|
ÖZET: Bu karar, başvuranın ÖSYM’nin sınav kitapçığı yazı puntosunu tercih etme talebinin reddine ilişkindir. Başvuran, sağlık kurulu raporu olmaksızın sınav kitapçığında punto tercihi yapılmasını istemekte ve dijital ortamda sınav katılımı talep etmektedir. Ancak, ÖSYM’nin mevzuatı gereği, sağlık sorunları olan adayların belirli belgeleri sunması zorunludur. ÖSYM, 6114 sayılı Kanun ve Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi çerçevesinde, sınav süreçlerini düzenleme yetkisine sahiptir ve bu süreçlerin adil bir şekilde yürütülmesi için engelli adayların sağlık durumlarını belgelemelerini istemektedir.
Kararda, ÖSYM’nin kılavuzlarının adaylar için bağlayıcı olduğu ve bu kılavuzlarda belirtilen şartların kabul edildiği vurgulanmıştır. Ayrıca, engelli adaylara yönelik düzenlemelerin mevcut olduğu, ancak başvuranın talebinin bu düzenlemeler çerçevesinde karşılanamadığı belirtilmiştir. Sonuç olarak, başvurunun reddi yönünde bir hukuka aykırılık tespit edilmemiştir. Bu durum, kamu hizmetlerinin sunumunda fırsat eşitliğinin sağlanması açısından önem taşımaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/708-S.22.1107
BAŞVURU NO : 2021/13809
KARAR TARİHİ : 17/01/2022
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ÖLÇME, SEÇME VE YERLEŞTİRME MERKEZİ BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın ÖSYM’nin gerçekleştirdiği sınavlarda sağlık raporu istemeksizin adaylara sınav kitapçığında punto tercih edebilme imkanı verilmesi ve sınavlara ilişkin başka bazı talepleri hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 17/08/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran başvurusunda özetle; ÖSYM’ye sınav kitapçığı yazı puntosunu adayların tercih etme kolaylığı sağlanması hususunda müracaatının olduğunu, ÖSYM’nin uygulanabilirliği son derece kolay olan konuya bürokratik taassupla cevap verdiğini, ÖSYM iletişim merkezine engel durumunu ileterek 14 puntolu sınav kitapçığı tercihinde bulunma isteğini ilettiğinde kendisine sağlık kurulu raporunun form dilekçe ekinde posta ile ulaştırması gerektiği bilgisinin verildiğini, hayatın olağan akışıyla (yaşlanmayla)
orantılı engel durumunun sağlık kurulu raporuyla tespit ettirilmesinin insanlara eziyet ve anayasal hak ihlali olduğunu, sınav kitapçığı harf puntosu tercihi için bu denli zorlayıcı durumların yaşatılmaması gerektiğini, kurumların görevinin vatandaşların işlemlerini kolaylaştırmak olduğunu, adayların sağlık kurulu raporu vs.
belgesine gerek duyulmadan ÖSYM sınav kitapçığı harf-punto tercihinde bulunmalarının sağlanması gerektiğini ayrıca çok uzun cümlelerden oluşan soruların adayları zorladığını ifade ederek kendisi ve kendisi gibi yaş grubu ilerlemiş adayların kendi istekleriyle sınav kitapçığı harf puntosu seçmesini veya dijital ortamda (bilgisayar kitapçığı) sınavlara katılımlarının sağlanmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun bilgi ve belge talebi üzerine, Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığının konuya ilişkin olarak Kurumumuza göndermiş olduğu 14/10/2021 tarih Sayı : 2022/708-S.22.1107 – – yazısı ve eklerinden özetle;
2.1. 15 Temmuz tarihli ve 30479 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 4 numaralı
Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 347. maddesi gereğince Yükseköğretim Kurulu kararlarına ve ilgili mevzuat hükümlerine istinaden başta yükseköğretim kurumlarında lisans, lisansüstü öğrenim görecek adayların puan sıralamasına göre tespiti, yerleştirilmesi ile yükseköğretim kurumlarında atama, yükselmelerde esas alınan sınavlar olmak üzere ulusal ve uluslararası her türlü bilim, yetenek, yabancı dil sınavları ile gerektiğinde yerleştirme işlemlerini yapmak dahil mezkur Kararname, 6114 sayılı Kanun ve ilgili mevzuatla verilen görevleri yerine getirmekle yetkilendirilmiş kamu tüzel kişiliğine sahip bir kamu kurumu olan ÖSYM Başkanlığının, 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 347. maddesinin 2.
fıkrasının (ç) bendi uyarınca “Sınav ölçme, değerlendirme ve yerleştirme işlemlerine yönelik yıllık sınav takvimini belirlemek, kamuoyuna duyurmak ve 6114 sayılı Kanunda ve bu Bölümde belirlenen ilkelere göre yerine getirmek.”, (e) bendi uyarınca “Hizmetin gereklerine uygun ölçme, seçme, değerlendirme ve yerleştirme yöntemlerini belirlemek.”, (i) bendi uyarınca “Görev, yetki ve sorumluluk alanına giren konularda idari düzenlemeler yapmak ve kılavuzlar hazırlamak” hususunda yetkili kılındığı ifade edildiği,
6114 sayılı Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Hizmetleri Hakkında Kanun’un “Tanımlar” kenar
başlıklı 2. maddesi ile 4 sayılı Kararname’nin “Tanımlar” kenar başlıklı 346. maddesinde “kılavuz”; ölçme, seçme ve yerleştirme işlemlerine ilişkin uyulması gereken kurallar, duyurular veya yol gösterici açıklamalardan oluşan, adaylar ile diğer ilgilileri bağlayıcı olan basılı veya elektronik ortamdaki bilgi paketi olarak tanımlandığı, 6114 sayılı Kanun’un “Temel ilkeler” kenar başlıklı 7. maddesinin beşinci fıkrasında sınavlarla ilgili her türlü açıklama, başvuru ve sınav sonuçlarının adaylara duyurulmasının ÖSYM
Başkanlığının internet sayfasında yapılacağı, internet sayfasındaki duyuruların adaylara tebliğ hükmünde olduğunun belirtildiği,
2.2. 12 Mart 2021 tarihinde ÖSYM Başkanlığının internet sayfasında yayımlanan 2021-Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı (ALES) Kılavuzunun; Giriş sayfasında “Bu kılavuz, Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı ile ilgili başvuru, sınav ve sınav sonuçlarının değerlendirilmesi esaslarını belirlemek üzere hazırlanmıştır. Kılavuz sınavla ilgili başvuru, sınav ve sınav sonuçlarının değerlendirilmesi esaslarını kapsamaktadır. Sınava başvuran adaylar, Kılavuzda ve ilgili mevzuatta yer alan düzenlemeleri kabul etmiş sayılırlar.”, “3.1. SINAVIN KAPSAMI” başlıklı maddesinde “Sınavda adaylara sayısal ve sözel testler uygulanacaktır. Sayısal Testi, adayların sayısal ve mantıksal akıl yürütme (muhakeme) becerilerini ölçmeye yönelik 50 sorudan; Sözel Testi, sözel akıl yürütme (muhakeme)
becerilerini ölçmeye yönelik 50 sorudan oluşacaktır. Sorular, belirli yükseköğretim programlarında kazanılan yeterlikleri ve bilgileri ölçmeye yönelik olmayacak, farklı alanlardan gelen yükseköğretim kurumu mezunlarının cevaplayabilecekleri nitelikte olacaktır.”, “4.5. ENGELLİ/SAĞLIK SORUNU
OLAN ADAYLAR VE SAĞLIK DURUMU/ENGEL BİLGİ FORMUNUN DOLDURULMASI” başlıklı maddesinde “Engelli/sağlık sorunu olan adayların “Engelli Salonlarında” sınava alınabilmeleri için bir üniversite veya devlet hastanesinden alacakları; 1) Engelli Sağlık Kurulu Raporu/Çocuklar İçin Özel
Gereksinim Raporu (ÇÖZGER )/Sağlık Kurulu Raporlarının onaylı bir örneğini 2) Sağlık Durumu/Engel
Bilgi Formunu (doldurulmuş olarak) 3) Sağlık/engel durumlarını belirten dilekçelerini 4) Aday Başvuru
Kayıt Bilgilerinin bir fotokopisini başvuru süresi içerisinde ÖSYM’ye ulaştırmaları gerekmektedir. Bir üniversite veya devlet hastanesinden alınmayan raporlar kabul edilmez. Başvurularını bir başvuru merkezinden yapacak engelli/sağlık sorunu olan adaylardan, ÖSYM aday işlemleri sisteminde hiçbir engel
bilgisi bulunmayanların yukarıda belirtilen belgeleri başvuru merkezine giderken yanlarında bulundurmaları ve bu bilgilerin sisteme kaydını sağlamaları gerekmektedir. Bu belgeler, başvuru süresi içerisinde aday tarafından ÖSYM’ye ulaştırılacak, kesinlikle başvuru merkezlerine bırakılmayacaktır.
Sınava başvuran adaylardan engel/sağlık sorunu nedeniyle 2014 yılından itibaren ÖSYM sınavlarına (EKPSS, e-YDS hariç) sağlık raporu ile başvuranların, bu sınava “Engelli Salonunda” alınabilmeleri için başvuru süresi içinde engelli sağlık kurulu raporlarını/sağlık kurulu raporlarını, Merkezimize göndermeleri gerekmektedir.”, “ENGELLİ/SAĞLIK SORUNU OLAN ADAYLARA SINAV
UYGULAMALARI” başlığı altında “GÖRME ENGELİ OLAN ADAYLAR” alt başlığında “Soru kitapçığını kendi okuyabilecek durumda olan görme engelli adaylara, talepleri doğrultusunda 9 veya 14 punto yazı karakterinde yazılmış soru kitapçığı ile işaretleyici yardımı verilir (Aşağıda örneği verilmiştir.).
Soru kitapçığında sorular dâhil yazı boyutu 14 punto olsa da, cevap kâğıdı boyutu standart olduğundan (Bütün adaylara sadece 9 punto cevap kâğıdı verilir.), adayların cevap kâğıdı işaretleme (kodlama)
durumlarını göz ardı etmemeleri gerekmektedir.”, “SAĞLIK DURUMU/ENGEL BİLGİ FORMUNUN
DOLDURULMASINA İLİŞKİN AÇIKLAMALAR” başlığı altında “SORU KİTAPÇIĞI OKUMA
DURUMU” alt başlığında “Bu kısım adayın genel okuyabilme durumunu ifade eder. Görme engelli adaylar soru kitapçıklarının kaç punto olacağını buradaki seçeneklerden birini işaretleyerek belirleyecekler. Ayrıca
“okuyucu istiyor” seçeneğini işaretleyen adayların bu talepleri engel grubuna göre değerlendirilecektir.
Herhangi bir işaretleme yapılmadığı takdirde adayın 9 punto (standart) yazı karakterinde yazılmış soru kitapçığını okuyabildiği varsayılacak ve okuyucu yardımı verilmeyecektir.” düzenlemesi ile sınava başvuran adaylardan 14 punto soru kitapçığı kullanmak isteyenlerin izleyecekleri yolun ne olduğu hususunda 6114 sayılı Kanun’un 7. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca tebliğ hükmünde olmak üzere adaylara gerekli bilgilendirme yapıldığı,
2.3. ÖSYM Başkanlığının halihazırda sadece Elektronik Yabancı Dil Sınavında (e-YDS) görme engeli bulunan adaylara ekran okuyucu/büyüteci programı ile bilgisayar destekli sınav uygulaması yürütülmekte olup ALES sınavının elektronik ortamda yapılmadığı,
2.4. ALES sorularının ise sınav başvuru kılavuzunda ifade edildiği üzere belirli yükseköğretim programlarında kazanılan yeterlikleri ve bilgileri ölçmeye yönelik olmayıp adayların sayısal ve sözel muhakeme becerilerini ölçmeye yönelik farklı alanlardan gelen yükseköğretim kurumu mezunlarının cevaplayabilecekleri nitelikte olduğu,
2.5. ÖSYM Başkanlığınca yapılan sınavlarda, sınavın başvuru kılavuzunda belirtilen usulde başvurmaları kaydıyla ÖSYM Başkanlığınca engelli/sağlık sorunu olan adayların girebileceği uygun fiziki ortam sağlanmakta ve farklı engel gruplarına yönelik sınav düzenlemeleri uygulanmakta olup engelli/sağlık sorunu olan adaylar için fırsat eşitliğini sağlayıcı işlemler tesis edildiği,
2.6. Bu kapsamda engelli/sağlık sorunu olan adayların engel türleri ve dereceleri dikkate alınarak tekli veya çoklu salonlarda sınava alındığı, okuyucu ve işaretleyici desteği verildiği, şekil, grafik, tablo, resim gibi görsel verilerin yer aldığı sorular ile karmaşık ifade içeren sorular sorulmadığı, ek süre uygulaması yapıldığı, büyük puntolu soru kitapçığı verilmekte olduğu ve sağlık sorunları nedeniyle sınav sırasında kullanmaları gereken eşyalarla birlikte sınava girebilmelerinin sağlandığı, başvuranın konuya ilişkin
ÖSYM Başkanlığına ulaşmış bir dilekçesinin de bulunmadığı,
Açıklamalarına yer verildiği görülmektedir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T. C. Anayasası’nın; “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü
eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükümleri düzenlenmiştir.
5. 17/02/2011 tarihli ve 6114 Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Hizmetleri Hakkında Kanun’un;
5.1 “Tanımlar” başlıklı 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde; “Kılavuz: Ölçme, seçme ve
yerleştirme işlemlerine ilişkin uyulması gereken kurallar, duyurular veya yol gösterici açıklamalardan oluşan ve adaylar ile diğer ilgilileri bağlayıcı olan basılı veya elektronik ortamdaki bilgi paketini… ifade eder.” 5.2. “Temel ilkeler” başlıklı 7 nci maddesinde; “ (5) Sınavlarla ilgili her türlü açıklama, başvuru ve sınav sonuçlarının adaylara duyurulması, Başkanlığın internet sayfasında yapılır. İnternet sayfasındaki duyurular adaylara tebliğ hükmündedir.” 6. 15/07/2018 tarihli, 4 Sayılı, Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar İle Diğer
Kurum Ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin ÖSYM ara başlığı altındaki;
6.1.”Tanımlar” başlıklı 346 ncı maddesinde; “(1) Bu Bölümün uygulanmasında; … e) Kılavuz: Ölçme, seçme ve yerleştirme işlemlerine ilişkin uyulması gereken kurallar, duyurular veya yol gösterici açıklamalardan oluşan ve adaylar ile diğer ilgilileri bağlayıcı olan basılı veya elektronik ortamdaki bilgi paketini,… ifade eder.”,
6.2. “Kuruluş, görev ve yetkiler” başlıklı 347 nci maddesinde; “(1) Ölçme, Seçme ve Yerleştirme
Merkezi Başkanlığı, bu Bölüm ve ilgili diğer mevzuatla verilen görevleri yerine getirmek ve yetkileri kullanmak üzere kamu tüzel kişiliğine, idari ve mali özerkliğe sahip, Yükseköğretim Kurulu ile ilgili, merkezi Ankara’da bulunan özel bütçeli bir kuruluştur.
(2) Başkanlığın görev ve yetkileri şunlardır: a) Yükseköğretim Kurulu kararlarına veya ilgili mevzuat hükümlerine istinaden başta yükseköğretim kurumlarında ön lisans, lisans veya lisansüstü öğrenim görecek
adayların puan sıralamasına göre tespiti veya yerleştirilmesi ile yükseköğretim kurumlarında atama veya yükselmelerde esas alınan sınavlar olmak üzere, ulusal ve uluslararası her türlü bilim, yetenek veya yabancı dil sınavları ile gerektiğinde yerleştirme işlemlerini yapmak. … ç) Sınav ölçme, değerlendirme ve yerleştirme işlemlerine yönelik yıllık sınav takvimini belirlemek, kamuoyuna duyurmak ve 6114 sayılı
Kanunda ve bu Bölümde belirlenen ilkelere göre yerine getirmek … ı) Sınav sonuçlarını analiz etmek ve sonuçları kamuoyuna duyurmak; sınav sonuçlarını ilgili kurum veya kuruluşlara basılı veya elektronik ortamda iletmek. i) Görev, yetki ve sorumluluk alanına giren konularda idari düzenlemeler yapmak ve kılavuzlar hazırlamak…”,
7. 2021-Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı (ALES) Kılavuzunun; Giriş sayfasında “Bu kılavuz, Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı ile ilgili başvuru, sınav ve sınav sonuçlarının değerlendirilmesi esaslarını belirlemek üzere hazırlanmıştır. Kılavuz sınavla ilgili başvuru, sınav ve sınav sonuçlarının değerlendirilmesi esaslarını kapsamaktadır. Sınava başvuran adaylar, Kılavuzda ve ilgili mevzuatta yer alan düzenlemeleri kabul etmiş sayılırlar.”, “3.1. SINAVIN KAPSAMI” başlıklı maddesinde “Sınavda adaylara sayısal ve sözel testler uygulanacaktır. Sayısal Testi, adayların sayısal ve mantıksal akıl yürütme (muhakeme) becerilerini ölçmeye yönelik 50 sorudan; Sözel Testi, sözel akıl yürütme (muhakeme) becerilerini ölçmeye yönelik 50 sorudan oluşacaktır. Sorular, belirli yükseköğretim programlarında kazanılan yeterlikleri ve bilgileri ölçmeye yönelik olmayacak, farklı alanlardan gelen yükseköğretim kurumu mezunlarının cevaplayabilecekleri nitelikte olacaktır.”, “4.5.
ENGELLİ/SAĞLIK SORUNU OLAN ADAYLAR VE SAĞLIK DURUMU/ENGEL BİLGİ
FORMUNUN DOLDURULMASI” başlıklı maddesinde “Engelli/sağlık sorunu olan adayların “Engelli
Salonlarında” sınava alınabilmeleri için bir üniversite veya devlet hastanesinden alacakları; 1) Engelli
Sağlık Kurulu Raporu/Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu (ÇÖZGER )/Sağlık Kurulu Raporlarının onaylı bir örneğini 2) Sağlık Durumu/Engel Bilgi Formunu (doldurulmuş olarak) 3) Sağlık/engel durumlarını belirten dilekçelerini 4) Aday Başvuru Kayıt Bilgilerinin bir fotokopisini başvuru süresi içerisinde ÖSYM’ye ulaştırmaları gerekmektedir. Bir üniversite veya devlet hastanesinden alınmayan raporlar kabul edilmez. Başvurularını bir başvuru merkezinden yapacak engelli/sağlık sorunu olan adaylardan, ÖSYM aday işlemleri sisteminde hiçbir engel bilgisi bulunmayanların yukarıda belirtilen belgeleri başvuru merkezine giderken yanlarında bulundurmaları ve bu bilgilerin sisteme kaydını sağlamaları gerekmektedir. Bu belgeler, başvuru süresi içerisinde aday tarafından ÖSYM’ye ulaştırılacak, kesinlikle başvuru merkezlerine bırakılmayacaktır. Sınava başvuran adaylardan engel/sağlık sorunu nedeniyle 2014 yılından itibaren ÖSYM sınavlarına (EKPSS, e-YDS hariç) sağlık raporu ile başvuranların, bu sınava “Engelli Salonunda” alınabilmeleri için başvuru süresi içinde engelli sağlık kurulu raporlarını/sağlık kurulu raporlarını, Merkezimize göndermeleri gerekmektedir.”, “ENGELLİ/SAĞLIK
SORUNU OLAN ADAYLARA SINAV UYGULAMALARI” başlığı altında “GÖRME ENGELİ
OLAN ADAYLAR” alt başlığında; “Soru kitapçığını kendi okuyabilecek durumda olan görme engelli adaylara, talepleri doğrultusunda 9 veya 14 punto yazı karakterinde yazılmış soru kitapçığı ile işaretleyici yardımı verilir (Aşağıda örneği verilmiştir.). Soru kitapçığında sorular dâhil yazı boyutu 14 punto olsa da, cevap kâğıdı boyutu standart olduğundan (Bütün adaylara sadece 9 punto cevap kâğıdı verilir.), adayların cevap kâğıdı işaretleme (kodlama) durumlarını göz ardı etmemeleri gerekmektedir.”, “SAĞLIK
DURUMU/ENGEL BİLGİ FORMUNUN DOLDURULMASINA İLİŞKİN AÇIKLAMALAR”
başlığı altında “SORU KİTAPÇIĞI OKUMA DURUMU” alt başlığında; “Bu kısım adayın genel
okuyabilme durumunu ifade eder. Görme engelli adaylar soru kitapçıklarının kaç punto olacağını buradaki seçeneklerden birini işaretleyerek belirleyecekler. Ayrıca “okuyucu istiyor” seçeneğini işaretleyen adayların bu talepleri engel grubuna göre değerlendirilecektir. Herhangi bir işaretleme yapılmadığı takdirde adayın 9 punto (standart) yazı karakterinde yazılmış soru kitapçığını okuyabildiği varsayılacak ve okuyucu yardımı verilmeyecektir.”
Hüküm ve düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; İdarenin işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9. 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere, başvuran, özetle; ÖSYM’nin adayların sağlık kurulu raporu vs.
belgesine gerek duyulmadan ÖSYM sınav kitapçığı harf-punto tercihinde bulunmalarının sağlanması, kendisi gibi yaş grubu ilerlemiş adayların kendi istekleriyle sınav kitapçığı harf puntosu seçebilmesi veya dijital ortamda (bilgisayar kitapçığı) sınavlara katılımlarının sağlanması ayrıca çok uzun cümlelerden oluşan soruların adaylara sorulmaması talebiyle Kurumumuza başvuruda bulunmuştur.
10. ÖSYM tarafından Kurumumuza gönderilen bilgi ve belgeler ile ilgili mevzuatın incelenmesinden; ÖSYM Başkanlığının, 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ve 6114 sayılı Kanunun ilgili maddeleri uyarınca sınav ölçme, değerlendirme ve yerleştirme işlemlerine yönelik yıllık sınav takvimini belirlemek, kamuoyuna duyurmak ve 6114 sayılı Kanunda ve bu Bölümde belirlenen ilkelere göre yerine getirmek, sınav sonuçlarını analiz etmek ve sonuçları kamuoyuna duyurmak; sınav sonuçlarını ilgili kurum veya kuruluşlara basılı veya elektronik ortamda iletmek, görev, yetki ve sorumluluk alanına giren konularda idari düzenlemeler yapmak ve kılavuzlar hazırlamak hususunda yetkili kılındığı, ÖSYM tarafından çıkarılan
Kılavuzların ölçme, seçme ve yerleştirme işlemlerine ilişkin uyulması gereken kurallar, duyurular veya yol gösterici açıklamalardan oluşan, adaylar ile diğer ilgilileri bağlayıcı olan basılı veya elektronik ortamdaki bilgi paketi olarak tanımlandığı, ilgili her türlü açıklama, başvuru ve sınav sonuçlarının adaylara duyurulmasının ÖSYM Başkanlığının internet sayfasında yapılacağı ve internet sayfasındaki duyuruların adaylara tebliğ hükmünde olduğu, bu itibarla 2021- ALES Kılavuzuna göre sınava başvuran adayların
Kılavuzda ve ilgili mevzuatta yer alan düzenlemeleri kabul etmiş sayılacağı, 6114 sayılı Kanun’un 7.
maddesinin 5. fıkrası gereği sınav ile ilgili olarak ÖSYM Başkanlığının internet sayfasında yapılan açıklama ve duyuruların adaylara tebliğ hükmünde olduğu, bu kapsamda ilgili Kılavuzun incelenmesinden açıklıkla görülebileceği üzere Kılavuzun 3.1. inci maddesinde sınavların nasıl olacağının belirlendiği, bu anlamda söz konusu sınavın sayısal ve mantıksal akıl yürütme (muhakeme) ve sözel akıl yürütme
(muhakeme) becerilerini ölçmeye yönelik sorulardan oluştuğu, 4.5 inci maddesinde sağlık sorunu olan adaylardan hangi belgelerin istendiğinin düzenlendiği, engelli/sağlık sorunu olan adaylara yapılacak sınavlarda görme engeli olan adayların soru kitapçığını kendi okuyabilecek durumda olan görme engelli adaylara, talepleri doğrultusunda 9 veya 14 punto yazı karakterinde yazılmış soru kitapçığı ile işaretleyici yardımı verileceğinin düzenlendiği, yine kılavuzun soru kitapçığı okuma durumunun düzenlendiği kısmında görme engelli adayların soru kitapçıklarının kaç punto olacağını buradaki seçeneklerden birini işaretleyerek belirleyebileceklerinin ve ayrıca “okuyucu istiyor” seçeneğini işaretleyen adayların bu talepleri engel grubuna göre değerlendirileceğinin, herhangi bir işaretleme yapılmadığı takdirde adayın 9 punto (standart) yazı karakterinde yazılmış soru kitapçığını okuyabildiği varsayılacak ve okuyucu yardımı verilmeyeceğinin düzenlendiği anlaşılmıştır.
11. İdarenin açıklamalarından da görülebileceği üzere İdarenin ilgili mevzuat ve kılavuz hükümleri doğrultusunda kendine tanınan yetki çerçevesinde söz konusu sınavları gerçekleştirdiği, başvuranlara ilgili
Kılavuzla tebliğ hükmünde olmak üzere soruların mantıksal akıl yürütme sorularından oluşacağının ve engeli bulunan adayların sağlık sorunlarını gösterir durumlarını belgelendirmelerinin zorunlu olduğunun düzenlendiği, bu kapsamda sınava girişte fırsat eşitliğini sağlamak için engelli bireylerin soru çözmelerini kolaylaştırmak için düzenlemelerin mevcut olup bu kolaylığı ilgili İdarenin sağlamak için sağlık durumlarını belgelemelerinin şart koşulduğu, kuşkusuz eşitlik ilkesi gereği bu imkânlardan faydalanmayı arzu eden engeli bulunan bireyler gibi başvuranın da bir engeli varsa bunu ilgili kılavuzda belirlenen şekilde belgeyle ispatlamasının gerektiği değerlendirilmiştir.
12. Hukuk sistemi kendi içerisinde nimet-külfet dengesine uygun olarak düzenleme ihdas eder. Başvuruya konu idari işlem açısından bu husus somutlaştırılacak olur ise ilgili idarenin sunduğu hizmetleri ulaştırmada engeli bulunan adayların fırsat eşitliğini sağlamak için çeşitli külfetlere katlanması (standardın dışında kitapçık basması/okuyucu/işaretleyici yardımcısı vermesi vs) ve bu bağlamda eğitim hakkına ulaşımı kolaylaştırıcı adımlar atmak için uygulamalar ihdas etmesi bu hizmetten faydalanmak isteyen bireyin de dengeyi aşmamak koşuluyla o hizmetten faydalanmak için belli bir davranışa/sorumluluğa(külfete)
katlanmasını gerektirebilir. Bu anlamda İdarenin engel durumunu gösterir usulüne uygun olarak düzenlenmiş olan raporları adaylardan istemesi idarenin sunduğu hizmetten faydalanmak isteyen bireyin yerine getirmesi gereken bir sorumluluk veya gereklilik olarak nimet-külfet dengesine aykırılık teşkil etmeyecektir.
13. Başvuranın görme engeli/güçlüğü/bozukluğu olan adaylara dijital ortamda (bilgisayar kitapçığı)
sınavlara katılımlarının sağlanması talebine ilişkin olarak ise; Elektronik Yabancı Dil Sınavında (e-YDS)
görme engeli bulunan adaylara ekran okuyucu/büyüteci programı ile bilgisayar destekli sınav uygulaması yürütüldüğü ancak ALES sınavının şu anda elektronik ortamda yapılmaması nedeniyle görme engeli bulunan adaylara da bu yönde bir uygulamanın yapılamadığı anlaşılmıştır.
14. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın talebinin ilgili İdarece reddedilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
15. İyi yönetim ilkelerine, 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi
Yönetim İlkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurulara ilişkin İdareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içerisinde ve gerekçeli bir şekilde Kurumumuza gönderildiği; İdarenin kanunlara uygunluk, hesap verilebilirlik, makul sürede ve gerekçeli karar verme ve kararın gerekçeli olarak bildirilmesi ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı tespit edilmiş olup, İdarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
16. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın Başvurana, ÖLÇME, SEÇME ve YERLEŞTİRME MERKEZİ
BAŞKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi