|
ÖZET: Başvuran, 31 Temmuz 2016 tarihinde 682 sayılı KHK ile kamu görevinden çıkarıldığını ve OYAK’taki birikimlerinin durumu hakkında çeşitli yazılı başvurular yaptığını belirtmiştir. Ancak, bu başvurulara tam ve net cevaplar alamadığını, OYAK’tan çıkarılmasıyla ilgili olarak kendisine sunulan seçeneklerin yeterince açıklanmadığını ifade etmektedir. Başvuran, birikimlerinin yasal faiz oranı yerine üyelere verilen nema oranıyla ödenmesini talep etmektedir.
Ordu Yardımlaşma Kurumu, başvuranın OYAK üyeliğinin, kamu görevinden ayrılmasıyla sona erdiğini ve bu nedenle OYAK hesaplarında bulunan birikimlere kar payı uygulanmasının mümkün olmadığını açıklamıştır. Kurum, 205 sayılı Yasa çerçevesinde, üyelerin görevden ayrılmaları durumunda üyeliklerinin de sona ereceğini, dolayısıyla başvuranın talep ettiği ödemelerin yasal çerçeveye uygun olmadığını belirtmiştir. Başvuranın, OYAK üyeliği sona erdikten sonra birikimlerinin nemalandırılması talebinin hukuken geçerli olmadığı sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin reddedilmesine yönelik önerisini Kamu Başdenetçisi’ne sunmuş ve başvurunun reddine karar verilmiştir. Başvuran, bu karara itiraz edebilir ve yargı yoluna başvurabilir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/342-S.23.645
BAŞVURU NO : 2022/10133
KARAR TARİHİ : 10/01/2023
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ORDU YARDIMLAŞMA KURUMU
Kamu görevinden çıkarılan başvuranın OYAK birikimlerine kar
BAŞVURUNUN KONUSU :
payının uygulanıp uygulanmayacağı hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 21/07/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda; başvuran 31/07/2016 Tarihinde 682 sayılı Kanun Hükmünde
Kararname ile görevinden ihraç edildiğini, 32 yıllık fiili hizmet süresinin bulunduğunu, OYAK’ta bulunan birikimi hakkında 2016 yılı Ağustos ayından itibaren birden çok defa yazılı başvuruda bulunduğunu, başvurularının tam ve açık bir şekilde yanıtlanmadığını, 24/06/2020 tarihli cevabi yazıda kısmen cevap aldığını ancak bu cevap 4 yıl önce 2016 yılı Ağustos ayında yapmış olduğu başvurusuna verilmiş olsaydı herhangi bir maddi kayba uğramamış olacağını, 31/07/2016 tarihinde ihraç tarihi itibariyle OYAK’ın başvuru beklemeksizin üyelikten çıkardığını, çıkarmayı müteakip tarafına sistemden çıkarılması durumunda seçenekleri olan parayı çekme ya da yasal faiz oranı ile OYAK bünyesinde bırakılabileceğini yazılı olarak bildirmediğini, bu süre zarfında üyelerine verdiği nemadan daha düşük olan faiz oranı ile parasını işlettiğini ancak göreve dönmesi durumunda aidatlara emsal farkı ödeyerek sisteme katılabileceğini, parayı çektikten sonra yeniden sisteme dâhil olmak istemesi durumunda üyelerin nemalı olarak sahip olduğu birikim miktarını ödemesi durumunda sisteme katılabileceğini belirterek birikimlere ait ödemenin yasal faiz oranı ile değil üyelere verilen nema miktarı oranında tarafına ödenmesini talep etmektedir
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuru konusu hakkında Ordu Yardımlaşma Kurumuna gönderilen 16/09/2022 tarihli ve sayılı yazı ve eklerinde mevzuat hükümlerine de yer verilmek
suretiyle özetle:
2.1. 205 sayılı Ordu Yardımlaşma Kurumu Kanunu’nun “Kurumun gelirleri” başlıklı 18. Maddesinde; a) Aylık (ek gösterge dâhil), taban aylığı ve kıdem aylığı toplam tutarına, 657 sayılı Kanuna tabi en yüksek
Devlet memuru aylığı (ek gösterge dâhil) brüt tutarının, 1) Ek göstergesi 8400 ve daha yüksek olanlar için
% 240’ının, 2) Ek göstergesi 7600 (dâhil) – 8400 (hariç) arasında olanlar için % 200’ünün, 3) Ek göstergesi
6400 (dâhil) – 7600 (hariç) arasında olanlar için % 180’inin, 4) Ek göstergesi 4800 (dâhil) – 6400 (hariç)
arasında olanlar için % 150’sinin, 5) Ek göstergesi 3600 (dâhil) – 4800 (hariç) arasında olanlar için % 130’unun, 6) Ek göstergesi 2200 (dâhil) – 3600 (hariç) arasında olanlar için % 70’inin, 7) Diğerlerine % 40’ının, ilave edilmesi suretiyle bulunan matrah üzerinden; muvazzaf subay ve astsubay, sözleşmeli subay ve astsubay, uzman jandarma ve uzman erbaşlar için % 10 oranında, Genelkurmay Başkanlığı, Milli
Savunma Bakanlığı, kuvvet komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı kadrolarında çalışan memur ve sözleşmeli personel için % 10 oranında, yedek subaylar ve yedek astsubaylar için % 5 oranında yapılan kesintilerden,(2)(3) b) Ordu Yardımlaşma Kurumunda veya bu
Kurumun % 50 sermayesinden fazlasına sahip olduğu veya iştirak ettiği şirketlerde çalışanlardan daimi olarak Kurum üyesi olmayı kabul edenlerin sigorta primine esas aylık ücretlerinden % 10 oranında yapılan kesintilerden, c) Kurum mevcutlarının işletilmesinden elde edilen gelirlerden, d) Gerçek ve tüzel kişiler tarafından yapılan her türlü nakdi ve ayni menkul ve gayrimenkul bağışlarından, e) (a) ve (b) bentlerinde sayılan daimi üyelerden Konut Ön Biriktirim Fonundan yararlanmak isteyenler için (a) ve (b) bentlerinde belirtilen matrahlar üzerinden % 10 oranında yapılan ek kesintilerden, oluşur. …” hükmünün amir olduğu, 2.2. 205 sayılı Ordu Yardımlaşma Kanunu’nun 19. Maddesinin “Bu kanunla daimi ve geçici üyelere tanınan haklar, bunlardan ilk aidatın kesildiği tarihten başlar.”, 20. Maddesinin “Kurumun üyelerine yapacağı yardımlar”, 21.maddesinin “En az 10 yıl müddetle Kurumda üye olarak bulunduktan sonra görevlerinden ayrılmak suretiyle üyeliği sona eren emeklilik yardımından faydalanırlar” hükmünü amir olduğu, 2.3. Bu kapsamda Ordu Yardımlaşma Kurumu’nun (OYAK) 1961 yılında Kanunla kurulmuş, özel hukuk hükümlerine tabi Türk Silahlı Kuvvetleri mensuplarına ek sosyal güvenceler sağlayan bir ek emeklilik fonu olduğu ve üyelerinin TSK mensupları olup OYAK’tan bağımsız olarak ilgili idarenin işlemleri neticesinde görev ile ilişik kurduğu ve yasa gereği kurum üyesi olduğu, kurum üyelerinin TSK ile ilişiklerinin kesilmesinin ilgili idarenin işlemleri neticesinde gerçekleştiği ve yine yasa gereği kurum ile olan üyelik ilişkisinin sona erdiği, kurum üyelerinin nasbı, görevden ayrılmaları, göreve iade edilmelerinin tamamen Kurum dışında ilgili idare tarafından tesis edilen idari işlem olduğu, 2.4. 205 sayılı Kanun çerçevesinde, TSK mensubu olma sıfatını yitirerek aidat ödemesi son bulan kişilerin kurum ile ilişkilerinin de aynı tarih itibariyle kesileceği, Kurum hesaplarına aidat gelmeyen dönemler için, gelmeyen aidata kar payı uygulanmasının 205 sayılı Kanun’un 24. Maddesinin açık hükmü gereği mümkün olmadığı, aksi yönde işlem tesis edilmesinin hem 205 sayılı Kanuna açıkça aykırılık teşkil edeceği hem de başvuran ve aynı durumdaki diğer kişilerin sayılarının yaklaşık 460.000’i bulan diğer
OYAK üyeleri aleyhine sebepsiz zenginleşmeye yol açacağı, 2.5. Başvuranın ilk OYAK üyelik aidatının Eylül 1984 yılında Kurum hesaplarına gönderildiği ve aynı tarih itibariyle OYAK üyeliğinin başladığı, Kurum hesaplarına son olarak gönderilen 15/07/2016 tarihli
OYAK üyelik aidatından sonra 31/07/2016 tarihinde KHK/ilgili Bakanlık onayı ile Türk Silahlı
Kuvvetlerinden ilişiğinin kesilmesi üzerine Kurum üyeliğinin de aynı tarih itibariyle son bulduğu, Olağanüstü Hal ve bu kapsamda çıkarılan KHK’ler ve ilgili bakanlık onayları ile 32.000’in üzerinde Kurum üyesinin TSK’dan ihraç edildiği, bu sebeple üyelerin Kurum’da bulunan birikimlerinin ödenmesinin, gerekli evrak ve yazışmaların tamamlanmasını müteakiben Kurumun iş yoğunluğuna göre tamamlandığı,
bu kapsamda başvuru tarihi esas alınarak eksik evrakı bulunan üyelere ulaşıldıktan sonra gerekli ödemelerin yapıldığı, başvurana ait işlemlerin tamamlanmasından sonra yapılacak ödeme için başvuranın
Kuruma banka hesap bilgilerini bildirmesinin beklendiği ve 12/11/2020 tarihinde Ayhan Şen’in banka hesap bilgilerinin kayıtlara ulaştığının tespiti üzerine 18/12/2020 tarihinde toplam 511.988,80 TL’nin banka hesabına yatırıldığı, 2.6. Kurum hesaplarında olmayan bir paraya ve Kurum hesaplarında olmadığı bir süre için nema ödenmesi talep etmenin iktisadi ve hukuki yapı ile bağdaşmadığı, Kurum işlemlerinin aktueryal denge esasına göre yürütüldüğü, aktueryal dengenin ise OYAK’ın tüm varlıklarının üyelerine olan yükümlülüklerini karşılamasını gerektirdiği, bu nedenle Kurum hesaplarında bulunmayan paralara ve
Kurum hesaplarında olmayan dönemler için nema verilmesinin mümkün olmadığı, dolayısıyla başvuranın ilgili idarenin tesis ettiği kamu görevinden çıkarma kararı neticesinde OYAK ile ilişiğinin kesilmesi ve daha sonra göreve iade edilmesi halinde görevden uzakta geçirdiği döneme ilişkin haklarını OYAK’tan talep etmesinin hukuken mümkün olmadığı zira başvuran hakkında tesis edilen işlemlerin tamamının 205 sayılı OYAK Kanunu’na uygun olarak tesis edildiği, 2.7. 205 sayılı OYAK Kanunu çerçevesinde üyelere yapılacak yasal yardımlara ilişkin usul ve esasları düzenleyen Yasal Yardımlar Yönergesi’nin “Göreve İade İşlemleri” başlıklı 16. Maddesinin görevli oldukları kuruluşlar tarafından görevlerine son verilmesi sonucunda OYAK aktif üyelikleri sona eren ve daha sonra herhangi bir sebeple göreve iade edilen üyelerin işlemlerini düzenlemekte olduğu, bu madde ile, ilk üyeliğinde Emeklilik Yardımına hak kazanan veya aidat iadesi ödenen, Emeklilik Yardımı ile
Kurumun Emekli Maaş Sistemi’ne katılan veya katılmayan üyeler bakımından farklı şekilde uygulanması gereken göreve iade işlemleri üyenin yapacağı tercihler doğrultusunda ayrı ayrı düzenlendiğini, 2.8. Başvuranın OHAL sürecinde TSK ile ilişiği kesilen bir üye olması sebebiyle Kurumun Emekli
Maaşı Sistemi’ne giriş imkânı bulunmadığı, Yönergenin 16. Maddesi uyarınca ilk üyeliğinde emeklilik yardımı işlemi yapılan üyelerin göreve iade işlemleri Emekli Maaşı Sistemi’ne girmemiş olan üyeler için; göreve iade tarihi itibariyle kesinleşmiş ve tahmini kar payları dâhil Emeklilik Yardımı tutarı ve ilk üyeliğin bitiş tarihinden sonra mutemetlik tarafından gönderilen toplu OYAK aidatları var ise bu aidatlara ait emsal farkı hesaplanarak üyeden talep edileceği, İfade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…” hükmü yer almaktadır.
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” denmektedir.
5. 205 sayılı Ordu Yardımlaşma Kurumu Kanunu’nun 5.1. “Kurumun üyeleri” başlıklı 17 inci Maddesinde;
“Kurumun üyeleri (Daimi ve geçici) aşağıda gösterilmiştir.
a) Türk Silahlı Kuvvetleri kadrolarında görevli bilumum muvazzaf subay sözleşmeli subay, askeri memur, astsubay, sözleşmeli astsubay ve uzman jandarmalar ile emekli maaşı sistemine giren üyeler ve ölümleri halinde sisteme devam etmek isteyen eşleri Kurumun daimi üyeleridir.
b) Uzman erbaşlar ile Milli Savunma Bakanlığı, Jandarma Genel Kumandanlığı teşkilatında, Ordu
Yardımlaşma Kurumu ve bu Kurumun sermayesinin % 50 sinden fazlasına sahip olacağı veya iştirak edeceği şirketlerde çalışan bilümüm maaşlı ve ücretli memur ve müstahdemlerden arzu edenler Kuruma daimi üye olabilirler.
c) Muvazzaflık hizmetini yapmakta olan yedek subaylar ve yedek astsubaylar Kurumun geçici üyeleridir.
(2) Geçici üyelikten daimi üyeliğe geçenler, Kurumca belirlenecek usuller dâhilinde hesaplanacak aidat farkını nemaları ile birlikte ödemek şartıyla, geçici üyelikte geçen süreleri ile daimi üyelik sürelerinin birleştirilmesini isteyebilirler.”, 5.2. “Kurumun Gelirleri” başlıklı 18 inci Maddesinde; “Kurumun gelirleri; a) Aylık (ek gösterge dâhil), taban aylığı ve kıdem aylığı toplam tutarına, 657 sayılı Kanuna tabi en yüksek
Devlet memuru aylığı (ek gösterge dâhil) brüt tutarının,
1) Ek göstergesi 8400 ve daha yüksek olanlar için % 240’ının,
2) Ek göstergesi 7600 (dâhil) – 8400 (hariç) arasında olanlar için % 200’ünün,
3) Ek göstergesi 6400 (dâhil) – 7600 (hariç) arasında olanlar için % 180’inin,
4) Ek göstergesi 4800 (dâhil) – 6400 (hariç) arasında olanlar için % 150’sinin,
5) Ek göstergesi 3600 (dâhil) – 4800 (hariç) arasında olanlar için % 130’unun,
6) Ek göstergesi 2200 (dâhil) – 3600 (hariç) arasında olanlar için % 70’inin,
7) Diğerlerine % 40’ının,
ilave edilmesi suretiyle bulunan matrah üzerinden; muvazzaf subay ve astsubay, sözleşmeli subay ve astsubay, uzman jandarma ve uzman erbaşlar için % 10 oranında, Genelkurmay Başkanlığı, Milli Savunma
Bakanlığı, kuvvet komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı kadrolarında çalışan memur ve sözleşmeli personel için % 10 oranında, yedek subaylar ve yedek astsubaylar için % 5 oranında yapılan kesintilerden, b) Ordu Yardımlaşma Kurumunda veya bu Kurumun % 50 sermayesinden fazlasına sahip olduğu veya iştirak ettiği şirketlerde çalışanlardan daimi olarak Kurum üyesi olmayı kabul edenlerin sigorta primine esas aylık ücretlerinden % 10 oranında yapılan kesintilerden, c) Kurum mevcutlarının işletilmesinden elde edilen gelirlerden, d) Gerçek ve tüzel kişiler tarafından yapılan her türlü nakdi ve ayni menkul ve gayrimenkul bağışlarından, e) (a) ve (b) bentlerinde sayılan daimi üyelerden Konut Ön Biriktirim Fonundan yararlanmak isteyenler için (a) ve (b) bentlerinde belirtilen matrahlar üzerinden % 10 oranında yapılan ek kesintilerden, oluşur.
…”,
5.3. “Kurumun yapacağı yardımlar” başlıklı 20. Maddesinde; “Kurumun üyelerine veya ölümleri halinde mirasçılarına yapılacak yardımlar şunlardır.
a) Daimi üyelere bir defaya mahsus olarak yapılacak toptan yardımlar şunlardır:
(1) Emeklilik yardımı, (2) Malüliyet yardımı, (3) Ölüm yardımı.
(4) Konut Ön Biriktirim Fonundan yararlanmak isteyenlere verilecek ve kullanım ve yönetim usulleri Genel
Kurulca belirlenecek Konut Edindirme Yardımı.
b) Geçici üyeler: (Aidat kesildiği müddetçe)
(1) Malüliyet yardımı, (2) Ölüm yardımı,
c) Emekli maaşı sistemine giren üyelere yapılacak yardımlar ise şunlardır:
(1) Emekli maaşı,
2) Ölüm yardımı”,
5.4. 21 inci maddesinde; “En aza 10 yıl müddetle Kurumda üye olarak bulunduktan sonra, görevli oldukları kuruluşlardan herhangi bir sebeple ayrılmak suretiyle üyeliği sona eren daimi üyeler emeklilik yardımından faydalanırlar.
(Ek 2. fıkra: 26.06.1996 – 4148 S.Kanun/Madde 4) Birinci fıkraya göre emeklilik yardımına hak kazanarak görevli oldukları kuruluşlardan herhangi bir sebeple ayrılan üyeler isterler emeklilik yardımının 1/4’ünü veya 2/4’ünü veya 3/4’ünü yahut tamamını Kurumda bırakarak Emekli Maaşı Sistemine girebilirler.
(Ek 3. fıkra: 26.06.1996 – 4148 S.Kanun/Madde 4) 26 ncı maddenin (a) fıkrasına göre tam ve daimi maluliyet yardımından yararlanacak üyeler; emeklilik yardımlarının 1/4’ünü veya 2/4’ünü veya 3/4’ünü yahut tamamını Kurumda bırakmak suretiyle Emekli Maaşı Sistemine girebilirler. 26 ncı maddenin (b)
fıkrasına göre kısmi maluliyet yardımından yararlanan üyeler, emeklilik yardımından yararlanabilmeleri durumunda emeklilik yardımının 1/4’ünü veya 2/4’ünü veya 3/4’ünü yahut tamamını Kurumda bırakmak şartıyla Emekli Maaşı Sistemine girebilirler.
(Ek 4. fıkra: 26.06.1996 – 4148 S.Kanun/Madde 4) Kurum üyesi iken ölenin eşi, ölen üye için tahakkuk eden emeklilik yardımının kendisine düşen miras payı oranında veya daha yüksek bir dilimde, Kurum Emekli
Maaşı Sistemine girmiş bulunan üyenin ölümü halinde ise; varislerine ödenecek olan rezervinin 1/4’ünü veya 2/4’ünü veya 3/4’ünü yaput tamamını kurumda bırakmak veya iştirak edilecek dilimi tamamlamak suretiyle Emekli Maaşı Sistemine girebilir. Emekli Maaşı Sistemine giren üye eşinin ölümü halinde birikmiş rezervi kanuni mirasçılarına ödenir.
(Ek 5. fıkra: 26.06.1996 – 4148 S.Kanun/Madde 4) Tam ve daimi malul veya kısmi maluliyet yardımına hak kazanan üyeler ile muvazzaf iken ölen üyenin eşi, hak edilen emeklilik yardımları aidata esas albay maaşının yirmi katından az olduğu takdirde, isteklerine bağlı olarak emeklilik yardımlarını bu miktara kadar artırarak sisteme girebilirler.
(Ek 6. fıkra: 26.06.1996 – 4148 S.Kanun/Madde 4) Emekli maaşı sisteminde bulunanlar, sistemdeki 1/4, 2/4, 3/4 veya tam olan iştirak paylarının, bu dilimlerden birinde bulunacak şekilde, o yıldaki kendi emsali birikiminin esas alınarak indirilmesini veya yükseltilmesini isteyebilirler. Dilim indirim hakkı sadece bir kez ve sisteme girişten itibaren en az üç yıl geçtikten sonra kullanılabilir. Dilim yükseltme hakkı ise, yılda bir kez kullanılabilir.
(Ek 7. fıkra: 26.06.1996 – 4148 S.Kanun/Madde 4) Sistemde bulunan üyenin ölümü durumunda eşi, hak edilen ölüm yardımını rezervine ekleme hakkına sahip değildir.
(Ek 8. fıkra: 26.06.1996 – 4148 S.Kanun/Madde 4) Sistemde bulunan üyelerin, sisteme girişlerinden itibaren üç yıl geçtikten sonra rezervlerini alarak ayrılabilmeleri mümkündür. Ancak, sistemden çıkanlar bir daha sisteme kabul edilemezler.
(Ek 9. fıkra: 26.06.1996 – 4148 S.Kanun/Madde 4) Sistemden çıkış müracaatları her yılın Aralık ayında yapılır ve sistemden çıkış, müteakip olağan Genel Kurul toplantısından sonra gerçekleştirilir.
(Ek 10. fıkra: 26.06.1996 – 4148 S.Kanun/Madde 4) Sistemden ayrılan üyelerin hakları, sahibi bulunduğu rezerv kendisine ödeninceye kadar devam eder.”, 5.5. 24 üncü maddesinde; “Emeklilik yardımı, üyenin Kurumda geçen ve aidat ödediği süreye karşılık olarak, tasarruf pirimine yıllık
% 5 teknik faiz oranı üzerinden hesaplanan miktardan ibarettir.
Üyelik süresinin hesabında ay kesirleri tam ay sayılır.
Emeklilik maaşı, üyenin Kurumda bıraktığı emekli yardımına göre hesaplanan yıllık % 5 faizden ibarettir.”, 5.6. 29 uncu maddesinde; “21, 24, 25 ve 26 ncı maddelerde yazılı yardımlar 11 inci maddenin (e) fıkrası gereğince hazırlanacak teknik bilançoya göre, Kurumun mali durumu müsait görüldüğü takdirde, Yönetim Kurulunca tesbit edilecek esaslara göre artırılabilir. Ancak, Yönetim Kurulunun artırma yapılması hakkındaki kararları
Genel Kurulun tasdiki ile tekemmül eder.
Emekli Maaşı Sistemine giren üyeye, Genel Kurulun tasdikinden sonra sağlanan artırımın yarısı maaşına, yarısı rezervine eklenir. Ancak, üyenin talebi halinde maaşa eklenecek miktar, kısmen veya tamamen üyenin rezervine eklenebilir.”, Hükümlerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
6. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde, başvuran hakkında tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durumun bulunmadığı değerlendirildiğinden, ret kararı verilmesine ilişkin öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 7. Başvuran özetle, 31/07/2016 tarihinde KHK ile ihraç edildiğini, OYAK’ta bulanan birikimi için
2016 yılı Ağustos ayından itibaren birden çok başvuru yapmasına rağmen kendisine tam ve açık cevap
verilmediği ve üyelikten çıkarma işlemini müteakip kendisine parasını OYAK’ta bırakması ya da çekmesi durumuna ilişkin seçenekler hakkında bilgi verilmediğinden bahisle birikimlerine ait ödemenin yasal faiz ödemesi yerine üyelere verilen nema oranlarıyla birlikte tarafına ödenmesi ve göreve iadesi halinde kendisine ödenen birikimle tekrar sisteme devam edilmesi için gerekli düzenlemelerin yapılmasını talep etmektedir.
8. Ordu Yardımlaşma Kurumunca özetle, OYAK üyeliğinin hukuki olarak göreve bitişik bir statü olduğu, görevin son bulmasıyla OYAK üyeliğinin de sona erdiği, TSK mensubu olma sıfatını yitirerek aidat ödemesi son bulan kişilerin kurum ile ilişkilerinin de aynı tarih itibariyle kesildiği, buna göre göreviyle birlikte OYAK üyeliği sona erdiği tarihten sonra başvuranın birikimlerine kar payı uygulanmasının mümkün olmadığı ifade edilmektedir.
9. Somut olayda uyuşmazlığın başvuranın görevden çıkarıldığı 31/07/2016 tarihinden tarafına ödeme yapılan18/12/2020 tarihine kadar OYAK hesabında bulunan birikimine kar payı uygulanıp uygulanmayacağına yönelik olduğu anlaşılmaktadır.
10. 205 sayılı Ordu Yardımlaşma Kurumu Kanunu’nun 17 nci maddesinde kurumun üyeleri daimi ve geçici olmak üzere iki grup olarak sayılmış, 18’nci maddesinde Kurumun gelirleri arasında üyelerin aylıklarından yapılacak kesintilere yer verilmiş ve bu kesintinin ne şekilde hesaplanacağı belirlenmiş, 19 uncu maddesinde daimi ve geçici üyelere tanınan hakların bunlardan ilk aidatın kesildiği tarihten başlayacağı düzenlenmiş, 20 nci maddesinde emeklilik yardımı Kurumun daimi üyelerine bir defaya mahsus olarak yapacağı toptan yardımlar arasında sayılmıştır. Aynı Kanun’un 21 nci maddesinde en az 10 yıl müddetle Kurumda üye olarak bulunduktan sonra, görevli oldukları kuruluşlardan herhangi bir sebeple ayrılmak suretiyle üyeliği sona eren daimi üyelerin emeklilik yardımından faydalanacağı, emeklilik yardımına hak kazanarak görevli oldukları kuruluşlardan herhangi bir sebeple ayrılan üyelerin istekleri halinde emeklilik yardımının 1/4’ ünü veya 2/4’ünü veya 3/4’ ünü yahut tamamını Kurumda bırakarak
Emeklilik Maaşı Sistemine girebileceği ifade edilmiştir.
11. Aynı çerçevede Kanun’un 24 ncü maddesinde emeklilik yardımının, üyenin Kurumda geçen ve aidat ödediği süreye karşılık olarak, tasarruf primine yıllık %5 teknik faiz oranı üzerinden hesaplanan miktardan ibaret olduğu, emeklilik maaşının ise emeklilik maaş sistemine giren üyenin Kurumda bıraktığı emeklilik yardımına göre hesaplanan yıllık % 5 faizden ibaret olduğu düzenlemesine yer verilmiştir.
12. Bu durumda uyuşmazlığın çözümü için “Emeklilik Yardımı” ile “Emeklilik Maaşı Sistemi” kavramlarının açıklığa kavuşturulması gerektiği değerlendirilmektedir.
13. Emeklilik yardımı, en az 10 yıl müddetle Kurumda üye olarak bulunduktan sonra, görevli oldukları kuruluşlardan herhangi bir sebeple ayrılmak suretiyle üyeliği sona eren daimi üyelere, Kurumda geçen ve aidat ödediği süreye karşılık olarak, tasarruf primine yıllık %5 teknik faiz oranı üzerinden hesaplanan bir ödemedir. Öte yandan emeklilik maaş sistemi ise emeklilik yardımına hak kazanarak görevli oldukları kuruluşlardan herhangi bir sebeple ayrılan üyelerin isterlerse emeklilik yardımının 1/4′ ünü veya 2/4’ünü veya 3/4’ ünü yahut tamamını Kurumda bırakarak girebilecekleri, kurumda bıraktıkları emeklilik yardımlarına kar payı uygulanmaya devam edilen ve bu çerçevede ilgililere maaş ödemesi yapılan, sisteme girdikten sonra en erken üç yıl sonra ve Aralık aylarında yapılan müracaatlar üzerine takip eden ilk genel kurul sonrası sistemden çıkılabilen, sistemden ayrılan üyenin haklarının sahibi olduğu tüm birikim kendisine ödenene kadar devam ettiği ayrı bir yapıdır.
14. Buna göre, kurumun üyeleri kanunda sayılan unvanlarda olup görevde bulunan kişilerdir. Bunun doğal sonucu olarak herhangi bir sebeple görevden ayrılan kişilerin üyeliği sona ermektedir. Üyeliği sona ermekle birlikte en az 10 yıl üyeliği bulunanların birikimleri ilgililerin isteklerine göre iki yolla değerlendirebilmektedir. Bunlardan ilki birikimlerinin emeklilik yardımı adı altında kendilerine tek seferde ödenmesi iken diğeri bu kişilerin emeklilik yardımının belli bir oranını sistemde bırakmaları şartıyla emeklilik maaş sistemine girmeleri ve sistemde kalan emeklilik yardımlarının nemalandırılması suretiyle kendilerine bir tür maaş ödenmesidir. İlgililerin birikimlerinin üyeliklerinin sona ermesinden sonra dahi nemalandırılması ancak emeklilik maaş sistemine dâhil olunması şartıyla çekilmeyip sistemde bırakılan emeklilik yardımları için mümkündür. Emeklilik maaş sistemine dâhil olmayan üyelerin henüz çekmedikleri emeklilik yardımlarının nemalandırılması ise mümkün değildir.
15. Nitekim emeklilik yardımları OYAK üyeliğinin sona ermesinden sonraki bir tarihte ödenen ilgililer tarafından emeklilik yardımlarının, üyeliğin sona erdiği tarihle ödemenin yapıldığı tarih arasında geçen süre boyunca nemalandırılması talebiyle yaptıkları başvuruların reddedilmesi üzerine açılan davalarda mahkemelerce verilen ve kesinleşen kararlarda; emeklilik maaş sistemine dâhil olmayan davacılara kurum üyesi oldukları, bir diğer deyişle aidat ödedikleri sürelere karşılık olarak kar payı ödemesi yapılması gerektiği sonucuna varıldığı görülmüştür (Ankara 17. İdare Mahkemesi 30/05/2018 tarihli E.2017/3253, K.2018/1113; Ankara 23. İdare Mahkemesi 06/03/2019 tarihli E.2018/1640, K.2019/432; Ankara 7. İdare
Mahkemesi 28/02/2019 E.2018/1594, K.2019/553, 23/01/2019 tarihli E.2017/2998, K.2019/168; Ankara 13. İdare Mahkemesi 16/10/2019 tarihli E.2019/404, K.2019/2162).
16. Somut olayda başvuranın 31/07/2016 tarihinde kamu görevinden çıkarıldığı, 08/10/2020 tarihli dilekçesiyle emeklilik yardımının ödenmesini talep ettiği, bunun üzerine kurumdaki birikimlerinin; 368.919,50 TL’si ödediği aidatların üyeliğinin sona erdiği tarihe kadar nemalandırılan karşılığı emeklilik yardımı, 143.069,30 TL’si ise üyeliğinin sona erdiği tarihten ödemenin yapıldığı tarihe kadar geçen süre karşılığı yasal faiz olmak üzere toplam 511.980,80 TL olarak 18/12/2020 tarihinde ödendiği anlaşılmaktadır.
17. Bu durumda 31/07/2016 tarihinde kamu görevinden çıkarılan başvuranın OYAK üyeliğinin de aynı tarih itibarıyla sona erdiği, 08/10/2020 tarihli dilekçesiyle birikimlerinin emeklilik yardımı olarak topluca ödenmesi talebinde bulunduğu, anılan dilekçesinden önce emeklilik yardımını sistemde bırakmak suretiyle emeklilik maaş sistemine giriş yönünde açık bir talebinin bulunmadığı anlaşıldığından, birikiminin görevinden ihraç edildiği 31/07/2016 tarihi ile ödendiği 18/12/2020 tarihine kadar olan dönem için yasal faiz yerine üyelere verilen kar payı oranıyla nemalandırılarak tarafına ödenmesi talebinin yerine getirilmesinin mümkün olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
18. Diğer taraftan başvuran tarafından her ne kadar göreve iade olarak yeniden OYAK sistemine girilmesi durumunda ilgililerin emsal farkı ödeyeceğinin düzenlendiği ifade edilerek söz konusu emsal farkı uygulamasına ilişkin mevzuatın değiştirilmesi yönünde talepte bulunulduğu görülmüşse de henüz göreve iade olmayan, dolayısıyla bahse konu mevzuata dayanarak hakkında henüz herhangi bir işlem tesis edilmeyen başvuranın bu talebi yönünden inceleme yapılmamıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 19. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı
6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde
gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine
uygun davrandığı, ancak dosya içeriğindeki bilgi ve belgelerden başvuranın birikimlerinin akıbeti ve yapabileceği tercihler hakkında bilgi edinmek talebiyle ilki 2016 yılı Ağustos ayında olmak üzere kuruma birden fazla defa müracaat etmesine rağmen idarece anılan müracaatlara ilk defa 2018 yılında olmak üzere verilen cevapların yeterli ve açık olmadığı, bu nedenle “dürüstlük”, “şeffaflık”, “bilgi edinme hakkı” ilkelerine, işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle de “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
20. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN REDDİNE
Kararın BAŞVURANA VE ORDU YARDIMLAŞMA KURUMUNA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/