|
ÖZET: Başvuran, sol kalça ekleminde yaşadığı kireçlenme nedeniyle otomatik vitesli araç kullanma gerekliliğini savunarak ÖTV muafiyeti talep etmiştir. İstanbul Üniversitesi Çapa Tıp Fakültesi tarafından düzenlenen raporda, başvuranın sol bacağında duyu kaybı olduğu ve bu nedenle manuel vitesli araç kullanmasının riskli olduğu belirtilmiştir. Ancak, Gelir İdaresi Başkanlığı, başvuranın engel durumunun ve sağlık raporundaki özel tertibat gereksinimlerinin uyumsuz olduğunu ifade ederek talebi reddetmiştir. İlgili sağlık raporunda sadece sol alt ekstremiteye yönelik değerlendirme yapılmış, sağ alt ekstremitedeki engel durumu göz ardı edilmiştir.
Gelir İdaresi Başkanlığı’nın açıklamalarına göre, ÖTV muafiyetinden yararlanmak için engellilik sağlık kurulu raporunun, “sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanması gerekir” ifadesini içermesi gerekmektedir. Başvuranın sunduğu belgelerdeki uyumsuzluklar nedeniyle talebinin uygun bulunmadığı belirtilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın mevcut sağlık raporunun, sürücü belgesindeki özel tertibat kodlarıyla uyumlu olmadığı ve bu nedenle ÖTV muafiyetinden yararlanamayacağı kararlaştırılmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve idarenin açıklamalarını değerlendirerek, hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilmediği sonucuna varmış ve başvurunun reddine yönelik karar önerisi sunmuştur. Başvuranın, yeni bir engelli sağlık raporu alması durumunda talebinin yeniden değerlendirilebileceği ifade edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/1505-S.24.2444
BAŞVURU NO : 2023/13561
KARAR TARİHİ : 09.02.2024
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : ÖTV muafiyeti hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 23.08.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran; sol kalça eklem kireçlenmesi nedeniyle atroskopik cerrahi ile operasyon geçirdiğini, ameliyatı yapan İstanbul Üniversitesi Çapa Tıp Fakültesi Ortopedi ve
Travmotoloji epikriz raporunda; kalça kireçlenmesine geç müdahale nedeniyle doku ölümü ve kaybı yaşandığı ve aynı zamanda labrum yırtığı oluştuğu nedeniyle sol bacağında duyu kaybı oluştuğu, bu nedenle manuel vitesli araç kullanmasının riskli olacağı, hareket ettirici aksamlı (otomatik vitesli) araç kullanması gerektiği görüşü ile 03.09.2020 tarih ve – sayılı raporun düzenlendiğini, bunun üzerine İstanbul Sultan 2. Abdulhamid Han Eğitim ve Araştırma Hastanesinin 02.02.2023 tarih sayılı raporu ve İstanbul İl Sağlık Müdürlüğünün 30.10.2020 tarih ve nolu
Komisyon Raporlarını aldığını, her iki raporda da “Sadece Hareket Ettirici Aksamda Özel Tertibatlı Araç
Kullanması Gerekir.” tespit ve teşhisinin net biçimde belirtildiğini, sürücü belgesinin engelli sürücü belgesi olarak yeniden düzenlendiğini, 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu 7/2 maddesi kapsamında ilk iktisabını yapacağı araç alımı için başvuru yaptığını, başvuru sonrasında ilgili Vergi Dairesinin İstanbul
Sultan 2.Abdulhamid Han Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nden ek görüş istediğini, bahse konu hastanede tekrar muayeneye olduğunu, raporda da “debriyajlı araç kullanmaması ve otomatik vitesli araç kullanması uygundur” görüşünün uzman doktor tarafından ilgili daireye bir kez daha bildirildiğini ancak ilgili idarenin hiçbir başvurusunu kabul etmediğini iddia ve ifade ederek ÖTV muafiyetinden yararlanmak istemektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun bilgi-belge isteme yazısına istinaden Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından
gönderilen cevabi yazıda özetle:
2.1. Başvuranın, ÖTV Kanununun (7/2-c) maddesinde düzenlenen malûl veya engellilerin taşıt alımında
ÖTV istisnasından yararlanmayı talep ettiği İstanbul Sultan 2. Abdülhamit Han Eğitim ve Araştırma
Hastanesi tarafından adına düzenlenen 02.02.2023 tarih ve rapor numaralı
Erişkinler için Engellilik Sağlık Kurulu Raporu ile Hasta Anamnez Raporunun ilişikte gönderildiği, 2.2. Başvuranın ibraz ettiği engelli sağlık kurulu raporunun ortopedi ve travmatoloji sistemine ilişkin bölümünde, “Bilateral kalça ekleminde artroz, kalça artroskobi ameliyatı geçirmiş ve labrum yırtığı tanısı mevcut, tablo 3.4’e göre %8″ açıklamalarına yer verilmekle birlikte, adı geçen adına düzenlenen Sürücü
Adayları ve Sürücüler için Sağlık Raporunda, “78 (Sadece otomatik vitesli araç kullanabilir) ve 10.02 (Otomatik vites)” araç uyarlama/kısıtlama kodlarına yer verildiğinin tespit edilmesi üzerine, İstanbul Vergi
Dairesi Başkanlığı Nakil Vasıtaları Vergi Dairesi Müdürlüğü tarafından, manuel vitesli bir taşıtın hareket ettirici aksamında özel tertibat yaptırılmaksızın kullanımına nasıl mani olabildiği, kişinin mevcut engel durumunun, hareket ettirici aksamda özel tertibat yaptırılmasını zorunlu kılıp kılmadığı ile zorunlu kılıyorsa hangi özel tertibatın yaptırılması gerektiği hususlarında değerlendirme yapılabilmesini teminen İstanbul İl
Sağlık Müdürlüğünden istenen açıklama üzerine düzenlenen Hasta Anamnez Raporunda da, engelin bilateral/her iki (sağ/sol) alt ekstremiteyi de etkilemesine rağmen değerlendirmenin sadece sol alt ekstremiteye yönelik olması ancak sağ alt ekstremitedeki engeline yönelik herhangi bir değerlendirmeyi içermemesi sebebiyle, anılan vergi dairesi müdürlüğünce engellilik durumu ile önerilen tertibatın uyumlu olmaması nedeniyle adı geçenin bahse konu istisnadan yararlanmasının mümkün olmadığına yönelik görüşünün Başkanlıkça uygun bulunduğu, 2.3. Mezkûr Tebliğin söz konusu bölümünde, Kanunun (7/2-c) maddesi uygulamasına ilişkin olarak; 2.3.1. Bu uygulamadan yararlanılabilmesi için engellilik durumunun, engellilik sağlık kurulu raporu ile tevsik edilmesi gerektiği, 20/2/2019 tarihinden itibaren düzenlenen engellilik sağlık kurulu raporlarına istinaden işlem yapılabilmesi için raporun “Sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanması gerekir” değerlendirmesini içermesinin şart olduğu, bu tarihten itibaren düzenlenmekle birlikte söz konusu değerlendirmeyi içermeyen raporlara istinaden işlem yapılamayacağı, 2.3.2. İstisnadan yararlanılabilmesi için ayrıca H sınıfı veya engellilik durumu itibarıyla istisna kapsamındaki taşıtta bulunması gereken özel tertibata/tertibatlara ilişkin ibareleri (kod numarasını/numaralarını) içeren sürücü belgesini haiz olunmasının şart olduğu, engelliliği ile sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanılması gerektiğine dair değerlendirme bulunan engellilik sağlık kurulu raporunda belirtilen engel durumunun ne yönde bir tertibat gerektirdiğinin tespitinde, sürücü belgesinde yer alan özel tertibat kodlarının dikkate alınacağı ve bu kodların engellilik sağlık kurulu raporunda tespit edilen engellilik durumu ile uyumlu olması gerektiği, 2.3.3. Engellilik sağlık kurulu raporunda belirtilen engel durumu ile sürücü belgesinde yer alan özel tertibat kodlarının uygunluğu belirlenirken engellilik sağlık kurulu raporundaki teşhis ve/veya bulguların esas alınacağı, engellilik sağlık kurulu raporunda belirtilen engel durumu ile sürücü belgesinde yer alan özel tertibat kod/kodlarının uyumlu olmaması halinde istisna kapsamında işlem tesis edilemeyeceği, engellilik sağlık kurulu raporunda belirtilen engel durumundan, engelin hangi uzvu etkilediğinin açıkça anlaşılamaması nedeniyle tereddüde düşülmesi durumunda raporu düzenleyen hastaneden açıklama istenebileceği,
2.3.4. Bu çerçevede, başvuru sahibinin haiz olduğu engelli sağlık raporunda “Sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanması gerekir.” değerlendirmesine yer verilmesine ve engelin her iki (sağ/sol) alt ekstremiteye yönelik olmasına karşın, sürücü belgesinde sadece sol alt ekstremitedeki engele yönelik tertibat koduna yer verildiği dolayısıyla sürücü belgesindeki tertibat kodları ile anılan rapordaki engellilik durumu uyumlu bulunmadığından, söz konusu rapora istinaden ÖTV Kanununun (7/2-c)
maddesinde düzenlenen istisnadan yararlanmasının uygun bulunmadığı, 2.4. Başvuru sahibinin haiz olduğu “sürekli” engelli sağlık raporunda yer alan “Sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanması gerekir.” açıklamasından özel tertibatlı araç kullanma gerekliliği anlaşılmasına rağmen, sürücü belgesinde yer alan özel tertibata yönelik kodlardan kişinin mevcut durumunun hareket ettirici aksamda özel tertibat yaptırılmasını zorunlu kılıp kılmadığı hususu açıklığa kavuşturulmadan işlem yapılmasının mümkün olmadığı açıklamalarına yer verilmiştir.
3. Kurumumuzun bilgi-belge isteme yazısına istinaden İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı Nakil
Vasıtaları Vergi Dairesi Müdürlüğü tarafından gönderilen cevabi yazıda özetle:
3.1. Başvuranın 02.02.2023 tarih, sayılı engelli raporunun Ortopedi ve
Travmatoloji bölümünde yer alan ‘bilateral kalça ekleminde artroz, kalça artroskopi ameliyatı geçmirmiş ve labrum yırtığı tanısı mevcut’ teşhisinde kişinin sol bacağını kullanıp kullanamadığı kesin olarak anlaşılamadığından raporu düzenleyen kurumdan 20.02.2023 tarih sayılı yazı ile açıklama talep edildiği, 3.2. Müdürlükçe talep edilen açıklama sonucu gelen hastane cevabında ‘hastamız kalça artroskopisi geçirmiş olup muayenesinde sol kalça pasif eklem hareketleri tama yakın, mobil ve desteksiz yürüyebilmektedir.’ denilmesi sonucu hastane cevabına istinaden kişinin engel durumunun aracın hareket ettirici aksamında tertibat yapılmasını gerektirecek nitelikte olmaması nedeniyle 4760 sayılı Özel Tüketim
Vergisi Kanunu 7/2 maddesi kapsamında istisnadan yararlanılamayacağı yönünde değerlendirildiği, 3.3. 20.02.2019 tarihinden itibaren düzenlenen engellilik sağlık kurulu raporlarına istinaden işlem yapılabilmesi için raporun “Sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanması gerekir” değerlendirmesini içermesinin şart olduğu, bu tarihten itibaren düzenlenmekle birlikte söz konusu değerlendirmeyi içermeyen raporlara istinaden işlem yapılmamakla beraber bu değerlendirmeyi içeriyor olmasının başvurusunun olumlu değerlendirileceği anlamına gelmediği, 3.4. ÖTV Kanunu (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliğinin İstisnalar, Vergi İndirimi ve Verginin
İadesi başlıklı 2. kısmı C.1.3. Engellilik Derecesi %90’ın Altında Olanların Taşıt Alımlarında İstisna bölümünde (Ek paragraf. RG-10/8/2019-30858) “…Engellilik sağlık kurulu raporunda belirtilen engel durumu ile sürücü belgesinde yer alan özel tertibat kodlarının uygunluğu belirlenirken engellilik sağlık kurulu raporundaki teşhis ve/veya bulgular esas alınır. Engellilik sağlık kurulu raporunda belirtilen engel durumu ile sürücü belgesinde yer alan özel tertibat kod/kodlarının uyumlu olmaması halinde istisna kapsamında işlem tesis edilmez. Engellilik sağlık kurulu raporunda belirtilen engel durumundan, engelin hangi uzvu etkilediğinin açıkça anlaşılamaması nedeniyle tereddüde düşülmesi durumunda raporu düzenleyen hastaneden açıklama istenebilir.” açıklamasına yer verildiği, 3.5. Öte yandan, manuel vitesli bir taşıtı vites kolunda ve/veya debriyaj pedalında sabitlenmiş özel tertibat yaptırmadan kullanamayacak durumda olan engelliler bakımından, otomatik vitesli taşıtların, fren
ve gaz pedallarında özel tertibat yaptırılmasını gerektirir başkaca engelinin olmaması kaydıyla, özel tertibatlı taşıt olarak kabul edildiği, kişinin başvuru dilekçesinin olumsuz değerlendirilmesi hususunda hastane cevabının esas alındığı, 3.6. Yapılan değerlendirmeler sonucu kişinin ÖTV Kanunu 7/2-c maddesi kapsamında araç alımında engelinin yetersiz olduğunun anlaşıldığı, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18.10.1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…”, 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 6. 4760 Sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanununun “Diğer istisnalar” başlıklı 7 nci maddesinin ikinci fıkrası; “(II) sayılı listede yer alan kayıt ve tescile tâbi mallardan; a) 87.03((7061 sayılı Kanun’un 72. maddesiyle değişen ibare; Yürürlük: 01.01.2018) hesaplanması gereken özel tüketim vergisi ve diğer her türlü vergiler dahil bedeli 200.000 TL’yi (21.12.2021 tarih ve
31696 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan Özel Tüketim Vergisi (II) Sayılı Liste Uygulama Genel
Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair 9 Seri Nolu Tebliğ ile 2022 yılı için 450.500 TL)
aşanlar([4]) hariç), 87.04 (motor silindir hacmi 2.800 cm³’ü aşanlar hariç) ve 87.11 GTİP numaralarında yer alanların engellilik oranı % 90 veya daha fazla olan malûl ve engelliler tarafından, 3 b) 87.03 GTİP numarasında yer alan (motor silindir hacmi 2.800 cm ’ü aşanlar, bütün tekerlekleri motordan güç alan veya alabilenler, sürücü dâhil 8 kişiye kadar oturma yeri olan binek otomobilleri, yarış arabaları, arazi taşıtları hariç), yük taşımasında kullanılıp azami ağırlığı 3,5 tonu aşmayan ve yolcu taşıma kapasitesi istiap haddinin % 50’sinin altında olanlar ile sürücü dâhil 9 kişilik oturma yeri olanların engellilik durumlarının araçları bizzat kullanamayacak ve sürekli olarak tekerlekli sandalye veya sedye kullanmalarını gerektirecek nitelikte olduğunu ilgili mevzuat çerçevesinde alınan engelli sağlık kurulu raporuyla tevsik eden ve engellilik derecesi % 90 veya daha fazla olup tekerlekli sandalye veya sedye ile binilmesine ve seyahat edilmesine uygun tertibat yaptıran malûl ve engelliler tarafından, c) 87.03 ((7061 sayılı Kanun’un 72. maddesiyle değişen ibare; Yürürlük: 01.01.2018) hesaplanması gereken özel tüketim vergisi ve diğer her türlü vergiler dahil bedeli 200.000 TL’yi (21.12.2021 tarih ve
31696 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Özel Tüketim Vergisi (II) Sayılı Liste Uygulama Genel
Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair 9 Seri No.lu Tebliğ ile 2022 yılı için 450.500 TL)
aşanlar([5]) hariç), 87.04 (motor silindir hacmi 2.800 cm³’ü aşanlar hariç) ve 87.11 GTİP numaralarında yer alanların, bizzat kullanma amacıyla engelliliğine uygun hareket ettirici özel tertibat yaptıran malûl ve engelliler tarafından,
d) Bu bendin (a), (b) ve (c) alt bentleri kapsamındaki araçların aynı alt bentlerde belirtilen malûl ve engelliler tarafından ilk iktisabından sonra deprem, heyelan, sel, yangın veya kaza sonucu kullanılamaz hâle gelmesi nedeniyle hurdaya çıkarılmasında, bu alt bentler kapsamındaki araçları hurdaya çıkaran malûl ve engelliler tarafından, Beş yılda bir defaya mahsus olmak üzere ilk iktisabı, Özel Tüketim Vergisinden İstisnadır.” 7. Özel Tüketim Vergisi (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliğinin 1.3. Engellilik Derecesi
%90’ın Altında Olanların Taşıt Alımlarında İstisna bölümünde; “Bununla birlikte, 20/2/2019 tarihinden önce düzenlenen engelli sağlık kurulu raporlarına istinaden işlem yapılabilmesi için ise raporun, maluliyeti veya engelliliği ile sadece özel tertibat yaptırılan taşıtların (veya engelliliği ile başkaca hareket ettirici özel tertibat yapılmasına gerek olmaksızın sadece otomatik vitesli taşıtların) kullanılması gerektiğine dair değerlendirme içermesi gerekir. 20/2/2019 tarihinden önce düzenlenen raporlardan; taşıtın hareket ettirici aksamında özel tertibat yaptırılması gerektiğine dair değerlendirme bulunmayanlar ile “Özel tertibatlı araç kullanabilir”, “Otomatik vitesli araç kullanabilir”, “Otomatik vitesli araç kullanması uygundur” gibi bir zorunluluğu değil, tercihi veya olasılığı ifade edebilen değerlendirmeleri içeren raporlara istinaden işlem yapılmaz…
Bu uygulamada, taşıtı hareket ettirici aksam olarak debriyaj, fren ve gaz pedalları ile vites kolu kabul edilir. İlk iktisaptan önce hareket ettirici aksamda sabitlenmiş bir şekilde özel tertibat yapılması gerekmekte olup, yapılan özel tertibatın kişinin engelliliğiyle uyumlu olması da zorunludur.” 8. Özel Tüketim Vergisi (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına
Dair Tebliğ (SERİ NO: 6) 4 üncü Maddesinde; “Diğer taraftan, istisnadan yararlanılabilmesi için ayrıca H sınıfı veya engellilik durumu itibarıyla istisna kapsamındaki taşıtta bulunması gereken özel tertibata/tertibatlara ilişkin ibareleri (kod numarasını/numaralarını) içeren sürücü belgesini haiz olunması şarttır. Ancak, sürücü belgesinde özel tertibat kodlarının bulunması, istisnadan yararlanmak için gerekli olmakla birlikte tek başına yeterli değildir. Engelliliği ile sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanılması gerektiğine dair değerlendirme bulunan engellilik sağlık kurulu raporunda belirtilen engel durumunun ne yönde bir tertibat gerektirdiğinin tespitinde, sürücü belgesinde yer alan özel tertibat kodları dikkate alınır. Bu kodların engellilik sağlık kurulu raporunda tespit edilen engellilik durumu ile uyumlu olması gerekir.
Engellilik sağlık kurulu raporunda belirtilen engel durumu ile sürücü belgesinde yer alan özel tertibat kodlarının uygunluğu belirlenirken engellilik sağlık kurulu raporundaki teşhis ve/veya bulgular esas alınır.
Engellilik sağlık kurulu raporunda belirtilen engel durumu ile sürücü belgesinde yer alan özel tertibat kod/kodlarının uyumlu olmaması halinde istisna kapsamında işlem tesis edilmez. Engellilik sağlık kurulu raporunda belirtilen engel durumundan, engelin hangi uzvu etkilediğinin açıkça anlaşılamaması nedeniyle tereddüde düşülmesi durumunda raporu düzenleyen hastaneden açıklama istenebilir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
9. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; İdare tarafından yürütülen işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuran, sol kalça eklem kireçlenmesi nedeniyle atroskopik cerrahi ile operasyon geçirdiğini, ameliyatı yapan İstanbul Üniversitesi Çapa Tıp Fakültesi Ortopedi ve travmotoloji epikriz raporunda; kalça kireçlenmesine geç müdahale nedeniyle doku ölümü ve kaybı yaşandığı ve aynı zamanda labrum yırtığı oluştuğu nedeniyle sol bacağında duyu kaybı oluştuğu bu nedenle manuel vitesli araç kullanmasının riskli olacağı, hareket ettirici aksamlı (otomatik vitesli) araç kullanması gerektiği görüşü ile 03.09.2020 tarih ve sayılı raporun düzenlendiğini, bunun üzerine İstanbul Sultan 2. Abdulhamid Han
Eğitim ve Araştırma Hastanesinin 02.02.2023 tarih sayılı raporu ve İstanbul İl
Sağlık Müdürlüğünün 30.10.2020 tarih ve nolu Komisyon Raporlarını aldığını, her iki raporda da
“Sadece Hareket Ettirici Aksamda Özel Tertibatlı Araç Kullanması Gerekir.” tespit ve teşhisinin net biçimde belirtildiği, sürücü belgesinin engelli sürücü belgesi olarak yeniden düzenlendiğini, 4760 sayılı
Özel Tüketim Vergisi Kanunu 7/2 maddesi kapsamında ilk iktisabını yapacağı araç alımı için başvuru yaptığını, başvuru sonrasında ilgili Vergi Dairesinin İstanbul Sultan 2. Abdulhamid Han Eğitim ve
Araştırma Hastanesi’nden ek görüş istediğini, bahse konu hastanede tekrar muayeneye olduğunu, raporda da “debriyajlı araç kullanmaması ve otomatik vitesli araç kullanması uygundur” görüşünün uzman doktor tarafından ilgili daireye bir kez daha bildirildiğini ancak ilgili idare hiçbir başvurusunu kabul etmediğini iddia ve ifade ederek ÖTV muafiyetinden yararlanabilmeyi talep etmektedir.
11. Özel tüketim vergisi, 4760 sayılı Kanun’a ekli dört adet listede yer alan Türk Gümrük Tarife
Cetvelinde tanımı yapılan mallardan bir defaya mahsus olarak alınmakta olup verginin konusu anılan
Cetvel ’de özel olarak sayılan mallardır. Özel Tüketim Vergisi Kanununa ekli (II) sayılı listede, yarı römorklar için çekiciler, binek otomobilleri ve esas itibarıyla insan taşımak üzere imal edilmiş motorlu taşıtlar, eşya taşımaya mahsus motorlu taşıtlar, özel amaçlı motorlu taşıtlar, motosiklet, helikopter, uçak, gemi, yat, eğlence ve spor tekneleri gibi taşıtlar yer almaktadır.
12. Özel Tüketim Vergisi Kanununun birinci maddesinin (1) numaralı fıkrası uyarınca, bu Kanun’a ekli (II) sayılı listedeki mallardan kayıt ve tescile tabi olanların ilk iktisabı; kayıt ve tescile tabi olmayanların ise ithalatı, imal ya da inşa edenler tarafından teslimi ile ÖTV uygulanmadan önce müzayede yoluyla satışı bir defaya mahsus olmak üzere ÖTV’ye tabidir. Özel Tüketim Vergisi Kanunu’nun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (2) numaralı bendinde düzenlenen, Kanuna ekli (II) sayılı listedeki kayıt ve tescile tabi malların malul veya engelliler tarafından beş yılda bir defaya mahsus olmak üzere ilk iktisabında ise istisna vardır.
Ayrıca Kanun’a öngörülen araçların, bizzat kullanma amacıyla engelliliğine uygun hareket ettirici özel tertibat yaptıran malûl ve engelliler tarafından, beş yılda bir defaya mahsus olmak üzere ilk iktisabı da vergiden müstesnadır.
13. Sol el ve/veya kolda engelliliği bulunanların, taşıtta hareket ettirici aksam sayılan manuel vites kolunu engelliliğe uygun olarak direksiyona monte ettirmesi ve benzeri şekilde tadilat yaptırması veya
taşıtın fabrika çıkışında vitesin direksiyonun sağ tarafına sabitlenmiş olması gibi haller hareket ettirici aksamda özel tertibat olarak kabul edilir.
14. Taşıtın otomatik vitesli olması, engelliliğe uygun hareket ettirici özel tertibat yaptırılması şartının aranmasına engel değildir. Dolayısıyla otomatik vitesli taşıtların hareket ettirici aksamında da kişinin engelliliğine uygun olarak sabitlenmiş özel tertibat yaptırılması gerekmektedir. Örneğin, sağ ayağı ampute olan bir engellinin, fren ve gaz pedalında özel tertibat yaptırmadan otomatik vitesli taşıtı kullanması mümkün olmadığından, ancak anılan tertibatın yaptırılması halinde otomatik vitesli bir taşıt bakımından istisnadan faydalanılabilir.
15. 18.04.2015 tarih ve 29330 sayılı Resmi Gazete; Özel Tüketim Vergisi (II) Sayılı Liste Uygulama
Genel Tebliği uyarınca manuel vitesli bir taşıtı vites kolunda ve/veya debriyaj pedalında sabitlenmiş özel tertibat yaptırmadan kullanamayacak durumda olan engelliler bakımından, otomatik vitesli taşıtlar, özel tertibatlı taşıt olarak kabul edilmektedir.
15.1. 10.08.2019 tarih ve 30858 sayılı Resmi Gazete ‘de yayımlanarak yürürlüğe giren Özel Tüketim
Vergisi (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair 6 Seri No’lu Tebliğin 4 üncü maddesinin 1 inci paragrafının (c) alt bendi ile 18.04.2015 tarih ve 29330 sayılı Resmi Gazete ‘de yayımlanarak yürürlüğe giren Özel Tüketim Vergisi (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliğinin II/C/1.3 bölümünün 8 inci paragrafında yer alan “engellilik durumunun tevsikinde ibrazı zorunlu olan engelli sağlık kurulu raporu, maluliyeti veya engelliliği ile sadece özel tertibat yaptırılan taşıtların (veya engelliliği ile başkaca hareket ettirici özel tertibat yapılmasına gerek olmaksızın otomatik vitesli taşıtların)
kullanılabileceğine dair değerlendirmeyi içermeli ya da bu hususun anlaşılabilmesini sağlayacak şekilde açık olmalıdır.” ibaresi yürürlükten kaldırılarak, ihdas edilen (ç) bendi ile anılan Tebliğin 10 uncu paragrafından sonra gelmek üzere; “20/02/2019 tarihinden önce düzenlenen engelli sağlık kurulu raporlarına istinaden işlem yapılabilmesi için raporun, maluliyeti veya engelliliği ile sadece özel tertibat yaptırılan taşıtların (veya engelliliği ile başkaca hareket ettirici özel tertibat yapılmasına gerek olmaksızın sadece otomatik vitesli taşıtların) kullanılması gerektiğine dair değerlendirme içermesi gerekir.” şeklinde yeni bir düzenleme getirilmiştir.
15.2. Dolayısıyla “Otomatik vitesli araç kullanabilir”, “Otomatik vitesli araç kullanması uygundur” gibi zorunluluğu değil, tercihi veya olasılığı ifade eden raporların işleme alınmaması gerektiği idarece değerlendirilmektedir.
16. Ayrıca, istisnadan yararlanılabilmek için H sınıfı veya engellilik durumu itibarıyla istisna kapsamındaki taşıtta bulunması gereken özel tertibata/tertibatlara ilişkin ibareleri (kod numarasını/numaralarını) içeren sürücü belgesini haiz olunması şarttır. Ancak, sürücü belgesinde özel tertibat kodlarının bulunması, istisnadan yararlanmak için gerekli olmakla birlikte tek başına yeterli değildir. Engelliliği ile sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanılması gerektiğine dair değerlendirme bulunan engellilik sağlık kurulu raporunda belirtilen engel durumunun ne yönde bir tertibat gerektirdiğinin tespitinde, sürücü belgesinde yer alan özel tertibat kodları dikkate alınır. Bu kodların engellilik sağlık kurulu raporunda tespit edilen engellilik durumu ile uyumlu olması gerekir.
17. Engellilik sağlık kurulu raporunda belirtilen engel durumu ile sürücü belgesinde yer alan özel tertibat kodlarının uygunluğu belirlenirken engellilik sağlık kurulu raporundaki teşhis ve/veya bulgular esas
alınır. Engellilik sağlık kurulu raporunda belirtilen engel durumu ile sürücü belgesinde yer alan özel tertibat kod/kodlarının uyumlu olmaması halinde istisna kapsamında işlem tesis edilmez. Engellilik sağlık kurulu raporunda belirtilen engel durumundan, engelin hangi uzvu etkilediğinin açıkça anlaşılamaması nedeniyle tereddüde düşülmesi durumunda raporu düzenleyen hastaneden açıklama istenebilir.
18. Başvuranın ibraz ettiği engelli sağlık kurulu raporunun ortopedi ve travmatoloji sistemine ilişkin bölümünde, “Bilateral kalça ekleminde artroz, kalça artroskobi ameliyatı geçirmiş ve labrum yırtığı tanısı mevcut, tablo 3.4’e göre %8″ açıklamalarına yer verilmekle birlikte, başvuran adına düzenlenen Sürücü
Adayları ve Sürücüler için Sağlık Raporunda, “78 (Sadece otomatik vitesli araç kullanabilir) ve 10.02 (Otomatik vites)” araç uyarlama/kısıtlama kodlarına yer verildiğinin tespit edilmesi üzerine, İstanbul Vergi
Dairesi Başkanlığı Nakil Vasıtaları Vergi Dairesi Müdürlüğü tarafından, Manuel vitesli bir taşıtın hareket ettirici aksamında özel tertibat yaptırılmaksızın kullanımına nasıl mani olabildiği, Kişinin mevcut engel durumunun, hareket ettirici aksamda özel tertibat yaptırılmasını zorunlu kılıp kılmadığı, Zorunlu kılıyorsa hangi özel tertibatın yaptırılması gerektiği, hususlarında değerlendirme yapılabilmesini teminen İstanbul İl Sağlık Müdürlüğünden istenen açıklama üzerine düzenlenen Hasta Anamnez Raporunda da, engelin bilateral/her iki (sağ/sol) alt ekstremiteyi de etkilemesine rağmen değerlendirmenin sadece sol alt ekstremiteye yönelik olması ancak sağ alt ekstremitedeki engeline yönelik herhangi bir değerlendirmeyi içermemesi sebebiyle, anılan vergi dairesi müdürlüğünce engellilik durumu ile önerilen tertibatın uyumlu olmaması nedeniyle adı geçenin bahse konu istisnadan yararlanmasının mümkün olmadığı ifade edilmiştir.
19. Başvuranın ÖTV muafiyeti talebi, Engelli Sağlık Kurulu Raporundaki engel durumu ile Sürücü
Adayları ve Sürücüler için Sağlık Raporundaki kodların uyumlu olmaması nedeniyle reddedilmiştir.
20. Başvuranın ibraz ettiği engelli sağlık kurulu raporunun ortopedi ve travmatoloji sistemine ilişkin bölümünde, “Bilateral kalça ekleminde artroz, kalça artroskobi ameliyatı geçirmiş ve labrum yırtığı tanısı mevcut, tablo 3.4’e göre %8″ açıklamalarına yer verilmekle birlikte, 20.1. Başvuran adına düzenlenen Sürücü Adayları ve Sürücüler için Sağlık Raporunda, “78 (Sadece otomatik vitesli araç kullanabilir) ve 10.02 (Otomatik vites)” araç uyarlama/kısıtlama kodlarına yer verildiği, 20.2. Başvuranın 02.02.2023 tarih, sayılı engelli raporunun Ortopedi ve
Travmatoloji bölümünde yer alan ‘bilateral kalça ekleminde artroz, kalça artroskopi ameliyatı geçmirmiş ve labrum yırtığı tanısı mevcut’ teşhisinde kişinin sol bacağını kullanıp kullanamadığı kesin olarak anlaşılamadığından raporu düzenleyen kurumdan 20/02/2023 tarih sayılı yazı ile açıklama talep edildiği, 20.3. Hasta Anamnez Raporunda ise, ‘hastamız kalça artroskopisi geçirmiş olup muayenesinde sol kalça pasif eklem hareketleri tama yakın, mobil ve desteksiz yürüyebilmektedir.’ denilmesi sonucu hastane cevabına istinaden kişinin engel durumunun aracın hareket ettirici aksamında tertibat yapılmasını gerektirecek nitelikte olmadığı tespit edilmiştir.
21. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; 21.1. Engelliliği ile sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanılması gerektiğine dair değerlendirme bulunan engellilik sağlık kurulu raporunda belirtilen engel durumunun ne yönde bir tertibat gerektirdiğinin tespitinde, sürücü belgesinde yer alan özel tertibat kodları dikkate alındığından, bu kodların da engellilik sağlık kurulu raporunda tespit edilen engellilik durumu ile uyumlu olması gerektiği1, 21.2. İdarece ‘bilateral kalça ekleminde artroz, kalça artroskopi ameliyatı geçmirmiş ve labrum yırtığı tanısı mevcut’ teşhisinde kişinin sol bacağını kullanıp kullanamadığı kesin olarak anlaşılamadığından raporu düzenleyen kurumdan 20.02.2023 tarih sayılı yazı ile açıklama talep edildiği, hastane cevabına istinaden kişinin engel durumunun aracın hareket ettirici aksamında tertibat yapılmasını gerektirecek nitelikte olmadığı anlaşıldığı, 21.3. Mevcut engel durumunun “bilateral/her iki (sağ/sol) alt ekstremite” her iki alt ekstremiteyi etkilemesine rağmen, sadece sol ayağa yönelik otomatik vitesli taşıt önerildiği, sağ alt ekstremiteye yönelik özel tertibat önerilmediği, 21.4. Başvuranın mevcut engelli sağlık kurulu raporundaki engel durumunun Sürücü Adayları ve
Sürücüler için Sağlık Raporundaki kodlar ile uyumlu olmadığı, özel tertibat kodlarının engellilik sağlık kurulu raporunda tespit edilen engellilik durumu ile uyumlu olması gerektiği, 21.5. Sürücü belgesinde özel tertibat kodlarının bulunmasının, istisnadan yararlanmak için gerekli olmakla birlikte tek başına yeterli olmadığı dikkate alındığında başvuranın mevcut Sürücü Adayları ve
Sürücüler için Sağlık Raporundaki tertibat kodları ve Engelli Sağlık Kurulu Raporu uyumlu olmadığından
Özel Tüketim Vergisi (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair 6 Seri
No’lu Tebliğ kapsamında ÖTV istisnasından yararlanamayacağı, 21.6. Başvuranın ÖTV Kanunu 7/2-c maddesi kapsamında araç alımında engelinin yetersiz olduğu, raporda “Sadece hareket ettirici aksamda özel tertibatlı taşıt kullanması gerekir” değerlendirmesine yer verilmekle birlikte, engelin her iki (sağ/sol) alt ekstremiteye yönelik olmasına karşın, sürücü belgesinde sadece sol alt ekstremitedeki engele yönelik tertibat koduna yer verildiği anlaşıldığından başvuran tarafından engel durumunun ÖTV muafiyeti için yeterli olduğu yönünde yeni engelli sağlık raporu (özel tertibat kodları ile engellilik sağlık kurulu raporunda tespit edilen engellilik durumu ile uyumlu) alınması halinde talebinin yeniden değerlendirilebileceği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 22. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde, tam ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk”, “makul sürede karar verme”, “hesap verilebilirlik”, ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, başvurana yönelik işlemlerinde başvuranın hangi
1 (Özel Tüketim Vergisi (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair 6 Seri No’lu Tebliğ 4 üncü
Madde)
sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı tespit edilmiş olup idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
23. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret
Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İstanbul Vergi Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI’na tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi