|
ÖZET: Bu karar, başvuranın ÖSYM tarafından gerçekleştirilen 14/11/2020 tarihli Elektronik Yabancı Dil Sınavı (e-YDS) için sınav soru ve cevaplarının paylaşılmasını talep etmesi üzerine verilmiştir. ÖSYM’nin sınav güvenliği ve gizliliği ile ilgili mevzuatına dayanarak, sınav sorularının yalnızca %10’unun yayımlanabileceği ve diğer soruların paylaşılmayacağı belirtilmiştir. Ancak, başvuranın sınav soruları ve cevaplarına erişim talebinin reddedilmesi, bilgi edinme hakkının ihlali olarak değerlendirilmiştir.
ÖSYM’nin, sınav soru ve cevaplarının paylaşımında takdir yetkisi bulunduğu, ancak bu durumun, adayların sınav sonuçlarına itiraz etme haklarını kısıtlamaması gerektiği vurgulanmıştır. Başvuranın ve diğer adayların, kendi sınav soru ve cevaplarına erişimlerinin engellenmesi, bilgi edinme hakkının ihlali olarak kabul edilmiştir. Bu nedenle, başvuranın talebinin kabul edilmesi ve e-YDS sınavına katılan adayların kendi sorularına erişimlerinin sağlanması gerektiği sonucuna varılmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/7983-S.21.12802
BAŞVURU NO : 2020/101730
KARAR TARİHİ : 25/05/2021
TAVSİYE KARARI
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : ÖLÇME, SEÇME VE YERLEŞTİRME MERKEZİ BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın katıldığı Elektronik Yabancı Dil Sınavında(e-YDS)
işaretlemiş olduğu sınav soru ve cevaplarının erişimine açılması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 30/11/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran başvurusunda özetle; ÖSYM tarafından gerçekleştirilen 14/11/2020 tarihli e-YDS sınavına katıldığını, ÖSYM tarafından sınav soruları katılımcılarla paylaşılmayınca 19/11/2020 tarihinde CİMER aracılığıyla başvuruda bulunduğunu, ÖSYM’nin ilgili kanunu gerekçe göstererek sınav sorularının paylaşılmayacağını belirterek talebini reddettiğini ancak ÖSYM’nin bu gerekçesinin hukuka aykırı olduğunu, zira yapılan sınav sonrasında katılımcıların hangi soruları neden yanlış yaptığını görebilmeleri ve sorularda hata olup olmadığını denetleyebilmelerinin gerektiğini, ÖSYM’nin hatalı soru sorma ihtimaline karşı soruları detaylı inceleyip iptale ilişkin kanun yoluna başvurabilmelerinin önünün kapatıldığını, sınav soruları ve cevaplarının katılımcılar açısından bir kişisel veri niteliğinde olduğu dikkate alındığında ÖSYM katılımcılarının kişisel verilerinin kendileri ile paylaşılmamasının hukuka aykırı olduğunu ifade ederek şeffaf, denetlenebilir bir sınav yapılabilmesi için gerekli önlemlerin alınmasını ve
ÖSYM’nin başta 14/11/2020 tarihli e-YDS olmak üzere sınavlardaki soru ve cevapların sınav katılımcılarıyla paylaşılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun bilgi ve belge talebi üzerine, Ölçme Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı
Hukuk Müşavirliği’nin konuya ilişkin olarak Kurumumuza göndermiş olduğu 13/01/2021 tarih Sayı : 2021/7983-S.21.12802 yazısı ve eklerinden özetle;
2.1. 15 Temmuz tarihli ve 30479 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 4 numaralı
Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 347. maddesi gereğince Yükseköğretim Kurulu kararlarına, ilgili mevzuat hükümlerine istinaden başta yükseköğretim kurumlarında lisans, lisansüstü öğrenim görecek adayların puan sıralamasına göre tespiti, yerleştirilmesi ile yükseköğretim kurumlarında atama, yükselmelerde esas alınan sınavlar olmak üzere ulusal ve uluslararası her türlü bilim, yetenek, yabancı dil sınavları ile gerektiğinde yerleştirme işlemlerini yapmak dahil mezkur Kararname, 6114 sayılı Kanun ve ilgili mevzuatla verilen görevleri yerine getirmekle yetkilendirilmiş kamu tüzel kişiliğine, idari ve mali özerkliğe sahip bir kamu kurumu olan ÖSYM Başkanlığının, 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 347. maddesinin 2. fıkrasının (b) bendi uyarınca “İlgili mevzuat hükümleri uyarınca kamu kurum ve kuruluşlarının kadro ve pozisyonlarında görev almaya veya görevde yükselmeye yönelik sınavları ve gerektiğinde yerleştirme işlemlerini ilgili kurumun talebine bağlı olarak yapmak.”, (i) bendi uyarınca
“Görev, yetki ve sorumluluk alanına giren konularda idari düzenlemeler yapmak ve kılavuzlar hazırlamak” hususunda yetkili kılındığı açıkça ifade edildiği,
2.2. 6114 sayılı Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Hizmetleri Hakkında Kanun’un “Tanımlar” kenar başlıklı 2. maddesi ile 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin “Tanımlar” kenar başlıklı 346.
maddesinde “kılavuz”; ölçme, seçme ve yerleştirme işlemlerine ilişkin uyulması gereken kurallar, duyurular veya yol gösterici açıklamalardan oluşan, adaylar ile diğer ilgilileri bağlayıcı olan basılı veya elektronik ortamdaki bilgi paketi olarak tanımlanmış, 6114 sayılı Kanun’un “Temel ilkeler” kenar başlıklı 7.
maddesinin beşinci fıkrasında sınavlarla ilgili her türlü açıklama, başvuru ve sınav sonuçlarının adaylara duyurulmasının ÖSYM Başkanlığının internet sayfasında yapılacağı, internet sayfasındaki duyuruların adaylara tebliğ hükmünde olduğu belirtilmiştir.
2.3. 6114 sayılı Kanun’un “Sınav güvenliği” başlıklı 9. maddesinin birinci fıkrasında “Sınav soruları ile bunları hazırlamakla görevlendirilmiş olan kişilerin kimlikleri gizli tutulur. Başkanlık, gizlilik ve güvenliğin sağlanması için sınav öncesinde, sınav sırasında ve sonrasında gerekli bütün tedbirleri alır, ilgili tüm kurumlarla işbirliği yapar, ilgili kamu kurum ve kuruluşları ile yapılacak protokoller çerçevesinde veri tabanlarında sınav ve yerleştirmeler için ihtiyaç duyulan kişisel veri sorgulaması yapabilir. Soru havuzundaki sorular hiçbir koşul altında kısmen ya da tamamen üçüncü şahıslara verilmez. Adli ve idari soruşturma ve kovuşturmalarda soru havuzuna erişim için Bakanlar Kurulunun izni gereklidir.” hükmü ile sınav sorularının gizliliğine vurgu yapılmış, 6114 sayılı Kanun’un 9. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan
“Sorular ve cevapları, yapılan sınav sona erdikten sonra Yönetim Kurulu kararına istinaden özel erişim usulleri ile adaylara açıklanabilir.” hükmü ile sınav sonrası soruların sınava başvuran adaylara özel erişim usulleri kullanılarak açıklanması hususunda ÖSYM Yönetim Kurulunun takdir yetkisine sahip kılındığı,
2.4. 04/01/2013 tarihli ve 28518 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Yabancı Dil Bilgisi
Seviye Belirleme Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik” kapsamda ÖSYM Başkanlığı, Hazine ve Maliye
Bakanlığı ile Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı arasında imzalanan Yabancı Dil Bilgisi Seviye
Tespit Sınavı Protokolü hükümleri uyarınca hazırlanan ve 2 Ocak 2020 tarihinde Başkanlığımızın internet sayfasında yayımlanan 2020-Elektronik Yabancı Dil Sınavı (e-YDS) Kılavuzunun; Kapak sayfasında
/
“Sınava başvuran adaylar Kılavuzda ve ilgili mevzuatta yer alan düzenlemeleri kabul etmiş sayılırlar.”, “1.
GENEL BİLGİLER, TEMEL İLKE VE KURALLAR” başlıklı maddesinde “1.7. Sınavdan sonra sınav sorularının sadece %10’u yayımlanır. Diğer sorular aday dâhil hiçbir kişi veya kurumla paylaşılmaz.”, “3.3.
SINAVIN UYGULANMASI” başlığı maddesinde 7. sayfasında “DİKKAT: Sınavda uygulanacak soruların telif hakları ÖSYM’ye aittir. Sorular, ÖSYM Yönetim Kurulu tarafından yayımlanmasına karar verilenler hariç, hiçbir kişi veya kuruma verilmez. Sorular, basılı ya da internet ortamında yayımlanmaz. ÖSYM’nin yazılı izni olmadan, hangi amaçla olursa olsun, tamamının veya bir kısmının kopya edilmesi, fotoğraflarının çekilmesi, herhangi bir yolla çoğaltılması, kullanılması ya da yayınlanması yasaktır. Aksi yönde fiillere karşı, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu gereğince kanuni yollara başvurulur. Sınava giren adaylar, bu durumu kabul etmiş sayılırlar.” düzenlemesi ile 6114 sayılı Kanun’un 7. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca tebliğ hükmünde olmak üzere adaylara gerekli bilgilendirme yapıldığı,
2.5. ÖSYM Yönetim Kurulu Kararı ve Kılavuz hükümleri uyarınca 14 Kasım 2020 tarihinde uygulanan 2020-Elektronik Yabancı Dil Sınavının (e-YDS 2020/12 İngilizce) sınavı sorularının ve cevaplarının %10’u sınavdan sonra aynı gün içerisinde ÖSYM Başkanlığının internet sayfasında yayımlandığı, ÖSYM Yönetim
Kurulu kararları gereği, ÖSYM Başkanlığınca yapılan sınavlardan sadece üniversite giriş sınavları (YKS)
kapsamında çoktan seçmeli test olarak uygulanan TYT ve AYT’ye ait soru ve cevapların tamamının, sınav sonrası Başkanlığın resmi internet sayfasında adaylarla ve kamuoyuyla paylaşıldığı, Başkanlık tarafından yapılan TYT ve AYT haricindeki tüm sınavlara (KPSS, ALES, DGS, İSG, TUS, DUS, İcra, Sayıştay
Eleme, Kaymakamlık, Hâkim Adaylığı, YDS (Klasik tarzda gerçekleştirilen Çeviri Sınavları hariç), YÖKDİL vb.) ait soru ve cevapların sınavdan sonraki en geç 2 gün içinde Aday İşlemleri Sisteminde ilgili sınava giren tüm adayların erişimine 10 gün süreyle açıldığı, ayrıca bu sınavlara ait soruların % 10’u internet sayfasında yayımlandığı, Başkanlıkça yapılan ve tamamı klasik tarz/açık uçlu sorulardan oluşan Sayıştay
Yazılı sınavı ile YDS’nin klasik tarzda gerçekleştirilen Çeviri Sınavları ve YDUS’un açık uçlu olarak uygulanan sınavlarının soru ve cevapları adaylarla paylaşılmadığı, Başkanlıkça yapılan e-YDS sınavlarının soru ve cevapları, %10’luk kısımları dışında adaylarla paylaşılmamakta olduğu,
2.6. Konuyla ilgili yargı kararlarına değinilecek olursa, Merkezimizce 24/05/2014 tarihinde uygulanan A
Sınıfı İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü İşyeri Hekimliği ve İş Güvenliği Uzmanlığı Sınavına katılan bir aday tarafından soru kitapçığı ve cevap anahtarının ilan edilmesine yönelik Merkezimize yaptığı başvurunun zımnen reddi işleminin iptali talepli açılan davada yargılamayı yapan Ankara 11. İdare
Mahkemesinin 09/01/2015 tarihli ve sayılı kararında; “ sayılı Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’un 9. Maddesinin 2.
Fıkrasında yer alan “Sorular ve cevapları, yapılan sınav sona erdikten sonra Yönetim Kurulu kararına istinaden açıklanabilir.” hükmünün idareye sorular ve cevapları açıklama konusunda takdir yetkisi tanıdığı açık olduğundan sorular ve cevapların açıklanmamasında hukuka aykırılık bulunmamaktadır.” gerekçesiyle davanın reddine karar verildiği, 19/12/2015 tarihinde uygulanan Adli Yargı Hakim ve Savcı
Adaylığı Yazılı Yarışma Sınavına katılan bir aday tarafından sınavın soru kitapçığı ve cevap anahtarına erişimin sağlanması ve onaylı bir suretinin kendisine gönderilmesi talebiyle ÖSYM’ye yaptığı başvurunun reddi işleminin iptali talepli açılan davada yargılamayı yapan Ankara 10. İdare Mahkemesinin 10/04/2017 tarihli sayılı kararında “…sınav soru kitapçığının bu yönde alınmış bir ÖSYM
Yönetim Kurulu kararı olmadan açıklanamayacağı sonucuna varılmış olup, söz konusu sınav yada ilgili
hakkında sınav soru kitapçığının açıklanabileceği hakkında Yönetim Kurulu Kararı da bulunmadığı gözetildiğinde davacıya girmiş olduğu sınav soru kitapçığı ve cevap anahtarının verilmemesine dair davaya konu işlemde hukuka aykırılık görülmemiştir.” gerekçesiyle davanın reddine karar verildiği ve söz konusu kararın istinaf başvurusnun Ankara Bölge İdare Mahkemesi 12. İdari Dava Dairesinin 10/01/2019 tarihli ve sayılı kararıyla kesin olarak reddedildiği,
Açıklamalarına yer verildiği görülmektedir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T. C. Anayasası’nın; “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü
eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükümleri düzenlenmiştir.
5. 15/07/2018 tarihli, 4 Sayılı, Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum Ve Kuruluşlar İle Diğer
Kurum Ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin ÖSYM ara başlığı altındaki;
5.1.”Tanımlar” başlıklı 346 ncı maddesinde; “(1) Bu Bölümün uygulanmasında; … e) Kılavuz: Ölçme, seçme ve yerleştirme işlemlerine ilişkin uyulması gereken kurallar, duyurular veya yol gösterici açıklamalardan oluşan ve adaylar ile diğer ilgilileri bağlayıcı olan basılı veya elektronik ortamdaki bilgi paketini,… ifade eder.”,
5.2. “Kuruluş, görev ve yetkiler” başlıklı 347 ncı maddesinde; “…(2) Başkanlığın görev ve yetkileri şunlardır: a) Yükseköğretim Kurulu kararlarına veya ilgili mevzuat hükümlerine istinaden başta yükseköğretim kurumlarında ön lisans, lisans veya lisansüstü öğrenim görecek adayların puan sıralamasına göre tespiti veya yerleştirilmesi ile yükseköğretim kurumlarında atama veya yükselmelerde esas alınan sınavlar olmak üzere, ulusal ve uluslararası her türlü bilim, yetenek veya yabancı dil sınavları ile gerektiğinde yerleştirme işlemlerini yapmak….f) Sınav yapılacak merkezleri oluşturmak, sınav hizmetlerini yapacak kişileri belirlemek ve gerekli görevlendirmeleri yapmak…”,
6. 6114 sayılı Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Hizmetleri Hakkında Kanun’un;
6.1. “Tanımlar” başlıklı 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde; “Kılavuz: Ölçme, seçme ve yerleştirme işlemlerine ilişkin uyulması gereken kurallar, duyurular veya yol gösterici açıklamalardan
oluşan ve adaylar ile diğer ilgilileri bağlayıcı olan basılı veya elektronik ortamdaki bilgi paketini… ifade eder.”,
6.2. “Temel ilkeler” başlıklı 7 nci maddesinin beşinci fıkrasında; “Sınavlarla ilgili her türlü açıklama, başvuru ve sınav sonuçlarının adaylara duyurulması, Başkanlığın internet sayfasında yapılır. İnternet sayfasındaki duyurular adaylara tebliğ hükmündedir.”
6.3. “Sınav güvenliği” başlıklı 9. maddesinde; “(1) Sınav soruları ile bunları hazırlamakla görevlendirilmiş olan kişilerin kimlikleri gizli tutulur. (Değişik ikinci cümle: 2/12/2016-6764/71 md.) Başkanlık, gizlilik ve güvenliğin sağlanması için sınav öncesinde, sınav sırasında ve sonrasında gerekli bütün tedbirleri alır, ilgili tüm kurumlarla işbirliği yapar, ilgili kamu kurum ve kuruluşları ile yapılacak protokoller çerçevesinde veri tabanlarında sınav ve yerleştirmeler için ihtiyaç duyulan kişisel veri sorgulaması yapabilir. Soru havuzundaki sorular hiçbir koşul altında kısmen ya da tamamen üçüncü şahıslara verilmez. Adli ve idari soruşturma ve kovuşturmalarda soru havuzuna erişim için
Cumhurbaşkanının izni gereklidir.
(2) Sorular ve cevapları, yapılan sınav sona erdikten sonra Yönetim Kurulu kararına istinaden özel erişim usulleri ile adaylara açıklanabilir. …”
7. 4982 Sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanununun;
7.1.“Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde: “Bu Kanunun amacı; demokratik ve şeffaf yönetimin gereği olan eşitlik, tarafsızlık ve açıklık ilkelerine uygun olarak kişilerin bilgi edinme hakkını kullanmalarına ilişkin esas ve usulleri düzenlemektir.”
7.2. “Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde; “Bu Kanun; kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının faaliyetlerinde uygulanır. 1.11.1984 tarihli ve 3071 sayılı Dilekçe
Hakkının Kullanılmasına Dair Kanun hükümleri saklıdır. (Ek fıkra: 12/7/2013-6495/33 md.; İptal fıkra:
Anayasa Mahkemesi’nin 4/12/2014 tarihli ve E.:2013/114, K.:2014/184 sayılı Kararı ile.)”
7.3. “Bilgi veya belgeye erişim” başlıklı 10 uncu maddesinde: “Kurum ve kuruluşlar, başvuru sahibine istenen belgenin onaylı bir kopyasını verirler. Bilgi veya belgenin niteliği gereği kopyasının verilmesinin mümkün olmadığı veya kopya çıkarılmasının aslına zarar vereceği hâllerde, kurum ve kuruluşlar ilgilinin; a) Yazılı veya basılı belgeler için, söz konusu belgenin aslını incelemesi ve not alabilmesini, b) Ses kaydı şeklindeki bilgi veya belgelerde bunları dinleyebilmesini, c) Görüntü kaydı şeklindeki bilgi veya belgelerde bunları izleyebilmesini, Sağlarlar. Bilgi veya belgenin yukarıda belirtilenlerden farklı bir şekilde elde edilmesi mümkün ise, belgeye zarar vermemek koşuluyla bu olanak sağlanır. Başvurunun yapıldığı kurum ve kuruluş, erişimine olanak sağladığı bilgi veya belgeler için başvuru sahibinden erişimin gerektirdiği maliyet tutarı kadar bir ücreti bütçeye gelir kaydedilmek üzere tahsil edebilir.”
8. 2 Ocak 2020 tarihinde Başkanlığının internet sayfasında yayımlanan 2020-Elektronik Yabancı Dil
Sınavı (e-YDS) Kılavuzunun; Kapak sayfasında “Sınava başvuran adaylar Kılavuzda ve ilgili mevzuatta yer alan düzenlemeleri kabul etmiş sayılırlar.”, “1. GENEL BİLGİLER, TEMEL İLKE VE KURALLAR”
başlıklı maddesinde “1.7. Sınavdan sonra sınav sorularının sadece %10’u yayımlanır. Diğer sorular aday dâhil hiçbir kişi veya kurumla paylaşılmaz.”, “3.3. SINAVIN UYGULANMASI” başlığı maddesinde
“DİKKAT: Sınavda uygulanacak soruların telif hakları ÖSYM’ye aittir. Sorular, ÖSYM Yönetim Kurulu tarafından yayımlanmasına karar verilenler hariç, hiçbir kişi veya kuruma verilmez. Sorular, basılı ya da internet ortamında yayımlanmaz. ÖSYM’nin yazılı izni olmadan, hangi amaçla olursa olsun, tamamının veya bir kısmının kopya edilmesi, fotoğraflarının çekilmesi, herhangi bir yolla çoğaltılması, kullanılması ya da yayınlanması yasaktır. Aksi yönde fiillere karşı, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu gereğince kanuni yollara başvurulur. Sınava giren adaylar, bu durumu kabul etmiş sayılırlar.”
Hüküm ve düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10. 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere, başvuran; ÖSYM’nin başta katılmış olduğu 14/11/2020 tarihli sınav olmak üzere e-YDS soru ve cevaplarının sınav katılımcılarıyla paylaşılmasını talep etmektedir.
11. 4 numaralı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların
Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile 6114 sayılı Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi
Hizmetleri Hakkında Kanun’un ilgili hükümleri incelendiğinde, ÖSYM Başkanlığınca hazırlanan, ölçme, seçme ve yerleştirme işlemlerine ilişkin uyulması gereken kurallar, duyurular veya yol gösterici açıklamalardan oluşan sınav kılavuzlarının adaylar için bağlayıcı nitelikte bir düzenleyici işlem olduğu görülmektedir. Aynı Kanunun sınav güvenliği başlıklı 9 uncu maddesinde ÖSYM Başkanlığının gizlilik ve güvenliğin sağlanması için sınav öncesinde, sınav sırasında ve sonrasında gerekli bütün tedbirleri alacağı, soru havuzundaki sorular hiçbir koşul altında kısmen ya da tamamen üçüncü şahıslara verilemeyeceği, sınav soruları ve cevaplarının yapılan sınav sona erdikten sonra ancak Yönetim Kurulu kararına istinaden adaylara açıklanabileceği, bununla beraber 2020 e-YDS Kılavuzunda sınava başvuran adayların Kılavuzda ve ilgili mevzuatta yer alan düzenlemeleri kabul etmiş sayılacağının, sınavdan sonra sınav sorularının sadece %10’u yayımlanacağının ve diğer soruların aday dâhil hiçbir kişi veya kurumla paylaşılmayacağının düzenlendiği ve adaylara tebliğ hükmünde olmak üzere duyurulduğu anlaşılmıştır.
12. İlgili İdare tarafından Kurumumuza sunulan emsal niteliğindeki yargı kararları incelendiğinde; ÖSYM tarafından gerçekleştirilecek sınavlarda sınav soru ve cevaplarının yayınlanması hususunda ÖSYM
Yönetim Kurulunun takdir yetkisinin bulunduğu hususunda değerlendirmelerde bulunulduğu, bununla beraber yer verilen yargı kararlarında örneğin davaya konu sınavlardan Adli Yargı Hakim ve Savcı Adaylığı
Yazılı Yarışma Sınavı olduğu, söz konusu sınavın “Temel Soru Kitapçığının sınava başvuran adayların
ÖSYM’nin resmi internet sitesi üzerinden erişimlerine” açıldığı ve ilgili davada davacının söz konusu siteye hiç girmeksizin yani davacının kendisine sunulan hakkı kullanmaksızın dava konusu talepte bulunduğu görüldüğünden idare tarafından ilgili sınava ait soru kitapçığı ve cevap anahtarının verilmemesi işleminde hukuka aykırılık bulunmadığına karar verildiği, bununla beraber davacının Bilgi Edinme
Kanunun 10 uncu maddesi uyarınca, ilgili talimatlar doğrultusunda usulüne uygun olarak başvurması halinde ilgili sınav soru ve cevaplarının erişimine açılması yönünde hukuki bir engelin bulunmadığının, öngörülen yolu kullanmak suretiyle davacının kendi sınav kitapçığı ve cevap anahtarına her zaman erişebileceğinin açık olduğunun değerlendirildiği anlaşılmıştır.
13. Kurumumuza yapılan başvuruda ise başvuranın katılmış olduğu e-YDS sınavında ilgili yargı kararındaki sınavdan farklı olarak Aday İşlemleri Sisteminde ilgili sınava giren adayların erişimine açılmaması ve Kılavuzda e-YDS sınav soru ve cevaplarına dair bir itiraz usulü de öngörülmemiş olması nedeniyle başvuran ve sınava katılan diğer adayların söz konusu sınavda yer alan sınav soru ve cevaplarına itiraz etmelerinin önünün kapatıldığı, yargı yoluna gidecek adayların da sınav soru ve cevaplarını göremiyor olmaları nedeniyle yargı yolunu kullanmalarının güçleştirildiği anlaşılmıştır.
14. Günümüzde eğitim hakkının bir uzantısı görünümünde olan sınavlar ve sınav süreçleri ÖSYM tarafından yerine getirilen bir kamu hizmeti olarak karşımıza çıkmaktadır. Tüm kamu hizmetlerinde olduğu gibi ÖSYM tarafından sunulan sınav hizmetlerinin yürütülmesinde de hizmetin yürütülmesi ile temel hak ve özgürlüklerin kullanılması arasında adil bir dengenin gözetilmesi gerekmektedir. Somut olayımızda güçlü bir takım neden ve gerekçeler olmaksızın bilgi ve belgelere adayların erişiminin kısıtlanması, kurulmak istenen adil dengenin İdare lehine bozulduğu anlamına gelir.
15. Nitekim Anayasa Mahkemesi tarafından 2013/114 Esas 2014/184 Karar Sayısı ile 04/12/2014 tarihinde iptal edilen Bilgi Edinme Hakkı Kanununun 2 nci maddesindeki “Ölçme, Seçme ve Yerleştirme
Merkezi Başkanlığı tarafından uygulanan sınavlara ait soru ve cevaplar bu Kanun kapsamı dışındadır.” hükmünün iptalinin gerekçesinde; sınavlara ilişkin olarak kişilerin bilgi sahibi olmasının da son derece önemli olup kişilerin bu soru ve cevapların doğru olarak tespit edilip edilmediğini öğrenme ve buna göre yanlış olarak belirlenen soru ve cevaplara karşı hak arama özgürlüğünü kullanabilmesinde de ciddi bir kamu yararı bulunduğu, kişilerin sınavların, doğru olarak uygulanıp uygulanmadığını denetleyebilmelerinin gerekliliği gibi çeşitli nedenlerle kuralda ulaşılmak istenen kamu yararı ile bilgi edinme hakkı ve hak arama özgürlüğü arasındaki makul dengenin kurulamadığı ve kurala konu sınırlayıcı önlemin zorunlu bir toplumsal ihtiyaçtan kaynaklanmadığı, dolayısıyla kuralın bilgi edinme hakkının ve hak arama özgürlüğünün ölçüsüzce sınırlandırılmasına neden olduğu, değerlendirmelerinde bulunulduğu görülmüştür.
16. Benzer şekilde Kurumumuz tarafından verilen 17/05/2019 tarihli Sayılı Tavsiye
Kararında; çoktan seçmeli sorular sorularak gerçekleştirilen anabilim dallarında yapılan YDUS’ larda
“Sınav Soru Kitapçıkları, Sorular ve Aday Cevapları” adayların erişimine açılırken; açık uçlu sorular sorularak gerçekleştirilen Ortopedi ve Travmatoloji dâhil yaklaşık 15 Anabilim Dalında gerçekleştirilen
YDUS “Soru Kitapçıkları, Sorular ve Aday Cevapları” nın adayların erişimine açılmamasının hakkaniyete aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılarak ÖSYM Başkanlığına Tavsiyede bulunulmuştur.
17. Bu kapsamda ilgili mevzuat hükümleri gereği başvuranın ve sınava katılan diğer adayların e-YDS soruları ve cevaplarının ÖSYM Başkanlığından talep etmeleri halinde kendilerine ait sınav soru ve cevaplarına erişebilmeleri gerektiği değerlendirilmiştir.
18. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuran ve sınava katılan diğer adayların eYDS’de kendilerine ait sınav soru ve cevapların erişmemelerinin bilgi edinme hakkını kullanmasına engel teşkil etmesi nedeniyle hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
19. İyi yönetim ilkelerine, 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi
Yönetim İlkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurulara ilişkin İdareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içerisinde ve gerekçeli bir şekilde Kurumumuza gönderildiği; İdarenin kanunlara uygunluk, hesap verilebilirlik, makul sürede ve gerekçeli karar verme ve kararın gerekçeli olarak bildirilmesi ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı tespit edilmiş olup, İdarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
20. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN KABULÜNE,
Başvuranın, adayların kendi katıldıkları e-YDS soru ve cevaplarının erişimlerine açılması talebinin bilgi edinme hakkı kapsamında değerlendirilerek başvuranın ve talep etmeleri halinde sınava katılan diğer adayların kendilerine ait soru ve cevaplarının erişimlerine açılması hususunda ÖLÇME, SEÇME ve
YERLEŞTİRME MERKEZİ BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASI;
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, ÖSYM’ce bu karar üzerine tesis
edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın BAŞVURAN ve ÖLÇME, SEÇME VE YERLEŞTİRME MERKEZİ BAŞKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/