|
ÖZET: Başvuru, Akdeniz Elektrik Dağıtım A.Ş. tarafından yerleştirilen bir saha dağıtım kutusu ve aydınlatma direğinin, otopark girişini engellediği gerekçesiyle başka bir yere taşınması talebine ilişkindir. Başvuran, bu tesislerin otopark kullanımını zorlaştırdığını belirterek, ilgili şirkete dilekçe vermiş ancak çözüm sağlanamamıştır. Akdeniz Elektrik Dağıtım A.Ş., yapılan incelemeler sonucunda bu tesislerin kamusal alanlarda yer aldığını ve can güvenliği açısından herhangi bir tehlike oluşturmadığını ifade etmiştir. Ayrıca, tesislerin 30 yıllık ekonomik ömrünü henüz doldurmadığı ve taşınmasının önerilmediği belirtilmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddedilmesi gerektiği yönünde bir öneri sunmuştur. Başvuru, Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği ve ilgili mevzuat çerçevesinde değerlendirilmiş, tesislerin mevcut konumlarının imar planlarına uygun olduğu ve başvuranın otopark girişini engelleyen durumun, tesislerin yerleşiminden kaynaklanmadığı sonucuna varılmıştır. Başvuranın, tesislerin taşınması için gerekli maliyeti üstlenerek kendi başına deplase işlemi yapabileceği de vurgulanmıştır. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiş ve bu karar, başvuran ile Akdeniz Elektrik Dağıtım A.Ş. Genel Müdürlüğü’ne tebliğ edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/9583-S.24.14796
BAŞVURU NO : 2024/4521
KARAR TARİHİ : 10.09.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : AKDENİZ ELEKTRİK DAĞITIM ANONİM ŞİRKETİ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜ
Otopark önündeki aydınlatma direği ile saha dağıtım kutusunun
BAŞVURUNUN KONUSU :
Akdeniz Elektrik Dağıtım A.Ş. tarafından deplase edilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 02.04.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle; Mahallesi, Sokak, No: adresli ikamet ettiği binanın otopark girişinde bir elektrik panosu ve sokak aydınlatma direği bulunduğunu, bu elektrik panosu ve aydınlatma direği nedeniyle otoparka araçlarını park edemediklerini, konuyla ilgili olarak Akdeniz Elektrik Dağıtım Şirketine dilekçe verdiğini, sorunun çözüme kavuşmadığını, bina sakinlerinin otoparkı kullanamadığını ileri sürerek otoparka araçlarını güvenle park edebilmeleri için elektrik panosu ve sokak aydınlatma direğinin başka bir yere taşınmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun bilgi-belge isteme yazılarına cevaben, Akdeniz Elektrik Dağıtım A.Ş. Proje ve
Planlama Müdürlüğünün 16/05/2024 tarih kayıtlı ve bila sayılı yazısında özetle; 2.1. Söz konusu bölgede saha ekipleri tarafından yerinde yapılan inceleme sonucunda, 2019 yılı saha görüntüsünde görüldüğü üzere mevcut binanın orada olmadığı ve otopark girişi yapılmadığı, yer değişikliği talep edilen direk ve dağıtım kutusunun kamunun kullanımına ayrılmış olan noktaya tesis edildiğinin tespit edildiği, ayrıca direk ve dağıtım kutusunun Elektrik Tesisleri Kuvvetli Akımları Yönetmeliğine göre can ve mal emniyeti bakımından sakınca oluşturmadığı, saha dağıtım kutusu ve aydınlatma direğinin bölgenin ihtiyacı doğrultusunda tesis edildiği,
2.2. Elektrik Piyasası Dağıtım Sistemi Yatırımlarına İlişkin Usul ve Esasların 10. maddesinin üçüncü fıkrasında; “Dağıtım sistemine bağlı bulunan veya bağlanacak olan dağıtım sistemi kullanıcıları için yapılacak olan dağıtım tesisi kapsamındaki yatırımlara konu şebeke varlıklarının en az 30 yıl süreyle kullanımda olması esastır.” denildiği, buna göre belirtilen maddelere istinaden yerinde yapılan incelemeler neticesinde 2016 tarihinde tesisi gerçekleştirilen saha dağıtım kutusu ve aydınlatma direği imar planlarında kaldırım olarak belirtilen ve kamusal alan olarak nitelendirilen kısma dikildiği, TEDAŞ’ın ilgili yönetmelikleri ve EKAT yönetmeliğine uygun olarak tesis edildiği, bu sebeple yazıda belirtildiği üzere deplasesi talep edilen tesisin 30 yıllık ekonomik ömrünü doldurmadığından deplasesinin uygun görülmediği, 2.3. Elektrik panosu tesis edilirken belediyeden izin alındığı ve mevcut imar planına göre tesis edildiği, yapıldığı dönemde bölgenin imar planı ve şehir estetiği dikkate alınarak tesis edildiği, can ve mal güvenliğini tehlikeye atan bir durum söz konusu olmadığı, 2.4. Saha dağıtım kutusu ve aydınlatma direğinin taşınabileceği alternatif konum bulunmakla birlikte saha dağıtım kutusuna bağlı aboneler ve bölgenin aydınlatma ihtiyacını karşıladığı için taşınmasının önerilmediği, taşınması halinde aydınlatma ihtiyacı doğabileceği, taşındığı takdirde o bölgede inşaat çalışması başlar ise yeni taşındığı bölgeden de taşınma talebi gelebileceği bildirilerek ilgili belgeler sunulmuştur.
3. Kepez Belediye Başkanlığının 06/08/2024 tarihli ve sayılı yazısında özetle; 3.1. Mahallesi, ada, parselde bulunan ruhsatlı yapının ekonomik ömrünü doldurması nedeniyle mevcut yapı yıkılarak yeni yapılacak inşaat için ilgililerin müracaatı üzerine 06/12/2021 tarih ve sayılı yeni yapı ruhsatı düzenlendiği, yapı kullanma izin belgesi bulunmadığı, 1342 ada, 08 parseldeki bina ile ilgili olarak ilgili yapı denetim kuruluşu tarafından yapının tamamlandığı, iskana hazır olduğu yönünde herhangi bir başvurusu bulunmadığından saha dağıtım kutusu ve aydınlatma direği ile ilgili herhangi bir tespit bulunmadığı, bahse konu yapıya yapı kullanma izin belgesi (iskan) verilmediği, 3.2. ada, parseldeki taşınmaza yapı ruhsatı düzenlenmeden önce; ilgili taşınmaz sahibi ve yapı müteahhidinin talep ve istekleri doğrultusunda mimari proje müellifi tarafından mimari projeler hazırlandığı, denetimini kamu adına üstlenen yapı denetim kuruluşu tarafından kontrol edilerek onaylanan projelerden anlaşılacağı üzere taşınmaza yapılacak yapının tasarım ve projelendirilmesi aşamasında; yapının yerleşimi, binanın yönü, binaya giriş çıkışlar vb. konulara yukarıda anılan kişi/kişiler ve kuruluşlarca karar verildiği, kaldı ki yapı ruhsatı düzenlenmesi aşamasında İdarelerince istenen Elektrik
Tesisatı Uygulama Projesinin Akdeniz Elektrik Dağıtım A. Ş. tarafından onaylandıktan sonra İdarelerine sunulduğu, bu projede taşınmazın vaziyet planı bulunmakta, otopark giriş çıkışının gösterilmekte olup
Akdeniz Elektrik Dağıtım A. Ş. tarafından bu haliyle uygun bulunarak onaylandığı bildirilerek ilgili belgeler sunulmuştur.
4. Akdeniz Elektrik Dağıtım A.Ş. Proje ve Planlama Müdürlüğünün 15/08/2024 tarih kayıtlı ve bila sayılı yazısında özetle; 4.1. Elektrik Piyasası Dağıtım Sistemi Yatırımlarının Belirlenmesine İlişkin Usul ve Esaslar 10.
maddesinin dördüncü fıkrasında; “Müstakil yatırım projesi hazırlanarak dağıtım sisteminde ekonomik ömrünü tamamlaması nedeni ile yenilenecek olan ölçü transformatörleri hariç trafolar, modüler hücreler ile harici veya dahili AG dağıtım panolarına ilişkin ekonomik ömür 30 yıl olarak kabul edilir. Aydınlatma armatürleri için ekonomik ömür 10 yıl olarak kabul edilir. Bu fıkra kapsamına girmeyen şebeke varlıklarına ait yenileme harcamaları ön kabulden geçmiş yatırım harcaması olarak değerlendirilmez.” denildiği,
4.2. Ayrıca TEDAŞ Şehir Şebekeleri OG-AG Elektrik Projesi Yapım Esasları (El-Kitabı-5) (1). Maddede; “OG-AG Elektrik projesi yaptırılacak yerleşim biriminin 1/2000 – 1/5000 harita ve imar planlan temin edilecektir, İmar planı yetersiz ( Tasdiki eski tarihli ) veya bulunmayan yerlerin Elektrik projesi yaptırılmayacaktır.” denildiği, 4.3. Antalya Büyükşehir Belediyesi AYKOME Uygulama Yönetmeliğinin 9. maddesinin dokuzuncu fıkrasında; “Kamu kurum ve kuruluşları ile tüzel kişiler arıza halleri hariç ruhsatsız kazı yapamazlar.”, 10. maddesinin ikinci fıkrasında; “a) Lisans veya yetkili kurumlardan alınan yeterlilik belgesi b) Onaylı proje paftası ve sayısalı, c) Metraj çizelgesi ç) Onaylı İş programı d) Tranşe tip kesitleri e) Teknik şartname eklenir.” denildiği, 4.4. Tüm bu Usul ve Esaslar ve Yönetmelikler gereğince 2016 yılında Şirketleri tarafında onaylı yatırım programı kapsamında söz konusu bölgenin ihtiyacını karşılamak maksadıyla yatırım projelendirme çalışmaları yapılmış olup, Antalya Büyükşehir Belediyesi AYKOME Şube Müdürlüğüne başvuru yapılarak kazı ruhsatı alındığı, alınan kazı iznine müteakip tesis çalışmalarının tamamlandığı ve deplaseye konu saha dağıtım kutusu ve aydınlatma direği imar planındaki kaldırıma (Düzenleme Ortaklık Payına) Elektrik
Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği ve ilgili TEDAŞ Şartnamelerine uygun olarak tesis edildiği, 4.5. Öte yandan, talep sahibi tarafından Şirketlerine yapılan enerji talep başvurusu için ekte sunulan onaylı
AG (İç tesisat) projesinde de görüleceği üzere saha dağıtım kutusunun yeri ile alakalı herhangi bir çizim/gösterim bulunmadığı, kaldı ki Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği Kapsam Madde 1 de; “Bu
Yönetmelik elektrik iç tesislerinin kurulmasına ve işletilmesine dair hükümleri kapsar; elektrik enerjisinin üretilmesine ve dağıtılmasına dair yapı içindeki tesisleri kapsamaz. Aşağıdaki elektrik tesisleri elektrik iç tesisi sayılır. a) ( Değişik fıkra: RG 12/07/1998- 23400) Sürekli elektrik tesisleri: Yapıların yada kümelerinin içinde, bitişiğinde yada bu yapılara ek olarak bunların dışında sürekli kullanılmak için kurulan asansör tesisleri dışındaki alçak gerilimli her türlü tesislerdir. Yapıların iç aydınlatma, kuvvet, alçak gerilim kompanzasyon tesisleri, çağırma, alarm, arama, yıldırımlık, akü, doğrultmaç (redresör) hoparlör, anten, telefon ve televizyon tesisleriyle, bu yapıların bahçe aydınlatma tesisleri ve yukarıda açıklanan tesislerin dışarıda kurulan bölümleri sürekli tesis sayılır. b) ( Değişik fıkra: RG 25/10/1996- 22798) Tesisi yaptıran kimsenin arazisi ile sınırlı enerji nakil hattı içermeyen, bağımsız alçak gerilimli elektrik tesisleri (bir ev, bağ veya bahçenin yalnızca kendi gereksinimlerini karşılamak için tahsis edilecek motopomp tesisi ve benzeri tesisler) c)Geçici elektrik tesisleri Geçici elektrik tesisleri yukarıda (a) ve (b) madde bölümlerinde açıklanan tesislere bağlanmış olan yapıların içinde yada dışında, sürekli tesisin işletmeye açılmasına kadar kullanılmak için geçici olarak kurulan ve sürekli olarak kullanılmayan alçak gerilimli her türlü tesislerdir. Lunapark, panayır gibi tesisler ve şantiyeler geçici tesis sayılır.” denildiği, 5. Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği gereğince saha dağıtım kutuları AG (İç Tesisat) projelerine konu olmayıp dağıtım şebekesi unsurları olduğu ve proje kapsamının dışında olduğu, bu sebeple Şirketlerine sunulan projenin ilgili Yönetmelikler çerçevesinde usulüne uygun olarak onaylandığı, 6. Yukarıda detayları İlgili Yönetmelikler, Usul-Esaslar ve Şartnameler gözetilerek açıklanan tüm bu sebeplerden ötürü söz konusu saha dağıtım kutusu ve aydınlatma direğinin deplase işlemi gerçekleştirilemediği, bilgilerine yer verilerek ilgili belgeler sunulmuştur.
III. İLGİLİ MEVZUAT
7. T.C. Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü
maddesinin dördüncü ve beşinci fıkraları:
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. […]” 8. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci
fıkrası:
“Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
9. 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun “Amaç” başlıklı 1’inci maddesi:
“Bu Kanunun amacı; elektriğin yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreyle uyumlu bir şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için, rekabet ortamında özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösteren, mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir elektrik enerjisi piyasasının oluşturulması ve bu piyasada bağımsız bir düzenleme ve denetimin yapılmasının sağlanmasıdır.”
9.1. “Dağıtım faaliyeti” başlıklı 9’uncu maddesi:
“(1) Dağıtım faaliyeti, lisansı kapsamında, dağıtım şirketi tarafından lisansında belirlenen bölgede yürütülür. Dağıtım şirketi, lisansında belirlenen bölgede sayaçların okunması, bakımı ve işletilmesi hizmetlerinin yerine getirilmesinden sorumludur. Piyasa faaliyeti gösteren tüzel kişiler bir dağıtım şirketine ve dağıtım şirketi piyasa faaliyeti gösteren tüzel kişilere doğrudan ortak olamaz. Dağıtım şirketi, dağıtım faaliyeti dışında bir faaliyetle iştigal edemez. Dağıtım faaliyetiyle birlikte yürütülmesi verimlilik artışı sağlayacak nitelikteki piyasa dışı bir faaliyetin yürütülmesine ilişkin usul ve esaslar Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenlenir. Genel aydınlatma, dağıtım sistemi teknik ve teknik olmayan kayıplarını karşılamak amacıyla kullanılmak üzere elektrik enerjisi satın alınması ile sistem teknik ve teknik olmayan kayıplarını karşılamak için sözleşmeye bağlanan enerjinin gerçekleşmeler nedeniyle fazlasının satışı bu hükmün istisnasıdır.
(2) Dağıtım şirketi, lisansında belirtilen bölgedeki dağıtım sistemini elektrik enerjisi üretimi ve satışında rekabet ortamına uygun şekilde işletmek, bu tesisleri yenilemek, kapasite ikame ve artırım yatırımlarını yapmak, dağıtım sistemine bağlı ve/veya bağlanacak olan tüm dağıtım sistemi kullanıcılarına ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda eşit taraflar arasında ayrım gözetmeksizin hizmet sunmakla yükümlüdür.
(3) Dağıtım şirketi, ilgili yönetmelik hükümleri doğrultusunda yan hizmetleri sağlamakla yükümlüdür.[…]”
9.2. “Taşınmaz temini işlemleri” başlıklı 19’uncu maddesi:
“(2) Elektrik piyasasında dağıtım faaliyetlerine ilişkin taşınmaz temini işlemleri ile ilgili olarak; a) Dağıtım faaliyetinde bulunan lisans sahibi özel hukuk tüzel kişilerinin lisansa konu faaliyetlerine ilişkin taşınmaz temini taleplerine yönelik işlemler, 2942 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat hükümlerine göre TEDAŞ tarafından yürütülür. Taşınmaz temini talepleri TEDAŞ tarafından değerlendirilir ve uygun görülmesi halinde TEDAŞ tarafından karar alınır. Bu kapsamda alınan kararlar, kamu yararı kararı yerine de geçer ve herhangi bir makamın onayına tabi değildir.
b) Temin edilen taşınmazların mülkiyeti ve/veya üzerindeki sınırlı ayni haklar TEDAŞ adına tescil edilir.
Bu taşınmaz ve hakların kullanımı, lisans süresi ve dağıtım faaliyeti ile sınırlı olmak üzere, ilgili lisans sahibi özel hukuk tüzel kişisine aittir.
c) Özel hukuk tüzel kişileri tarafından faaliyette bulunma hakkı edinilen dağıtım bölgelerinde özelleştirme tarihi itibarıyla mevcut olan dağıtım tesislerinin bulunduğu ve bu tarih itibarıyla kamulaştırma kararları alınmamış veya kamulaştırma kararı alınmakla birlikte kamulaştırma işlemleri tamamlanmamış taşınmazların kamulaştırması TEDAŞ tarafından yapılır, tapuda TEDAŞ adına tescil edilir, kamulaştırma bedelleri ile bu işlemlere ilişkin diğer giderler TEDAŞ tarafından ödenir.
ç) Özel hukuk tüzel kişileri tarafından faaliyette bulunma hakkı edinilen dağıtım bölgelerinde özelleştirme tarihi sonrasında yapılan yeni dağıtım tesisleriyle ilgili taşınmaz temini işlemlerinin gerektirdiği bedeller ile bu işlemlere ilişkin diğer giderler, ilgili lisans sahibi tüzel kişi tarafından ödenir ve tarifeler yoluyla geri alınır.
d) Süresinin bitmesi nedeniyle dağıtım lisansının sona ermesi halinde, tarifeler yoluyla geri alınamayan taşınmaz teminine ilişkin bedeller, TEDAŞ tarafından ilgili özel hukuk tüzel kişisine iade edilir.
(3) 2942 sayılı Kanunun 23 üncü maddesi uyarınca kamulaştırılan taşınmazın sahibi veya mirasçıları tarafından geri alınması durumunda, taşınmaz sahibi veya mirasçıları tarafından geri ödenecek bedel, kamulaştırma bedelini ödemiş olan tüzel kişiye ödenir.
(4) Kamu tüzel kişiliğini haiz olan ve elektrik piyasasında üretim, iletim veya dağıtım faaliyetinde bulunan önlisans veya lisans sahibi kamu tüzel kişilerinin önlisansa veya lisansa konu faaliyetleri ile ilgili taşınmaz temini işlemleri, 2942 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat hükümlerine göre, bu tüzel kişiler tarafından yürütülür ve elde edilen taşınmazların mülkiyeti veya üzerindeki sınırlı ayni haklar bu kamu tüzel kişileri adına tescil edilir. Bu fıkra kapsamında, Hazinenin özel mülkiyetindeki veya Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerler için önlisans veya lisans sahibi kamu tüzel kişileri lehine, lisans süresince bedelsiz irtifak hakkı tesis edilir, kiralama yapılır veya kullanma izni verilir.
(5) (Ek:2/5/2024-7501/12 md.) Elektrik dağıtım tesisleri ve/veya nakil hatlarına ilişkin irtifak alanı, en düşük yaklaşım mesafesi, iletkenin salınım mesafesi ve direkler arası uzaklık dikkate alınarak ilgili mevzuatına göre belirlenir.
(6) Bu maddede belirtilen hususlara ilişkin usul ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelik ile düzenlenir.” 10. 27/07/2013 tarihli ve 28720 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Genel Aydınlatma Yönetmeliği’nin
“Genel aydınlatma yükümlülüğü” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrası:
“(Değişik:RG-20/4/2018-30397) Dağıtım şirketi; dağıtım bölgesindeki yerleşim yerlerinde bulunan, otoyollar ve özelleştirilmiş erişme kontrollü karayolları hariç, kamunun genel kullanımına yönelik bulvar, cadde, sokak, köprü, meydan, kavşak, yürüyüş yolu ve yaya geçidi aydınlatmasından ve bunlara ait gerekli aydınlatma ve ölçüm sistemlerinin tesis edilmesi ve işletilmesinden sorumludur. Bu sorumluluk, imar planlarında bulvar, cadde veya çıkmaz sokaklar dâhil, sokak olarak belirlenen meskûn yerlerin tamamını kapsar.” 11. 03/07/2017 tarihli ve 30113 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği’nin
“Yapılaşmada idarenin yükümlülükleri” başlıklı 26’ncı maddesi:
“(1) İdareler; tasarrufu altındaki yol, meydan, otopark, park, yaya bölgesi, kaldırım gibi yerler ile bunlar üzerindeki kamu hizmetlerinin yürütülebilmesi için, TSE standartlarına ve ilgili mevzuatına göre; a) Bisiklet yolu, otopark, yönlendirme, sinyalizasyon, aydınlatma ve ağaçlandırma uygulamalarıyla ve kent mobilyalarıyla beraber kaldırım ve kavşak düzenlemelerini yapmak veya yaptırmakla,
b) Reklam ve bilgilendirme levha ile pano düzenlemelerini yapmak veya yaptırmakla, c) Topluma açık yerlerde ihtiyaçların karşılanması amacıyla; büfe, mescit, para çekme makinesi, telefon kulübesi, tuvalet, çeşme ve benzeri tesislerin kurulmasına ilişkin iş ve işlemleri yürütmekle, ç) Belirli bir süre için düzenlenen sosyal ve kültürel etkinlikler için geçici olarak ihtiyaç duyulan altyapıyı ve geçici olarak talep edilen hafif ve sökülüp takılır malzemeden yapılan fuar, sergi, sahne ve çadır gibi üstyapının kurulması ve kaldırılması için gereken izinlerin verilmesine ilişkin iş ve işlemleri yürütmekle ve güvenlik tedbirlerinin alınmasını sağlamakla, yükümlüdür.
(2) Birinci fıkrada belirtilenlerin ve her türlü altyapının yapımı ve kullanımı ile bakım ve onarımı sırasında yaya sirkülasyonunun engellenmemesi, engellilerin erişiminin, can ve mal güvenliğinin sağlanması zorunludur.
(3) Bu madde kapsamında yürütülen çalışmalarda tescilli ve tarihi yapılar ile doğal dokunun korunması esas alınır.”
11.1. “Kamu alanlarında yapılacak yapılarda ruhsat” başlıklı 56’ncı maddesinin 5’inci ve 6’ncı fıkraları:
“(5) Kamuya ait alanlarda kamu kurum ve kuruluşlarınca yapılan veya yaptırılacak olan; karayolu, demiryolu, liman, yat limanı ve benzeri ulaşım tesisleri, bunların tamamlayıcı niteliğindeki trafik ve seyir kuleleri, çekek yeri, iskele, açık ve kapalı barınak, tersane, tamir ve bakım istasyonları, tünel, köprü, menfez, baraj, hidroelektrik santrali, rüzgâr ve güneş enerji santrali, sulama ve su taşıma hatları, su dolum tesisleri, arıtma tesisleri, katı atık depolama ve transfer tesisleri ile atık ayrıştırma tesisleri, her tür ve nitelikteki enerji, haberleşme ve iletişim istasyonları ve nakil hatları, doğal gaz ve benzeri boru hatları, silo, dolum istasyonları, rafineri gibi enerji, sulama, tabii kaynaklar, ulaştırma, iletişim ve diğer altyapı hizmetleri ile ilgili tesisler ve bunların müştemilatı niteliğinde olan kontrol ve güvenlik üniteleri, trafo, eşanjör, elavatör, konveyör gibi yapılar, bu işleri yapmak üzere geçici olarak kurulan beton ve asfalt santralleri, yapı ruhsatına tabi değildir.
(6) Beşinci fıkradaki yapı ve tesislerin projelerinin ilgili kamu kurum ve kuruluşlarınca incelenerek onaylanmış olması, denetime yönelik fenni mesuliyetin üstlenilmiş olması ve inşasına başlanacağının, ilgili yatırımcı kamu kurum ve kuruluşu tarafından mülkiyete ilişkin bilgiyle birlikte yazılı olarak ilgili idareye bildirilmesi gerekir. Bu yapılarda sorumluluk ilgili kamu kurum ve kuruluşunundur.” 12. 22/10/2020 tarihli ve 31288 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Elektrik Piyasası Dağıtım Sistemi
Yatırımlarının Belirlenmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu
Kararı’nın “Şebeke yatırımları” başlıklı 10’uncu maddesi:
“(1) Elektrik dağıtım sisteminde yapılacak olan şebeke yatırımları aşağıdaki yatırım türlerinden oluşur:
a)Dağıtım sistemine bağlı bulunan tüketicilerin tüketim artışını karşılamak üzere şebekenin mevcut kapasitesi, transformatör merkezlerinin kurulu gücü, puant yüklenmesi ve talep artış tahminleri dikkate alınarak yapılan hesaplamalar neticesinde yapılması gereken yatırımlar, b)Dağıtım sisteminin mevcut kapasitesinden bağımsız olarak ele alınan, bir şebekede zamanla yeni yerleşim yeri oluşması sonucu ortaya çıkan ihtiyacın karşılanabilmesi için yapılması gereken genişleme yatırımları,
c)Dağıtım tesislerinin ekonomik ömrünü tamamlaması veya can ve mal güvenliği nedeni ile aynı nitelikte yeniden yapılan yatırımları, ç)Tedarik sürekliliği, ticari ve teknik kaliteye ilişkin kriterlerin yerine getirilmesi için yapılan dağıtım merkezleri, kesici ölçü kabinleri, kompanzasyon-reaktör ile teknolojik gelişmelere uygun olarak ihtiyaç duyulan yatırımları, d)Dağıtım sistemine bağlı bulunan veya bağlanacak olan dağıtım sistemi kullanıcıları için yapılacak olan dağıtım tesisi yatırımları, e)Dağıtım sisteminde kayıpları azaltmak ve standardizasyonu sağlamak amacıyla gerilim dönüşümü için yapılan yatırımlar, f)Mevcut dağıtım tesislerindeki deplase işlerine ait yatırım harcamaları, g)İlgili mevzuat çerçevesinde dağıtım şirketlerinin yükümlülüğünde yer alan aydınlatma yatırımları, ğ)Dağıtım şirketi tarafından dağıtım sistemi kullanıcılarının elektrik enerjisi ölçümlerine ilişkin tesis edilmiş olan sayaç yatırımları, h)Elektrik enerjisi ölçümlerine ilişkin tesis edilmiş olan sayaçların okunamaması gibi nedenlerle bina dışına alınması için yapılan yatırımlar.
(2) Birinci fıkranın (f) bendi kapsamında, mevcut dağıtım tesislerindeki deplase işlerine ait yatırım harcamaları; deplasesi talep edilen dağıtım tesisinin kamulaştırma işlemlerinin tamamlanmış olması halinde veya ilgili mevzuatta açık hüküm bulunması haricinde, deplase talebini yapan gerçek veya tüzel kişi tarafından karşılanacak olup ön kabulden geçmiş yatırım harcaması olarak değerlendirilmez. Mevcut dağıtım tesisinin ilgili kurum ve kuruluşların bilgisi veya izni dahilinde yapılmaması durumunda deplase işlemine ait masrafların ilgili dağıtım şirketi tarafından karşılanması aksi durumda ise ilgili kurum ve kuruluşlarca karşılanması esas olup ön kabulden geçmiş yatırım harcaması olarak değerlendirilmez.
Kanunun 19 uncu maddesinin altıncı fıkrasında belirtilen özelleştirme tarihi itibarıyla mevcut olan dağıtım tesislerinin bulunduğu ve bu tarih itibarıyla kamulaştırma kararları alınmamış veya kamulaştırma kararı alınmakla birlikte kamulaştırma işlemleri tamamlanmamış tesisler bu fıkra kapsamında değerlendirilmez.
Kayseri ve Civarı için özelleştirme tarihi yerine Kurumdan lisans aldığı tarih dikkate alınır.
(3) Birinci fıkranın (a) ve (b) bentleri kapsamındaki yatırımlara konu şebeke varlıklarının en az 15 yıl, (ğ)
bendi hariç diğer bentleri kapsamındaki yatırımlara konu şebeke varlıklarının en az 30 yıl süreyle kullanımda olması esastır. Kullanımda olduğu süre, bu fıkrada belirtilen süreleri doldurmamış varlıklara ilişkin harcamalar, ön kabulden geçmiş yatırım harcaması hesaplamalarında dikkate alınmaz. Bu fıkrada belirtilen kullanım sürelerini doldurmayan, yenilenmesi veya deplase edilmesi gerekli olduğu değerlendirilen tesisler için; Yaklaşık maliyeti, Kurul tarafından belirlenecek limitin üzerinde olan tesisler için, yenileme veya deplase işlemi tesis edilmeden önce Kurul onayı alınması zorunludur. Kurul tarafından belirlenen limitin üzerinde olan ve Kurul onayı alınmadan yenilenen veya deplase edilen tesisler için yapılan harcamalar, ön kabulden geçmiş yatırım harcaması olarak değerlendirilmez. Yaklaşık maliyeti Kurul tarafından belirlenecek limitin altında olan ancak yenileme veya deplase işlemi sonrasında yapılan harcamaların, Kurul tarafından belirlenecek limitin üzerinde olması durumunda bu tesisler için yapılan harcamalar dağıtım şirketi tarafından sunulacak gerekçelerin Kurul tarafından uygun görülmesi halinde kabul edilen yatırım harcaması olarak değerlendirilir.
Yaklaşık maliyeti, Kurul tarafından belirlenecek limitin altında olan tesislerin yenilenmesi veya deplase işlemleri, Kanun ve ilgili mevzuat kapsamında dağıtım şirketi tarafından değerlendirilerek gerçekleştirilir.
Bu kapsamda yapılan harcamalar, dağıtım şirketince sunulan gerekçelerin Kurul tarafından uygun görülmesi halinde kabul edilen yatırım harcamaları olarak değerlendirilir. Dağıtım şirketince sunulan gerekçelere ait ispatlayıcı bilgi ve belgeler ilgili yatırım projesinin dosyasında muhafaza edilir.
(4) Müstakil yatırım projesi hazırlanarak dağıtım sisteminde ekonomik ömrünü tamamlaması nedeni ile yenilenecek olan ölçü transformatörleri hariç trafolar, modüler hücreler ile harici veya dahili AG dağıtım panolarına ilişkin ekonomik ömür 30 yıl olarak kabul edilir. Aydınlatma armatürleri için ekonomik ömür
10 yıl olarak kabul edilir. Bu fıkra kapsamına girmeyen şebeke varlıklarına ait yenileme harcamaları ön
kabulden geçmiş yatırım harcaması olarak değerlendirilmez. […]” 13. 20/10/2022 tarihli ve no’lu TEDAŞ Yönetim Kurulu Kararı ile onaylanarak yürürlüğe giren
Dağıtım Tesislerinin Deplase/İptaline İlişkin Uygulanacak Usul ve Esaslar’ın “Amaç” başlıklı 1’inci
maddesi:
“Bu Usul ve Esasların amacı; gerçek/tüzel kişiler veya elektrik dağıtım şirketleri tarafından, dağıtım tesislerinin deplase/iptal edilmesi talepleri ile dağıtım tesislerinin daha önceki yıllarda deplase/iptal edilmesi nedeniyle kullanımına ihtiyaç kalmamış taşınmazların değerlendirilmesine ilişkin uygulama kriterlerinin ve bu kriterlere göre tesis edilecek işlemlerin belirlenmesidir.”
13.1. “Başvuru” başlıklı 5’inci maddesi:
“(l) Dağıtım tesislerinin deplase/iptal talepleri için başvuru, talep sahibi tarafından başvuru dilekçesi, mülkiyet bilgisini içeren tapıı/tapu kaydı, talep sahibine ait kimlik fotokopisi/vekâletname/noter onaylı yetkilendirme belgeleri ile birlikte ilgili elektrik dağıtım şirketine yapılır. Başvurular elektrik dağıtım şirketi tarafından bu Usul ve Esasların 7 nci maddesindeki belirtilen hususlar dikkate alınarak ön değerlendirmeyi müteakip deplase/iptal komisyonunda görev alacak üye bilgileriyle birlikte 7 iş günü içerisinde TEDAŞ’a iletilir. Ancak deplase yaklaşık maliyetinin EPDK tarafından 28/10/2020 tarih ve 31288 sayıyla yayımlanan ‘Elektrik Piyasası Dağıtım Sistemi Yatırımlarının Belirlenmesine İlişkin Usul ve Esaslar’ın 10 uncu maddesinin üçüncü fıkrasının (a) bendine göre Kurul tarafından belirlenecek limitin üzerinde olması ve yatırım planlarını etkilemesi durumunda, deplase talebi elektrik dağıtım şirketi tarafından, Şirket görüşüyle birlikte ilave 7 iş günü içerisinde TEDAŞ ‘a iletilir. Eksik evrak ile yapılan başvurular TEDAŞ’a iletilmez ve tamamlatılmak üzere talep sahibine iade edilir.
(2) Başvurunun eksiksiz yapılması halinde kıymet takdir raporu gerektiren işlemler hariç protokol düzenlemek için TEDAŞ’ta geçen süre; deplase/iptal imkanının olmaması halinde en fazla 10 takvim günü, deplase/iptal imkanının olması halinde ise en fazla 15 takvim günü içerisinde sonuçlandırılır.”
13.2. “Deplase/iptal taleplerinin değerlendirilmesi” başlıklı 7’nci maddesi:
“(l) Deplase talebine konu tesisin; a) Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği hükümlerine göre can ve mal emniyeti açısından tehlike oluşturması hasebiyle acil tedbir alınmasının gerekmesi ve deplase/iptal komisyonunun tespiti ve değerlendirilmesi için beklemeye tahammülü olmaması, b) Kamulaştırma/kiralama/tahsis işlemleri yapılmamış, tapuda TEDAŞ adına herhangi bir hak tesis edilmemiş taşınmazlarda veya tescil harici alanlarda bulunan alçak gerilim seviyesindeki elektrik dağıtım tesislerinin tamamı ile orta gerilim seviyesindeki en fazla iki direk kapsamına girmesi, durumlarında
deplase talebi bu Usul ve Esaslar çerçevesinde elektrik dağıtım şirketi tarafından değerlendirilerek sonuçlandırılır.
(2) Bunun dışında kalan deplase talepleri TEDAŞ’a iletilir.
(3) Deplase/iptal talebine ilişkin bilgi ve belgeler deplase/iptal komisyonu tarafından değerlendirilir.
Deplase/iptal komisyonu tarafından gerekli görüldüğünde talep sahibi, kamu kurum/kuruluşları ile elektrik dağıtım şirketlerinden ilave bilgi/belgeler istenebilir.
(4) Deplase/iptal talepleri, a) Elektrik dağıtım tesislerinin oluşturduğu can ve mal emniyet riski ile işletme koşulları, b) Şebeke bütünlüğü ve projelendirmeye ilişkin teknik hesaplamalar/kriterler, c) Deplase/iptal talep edilen dağıtım tesisinin mevzuatta yer alan ekonomik ömür durumu, ç) Deplase/iptal komisyonunca bu Usul ve Esaslar çerçevesinde deplase maliyetinin elektrik dağıtım şirketince karşılanması kararı verilen hallerde dağıtım tesisinin bulunduğu mevcut yerin TEDAŞ tarafından belirlenecek tahmini kamulaştırma maliyeti ile deplase işlemine ait tesis bedelinin kıyaslanması, d) Deplase talebinin gerekçesi, e)Tesisin deplase edileceği yerin, hizmet kalitesini olumsuz etkileyip etkilemediği, göz önüne alınarak değerlendirilir.
(5) Deplase/iptal talebinin değerlendirilmesi aşamasında ihtiyaç olması halinde deplasesi istenen dağıtım tesisi için talep sahibi, deplase/iptal komisyonuna alternatif yer bildirir. Talep sahibi tarafından yer bildirilmemesi veya alternatif yer bulunamaması durumunda söz konusu tesisle ilgili deplase talebinin gerçekleştirilme imkanının olmadığı değerlendirilir. Tesisin bulunduğu taşınmazda TEDAŞ adına herhangi bir hak tesisi bulunmuyorsa mevcut yerin kamulaştırma işlemleri başlatılır. Yeni yerlere ilişkin iktisap işlemleri ise bu Usul ve Esasların 14 üncü maddesindeki hükümlere göre yürütülür, (6) Deplase edilecek tesisteki mevcut envanterin kullanılıp kullanılmayacağına ilişkin değerlendirme, deplase komisyonu tarafından yapılarak raporda belirtilir.”
13.3. “Deplase/iptal sürecine ve maliyetlerine dair esaslar” başlıklı 9’uncu maddesi:
“(1) Deplase/iptal talebine konu olan dağıtım tesislerine ilişkin olarak yapılan değerlendirme sonucunda deplase/iptal komisyonu; a) Elektrik dağıtım tesisinin deplase/iptal imkanının olmaması, b) Dağıtım tesisinin kamulaştırma işlemleri yapılmamış ise mevcut yerin kamulaştırma işlemlerinin yapılması, c) Mevcut elektrik dağıtım tesisinin deplase edilmesi, ç) Mevcut elektrik dağıtım tesisinin iptal edilmesi, d) Daha önceki yıllarda dağıtım tesislerinin deplase/iptal edilmesi nedeniyle kullanımına ihtiyaç kalmamış taşınmazların devredilmesi, hususlarından birine veya birkaçına karar verebilir.
(2) Elektrik dağıtım tesisinin deplase/iptal imkanının olmadığına ve/veya mevcut yerin kamulaştırma işlemlerinin yapılmasına karar verilmesi durumunda, kamulaştırma işlemleri TEDAŞ tarafından yürütülür, kamulaştırma bedelleri ile kamulaştırma işlemlerinin gerektirdiği diğer giderler yürürlükteki kanunlar ve ikincil mevzuatta belirtilen taraflarca karşılanır.
(3) Kamulaştırma/kiralama/tahsis işlemleri yapılmamış, tapuda TEDAŞ adına herhangi bir hak tesis edilmemiş olan, gerçek veya tüzel kişilere ait taşınmazlarda bulunan dağıtım tesisleri ile ilgili uygun görülen deplase/iptal talebine ilişkin iş ve işlemler 28/10/2020 31288 sayı ile Resmi Gazetede yayımlanan
‘Elektrik Piyasası Dağıtım Sistemi Yatırımlarının Belirlenmesine ilişkin Usul ve Esaslar ‘ın 10 uncu maddesinin ikinci ve üçüncü fıkrası doğrultusunda elektrik dağıtım şirketi tarafından gerçekleştirilir, talep sahibinin maliyeti üstlenme talebi olmadığı sürece talep sahibine herhangi bir maliyet yüklenemez.
(4)Kamulaştırma işlemleri yapılmış veya devam eden, mülkiyeti TEDAŞ veya önceki yıllarda elektrik dağıtım faaliyetlerini yürütmüş olan kurum/kuruluş/şirketler adına tescilli taşınmazlar ile üzerinde irtifak, intifa, kiralama vb. hak tesis edilmiş (iz bedelle tescil edilenler dahil) gerçek veya tüzel kişilere ait taşınmazlarda bulunan dağıtım tesislerinin (Kamulaştırma bedeli ödenen ancak tescil işlemleri tamamlanmayan ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 3 1/b maddesi ile 6830 sayılı İstimlak
Kanununun 32/b maddesine istinaden tapu kaydına şerh işlenen gerçek veya tüzel kişilere ait taşınmazlar
TEDAŞ mülkiyetinde kabul edilir.) deplase/iptal maliyetleri talep sahibi tarafından karşılanır.
(5)Deplasesi/iptali yapılacak dağıtım tesisinin mevcut yeri ve deplase edileceği yeni yerinin mülkiyet/irtifak/intifa/kiralama/tahsis/kullanım hakkının tapu tescil ve imar planı tadilatı işlemlerine ilişkin diğer giderlerin tümü, deplase maliyetini karşılayan tarafça ödenir.
(6)Dağıtım tesisinin yeni yerine deplase işlemlerinin tamamlanıp geçici kabul ve taşınmaz malın tapuda tescil işlemleri sonuçlandırılıncaya ve deplase/iptaline karar verilen dağıtım tesisi toplatılıncaya kadar, mevcut dağıtım tesisi ile ilgili olarak tapuda TEDAŞ veya daha önce elektrik dağıtım faaliyetlerini yürütmüş kurum/kuruluş/şirketler adına tescilli mülkiyet, irtifak, intifa, kiralama vb. tüm haklar korunur.
(7)Deplase/iptal komisyonu tarafından deplase işleminin talep sahibi tarafından yapılmasına karar verilmesini müteakip ilgili elektrik dağıtım şirketince proje onayından önce projede belirtilen imalata dair maliyet keşfinin %20′ sini aşmayacak şekilde başvuru sahibinden teminat alınabilir. Alınan bu teminat deplasesi yapılan dağıtım tesisinin geçici kabulünün yapılmasından sonra iade edilir.
Deplase işleminin talep sahibi tarafından yapılması veya yaptırılması halinde işin fen ve tekniğine uygun yapılıp yapılmadığı elektrik dağıtım şirketi tarafından kontrol edilir.”
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
14. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun reddi gerektiği hususundaki öneri Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 15. Başvuru, otopark giriş çıkışını engelleyen saha dağıtım kutusu ve aydınlatma direğinin başka bir yere taşınması talebi hakkındadır.
16. Başvuranın dilekçesine Akdeniz Elektrik Dağıtım Şirketi tarafından verilen 25/03/2024 tarih ve sayılı cevabi yazıda özetle; yer değişikliği talep edilen saha dağıtım kutusunun kamunun kullanımına
ayrılmış olan noktaya tesis edildiği, Elektrik Tesisleri Kuvvetli Akımları Yönetmeliğine göre bahse konu direk eğilmesi, tel kopması, iletken yalıtımı, trafo bakımı vs. yönelik bakım ve onarım işlemlerinin yapılacağı, talep etmesi halinde başvuran tarafından deplase yapılabileceği yönünde yanıt verildiği, bunun üzerine başvuranın tarihinde Kurumumuza başvuruda bulunduğu görülmektedir.
17. 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu’nun 9’uncu maddesine göre elektrik dağıtım şirketleri; lisansında belirtilen bölgedeki dağıtım sistemini elektrik enerjisi üretimi ve satışında rekabet ortamına uygun şekilde işletmek, bu tesisleri yenilemek, kapasite ikame ve artırım yatırımlarını yapmak, dağıtım sistemine bağlı ve/veya bağlanacak olan tüm dağıtım sistemi kullanıcılarına ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda eşit taraflar arasında ayrım gözetmeksizin hizmet sunmakla yükümlüdür.
18. Bununla birlikte, elektrik dağıtım şirketleri Genel Aydınlatma Yönetmeliği uyarınca, dağıtım bölgesindeki yerleşim yerlerinde bulunan, otoyollar ve özelleştirilmiş erişme kontrollü karayolları hariç, kamunun genel kullanımına yönelik bulvar, cadde, sokak, köprü, meydan, kavşak, yürüyüş yolu ve yaya geçidi aydınlatmasından ve bunlara ait gerekli aydınlatma ve ölçüm sistemlerinin tesis edilmesi ve işletilmesinden sorumlu olup bu sorumluluk, imar planlarında bulvar, cadde veya çıkmaz sokaklar dâhil, sokak olarak belirlenen meskûn yerlerin tamamını kapsamaktadır.
19. Bu bağlamda, başvuruya konu saha dağıtım kutusu ve aydınlatma direğinin Akdeniz Elektrik Dağıtım
A.Ş.’nin sorumluluğu kapsamında olduğu açıktır.
20. Dağıtım tesislerinin deplase edilmesi talepleri ise, Dağıtım Tesislerinin Deplase/İptaline İlişkin
Uygulanacak Usul ve Esaslar uyarınca değerlendirilmektedir. Söz konusu düzenlemeye göre, deplase talepleri; elektrik dağıtım tesislerinin oluşturduğu can ve mal emniyet riski ile işletme koşulları, şebeke bütünlüğü ve projelendirmeye ilişkin teknik hesaplamalar/kriterler, deplase/iptal talep edilen dağıtım tesisinin mevzuatta yer alan ekonomik ömür durumu, deplase/iptal komisyonunca bu Usul ve Esaslar çerçevesinde deplase maliyetinin elektrik dağıtım şirketince karşılanması kararı verilen hallerde dağıtım tesisinin bulunduğu mevcut yerin TEDAŞ tarafından belirlenecek tahmini kamulaştırma maliyeti ile deplase işlemine ait tesis bedelinin kıyaslanması, deplase talebinin gerekçesi, tesisin deplase edileceği yerin, hizmet kalitesini olumsuz etkileyip etkilemediği göz önüne alınarak değerlendirilmektedir.
21. Deplase talebine konu tesisin; Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği hükümlerine göre can ve mal emniyeti açısından tehlike oluşturması hasebiyle acil tedbir alınmasının gerekmesi ve deplase/iptal komisyonunun tespiti ve değerlendirilmesi için beklemeye tahammülü olmaması ya da kamulaştırma/kiralama/tahsis işlemleri yapılmamış, tapuda TEDAŞ adına herhangi bir hak tesis edilmemiş taşınmazlarda veya tescil harici alanlarda bulunan alçak gerilim seviyesindeki elektrik dağıtım tesislerinin tamamı ile orta gerilim seviyesindeki en fazla iki direk kapsamına girmesi durumlarında deplase talebi elektrik dağıtım şirketi tarafından değerlendirilerek sonuçlandırılmakta, bunun dışında kalan deplase talepleri TEDAŞ’a iletilmektedir.
22. Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği’nde, elektrik kuvvetli akım tesislerinin kurulmasının, işletilmesinin ve bakımının can ve mal emniyeti bakımından güvenlikle yapılması gerektiği düzenlenmiştir.
Yönetmelik’te elektrik kuvvetli akım tesisleri; insanlar, diğer canlılar ve eşyalar için bazı durumlarda (yaklaşma, dokunma vb.) tehlikeli olabilecek ve elektrik enerjisinin üretilmesini, özelliğinin değiştirilmesini, biriktirilmesini, iletilmesini, dağıtılmasını ve mekanik enerjiye, ışığa, kimyasal enerjiye vb. enerjilere dönüştürülerek kullanılmasını sağlayan tesisler olarak tanımlanmıştır. Anılan Yönetmelik’in 5’inci maddesinde, kuvvetli akım tesislerinin her türlü işletme durumunda, cana ve mala herhangi bir zarar vermeyecek ve tehlike oluşturmayacak bir biçimde yapılması gerektiği, herhangi bir kimsenin dikkatsizlikle de olsa kuvvetli akım tesislerinin gerilim altındaki bölümlerine (aktif bölümler)
dokunmasının olanaksız olması ve emniyet mesafeleri ile koruma önlemlerinin sağlanması gerektiği öngörülmektedir.
23. Öğretide ve yargısal içtihatlarda, elektrik enerjisinin üretimi ve dağıtımının tehlikeli faaliyet kapsamında değerlendirildiği görülmekte olup bu amaca hizmet eden tüm organizasyon ile teknik cihazların, en başta kişilerin yaşamı ve vücut bütünlüklerinin korunmasına ilişkin gerekliliklere uygun ve güvenli şekilde yerleştirilmesinin bir yükümlülük olduğu; bu hizmet kapsamında kullanılan binaların, teknik ekipmanların ve diğer cihazların her türlü bakım ve onarımının yapılması, kişilerin yaşamları ve vücut bütünlüklerinin korunması bakımından risk oluşturup oluşturmadığının değerlendirilmesi ile tehlike arz eden binaların ve diğer cihazların korunması, gerekirse yıkılması veya etkisiz hâle getirilmesinin de bu yükümlülüğün bir parçası olduğu ifade edilmektedir. (Anayasa Mahkemesi, Selman Tumur ve diğerleri, B.
No: 2015/18754, 12/9/2019, § 57.)
24. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 2003/144 esas ve 2003/161 karar sayılı, 12/03/2003 tarihli kararında da, “Her ne kadar, bilirkişi raporlarına göre bir yapım bozukluğunun bulunmadığı belirtilmekte ise de, olayların gidişatından insanların ve canlıların yaşamı için önemli bir tehdit oluşturan bu tür tesislerin bakım ve korunmasında, tesisin yerleşim yeri üzerinde bulunduğu da düşünüldüğünde, normalin üzerinde bir özen borcu bulunduğu sonucuna varılır. Davalı elektrik idaresi bu tür yüksek gerilim iletkenlerine güvenli yaklaşma sınırının aşılmamasını sağlayıcı önlemleri almalı, gerekli uyarı levhalarını herkesin kolaylıkla görebileceği yerlere koymalı, bu tesislerin can ve mal güvenliğine zarar vermemesi için, yerleşim yeri dışındaki tesislere oranla çok daha kısa aralıklarla kontrollerini yapmalıdır. Ne var ki, somut olayda davalı idarenin bu bakım ve özen borcunu gereği gibi yerine getirmediği, söz konusu olaydan önce tele takılı bulunan uçurtmanın başkaları tarafından alınması sırasında doğabilecek tehlikeleri düşünerek, gereken denetimleri yaparak, bu tür engelleri kaldırmadığı anlaşıldığından, meydana gelen zarardan sorumlu olduğu, sorumluluğu kaldıracak nedenlerin ise bulunmadığı anlaşılmıştır.” şeklinde hüküm kurulduğu görülmektedir.
25. Ayrıca Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği’nin 26. maddesinde, idarelerin, tasarrufu altındaki yol, meydan, otopark, park, yaya bölgesi, kaldırım gibi yerler ile bunlar üzerindeki kamu hizmetlerinin yürütülebilmesi için, TSE standartlarına ve ilgili mevzuatına göre, her türlü altyapının yapımı ve kullanımı ile bakım ve onarımı sırasında yaya sirkülasyonunun engellenmemesinin, engellilerin erişimini, can ve mal güvenliğini sağlamasının zorunlu olduğu vurgulanmıştır. Nitekim İçişleri Bakanlığı tarafından yürürlüğe konulan tebliğlerde, Türk Standardları Enstitüsü (TSE) tarafından hazırlanan TS 12174 “Şehir İçi Yollar – Yaya
Yolu ve Yaya Bölgeleri Tasarım Kuralları Standardı” ve TS 12576 “Şehir İçi Yollar – Kaldırım ve Yaya
Geçitlerinde Ulaşılabilirlik İçin Yapısal Önlemler ve İşaretlemelerin Tasarım Kuralları Standardı”na uyulması zorunlu tutulmuştur.
26. Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri uyarınca, kuvvetli akım tesislerinin yapımı, kullanımı, bakım ve onarımında, cana ve mala herhangi bir zarar vermemesi ve tehlike oluşturmaması, ayrıca şehir içi yol, yaya geçidi ve kaldırımlarda, yaya trafiğini ve engellilerin ulaşımını engellememesi hususlarına dikkat edilmesi gerekmektedir. Belirtilmelidir ki, dağıtım faaliyeti kapsamda yapılan yapı ya da tesislerin planlarının onanmış ve idari makamlar tarafından yapılan denetimlerde bu yapı ve tesislerin inşasında hiçbir sakınca görülmemiş olması, söz konusu yükümlülüğü sona erdirmemektedir. Elektrik dağıtım şirketlerinin; dağıtım tesislerini, dağıtım hatlarını ve diğer dağıtım varlıklarını, teknik özelliklerinin gerektirdiği aralıklarla, denetleme, kontrol etme ve gerekli önlemleri alma noktasında yükümlülüğü devam etmektedir (Kamu Denetçiliği Kurumu, 2022/13001 başvuru numaralı ve 08/03/2023 tarihli Ret Kararı).
27. Tüm bu ilkeler ışığında başvuruya konu uyuşmazlık incelendiğinde;
27.1. Başvuranın otopark girişini engellemesi gerekçesiyle aydınlatma direği ve dağıtım kutusunun deplase edilmesi talebinin Akdeniz Elektrik Dağıtım A.Ş. tarafından “yer değişikliği talep edilen saha dağıtım kutusunun kamunun kullanımına ayrılmış olan noktaya tesis edildiği, Elektrik Tesisleri Kuvvetli Akımları
Yönetmeliğine göre bahse konu direk eğilmesi, tel kopması, iletken yalıtımı, trafo bakımı vs. yönelik bakım ve onarım işlemlerinin yapılacağı, talep etmesi halinde başvuran tarafından deplase yapılabileceği” yönünde yanıt verilmek suretiyle reddedildiği, 27.2. Dosya hakkında Kurumumuzun bilgi ve belge talebi üzerine Akdeniz Elektrik Dağıtım A.Ş.
tarafından bölgede yapılan yerinde inceleme sonucunda; 2016 tarihinde tesisi gerçekleştirilen saha dağıtım kutusu ve aydınlatma direği imar planlarında kaldırım olarak belirtilen ve kamusal alan olarak nitelendirilen kısma dikildiği, TEDAŞ’ın ilgili yönetmelikleri ve Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri
Yönetmeliğine uygun olarak tesis edildiği, nitekim 2019 yılı saha görüntüsünde görüldüğü üzere mevcut binanın orada olmadığı ve otopark girişi bulunmadığı, saha dağıtım kutusu ve aydınlatma direğinin bölgenin ihtiyacı doğrultusunda tesis edildiği, elektrik panosu tesis edilirken belediyeden izin alındığı ve mevcut imar planına göre tesis edildiği, yapıldığı dönemde bölgenin imar planı ve şehir estetiği dikkate alınarak tesis edildiği, Elektrik Piyasası Dağıtım Sistemi Yatırımlarına İlişkin Usul ve Esaslar uyarınca deplasesi talep edilen tesisin 30 yıllık ekonomik ömrünü doldurmadığı, saha dağıtım kutusu ve aydınlatma direğinin taşınabileceği alternatif konum bulunmakla birlikte saha dağıtım kutusuna bağlı aboneler ve bölgenin aydınlatma ihtiyacını karşıladığı için taşınmasının önerilmediği, taşınması halinde aydınlatma ihtiyacı doğabileceği, taşındığı takdirde o bölgede inşaat çalışması başlar ise yeni taşındığı bölgeden de taşınma talebi gelebileceği, ayrıca direk ve dağıtım kutusunun Elektrik Kuvvetli Akım
Tesisleri Yönetmeliğine göre can ve mal emniyeti bakımından sakınca oluşturmadığı, bakım ve onarımlarının yapıldığı Kurumumuza bildirilmiş olup nitekim başvuranın da can ve mal emniyeti bakımından tehlike oluşturduğu yönünde bir iddiasının bulunmadığı görülmüştür.
27.3. Ayrıca Kurumumuzca Kepez Belediye Başkanlığından da bilgi ve belge istenmiş; Mahallesi, ada, parselde bulunan mevcut yapının (binanın) yıkılarak yeni yapılacak inşaat için ilgililerin müracaatı üzerine 06/12/2021 tarih ve sayılı yeni yapı ruhsatı düzenlendiği ifade edilmiştir.
28. Yukarıda açıklanan gerekçe, ilgili mevzuat ve yargısal içtihat çerçevesinde yapılan değerlendirmede; başvuruya konu saha dağıtım kutusu ile aydınlatma direğinin, 2016 yılından beri aynı konumda bulunduğu ve bölgenin enerji ihtiyacını karşıladığı, imar planlarında kaldırım olarak belirtilen ve kamusal alan olarak nitelendirilen kısımda yer aldığı, 30 yıllık ekonomik ömrünü doldurmadığı, başvuranın ikamet ettiği binanın ise 06/12/2021 tarih ve sayılı yapı ruhsatı ile yapımına başlandığı, dolayısıyla inşaatın başladığı tarihte saha dağıtım kutusu ile aydınlatma direğinin mevcut yerinde olduğu, bu durumda otopark girişinin engellenmesi sonucunu doğuran eylemin Akdeniz Elektrik Dağıtım A. Ş. tarafından kaynaklanmadığı, ilgili taşınmaz sahibi, yapı müteahhidi ve mimari proje müellifi tarafından saha dağıtım kutusu ile aydınlatma direğinin konumu bilinerek otopark girişinin belirlendiği anlaşıldığından, başvuranın deplase talebinin Akdeniz Elektrik Dağıtım A. Ş. tarafından karşılanmamasında hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir. Bununla birlikte, başvurana, talep etmesi halinde başvuran tarafından deplase yapılabileceği yönünde yanıt verildiği, zira Dağıtım Tesislerinin Deplase/İptaline İlişkin Uygulanacak Usul ve Esaslar’ın 9’uncu maddesinde yer alan şartlar uyarınca deplase işleminin talep sahibi tarafından maliyeti karşılanarak yapılması veya yaptırılmasının mümkün olduğu, başvuranın bu yöntemi tercih edebileceği ifade edilmelidir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 29. İyi yönetim ilkelerine, Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Anılan madde
hükmü uyarınca, inceleme ve araştırma kapsamında ilgili idarenin iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığı hususları da Kurum tarafından gözetilmektedir.
30. Dosya kapsamında yapılan incelemede; başvurunun inceleme ve araştırması kapsamında
Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği, böylece “kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; idarenin, başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini de göstermediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
31. 6328 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Uyuşmazlık Mahkemesinin esas, karar numaralı ve 24/9/2018 tarihli kararı uyarınca, Antalya Asliye Hukuk Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURANA ve AKDENİZ ELEKTRİK DAĞITIM A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi