ÖYP kapsamındaki öğrencilerin burs ve öğrenim kredisi talepleri hukuka uygun olarak değerlendirilir mi? (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2020/52266-S.20.57213

BAŞVURU NO : 2019/22410

KARAR TARİHİ : 18/06/2020

TAVSİYE KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : KREDİ VE YURTLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

BAŞVURUNUN KONUSU : Öğrenim kredisi/burs talebinin değerlendirmeye alınması talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 18/12/2019

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran, 28/11/2019 tarihli başvurusunda, Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü 2019-2020

Dönemi Kredi Burs Sonuçlarına göre öğrenim türünün ÖYP (Öğretim Üyesi Yetiştirme

Programı) olmasından dolayı başvurusunun değerlendirmeye alınmadığını, başvuru ekranında öğrenim kredisinden yararlanamayacak olan öğrenciler bölümünde öğrenim türü ÖYP olan kişilerin başvuruları değerlendirilmeye alınmayacaktır şeklinde bir ibare bulunmadığını, ilgili yönetmeliklerde de kısıtlayıcı hüküm bulunmadığını belirterek burs başvurusunun değerlendirilmesini, tarihli başvurusunda, ÖYP öğrenim türündeki kişilerinde değerlendirmeye alınmadığını, bu durumun mevzuata aykırı olduğunu belirterek gereğinin yapılmasını talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Başvuranın 28/11/2019 tarihli başvurusu hakkında verilen Gönderme Kararına yönelik olarak muhatap Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 13/12/2019 tarih ve sayılı cevabi yazıda, “İlgi dilekçenize istinaden yapılan incelemede 2019/2020 öğretim yılı burs/kredi müracaatında bulunduğunuz ve müracaat sayfasında karşınıza gelen yöksis bilgilerini kabul ederek müracaatı onayladığınız tespit edilmiş olup, 2019/2020 yılı için hakkınızda yapılacak bir işlem söz konusu değildir. 2020-2021 öğretim yılı burs/kredi Müracaat tarihlerini internet sitemiz aracılığı ile takip edebilirsiniz.” , Gençlik ve Spor Bakanlığı Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün sayılı ve

15.06.2020 tarihli bilgi ve belge talebimize cevabi yazısında, “Genel Müdürlüğümüzden burs

veya öğrenim kredisi almak isteyen öğrencilerin müracaatları, her öğretim yılında Yönetim

Kurulumuzca belirlenen kıstaslar dâhilinde değerlendirilmektedir. İlgi yazınıza istinaden yapılan inceleme neticesinde, başvuranın 16.10.2019 tarihinde başvuru yaptığı, öğrenim gördüğü bölüme ÖYP (Öğretim Üyesi Yetiştirme Programı) kapsamında kayıt yaptırdığı, değerlendirme kıstaslarımız dâhilinde kendisine tahsis yapılmadığı, öğrenci ile ilgili yapılan yazışmaların 24.12.2019 tarih ve sayılı yazımız ile tarafınıza gönderildiği tespit edilmiştir.” ifadelerine yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 2 inci maddesinde Türkiye

Cumhuriyetinin sosyal bir hukuk devleti olduğu, 5 inci maddesinde Devletin temel amaç ve görevlerinden birisinin kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmak olduğu, ‘Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi’ başlıklı 42 nci maddesinde Devletin, maddi imkânlardan yoksun başarılı öğrencilerin, öğrenimlerini sürdürebilmeleri amacı ile burslar ve başka yollarla gerekli yardımları yapacağı, ‘Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı’ başlıklı 74 üncü maddesinde, herkesin, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahip olduğu, Kamu Denetçiliği Kurumunun idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri incelediği hüküm altına alınmıştır.

4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,

5. 351 sayılı Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurt Hizmetleri Kanununun ‘Amaç’ başlıklı 2 nci maddesinde “…Yükseköğrenim öğrencilerine kredi veya burs vermek, öğrencilerin yükseköğrenimlerini kolaylaştırmaktır.”, ‘Öğrenim kredisi’ başlıklı 14 üncü maddesinde; “Yüksek (…) öğrenim gören ve bu kanuna göre yapılacak yönetmeliklerle belirtilen esas ve şartlar içinde yeterlikleri ve ihtiyaçları tesbit edilen öğrencilere öğrenim kredisi verilir.”,

6. 5102 sayılı Yüksek Öğrenim Öğrencilerine Burs, Kredi Verilmesine İlişkin Kanunun

‘Burs ve kredilerin verilmesi’ başlıklı 2 nci maddesinde; “Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar

Kurumu; yurt içinde yükseköğrenim gören ve bu Kanuna göre çıkarılacak yönetmeliklerle belirtilen usul ve esaslar dâhilinde yeterlikleri ve ihtiyaçları tespit edilen öğrencilere burs/kredi verebilir.”,

7. 1 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin ‘Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü’ başlıklı 188 inci maddesinde; (1) Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri şunlardır: h) Öğrencilerin desteklenmelerine ilişkin politikaların tespiti amacıyla gerekli çalışmaları yapmak, ı) Öğrencilere verilecek öğrenim kredisi ve burslar ile kredi borcunun tespiti, takibatı ve tahsilâtı ile kredi teminatına ilişkin usul ve esasları belirlemek, kredi ve burs başvurularının alınması ve değerlendirilmesi ve ödeme işlemlerinin yapılmasını sağlamak”, hükümleri bulunmaktadır.

IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

8. Başvuranın öğrenim kredisi/burs talebinin değerlendirmeye alınması ve başvuru sonuçlarının ayrıntılı şekilde açıklanması önerilmiştir.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 9. Başvuran, burs/öğrenim kredisi verilmesini talep etmektedir.

10. İlgili idare, başvuranın ÖYP programı kapsamında olduğu gerekçesi ile burs/öğrenim kredisi verilemeyeceğini belirtmektedir.

11. Yine, idare tarafından staj, denklik lisans tamamlama, lisans tamamlama, araştırma görevlisi, yurtdışından kabul edilen öğrenci ve ÖYP gibi kendine özgü durum ve şartları ayrıca taşıyan öğrencilere burs/öğrenim kredisi verilmediğini ifade etmektedir.

12. Kamu Denetçiliği Kurumu bir kararında (2014/5812), mülga Yüksek Öğrenim Kredi ve

Yurtlar Kurumu Genel Müdürlüğüne uzaktan eğitim lisans tamamlama sürecinde kesilen öğrenim kredisinin yeniden tahsis edilmesi tavsiyesinde bulunmuştur.

13. ÖYP, öğretim üyesi yetiştirilmesi amacıyla Yükseköğretim Kurulunun uygun gördüğü yükseköğretim kurumlarında açılan bir program olup bu program kapsamında atanan araştırma görevlileri bütçe kanununa konulan hüküm doğrultusunda aylık alabilmektedir.

14. Kurum Burs/Kredi Yönetmeliğinin 14 üncü maddesi gereğince burs verilecek öğrencilerde, öğrenci ve ailesinin sosyal, ekonomik durumu ile öğrencinin burs isteğinde bulunduğu tarihte yükseköğretim kurumuna girişte aldığı puan ve puan türü, ara sınıfta ise yılsonu başarı durumu dikkate alınmakta ve bu hususlar göz önünde bulundurularak her yıl mülga Yönetim Kurulunca belirlenen kıstaslar doğrultusunda başvurular sonuçlandırılmaktadır.

15. Burs/öğrenim kredisi değerlendirmesi, öğrencinin gelir durumu puanı, başarı durumu puanı ve sosyal durum puanı toplamları üzerinden hesaplanmaktadır. Kredi ve Yurtlar Genel

Müdürlüğü Burs/Öğrenim Kredisi Başvurularının Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve Esaslara (Kıstaslar) göre; burs/öğrenim kredisi için yapılan başvuruların değerlendirilmesinde tavan puan olarak 10.000 (on bin) rakamı esas alınmaktadır.

16. Bu on bin puanın 4500 puanı (% 45) öğrenci ve ailesinin gelir durumuna göre, 3500 puanı (% 35) öğrencinin başarı durumuna göre, 2000 puanı (% 20) öğrencinin sosyal durumuna göre hesaplanmaktadır. Gelir durumu puanının hesaplanmasında, öğrencinin kendisine, anne ve/veya babasına ait maaş/ücret gelirleri, konut, arsa, işyeri sahipliği, mükellefiyetlik durumu, (Basit usul- Gerçek usul) Şirket ortaklığı, MTV (Motorlu Taşıtlar Vergisi), diğer gelirler (varsa kira, hasılat gelirleri) toplamı dikkate alınmaktadır.

17. Başarı durumu puanının hesaplanması, yükseköğrenime ilk defa giren öğrencilerin ÖSYM tarafından hesaplanan puan türü ve puanı, ara sınıflarda ise yükseköğretime kayıt yaptırdığı tarihteki puan türü ve puanı üzerinden yapılmaktadır. Öğrencinin sosyal durum puanının hesaplanmasında, anne ve/veya babanın sağ/vefat durumu, anne-baba boşanma durumu, öğrencinin aile ikametgâh adresi dışında yükseköğrenim görmesi, aile ikametgâh adresi dışında yükseköğrenim gören, 25 yaşını geçmemiş çalışmayan bekâr kardeş sayısı, ilköğretim ve ortaöğretimde öğrenim gören 20 yaşını geçmemiş, bekâr kardeş sayısı, örgün öğretimde aynı anda üç kardeşin yükseköğrenim görmesi kriterleri dikkate alınmaktadır.

18. 2019-2020 öğretim yılında burs başvurusu sayısı 768.707, burs tahsis edilen öğrenci sayısı

150 bin, öğrenim kredisi tahsis edilen öğrenci sayı ise 604.274’tür.

19. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, başvuranın burs/öğrenim kredisi verilmesi talebinin değerlendirilmesinde, öğrencinin sosyal (Şehit/gazi çocuğu gibi) ve fiziksel durum (engellilik) ya da mevzuat uyarınca ‘öncelikli öğrenci’ durumunda olmadığı, yukarıda özetlenen değerlendirme usul ve esaslarına tabi olduğu, 2019-2020 öğretim yılında yeni başvuru yapan ve kıstaslara daha uygun olan 150.000 öğrenciye burs tahsis edildiği, sistem tarafından yapılan sıralamada başvurandan daha fazla puana sahip öğrencilere öncelik tanınarak burs tahsisi yapıldığı, burs kontenjanına giremeyen 604.274 öğrenciye ise öğrenim kredisi tahsis edildiği, kalan 14433 başvuru sahibine ne burs ne öğrenim kredisi verildiği, ilgili mevzuat kapsamında ÖYP programına mensup kişilere tahsis işlemi yapılmayacağına yönelik bir düzenleme bulunmadığı, ÖYP kapsamında araştırma görevlilerinin aylık gelirinin bulunduğu, bu durumun yukarıda yer verilen değerlendirme kıstaslarının sadece birisine yönelik olduğu, gelir durumunun toplam puanının %45 ini etkilediği, burs/öğrenim kredisi verilen öğrenci sayısı ve ayrılan bütçenin giderek artmasının asıl olduğu, böylelikle ÖYP kapsamında maaş alan kişilerin kontenjana girebilme ihtimalinin her zaman olabileceği, ÖYP kapsamında yer alan araştırma görevlilerinin de yüksek lisans ve doktora eğitimini sürdürdüğü, böylelikle öğrencilik ile ilişiklerinin devam ettiği, ilgili idare tarafından ‘Başvurunuz işleme alınmamıştır.’ ifadesine yer vermeksizin tüm başvuranların başvurularının değerlendirmeye alınması gerektiği, sonuç ilanlarının şeffaflık ilkesi gereği gelir durumu vb. gerekçeler ile belirlenen kontenjana girilemediği gibi açıklayıcı olması gerektiği hususları birlikte değerlendirildiğinde başvuranın tarafına öncelikli burs/öğrenim kredisi verilmesi talebinin öğrencilerin yükseköğrenimlerini kolaylaştırmakla yükümlü idarece değerlendirmeye alınmaması işleminde hukuka ve hakkaniyete uyarlık tespit edilememiştir.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden 20. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar

Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin, şeffaflık ve karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkelerine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT

21. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara

İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;

Başvuranın öğrenim kredisi/burs talebinin değerlendirmeye alınması ve başvuru sonuçlarının ayrıntılı şekilde açıklanması hususunda GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞI KREDİ VE

YURTLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

Kararın BAŞVURANA ve GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞINA tebliğ edilmesine,

6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İdarece bu karar

üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi

e-imzalıdır

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi