|
ÖZET: Başvuran, Türk Silahlı Kuvvetleri’nde Jandarma Astsubay olarak görev yaptığı dönemde maaşından yapılan OYAK aidat kesintilerinin zorunlu olduğunu ve bu nedenle iade edilmesini talep etmiştir. İstifa ettikten sonra, OYAK üyeliğinde 3 yılı tamamlayamadığı için aidatlarını geri alamadığını belirtmiştir. Ayrıca, kamu personeli olarak OYAK aidat ödemelerine devam etme talebinde bulunmuştur.
Ordu Yardımlaşma Kurumu (OYAK), başvuranın üyeliğinin 15/12/2013 tarihinde başladığını ve 14/08/2015 tarihinde istifa ederek üyelikten ayrıldığını açıklamıştır. OYAK Kanunu’na göre, 3 yıl süreyle üyelik şartını yerine getirmeyenlerin aidat iadesi mümkün değildir. Kurum, başvuranın talebinin hukuken geçerli olmadığını ve aidatların iadesinin mümkün olmadığını belirtmiştir. Ayrıca, başvuranın daha önce yaptığı bir başvurunun da ilgili tüketici hakem heyeti tarafından reddedildiği ifade edilmiştir. Sonuç olarak, başvurunun reddedilmesi yönünde hazırlanan karar, Kamu Başdenetçisi tarafından onaylanmıştır. İlgili mevzuat çerçevesinde, başvuranın taleplerinin hukuka uygun olmadığı değerlendirilmiştir. Başvuran, bu karara itiraz etmek için yargı yoluna başvurabilir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/4420-S.20.7013
BAŞVURU NO : 2019/18018
KARAR TARİHİ : 20/03/2020
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI
ORDU YARDIMLAŞMA KURUMU GENEL
MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : OYAK aidat kesintisi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 14/10/2019
I.BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza tarihinde yapılan başvuruda başvuran özetle; Türk Silahlı
Kuvvetleri’nde Jandarma Astsubay olarak görev yapmakta iken 14/08/2015 tarihinde istifa etmek suretiyle TSK’den ayrıldığını, TSK’da çalıştığı dönemde maaşından her ay OYAK aidat kesintisinin yapıldığını, söz konusu kesintileri gönüllülük esası ile yapmadığını ve yaptığı ödemeleri 3 yıl görev yapma şartını yerine getiremediği için geri alamadığını belirterek, gönüllülük esası ile yapmadığı zorunlu aidat kesintilerinin toplam tutarının OYAK yıllık nema oranları ile birlikte tarafına iade edilmesini veya kamu personeli olarak tıpkı
TSK’da ki sivil memurlar gibi aidat ödemeye kaldığı yerden devam etmesinin sağlanmasını talep etmektedir.
II.İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2.Kurumumuzun 15/11/2019 tarihli ve sayılı bilgi-belge isteme yazısına istinaden Ordu Yardımlaşma Kurumundan (OYAK) alınan cevabi yazı ve eklerinin tetkikinden özetle; 2.1. ‘ın TSK’deki görevine başlamasına müteakip OYAK daimi üyeliğinin, maaşından kesilen ilk aidat tarihi olan 15/12/2013 tarihinde başladığı, ancak 14/08/2015 tarihinde TSK’deki görevinden istifa ederek OYAK üyeliğinde 3 yılı tamamlamadan ayrılmış olduğu, 2.2. Ordu Yardımlaşma Kurumunun (OYAK) 1961 yılında 205 sayılı Kanunla kurulmuş, özel hukuk hükümlerine tabi Türk Silahlı Kuvvetleri mensuplarına ek sosyal güvenceler sağlayan özel ek bir emeklilik fonu olduğu, üyelerine Kanununda sayılan yasal yardımları yaptığı ve çeşitli sosyal hizmetler sunduğu, OYAK Kanununun 17 nci maddesinde sayılan Kurum üyelerinin üyelikleri ve üyelikten doğan hakları aynı Kanunun 19 uncu maddesi uyarınca maaşlarından ilk aidatın kesildiği tarihten başladığı, 2.3. OYAK üyeliği hakkı veren görevin sona ermesi halinde üyelere sağlanacak hakların 205 sayılı Kanunun 21 ve 23 üncü maddelerinde düzenlendiği, Dolayısıyla Kurum üyesi iken üyeliği sona ermiş olan kimselerden; üyeliği 3 yıla kadar olanlara herhangi bir ödeme yapılamadığı ve aidatlarının Kuruma gelir olarak kaydedildiği, üyelik süresi 3 yıldan 10 yıla kadar olanlara Kuruma ödemiş oldukları aidatların nemasız olarak aynen iade edildiği, 10 yıl ve üzeri üyelik süresi olanlara Kuruma ödemiş oldukları aidatların nemaları ile birlikte ve emeklilik yardımı adı altında ödendiği, 2.4. 205 sayılı OYAK Kanununun 23 üncü maddesi uyarınca; Kurumun daimi üyelerinden 21 ve 25 inci maddelerde gösterilen sebepler dışında üyelik vasfını kaybedenlere aidatlarının iade olacağı ancak, Kurum üyelik ınüddetleri 3 seneyi geçmeyenlerle geçici üyelere hiçbir aidat iadesinin yapılamayacağının düzenlendiğini, nitekim sigortacılık ilkeleri çerçevesinde muhtemel risklerin ortaya çıkması durumunda, riski karşılamak ve zararı gidermek üzere kesilen primlerin riskin gerçekleşmemesi halinde prim ödeyen iştirakçiye geri ödenemeyeceği, bu sebeple 205 sayılı OYAK Kanununun 23 üncü maddesi gereği
‘ın istifa tarihine kadar ödenmiş olduğu üyelik aidatlarının tarafına iade edilmesinin hukuken mümkün olmadığı, 2.5. Kurum üyeliğinin koşullarının 205 sayılı Kanunun 17 nci maddesinde düzenlendiği, söz konusu maddedeki düzenleme dışında, kamuda memur olunmasının Kuruma üye olunmasını da hukuken mümkün kılmadığı, bunlarla birlikte OYAK üye aidatlarını; 205 sayılı Kanunun
31 inci maddesi gereğince üyelerin maaşlarının ödenmesi sırasında muhasipler tarafından
kesilerek Kuruma gönderildiği, haricen kişi tarafından aidat yatırılarak üyeliğini devam ettirmesi ya da eksik aidatlarını tamamlamasının da kanunen mümkün olmadığı, ‘ın aidatlarının iadesi veya eksik aidatlarının haricen tarafınca tamamlanması talebinin kabulü 205 sayılı Kanun çerçevesinde hukuken mümkün olmadığı, 2.6. Başvurucunun uyuşmazlık konusuna ilişkin olarak Çubuk Kaymakamlığı İlçe Tüketici
Hakem Heyeti Başkanlığı’na maaşlarından kesilen OYAK aidatlarının yasal faiziyle birlikte iade edilmesine dair yapmış olduğu başvurunun 27/10/2017 tarihli Heyet kararıyla reddedildiği, İfade edilmiştir.
III.İLGİLİ MEVZUAT
3.18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…” hükmü yer almaktadır.
4.6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci
maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” denmektedir.
5. 9/1/1961 tarihli ve 10702 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe konulan 205 sayılı Ordu Yardımlaşma Kurumu Kanununun “Kurumun üyeleri” başlıklı 17 nci maddesinde; “Kurumun üyeleri (Daimi ve geçici) aşağıda gösterilmiştir.
a) Türk Silahlı Kuvvetleri kadrolarında görevli bilumum muvazzaf subay sözleşmeli subay, askeri memur, astsubay, sözleşmeli astsubay ve uzman jandarmalar ile emekli maaşı sistemine giren üyeler ve ölümleri halinde sisteme devam etmek isteyen eşleri Kurumun daimi üyeleridir.
b) Uzman erbaşlar ile Milli Savunma Bakanlığı Jandarma Genel Kumandanlığı teşkilatında
Ordu Yardımlaşma Kurumu ve bu Kurumun sermayesinin % 50 sinden fazlasına sahip olacağı veya iştirak edeceği şirketlerde çalışan bilumum maaşlı ve ücretli memur ve müstahdemlerden arzu edenler Kuruma daimi üye olabilirler.
c) Muvazzaflık hizmetini yapmakta olan yedek subaylar ve yedek astsubaylar Kurumun geçici üyeleridir…” 5.1. 205 sayılı OYAK Kanununun 21 inci maddesinde; “En az 10 yıl müddetle Kurumda üye olarak bulunduktan sonra, görevli oldukları kuruluşlardan herhangi bir sebeple ayrılmak suretiyle üyeliği sona eren daimi üyeler emeklilik yardımından faydalanırlar.
Birinci fıkraya göre emeklilik yardımına hak kazanarak görevli oldukları kuruluşlardan herhangi bir sebeple ayrılan üyeler isterler emeklilik yardımının 1/4’ünü veya 2/4’ünü veya 3/4’ünü yahut tamamını Kurumda bırakarak Emekli Maaşı Sistemine girebilirler…
Emekli maaşı sisteminde bulunanlar, sistemdeki 1/4, 2/4, 3/4 veya tam olan iştirak paylarının, bu dilimlerden birinde bulunacak şekilde, o yıldaki kendi emsali birikiminin esas alınarak indirilmesini veya yükseltilmesini isteyebilirler. Dilim indirim hakkı sadece bir kez ve sisteme girişten itibaren en az üç yıl geçtikten sonra kullanılabilir. Dilim yükseltme hakkı ise, yılda bir kez kullanılabilir…
Sistemde bulunan üyelerin, sisteme girişlerinden itibaren üç yıl geçtikten sonra rezervlerini alarak ayrılabilmeleri mümkündür. Ancak, sistemden çıkanlar bir daha sisteme kabul edilemezler.
Sistemden çıkış müracaatları her yılın Aralık ayında yapılır ve sistemden çıkış, müteakip olağan Genel Kurul toplantısından sonra gerçekleştirilir…” 5.2. 205 sayılı OYAK Kanununun 23 üncü maddesinde;
“Kurumun daimi üyelerinden 21 ve 25 inci maddelerde gösterilen sebepler dışında üyelik vasfını kaybedenlere aidatları iade olunur. Ancak, Kurum üyelik müddetleri üç seneyi geçmiyenlerle geçici üyelere hiçbir aidat iadesi yapmaz…” 5.3. 205 sayılı OYAK Kanununun 31 inci maddesinde; “Aidat, üyenin maaş ve ücretinin ödenmesi sırasında, tahakkuk memurlarınca istihkak bordrolarında gösterilmek suretiyle tahakkuk ettirilir ve muhasipler tarafından istihkaklarından kesilir.
Muhasiplerce bir ay zarfından Kuruma veya Kurum adına Yönetim Kurulunun tayin edeceği bankaya, olmayan yerlerde postaya yatırılır. Aynı zamanda Kurumun vereceği formüllere göre istihkak bordrosunu tanzim eden makamlarca düzenlenen aidat bordrolarından bir nüshası muhasipliklerce Kuruma gönderilerek Kurum haberdar edilir.
Kurumun aidatını tahakkuk ettirmeyen, kesmeyen ve yukarıdaki müddet içerisinde
Kuruma göndermeyenlerden, bu aidat % 10 gecikme zammı ile birlikte Amme
Alacaklarının Tahsil Usulü Kanununa göre mahalli Maliye teşkilatınca tahsil olunarak
Kuruma verilir.” hükmünü amirdir.
IV.KAMU DENETÇİSİ C. ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE
ÖNERİSİ
6. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte değerlendirildiğinde; şikâyete konu edilen işlemde hukuka aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V.DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A.Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 7.Başvuran özetle; gönüllülük esası ile yapmadığı zorunlu aidat kesintilerinin toplam tutarının
OYAK tarafından yıllık nema oranları ile birlikte tarafına iade edilmesini veya kamu personeli olarak tıpkı TSK’da ki sivil memurlar gibi OYAK’a aidat ödemeye kaldığı yerden devam etmesinin sağlanmasını talep etmektedir.
8.Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerden başvurucunun, 13/08/2013 tarihinde Türk
Silahlı Kuvvetleri’nde Jandarma Astsubay iken 14/08/2015 tarihinde istifa etmek suretiyle TSK’den ayrıldığı, TSK’da çalıştığı dönemde maaşından her ay OYAK aidat kesintisinin yapıldığı, söz konusu kesintilerin 3 yıl görev yapmak şartını yerine getirmediği için alamadığı, daha sonra kamuya memur olarak geri döndüğü ve memur olarak aidatlarını tekrar ödeyip 3 yıla tamamlamak istediğini ilgili idareden talep ettiği ancak bahsedilen taleplerin OYAK tarafından kabul edilmediği anlaşılmaktadır.
9.Ordu Yardımlaşma Kurumu (OYAK) 1961 yılında 205 sayılı Kanunla kurulmuş, özel hukuk hükümlerine tabi Türk Silahlı Kuvvetleri mensuplarına ek sosyal güvenceler sağlayan memur olunmasının kuruma tekrar üye olunmasını da hukuken mümkün kılmadığı, diğer taraftan anılan Kanunun 31 inci maddesi gereğince de üyelerin maaşlarının ödenmesi sırasında muhasipler tarafından aidatların kesilerek Kuruma gönderilmekte olduğu, haricen kişi tarafından aidat yatırılarak üyeliğin devam ettirilmesi ya da eksik aidatların tamamlamasının da kanunen mümkün olmadığı değerlendirilmiştir. Bu itibarla başvrucunun talep ettiği hususların anılan idare tarafından kabul edilmemesi işleminin hukuka uygun olduğu anlaşılmıştır.
15.İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; idarenin işleminin hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu, başvurucunun gönüllülük esası ile yapmadığı zorunlu aidat kesintilerinin toplam tutarının OYAK yıllık nema oranları ile birlikte tarafına iade edilmesi veya kamu personeli olarak tıpkı TSK’da ki sivil memurlar gibi aidat ödemeye kaldığı yerden devam etmesinin sağlanması talebinin reddedilmesi gerektiği kanaatine varılmaktadır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 16.28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin
Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının ve süresinin gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir
VI.HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
17. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Ankara İş
Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII.KARAR
Açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA, MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞINA VE ORDU
YARDIMLAŞMA KURUMUNA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi