kanallardan yapılan itirazlar dikkate alınmayacaktır. Sınav sonucunun yeniden incelenmesini isteyen adaylar, sonuçların Kurulumuz tarafından resmî olarak Genel Ağ üzerinden açıklanmasından itibaren
5 iş günü içinde Anadolu Üniversitesi Sınav Hizmetleri Sisteminden çevrimiçi olarak erişilen
Sınav İtiraz Formu vasıtasıyla yapacaklardır. İtirazların geçerli olabilmesi için adayların ilgili sistem üzerinden kredi/banka kartı vasıtasıyla sınav itiraz ücretini ödemesi, söz konusu formu eksiksiz ve doğru şekilde doldurması, onaylaması, çıktısını alması, imzalaması ve ıslak imzalı bu formu, üzerinde belirtilen adrese itiraz süresi içinde ulaştırması gerekmektedir. Belirtilen adrese herhangi bir sebeple zamanında ulaşmayan veya başka kanallardan yapılan itirazlar dikkate alınmayacaktır. Maliye Bakanlığı Bilgi ve Belgeye Erişim Ücreti Genel Tebliği Bilgi ve
Belgeye Erişim Ücret Tarifesi hükümleri uyarınca araştırma, inceleme ve diğer maliyet unsunlar ile sair giderler; sınav itirazları için KDV dâhil 10 (on) tl, sınav sorularına ve cevap anahtarına erişmek için KDV dâhil 75 (yetmiş beş) tl olarak belirlenmiştir. Sınav itiraz sürelerinde değişiklik olması durumunda, Anadolu Üniversitesi Sınav Hizmetleri Sistemi üzerinden duyuru yapılacaktır.” hükümlerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya
kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına
Uygunluk Yönünden Değerlendirme
11) Başvuran, katılmış olduğu 20/5/2018 tarihli İnşaat Mühendisliği Seviye Tespit Sınav
sorularının ve doğru cevaplarının tarafına verilmesini talep etmektedir.
12) İdare, öncelikle başvuranın 2018 yılı Seviye Tespit Sınavı Kılavuzunun “Sınav İtiraz
İşlemleri” bölümünde belirtilen usullere uygun şekilde talepte bulunmadığını, ayrıca söz konusu sınav sorularının yerinde inceleme sureti ile erişime açık olduğunu, başvurana gönderilmesinin mümkün olmadığını ifade etmektedir.
13) Bilindiği üzere Anayasa Mahkemesi’nin 2014 yılında almış olduğu bir karar ile, 4982
sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun 2’nci maddesine sonradan eklenen “Ölçme, Seçme ve
Yerleştirme Merkezi Başkanlığı tarafından uygulanan sınavlara ait soru ve cevaplar bu
Kanun kapsamı dışındadır” şeklindeki fıkra iptal edilmiştir. Bahse konu karara dair dava dilekçesinde özetle, ÖSYM tarafından uygulanan sınavlara ait soru ve cevapların 4982 sayılı
Bilgi Edinme Hakkı Kanunu kapsamı dışına çıkarılmasının, hak arama hürriyeti ve bilgi edinme haklarını, anayasal bir gerekçeye dayanmadan ve uygulanabilirliği olmayacak şekilde nedensiz, tutarsız ve ölçüsüzce sınırlandırdığı ve demokratik toplum düzeniyle bağdaşmayacak derecede anılan hakların özünü ortadan kaldırdığı, ayrıca bu durumun uluslararası sözleşme hükümleriyle de çeliştiği belirtilerek kuralın, Anayasaya aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Anayasa Mahkemesi söz konusu kararında, dava konusu kuralla Anayasa’nın 74. maddesinde güvence altına alınan bilgi edinme hakkına bir sınırlama getirilerek ÖSYM tarafından uygulanan sınavlara ait soru ve cevaplara ilişkin bilgi edinme imkânının ortadan kaldırıldığına hükmetmiştir. ÖSYM tarafından Mahkemeye sunulan gerekçede, bu düzenlemenin soru havuzu oluşturma ve daha önce sorduğu soruları yeniden sorabilme olanağına sahip olabilmesi amacıyla yapıldığı, sınava giren kişilere sorulan konuların aynı olduğu ve aynı konulara ilişkin sürekli yeni sorular oluşturmanın zor olduğu, bunun zaman içinde sınava giren kişilerin bilgilerini ölçmeye yaramayan soruların sorulmasına neden olduğu, dolayısıyla daha önce sorulan soru ve cevapların kişilere verilmeksizin yeniden sorulabilmesi amacıyla söz konusu düzenlemenin yapıldığı belirtilmektedir. Anayasa
Mahkemesince, konular değişmediği hâlde sürekli yeni sorular oluşturmanın zor olduğu, bu yönüyle soruların ölçme kalitesini düşürmemek amacıyla yeniden sorulmasını sağlamakta kamu yararı bulunduğu kabul edilmekle birlikte; yapılan sınavlara ilişkin olarak kişilerin bilgi sahibi olmasının da son derece önemli olduğu, kişilerin bu soru ve cevapların doğru olarak tespit edilip edilmediğini öğrenme ve buna göre yanlış olarak belirlenen soru ve cevaplara karşı hak arama özgürlüğünü kullanabilmesinde de ciddi bir kamu yararı bulunduğu değerlendirmesi yapılmıştır. Öte yandan anılan kararda, bilgi edinme hakkına riayet edilen bir uygulama çerçevesinde çeşitli tedbirler alınarak veya yöntemler kullanılarak, sorulacak soruların ölçme kalitesini düşürmemenin mümkün bulunduğuna da vurgu yapılmıştır.
14) Anayasa Mahkemesinin Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı tarafından
uygulanan sınavlara ait soru ve cevapların Bilgi Edinme Kanunu kapsamı dışına çıkarılamayacağına dair bu kararının gerekçesinde işaret etmiş olduğu diğer tedbir ve uygulamalar arasında, mezkur Kanunun 10 uncu maddesinde yer verilen ve 6.8. numaralı paragrafta ayrıntılı şekilde değinilen belge aslını inceleme ve not alma gibi alternatiflerin olduğu düşünülmektedir. Somut olayda idare tarafından, başvuranın sınav sorularının ve yanıtlarının tarafına verilmesi yönündeki talebi reddedilirken, söz konusu bilgilere erişim imkanını ortadan kaldırır nitelikte bir uygulama yerine, belirli bir süre içerisinde ücretini ödeyerek inceleme talep edenlere, sınav sorularını ve vermiş oldukları cevapları yerinde inceleme, kendi cevaplarına dair not alma imkanı tanındığı anlaşılmaktadır.
15) Şu halde tartışılması gereken husus, somut olayda talep edilen bilginin niteliği gereği
kopyasının verilmesinin mümkün olup olmadığı veya kopya çıkarılmasının aslına zarar verip vermeyeceğidir. Bilindiği üzere sınav, kişinin belirli bir konu hakkında edindiği bilgiyi ölçmek için kullanılan bir yöntemdir. Belirli bir konuda uzun dönem içerisinde çok sayıda sınav düzenlemesi gereken bir kurumun, sınava giren kişilere sorulan konuların aynı olduğu ve aynı konulara ilişkin sürekli yeni sorular oluşturmanın zor olduğu göz önünde tutulduğunda, soru havuzu oluşturma ve daha önce sorduğu soruları yeniden sorabilme olanağına sahip olma amacıyla, sorduğu soruları kamuoyu ile paylaşmamasında kamu yararı olduğu açıktır. İdare bu suretle daha önce sorulan soru ve cevapların kişilere verilmeksizin yeniden sorulabilmesini ve böylelikle de sürekli yeni soru üretmeye zorlanması nedeniyle, zaman içinde sınava giren kişilerin bilgilerini ölçmeye yaramayan soruların sorulmasını önlemeyi başarabilir. Bir belgenin kopyasının çıkarılmasının aslına vereceği zararın yalnızca fiziksel bir zarar olması düşünülemez. Günümüzde çoğunlukla özel sektörde görülebileceği üzere, pek çok endüstriyel ve ticari bilgi yaygın şekilde korunmaktadır. Bununla birlikte kamu sektörü ile özel sektörün hareket alanlarının kesiştiği pek çok nokta bulunmaktadır. Devlet tarafından kendi kurum ve personeli eliyle yerine getirilen hizmetler olduğu kadar, özel sektöre tarafından devlet nam ve hesabına ifa olunanlar da yaygınlaşmıştır. Keza kamu sektörü ile özel sektörün aynı anda yer aldıkları, birbirleri ile rekabet halinde oldukları sektörler de mevcuttur. Bu itibarla, özel sektör gibi, kamu kurum ve kuruluşlarının da envanterlerinde bulunan ekonomik değere sahip bilgileri, talep eden herkes ile, sınırlama olmaksızın paylaşmaları beklenmemelidir. Anayasa
Mahkemesinin 12 numaralı paragrafta yer verilen kararında işaret ettiği üzere, idarenin kaçınması gereken husus sınavlara ait soru ve cevaplara ilişkin bilgi edinme imkânının ortadan kaldırılmamasıdır. Başvuru konusu olaydaki gibi, bilgi edinme hakkına riayet edilerek, gerekçesi kamuoyu ile paylaşılan sınırlamaların getirilmesinde bir beis olmadığı düşünülmektedir.
16) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, 4982 sayılı Kanun’un 10’uncu
maddesi çerçevesinde, bilgi ve belgeye erişim için kurum ve kuruluşlar tarafından özel erişim usulleri öngörülebileceği, söz konusu Kanun hükmü gereğince, yukarıda da açıklandığı üzere özel güvenlik önlemleri alınmasını gerektiren kamusal sınavlara ait soru kitapçığı ve cevap anahtarı taleplerinin özel bir erişim usulü olan “yerinde inceleme yaptırılmak” suretiyle karşılanabileceği, bu nedenle de istenen belgelerin idare tarafından kişiye gönderilmemesinin hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
17) 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup “makul sürede karar verme” ve
“kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği, Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgelerin süresinde gönderildiği, şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının ve süresinin gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkeye de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının
başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA, ANADOLU ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE ve
YÜKSEKÖĞRETİM KURULU BAŞKANLIĞI’NA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi