ÖSYM’nin sınav kurallarına uyulmaması durumunda sınavı geçersiz sayma yetkisi hangi hukuki temellere dayanır (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 9196-9196 |sayi|86171061-101.07.05.99-E.86171061-101.07.05.99-E.

BAŞVURU NO : 2017/2732 2017/ 2732

KARAR TARİHİ : 10/08/2017 |tarih|

RET KARARI

BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :

BAŞVURUYA KONU İDARE : Ölçme, Seçme ve Yerleştirme

Merkezi(ÖSYM) Başkanlığı

BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın sınav kurallarına uymadığı gerekçesiyle ÖSYM tarafından tesis edilen

Kamu Personeli Seçme Sınavının geçersiz sayılması işleminin geri alınması talebi hakkındadır .

BAŞVURU TARİHİ : 24/03/2017 24.3.2017

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran; 2016 Kamu Personeli Seçme Sınavına (KPSS/Ortaöğretim) girdiğini, salon görevlilerinin sınav kurallarını hatırlatmadıklarını, KPSS Kılavuzunda belirtilen “Sınav süresi başlamadan soruları okumaya başlamaları, sınav süresi bittiği halde soruları okumaya ve cevap kağıdında işaretleme yapmaya devam etmeleri yasaktır . Bu yasaklara uymadığı saptanan adayların sınavları geçersiz sayılacaktır” kuralına uymama gerekçesiyle sınavının geçersiz sayıldığını, salon görevlilerince süre konusunda uyarı yapılmadığını iddia ve ifade ederek sınavının geçersiz sayılması işleminin geri alınmasını talep etmektedir .

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Başvuruya konu iddialar hakkında bilgi-belge talebimize istinaden, ÖSYM Başkanlığı’ndan gelen 31/ 05/ 2017 tarihli ve sayılı, cevabi yazı ve eklerinde özetle; 2.1. Konuyla ilgili olarak yapılan araştırma sonucu, adayın girdiği No’lu sınav salonunda kamera düzeneğinin olmadığı, söz konusu adayın sınav görevlilerinin “ sınav bitmiştir” uyarısından sonra kitapçığını kapatmayarak sınava devam ettiği salon sınav tutanağı ile tespit edildiği,

1 / 62.2. Merkezin görev, yetki ve sorumluluklarının, 17/ 02/ 2011 tarihinde kabul edilen ve 03/ 03/ 2011

tarihli ve 27863 savılı Resmi Gazetede yayımlanan 6114 sayılı Ölçme, Seçme ve Yerleştirme

Merkezi Başkanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunda belirtildiği, Kanunun; “Tanımlar ’’ kenar başlıklı 2’nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde, “Kılavuzun; “Ölçme, seçme ve yerleştirme işlemlerine ilişkin uyulması gereken kurallar, duyurular veya yol gösterici açıklamalardan oluşan ve adaylar ile diğer ilgilileri bağlayıcı olan basılı veya elektronik ortamdaki bilgi paketini ifade eder” şeklinde tanımlandığı, “Temel ilkeler” kenar başlıklı 7’nci maddesinin beşinci fıkrasında, “Sınavlarla ilgili her türlü açıklama, başvuru ve sınav sonuçlarının adaylara duyurulması, Başkanlığın internet sayfasında yapılır . İnternet sayfasındaki duyurular adaylara tebliğ hükmündedir .” hükmü, “Sınav güvenliği” başlıklı 9. maddesinin beşinci fıkrasında, “Sınav sırasında veya sınavdan sonra incelenen tutanaklar, kamera ses ve görüntüleri, telefon kayıtları, ihbarlar veya başka yollarla bu Kanun ve sınav kurallarının düzenlendiği yönetmelik veya kılavuz esaslarına aykırılık teşkil eden davranışlarının tespit edilmesi hâlinde adayın sınavı geçersiz sayılır, bu sınav veya yerleştirmeyle kendisine sağlanan haklar geri alınır .” hükmünün yer aldığı, Merkezin, Kanunun 7’nci maddesinin birinci fıkrasında öngörüldüğü üzere, “Sınav, Ölçme, değerlendirme ve yerleştirme işlemlerini, güvenilirlik, gizlilik, tarafsızlık, bilimsellik ilkeleri çerçevesinde ve adaylara fırsat eşitliği sağlayacak biçimde” yerine getirmekte ve sınav kurallarını adaylara eşit bir şekilde uygulamakta olduğu, 2.3. KPSS’nin, 2016 Ortaöğretim Önlisans Kılavuzunun “3.4. SINAVDA UYULMASI GEREKEN

KURALLAR?” başlığı altında, “Sınav süresince adayların uyacağı kurallar ile aynı Kılavuzun “3.7.

SINAVIN GEÇERLİ SAYILMASI NELERE BAĞLIDIR?” başlığı altındaki, “Bir adayın sınavının geçerli sayılarak cevap kâğıdının değerlendirilmesi için adayın uyması gereken kurallara göre uygulandığı, 2.4. ’in sınav görevlilerinin “ sınav bitmiştir” uyarısından sonra kitapçığını kapatmayarak sınava devam ettiği salon sınav tutanağı ile tespit edildiği, cevap kâğıdını sınav süresi bittiği halde işaretlemeye devam ederek kurallara uygun teslim etmediği tespit edildiğinden, yukarıda yer alan mevzuat hükümleri ve Kılavuz kuralları uyarınca ÖSYM Yönetim Kurulunun 07/ 12/ 2016 tarihli ve 2016/ 23.18 sayılı kararıyla sınavının geçersiz sayıldığı açıklamalarına ,

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi;

“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi

Başkanlığı’na bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .”, 3.2. “Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması” başlıklı 13 üncü maddesi; “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir . Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz .”, 3.3. “IV. Kamu Hizmetlerine Girme Hakkı” ana başlığı altında düzenlenen “A. Hizmete

2 / 6Girme” başlıklı 70 inci maddesinde, “Her Türk, kamu hizmetlerine girme hakkına sahiptir .

Hizmete alınmada, görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayırım gözetilemez .” hükmü yer almaktadır .

4. Birleşmiş Milletler Kişisel ve Siyasal Haklar Uluslararası Sözleşmesinin “Siyasal Haklar” başlıklı 25 inci maddesinin c bendinde , herkesin genel eşitlik ilkesine uygun olarak ülkesinde kamu hizmetlerine ayrımcılık yasağı ve makul olmayan sınırlamalara tabi tutulmaksızın girme hakkına sahip olması gerektiği belirtilmiştir .

5. 17/ 02/ 2011 tarihli ve 6114 Sayılı Ölçme Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı Teşkilat ve

Görevleri Hakkında Kanunun; 5.1. “Amaç” başlıklı 1’inci maddesi, “Bu Kanunun amacı, Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi

Başkanlığının teşkilat, görev ve yetkileri ile Başkanlık tarafından yapılacak her türlü sınav ve yerleştirmeler ve bu sınavlarda görev alanların yetki ve sorumluluklarına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir .” 5.2. “Tanımlar” başlıklı 2’nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi, “Kılavuz : Ölçme, seçme ve yerleştirme işlemlerine ilişkin uyulması gereken kurallar, duyurular veya yol gösterici açıklamalardan oluşan ve adaylar ile diğer ilgilileri bağlayıcı olan basılı veya elektronik ortamdaki bilgi paketini ifade eder .” hükmü, 5.3. “Kuruluş, görev ve yetkiler” başlıklı 3’üncü maddesinin ikinci fıkrasının (ğ) bendi, “Gerekli hâllerde sınavları ertelemek kısmen veya tamamen iptal etmek, adayların işlemlerini geçersiz saymak .”, (i) bendinde, “Görev, yetki ve sorumluluk alanına giren konularda idari düzenlemeler yapmak ve kılavuzlar hazırlamak” hükmü, 5.4. “Başkan, Başkan Yardımcıları ve Yönetim Kurulu” başlıklı 4’üncü maddesinin on birinci fıkrasının (d) bendi, “d) Gerekli hâllerde sınavların kısmen veya tamamen iptaline, ertelenmesine, adayların eşdeğer sınavlara alınmasına veya aday işlemlerinin geçersiz sayılmasına ve sorumlular hakkında gerekli işlemlerin başlatılmasına karar vermek” hükmü, 5.5. “Temel ilkeler” kenar başlıklı 7’nci maddesinin beşinci fıkrası , “Sınavlarla ilgili her türlü açıklama, başvuru ve sınav sonuçlarının adaylara duyurulması, Başkanlığın internet sayfasında yapılır, İnternet sayfasındaki duyurular adaylara tebliğ hükmündedir,” hükmü, 5.6. “Sınav güvenliği” başlıklı 9’uncu maddesinin beşinci fıkrası, “Sınav sırasında veya sınavdan sonra incelenen tutanaklar, kamera ses ve görüntüleri, telefon kayıtlan, ihbarlar veya başka yollarla bu Kanun ve sınav kurallarının düzenlendiği yönetmelik veya kılavuz esaslarına aykırılık teşkil eden davranışlarının tespit edilmesi hâlinde adayın sınavı geçersiz sayılır, bu sınav veya yerleştirmeyle kendisine sağlanan haklar geri alınır…” hükmü, bulunmaktadır .

6. 2016 KPSS Ortaöğretim Önlisans Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Sistemi (ÖSYS)

Kılavuzunun; 6.1. “3.4. SINAVDA UYULMASI GEREKEN KURALLAR?” başlığı altında, “Sınav süresince adayların;

3 / 6- …

– Sınav süresi bittiği halde soruları okumaya ve cevap kâğıdında işaretleme yapmaya devam etmeleri, – …

yasaktır . Bu yasaklara uymadığı saptanan adayların sınavları geçersiz sayılacaktır . Sınav kurallarına uymak adayın temel görevidir . Kurallara aykırı davranışta bulunan adayların sınava devam etmelerine izin verilmeyecektir . Ancak, sınav görevlileri diğer adayların dikkatlerini dağıtmamak, zaman kaybetmelerine yol açmamak açısından gerekli görürse kural dışı davranışlarda bulunanlara uyarıda bulunmayabileceklerdir . Uyarılmış olsun veya olmasın, kurallara aykırı davranışta bulunan adayların kimlikleri ve kusurları sınav görevlilerince sınav tutanağına veya görevlilerin raporlarına açıkça yazılacak ve bu adayların sınav sonuçları, geçersiz sayılacaktır .” kuralı, 6.2. “3.7. SINAVIN GEÇERLİ SAYILMASI NELERE BAĞLIDIR?” başlıklı maddesinde, “Bir adayın sınavının geçerli savılarak cevap kâğıdının değerlendirilmesi için adayın;

– Salonda sınav kurallarına ve sınav görevlilerinin uyarılarına uyması, ve diğer sınav kurallarına uymasının zorunlu olduğu, bu kurallara uymayan adayların sınavları iptal edilecektir . Belgeleri eksik veya geçersiz olduğu hâlde salon görevlileri tarafından yanlışlıkla sınava alınan veya sınav kurallarına uymadıkları hâlde sınav düzenini bozmamak için salondan çıkarılmayarak sınava devam ettirilen adayların sınavları, sınav tutanakları ve kamera kayıtları incelenerek geçersiz sayılır . Sınav tutanaklarında herhangi bir kayıt veya tespit olmaması, kamera kayıtlarının incelenmesi neticesi tespit edilen kural dışı davranışlar sebebiyle adayın sınavının geçersiz sayılmasına engel teşkil etmez . Sınav görevlilerinin kusur veya ihmali söz konusu olduğunda kamera kayıtları esas alınır .

Kusur veya ihmali bulunan sınav görevlileri hakkında ilgili mevzuat doğrultusunda ayrıca işlem yapılır .” kuralı

Bulunmaktadır .

IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

7. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Ölçme Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı tarafından yürütülen işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi ” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. 1 numaralı paragrafta ifade edildiği üzere, Başvuran; 2016 Kamu Personeli Seçme Sınavına (KPSS/Ortaöğretim) girdiğini, salon görevlilerinin sınav kurallarını hatırlatmadıklarını, KPSS

Kılavuzunda belirtilen “Sınav süresi başlamadan soruları okumaya başlamaları, sınav süresi bittiği halde soruları okumaya ve cevap kağıdında işaretleme yapmaya devam etmeleri yasaktır . Bu yasaklara uymadığı saptanan adayların sınavları geçersiz sayılacaktır” kuralına uymama gerekçesiyle sınavının geçersiz sayıldığını, salon görevlilerince süre konusunda uyarı yapılmadığını iddia ve ifade

4 / 6ederek sınavının geçersiz sayılması işleminin geri alınmasını talebi ile Kurumumuza başvuruda

bulunmuştur .

9. Başvuruya konu olan isimli adayın sınavının geçersiz sayılması işleminde; 6114

Sayılı Kanunun 3’üncü maddesi gereğince ÖSYM’nin söz konusu sınavla ilgili düzenlemeler yapma ve adaylar ve diğer ilgililer için bağlayıcı olan sınav kılavuzu hazırlama yetkisinin olduğu, yine aynı

Kanunun 4’üncü maddesi gereğince sınav sorularının hazırlanması, sınavın yürütülmesi ve adaylar hakkında işlem yapma gibi görevlerinin bir sonucu olarak, adayların sınavlarını iptal etme veya geçersiz sayma yetkisine haiz olduğu, 2016-Kamu Personeli Seçme Sınavına (KPSS

/Ortaöğretim-Önlisans) Kılavuzunun 3.4. numaralı başlığı altında adayların sınav esnasında uyması gereken kurallara ve sınav süresi bittiği halde soruları okumaya ve cevap kâğıdında işaretleme yapmaya devam etmeleri durumunda sınavın geçersiz sayılacağı, buna göre ’in sınav süresi bittiği halde cevap kâğıdında işaretleme yapmaya devam ettiğinin salon sınav tutanağı ile tespit edildiği ve sınav süresi bittikten sonra okuma ve işaretleme yaptığı, dolayısıyla sınav kurallarına uymadığı belirlendiğinden, ÖSYM Yönetim Kurulunun 07/ 12/ 2016 tarihli ve 201/ 23.18 sayılı kararıyla sınavının geçersiz sayıldığı tespit edilmiştir .

10. Somut olayda idare, en az iki sınav görevlisinin bulunduğu, sınava giren adayların eylemlerinin somut olarak tespitinin mümkün olduğu bir ortamda, sınav süresi bittiği halde adayın soruları okumaya ve cevap kâğıdında işaretleme yapmaya devam ettiğini tespit etmesi durumunda, sınav kurallarını adaylara eşit bir şekilde uygulamanın ve süresi içerisinde sınavı bitirip cevap kâğıdını teslim etmiş olan tüm adayların haklarını korumanın bir sonucu olarak, süreyi fazla kullanan adayın sınavını geçersiz saymaktadır . Bu açıdan, uygulamanın idarenin göz önünde bulundurması gereken

“gereklilik” ilkesine uygun olduğu değerlendirilmiştir .

11. Somut olayda, başvuranın sınav süresi bittiği halde cevap kâğıdında işaretleme yapmaya devam ettiği ve adayın sınav süresi bittikten sonra okuma ve işaretleme yaptığı gerekçesiyle sınavı geçersiz sayılmıştır . Bundan dolayı, ÖSYM tarafından yapılan idari işlemde kullanılan araçlar ile gerçekleştirilmek istenen amaç arasında makul bir denge kurularak, sınav kurallarının tüm adaylara eşit şekilde uygulanmasını sağlamak ve haksız rekabete yol açmamak amacıyla ilgili adayın sınavını geçersiz saymış olmasının “orantılılık” ilkesine uygun olduğu düşünülmektedir .

12. Yukarıdan bu yana anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, yargı kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; ÖSYM

Başkanlığının 6114 sayılı Kanun ile verilen görev, yetki ve sorumluluklara dayanarak, sınav süresi bittiği halde soruları okumaya ve cevap kâğıdında işaretleme yapmaya devam ederek sınav kurallarına aykırı davranması sebebiyle başvuran adayın sınavının geçersiz sayılmasında hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir .

B. İyi Yönetişim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 135. İyi yönetim ilkelerine, 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında

Yönetmeliğin “İyi Yönetim İlkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurunun inceleme ve araştırması kapsamında

Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin İdare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak

5 / 6Kurumumuza gönderildiği, böylece “kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme”

ilkelerine uygun davranıldığı; İdarenin, başvurucuya verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı, anlaşılmış olup; idarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir .

V. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT

146. 14/ 06/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17’nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre, Kamu Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu

Kanununun 21 inci maddesinin birincisi fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ edildiği tarihten itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .

VI. KARAR

Açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN REDDİNE;

Bu kararın Başvuruna ve Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi(ÖSYM) Başkanlığına tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince Karar Verildi .

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi