Otobüs güzergahındaki değişiklik sonrası ulaşım süresinin uzaması talebi (KDK)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk

ÖZET: Başvuran, Pamukkale Üniversitesinde çalıştığını ve 10 numaralı otobüs hattının güzergâhının değişmesi nedeniyle işe ulaşım süresinin uzadığını iddia ederek, bu hattın güzergâhının yeniden düzenlenmesini talep etmiştir. Başvuru, Denizli Büyükşehir Belediye Başkanlığı’nın 210 numaralı hattın güzergâhını değiştirmesiyle ilgili olarak yapılmıştır. Başvuran, eski hattın doğrudan üniversiteye ulaşım sağladığını, ancak yeni hattın farklı duraklara uğraması nedeniyle seyahat süresinin 40 dakikadan 1.5 saate çıktığını belirtmiştir.

Denizli Büyükşehir Belediye Başkanlığı, yapılan güzergâh değişikliğinin kamu yararı gözetilerek gerçekleştirildiğini, 210 numaralı hattın güzergâhının belirlenmesinde yolcu sayısı ve talep dikkate alınarak düzenlemeler yapıldığını ifade etmiştir. Ayrıca, güncellemeler sonucunda Valilik ile üniversite arasında hizmet veren otobüs hatlarının sayısının artırıldığı ve yolculara ücretsiz aktarma imkânı sunulduğu belirtilmiştir. İdare, yapılan düzenlemelerin kamu kaynaklarının etkin kullanımı açısından gerekli olduğunu savunmuştur.

Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın taleplerini değerlendirerek, Denizli Büyükşehir Belediye Başkanlığı’nın kararında hukuka aykırılık tespit etmemiştir. İdarenin, toplu taşıma hizmetlerini düzenlerken kamu yararını gözettiği ve gerekli yasal çerçevelere uygun hareket ettiği sonucuna varılmıştır. Başvuranın itirazına yönelik olarak, yargı yolunun açık olduğu ve ilgili idarenin işlemine karşı dava açma süresinin devam ettiği bildirilmiştir.

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2020/8168-S.20.12715

BAŞVURU NO : 2019/21634

KARAR TARİHİ : 29/05/2020

RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : DENİZLİ BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI

Otobüs güzergahında değişiklik yapılması talebi

BAŞVURUNUN KONUSU :

hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 07/12/2019

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran, Pamukkale Üniversitesinde çalıştığını, işe giderken kullanmakta olduğu 10 numaralı Pınarkent belediye otobüsünün Denizli’deki Belediye otobüslerinin numaraları değişmeden önce üniversiteye (işyerine) kadar gittiğini, sonrasında 10 numaralı hattın 210 numaralı hat olarak değiştiğini, ancak 210 numaralı yeni hattın direk üniversiteye gitme yerine farklı yerlere uğradığını, ayrıca otobüslerin küçüldüğünü, bu yüzden işyerine 40 dakikada giderken şimdi 1.5 saatte gidebildiğini iddia edip 210 numaralı hattın güzergâhının yeniden düzenlenmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kurumumuzun bilgi belge isteme yazısına istinaden Denizli Büyükşehir Belediye

Başkanlığı Hukuk İşleri Müşavirliği’nden alınan 11/05/2020 tarihli cevabi yazıda özetle; 2.1. Şikâyetçinin “10” numaralı otobüs hattının güzergâhında yeniden düzenleme yapılmasına ilişkin talebi hakkında birtakım bilgi ve belgelerin gönderilmesinin talep edildiği, 2.2. 5393 Sayılı Belediye Kanununun 14 üncü maddesinde; “…Belediyenin görev, sorumluluk ve yetki alanı belediye sınırlarını kapsar…” hükmü, 15 inci maddesinin birinci fıkrasının (p) bendinde “Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.” hükmünün bulunduğu.

2.3. 5216 Sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunun 5 inci maddesinde; – (Değişik: 12/11/20126360/6 md.) “Büyükşehir belediyelerinin sınırları, il mülki sınırlarıdır. İlçe belediyelerinin sınırları, bu ilçelerin mülki sınırlarıdır.” hükmü, aynı kanunun “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlığı altında yer alan 7 nci maddesinin (f)

bendinde “Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek”, (p) bendinde; “Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dâhil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek.”

Büyükşehir Belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları arasında sayıldığı, 2.4. Güzergâh ve durak yerlerinin belirlenmesi yapılırken komisyon değerlendirmesinde; yolcu taşımacılığı yapılacak mahallenin konumu, nüfusu, mahallede okul, hastane, adliye, üniversite, resmi kurum gibi kentsel donatıların bulunması durumu ve mahalle ile ilçe ve İl merkezi arası yolcu sirkülâsyonu, yetki belgesi iptal olan ve çalışan yetki belgeli araç sayılarının dikkate alındığı, “10” numaralı otobüs hattının güzergâhı belirlenirken de bu hususların dikkate alınarak değerlendirme yapıldığı, 2.5. 5216 Sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 9 uncu maddesinde “Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı

Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulur. Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dâhilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır. Ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcıdır.” hükmü gereğince İdarenin yapmış olduğu işlemin kamu yararı ve hizmet gereklerine ve ilgili tüm kanun, yönetmelik ve mevzuatlara uygun olarak yapıldığı, 2.6. İldeki nüfus ve trafik yoğunluğunun yaşandığı il merkezinde kalan ilçelerden; TÜİK verilerine göre Merkezefendi ilçesinde 2014 ile 2018 yılları arasındaki nüfus artışının 30.271 kişi, Pamukkale ilçesindeki nüfus artışının 23.923 kişi olduğu, bununla birlikte Denizli genelinde 2014 yılında özel araç sayısının 155 bin iken 2018 yılında 195 bin olarak belirlendiği ve %25 oranında artış gözlemlendiği, Denizli İl merkezi ve çevresinde günlük yapılan 1,1 milyon yolculuktan %35 ile yaya yolculuklarının ilk sırada yer aldığı, bunu %29 ile özel otomobil, %20 ile toplu taşıma ve %16 ile servis yolculuklarının takip ettiği (Denizli UAP verileri), nüfus ve araç sayısındaki artış trendi değerlendirildiğinde şehir içi trafiğin sürdürülebilir ve katlanabilir olması, karbon salınımının azalması, çevreye olumsuz etkilerin azaltılması açısından vatandaşların toplu taşımaya yönlendirilmesi ve özendirilmesinin büyük önem arz ettiği, 2.7. Sosyal devlet olma ilkesinin bir gereği olarak 4736 Sayılı Kanun ile Ücretsiz veya İndirimli

Seyahat Kartları Yönetmeliği kapsamındaki vatandaşların, belediye otobüsü ile ulaşım kullanımında indirimli veya ücretsiz seyahat imkânından faydalanabildiği, yeni güzergâhlar ile güzergâh üzerinde bulunan yaşlılara, engellilere ve benzeri durumda olan bireylere yönetmelik gereği tanınan ücretsiz seyahat haklarından faydalanmalarının amaçlandırıldığı, bu kapsamda otobüs hatlarının; mevcut hatlar, yeni çekim bölgeleri, bölgeler arası yolculuk verileri, yeni yerleşim yerleri, artan nüfus, arazinin topoğrafik yapısı, mevcut minibüs hatları, mevcut otobüs işletme verileri ve vatandaş talepleri verilerine göre 23/08/2019 – 28/08/2019 tarihinde güncellendiği, otobüs hatlarında yapılan güzergâh değişiklikleri ile %14 oranında yolcu artışının sağlandığı ve % 17 oranında akaryakıt tasarrufunun yapıldığı, 2.8. Güncellemeden önce “Pınarkent-Valilik-Üniversite” güzergâhı olarak hizmet veren “10” numaralı otobüs hattının; Pınarkent’ten binen yolcuların sadece % 6’sının Valilikten sonra seyahat etmesi nedeniyle, kamu kaynaklarının etkin olarak kullanılması kapsamında güncellemeden sonra aynı hat üzerinde “Pınarkent-Valilik” “210” numara olarak hizmet vermeye devam ettiği, ayrıca güncelleme ile birlikte Valilik-Üniversite arasında hizmet veren otobüs hatlarının arttırılarak 11 adet hatta çıkartıldığı, pik saatlerde yapılan analizlerde aynı noktadan ortalama 1,5 dakikada bir araç geçtiğinin görüldüğü, düzenlemeden önce ve sonra da aynı şekilde araç kapasitesi olarak 80 adet 8,5 metrelik, 58 adet 9 metrelik, 62 adet 12 metrelik ve 28 adet 18 metrelik otobüsler ile hizmet verildiği, 2.9. Açıklanan nedenlerle; talebe konu “Pınarkent-Valilik-Üniversite” arasında otobüs hatlarının hizmet vermeye devam ettiği, toplu taşıma açısından kabul edilebilir kapasitede otobüs olarak toplu taşıma aracı geçtiği, Valilik-Üniversite veya diğer bölgelere ilgili otobüs hatları üzerinden ücretsiz olarak aktarma yapılarak seyahat süresi uzamadan ulaşım sağlanabildiği, 2.10. Söz konusu şikâyet başvurusuna ilişkin olarak İdareye karşı açılmış ve yargı organlarında görülmekte olan veyahut yargı organlarınca karara bağlanmış dava dosyasının bulunmadığı, 2.11. Şikâyet konusu bölgede hizmet veren toplu taşıma araç sayısı, kapasitesi ve taşınan yolcu sayısı itibariyle bölgedeki nüfus sayısı karşılaştırıldığında toplu taşıma hizmetinde herhangi bir aksaklığın olmadığı tespit edildiğinden, “10” numaralı otobüs hattının güzergâhında yeniden değerlendirme yapılmasına ilişkin bir düzenlemenin şu an için söz konusu olmadığı, Hususları bildirilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 3.1. “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5 inci maddesi; “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”, 3.2. “Devletin iktisadi ve sosyal ödevlerinin sınırları” başlıklı 65 inci maddesi; “Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir.”, 3.3. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi; “Vatandaşlar ve karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye’de ikamet eden yabancılar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye

Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak

“ kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.

4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesi; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete

uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”, 5. 03/07/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun; 5.1. “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14 üncü maddesi; “Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla… İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; defin ve mezarlıklar; ağaçlandırma, park ve yeşil alanlar; konut; kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor orta ve yükseköğrenim öğrenci yurtları; sosyal hizmet ve yardım, nikâh, meslek ve beceri kazandırma; ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetlerini yapar veya yaptırır…

Hizmetlerin yerine getirilmesinde öncelik sırası, belediyenin malî durumu ve hizmetin ivediliği dikkate alınarak belirlenir.

Belediye hizmetleri, vatandaşlara en yakın yerlerde ve en uygun yöntemlerle sunulur.

Hizmet sunumunda engelli, yaşlı, düşkün ve dar gelirlilerin durumuna uygun yöntemler uygulanır.

Belediyenin görev, sorumluluk ve yetki alanı belediye sınırlarını kapsar…” 5.2. “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15 inci maddesi; “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları şunlardır: …

f) Toplu taşıma yapmak; bu amaçla otobüs, deniz ve su ulaşım araçları, tünel, raylı sistem dâhil her türlü toplu taşıma sistemlerini kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek…

p) Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek…”, 6. 10/07/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun; 6.1. “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7 nci maddesi; “Büyükşehir belediyesinin görev ve yetkileri şunlardır…

f) Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek,…

p) Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dâhil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek. (Ek cümle: 16/5/20187144/14 md.) Büyükşehir içindeki toplu taşıma hatlarıyla ilgili olarak; şehir merkezine olan uzaklık, nüfus ve hattı kullanan sayısı kriterleri esas alınarak tespit edilecek hatlarla ilgili toplu taşıma hizmetlerinin işlettirilmesine karar vermek.

6.2. “Ulaşım hizmetleri” başlıklı 9 uncu maddesi; “Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile, Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulur. İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım

Koordinasyon Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.

Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dâhilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır.” 7. Denizli Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi Yönetmeliğinin; 7.1. “Bağlayıcılık” başlıklı 6 ncı maddesi; “Ulaşım Koordinasyon Merkezi tarafından alınan ortak yatırım ve toplu taşımayla ilgili kararlar; Büyükşehir Belediyesi, büyükşehir dâhilindeki diğer belediyeler ve büyükşehir sınırları içindeki kamu kurum ve kuruluşları ile diğer gerçek ve tüzel kişileri bağlar.” 7.2. “Görev ve yetkileri” başlıklı 8 inci maddesi; “UKOME, büyükşehir içindeki kara, hava, havaray ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haizdir. Görev ve yetkileri aşağıda sayılmıştır:…

c) Kara, hava, havaray ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek, gerçek ve tüzel kişiler ile resmi ve özel kurum ve kuruluşlara ait otopark olmaya müsait boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine veya üçüncü şahıslara işletilmesi için izin vermek, izin verilen otoparklar ile karayolu üzerindeki diğer park yerlerinde engelliler için işaretlerle belirlenmiş bölümler ayrılmasını sağlamak,…

d) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, ulaşım, toplu taşıma ve trafik mevzuatının büyükşehir belediyesine verdiği yetki doğrultusunda uygulamaya yönelik yönlendirici karar almak ve görüş oluşturmak, Hükmünü amirdir.

IV. KAMU DENETÇİSİ AV. HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE

ÖNERİSİ

8. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Şikâyetçi, işe giderken kullanmakta olduğu belediye otobüsünün Denizli’deki Belediye otobüslerinin numaraları değişmeden önce üniversiteye kadar gittiğini; ancak “210” numaralı yeni hattın direk üniversiteye gitme yerine farklı yerlere uğradığını, bu yüzden işyerine 40 dakikada giderken şimdi 1.5 saatte gidebildiğini iddia edip “210” numaralı hattın güzergâhının yeniden düzenlenmesini talep etmektedir.

10. Denizli Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından gönderilen cevabi yazıda; güncellemeden önce “Pınarkent-Valilik-Üniversite” güzergâhı olarak hizmet veren “10” numaralı otobüs hattının; Pınarkent’ten binen yolcuların sadece % 6’sının Valilikten sonra seyahat etmesi nedeniyle, kamu kaynaklarının etkin olarak kullanılması kapsamında güncellemeden sonra aynı hat üzerinde “Pınarkent-Valilik” “210” numara olarak hizmet vermeye devam ettiği, ayrıca güncelleme ile birlikte Valilik-Üniversite arasında hizmet veren otobüs hatlarının arttırılarak 11 adet hatta çıkartıldığı, pik saatlerde yapılan analizlerde aynı noktadan ortalama 1,5 dakikada bir araç geçtiğinin görüldüğü, düzenlemeden önce ve sonra da aynı şekilde araç kapasitesi olarak 80 adet 8,5 metrelik, 58 adet 9 metrelik, 62 adet 12 metrelik ve 28 adet 18 metrelik otobüsler ile hizmet verildiği hususları bildirilmiştir.

11. Şikâyet konusu talep incelendiğinde; başvuran, otobüs hatlarındaki yeni güncelleme sonrası ulaşım hizmetlerinin eskiye nazaran etkin ve hızlı bir biçimde gerçekleştirilmediğini, idare ise kamu kaynaklarının daha etkin ve verimli kullanılması için otobüs hatları üzerinde güncelleme yapıldığını ve ücretsiz aktarma seferleri ile hizmet kalitesinde herhangi bir değişim yaşanmadığını iddia etmektedir. Bu noktada uyuşmazlığın; idare tarafından otobüs hatlarının yeniden güncellenmesi sonrası, ulaşım hizmetlerinin güncelleme öncesi duruma göre aksayıp aksamadığı noktasında toplandığı görülmektedir.

12. Ülkemizde kentlerin gelişimi ve yoğunlaşan nüfus dolayısıyla toplu taşıma hizmetlerinde yolcu taleplerinin arttığı görülmektedir. Aynı zamanda vatandaşlar için kent içi ulaşımın hızlı, konforlu, ucuz, kolay ve erişilebilir olması hususları da büyük önem taşımaktadır. Kent içi ulaşımda insanların daha kısa sürede, ekonomik ve güvenli bir şekilde seyahat etmesi, sürdürülebilirlik ilkelerine uygun, yolcularına karşı sorumlu ve çevreye duyarlı bir sistemin etkinleştirilmesi amaçlanmaktadır. Bu kapsamda yürürlükte bulunan çeşitli kanun ve yönetmeliklerle yerel yönetimlere kent içi sürdürülebilir ve dengeli ulaşımın sağlanması ile ulaşımın sağlıklı bir şekilde işletilebilmesi için ulaşım hizmetlerinin sunulmasında önemli görev ve sorumluluklar yüklenmiştir.

13. Nitekim hem Belediye Kanununda hem de Büyükşehir Belediyesi Kanununda, şehir içi trafik düzenlemesinin belediyenin görev alanında olduğu belirtilerek Belediyenin yetkileri ve imtiyazları arasında, toplu taşıma yapmak; bu amaçla otobüs, deniz ve su ulaşım araçları, tünel, raylı sistem dâhil her türlü toplu taşıma sistemlerini kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek hükümlerine yer verilmiştir.

14. Anayasada, Devletin temel amaç ve görevleri arasında kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmayacak surette sınırlayan ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmak olarak sayılmıştır.

Anayasanın 65 inci maddesinde de devletin, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun önceliklerini gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getireceği hususu hüküm altına alınmıştır.

Benzer şekilde Belediye Kanunun 14 üncü maddesinde de belediye tarafından hizmetlerin yerine getirilmesinde öncelik sırasının belirlenmesinde belediyenin mali durumu ile hizmetin ivediliğinin dikkate alınacağı hüküm altına alınmıştır.

15. Bilindiği üzere kamu hizmetlerinin vatandaşlar için yaşamsal bir önemi bulunmaktadır.

Dolayısıyla kamu hizmetinin, halkın beklentileri doğrultusunda sunulması ve hizmet alıcılarının maddi ve manevi bakımdan tatmin edilmeleri, kamu idarelerinin hızlı hareket edebilmelerine ve isabetli kararlar alabilmelerine bağlıdır.

16. Somut dosya kapsamında; ilgili idare tarafından başvuranın direkt hat talep ettiği

Pınarkent – Üniversite güzergâhını kullanan yolcu potansiyelinin direkt hat için yeterli gelmediği; talebe konu “Pınarkent-Valilik-Üniversite” arasında otobüs hatlarının hizmet vermeye devam ettiği, toplu taşıma açısından kabul edilebilir kapasitede otobüs olarak toplu taşıma aracı geçtiği, Valilik-Üniversite veya diğer bölgelere ilgili otobüs hatları üzerinden ücretsiz olarak aktarma yapılarak seyahat süresi uzamadan ulaşım sağlanabildiği hususları belirtilmiştir.

17. Ülkemizde belediyeler tarafından toplu taşıma hizmetleri yerine getirilirken vatandaşlara sunulan hizmet kalitesini artırmak, özel araç kullanımını azaltmak, toplu ulaşım ve aktarma alışkanlığı kültürünü kazandırmak amacıyla otobüs ve metrolar arasında “ücretsiz aktarma” sistemi uygulanmaktadır. Bu sistemle beraber vatandaşlar, belirli bir zaman dilimi içerisinde birden fazla toplu taşıma aracı kullanmakta ve toplu taşıma hizmetlerinden ek bir ücret ödemeden faydalanabilmektedir.

18. Somut olayda artan yerleşim bölgesi ve nüfus yoğunluğu dikkate alınarak ilgili idare olan Denizli Büyükşehir Belediye Başkanlığınca toplu taşıma seferlerinde yeni bir dönüşüm başlatılarak, kent merkezinde hizmet veren belediye otobüs hat ve saatlerinde yeni düzenlemeler yapılmış ve düzenlemeler kapsamında kent merkezinde 6 ayrı bölgede

36 ana hat oluşturulmuştur. Belediye tarafından yapılan düzenlemelerde herhangi bir

ücret artışı yapılmamış, ücretsiz aktarma sistemi benimsenmek suretiyle vatandaşlara ek maddi külfet getirilmemiştir. Yapılan düzenlemeler kapsamında ilk etapta 19 ana hat 23/08/2019 tarihinde, kalan hatlar ise 28/08/2019 tarihinde vatandaşların hizmetine sunulmuştur.

19. Şikâyete konu “10” numaralı otobüs hattı, ilgili idarece yapılan toplu taşıma güncellemesi kapsamında iptal edilmiş, yerine “210” numaralı “Valilik – Pınarkent” hattı hizmet vermeye başlamıştır. Söz konusu hattın “Valilik-Otogar-Sevindik-Akhan-Uydukent-Pınarkent” güzergâhında çalışması öngörülmüştür. Denizli Büyükşehir Belediye Başkanlığınca

Kurumumuza gönderilen cevabi yazı değerlendirildiğinde; Pınarkent’ten binen yolcuların sadece % 6’sının Valilikten sonra seyahat ettiği, anılan güzergâhta toplu taşıma açısından kabul edilebilir kapasitede otobüs olarak toplu taşıma aracı geçtiği, Valilik-Üniversite veya diğer bölgelere ilgili otobüs hatları üzerinden ücretsiz olarak aktarma yapılarak seyahat süresi uzamadan ulaşım sağlanabildiği, kamu kaynaklarının etkin olarak kullanılması kapsamında güncellemeden sonra aynı hat üzerinde “PınarkentValilik” “210” numara olarak hizmet vermeye devam etmesi kararının alındığı bilgisi edinilmiştir.

20. İdareye belli şart ve durumların meydana gelmesi halinde belli bir kararı alıp almamak veya kanunda öngörülen değişik çözümler arasında bir seçim yapmak konusunda serbesti tanınması ya da idarenin belirli bir konuda karar alabilmek için hangi şart ve durumların ortaya çıkması gerektiğini tespit etmek imkânına sahip olması, idarenin takdir yetkisi olarak tanımlanmaktadır.

21. Anayasa Mahkemesinin 25/11/2015 tarih ve E.2015/50, K.2015/107 sayılı kararında, “…. İdarelerin, kanunlarla verilen görevleri yerine getirirken alacağı kararların, her türlü olay ve olgu göz önünde bulundurularak önceden hukuk kurallarıyla belirlenmesi mümkün olmadığı gibi kamu hizmetlerinin ve toplumsal ihtiyaçların değişkenliği dikkate alındığında uygun bir yöntem de değildir. Bu nedenle, idarelerin karşılaştıkları farklı durumlar karşısında en uygun çözümü üretebilmeleri için takdir yetkisiyle donatılmaları zorunludur. Takdir yetkisinin amacı, idareye farklı çözümler arasından uygun ve yerinde olanı seçme serbestîsi tanımaktır. …” şeklinde açıklamada bulunmak suretiyle, idareye takdir yetkisi tanımasının gerekliliği hususunu vurgulamaktadır.

22. İdareye yasalarla tanınan takdir yetkisi mutlak olmayıp, kamu yararı ve hizmet gerekleri ile sınırlıdır. İdare takdir yetkisini kullanırken kendisine verilen yetkinin amacı doğrultusunda hareket etmeli, nesnellik ve tarafsızlık içinde davranmalı, orantılılık ilkesine uymalı, kanunlar özel koşullar öngörmüşse bu koşullara uymalı, takdir yetkisini gerekçeli olarak kullanmalıdır.

23. Bu bağlamda ve dosya kapsamına göre yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; uyuşmazlık konusu edilen ve Denizli ili şehir içi toplu taşıma seferlerinde güncelleme yapılmasına yönelik Denizli Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından alınan kararda; kamu hizmet gerekleri ve kamu yararının göz önünde bulundurularak ve objektif ilkeler çerçevesinde verildiği, bu nedenle idarenin takdir yetkisinin kötüye kullanımının söz konusu olmadığı tespit edilmiştir.

24. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, yargı kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın mezkûr talebi hakkında Denizli Büyükşehir Belediye Başkanlığınca tesis edilen idari işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 25. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar

Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde ‘kanunlara uygunluk’, ‘makul sürede karar verme’, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’, ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’ ilkelerine uygun davrandığı; ancak idarelerin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkeye de uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

26. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Denizli İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosyanın kapsamına göre, BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURANA ve DENİZLİ BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI’NA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

e-imzalıdır

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi