|
ÖZET: Bu karar, İOKBS’ye (İlköğretim ve Ortaöğretim Kurumları Bursluluk Sınavı) girecek özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilerin eşit bir şekilde sınava girmelerine olanak tanıyacak bir soru kitapçığı hazırlanması talebine ilişkindir. Başvuran, engelli, otizmli ve özel öğrenme güçlüğü olan çocuklar için yönetmeliğin düzeltilmesini istemiştir. İlgili idareler, özel eğitim ihtiyacı olan öğrenciler için ek düzenlemeler yapıldığını, sınav tedbir hizmetlerinin sunulduğunu, ayrıca bu öğrencilerin ihtiyaçlarının karşılandığını belirtmiştir.
Anayasa’da, dezavantajlı gruplara yönelik özel koruyucu hükümlere yer verildiği ve devletin bu gruplara fırsat eşitliği sağlamakla yükümlü olduğu vurgulanmıştır. Ancak, başvurunun reddi yönünde yapılan değerlendirmede, mevcut düzenlemelerin hukuka uygun olduğu ve özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilerin sınavda ek süre, okuyucu-kodlayıcı desteği gibi tedbirlerden yararlandığı belirtilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın talebi kabul edilmemiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/1638-S.23.2758
BAŞVURU NO : 2022/11889
KARAR TARİHİ : 09/02/2023
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
AİLE VE SOSYAL HİZMETLER BAKANLIĞI
İOKBS’ye girecek olan öğrencilerin eğitimde eşitlik ilkesine uygun bir
BAŞVURUNUN KONUSU :
şekilde sınava girmelerine imkân verecek biçimde ilgili yönetmeliğin düzeltilerek engelli, otizmli, özel öğrenme güçlüğü olan çocuklara yönelik soru kitapçığı hazırlanması talebi hakkındadır
BAŞVURU TARİHİ : 18/08/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza e-başvuru yoluyla kızı temsilen başvuruda bulunan ebeveyn özetle; 6 ncı sınıfa geçen ve özel öğrenme güçlüğü tanısı olan bir kızı olduğunu, kızının
İmam Hatip Ortaokulunda kaynaştırma öğrencisi olarak öğrenimine devam ettiğini, kızının İOKBS’ye (İlköğretim ve Ortaöğretim Kurumları Bursluluk Sınavı) gireceğini fakat kazanma şansı olmadığını çünkü sınav sorularının normal öğrenciler için hazırlandığını, oysa kızının RAM (Rehberlik ve
Araştırma Merkezi) raporu olan ve BEP (Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı) planına göre akademik eğitim alan bir çocuk olduğunu, kızının sınav günü hayal kırıklığına uğrayacağını, kızı gibi RAM raporu olup da bu sınava girecek çocukların da hayal kırıklığına uğrayacağını, bu çocukların kapasitesine göre bir
İOKBS soru kitapçığı hazırlanması gerektiğini, konu hakkında CİMER üzerinden başvuruda bulunduğunu ve “…2022 İOKBS başvuru şartları ‘Milli Eğitim Bakanlığına Bağlı Resmi Okullarda Yatılılık, Bursluluk, Sosyal Yardımlar ve Okul Pansiyonları Yönetmeliği’ hükümlerine göre belirlenmektedir…” cevabını aldığını ifade ederek İOKBS’ye girecek olan öğrencilerin eğitimde eşitlik ilkesine uygun bir şekilde sınava girmelerine imkân verecek biçimde ilgili yönetmeliğin düzeltilerek engelli, otizmli, özel öğrenme güçlüğü olan çocuklara yönelik bir soru kitapçığı hazırlanmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 23/09/2022 tarihli ve sayılı bilgi-belge isteme yazısına istinaden Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nden alınan 20/10/2022 tarihli ve sayılı cevabi yazıda;
2.1. Bakanlıklarınca yapılan merkezi sınavlarda özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilerin ihtiyaç ve özellikleri doğrultusunda ek düzenlemeler yapılarak sınav tedbir hizmeti sunulduğu, okuyucu-kodlayıcı görevlendirilmesinin, öğrencilerin tek kişilik salonlarda sınava alınmalarının, ek süre verilmesinin alınan sınav tedbir hizmetleri arasında olduğu,
2.2. Özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilerin her tür ve kademedeki eğitimlerini öncelikle kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla akranları ile birlikte aynı sınıfta tam zamanlı veya özel eğitim sınıflarında yarı zamanlı olarak sürdürmeleri esas olmakla birlikte bu bireylerin gelişim alanlarındaki özellikleri, eğitim ihtiyaçları ile yeterlikleri doğrultusunda hizmet sunulmak üzere gündüzlü ve/veya pansiyonlu özel eğitim okulları da açılabildiği,
2.3. Özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilerin özel eğitim okullarının pansiyonlarında ücretsiz olarak barınma, ihtiyaçlarının karşılanması ve maddî yönden desteklenmesinin sağlandığı,
2.4. Özel eğitim okulları ile özel eğitim sınıflarında eğitim gören öğrencilerin ücretsiz taşıma hizmetinden yararlandığı, ayrıca özel eğitim okullarında eğitimlerini sürdüren öğrenciler ile taşıma kapsamında eğitim verilen okullarda açılan özel eğitim sınıflarında eğitim gören öğrenciler için ücretsiz öğle yemeği hizmeti sunulduğu,
2.5. Tam zamanlı kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitim uygulamalarından yararlanan öğrencilerin
İOKBS’ye istemeleri halinde girebildiği, bu konuda söz konusu öğrenciler için herhangi bir yasal engel bulunmadığı,
2.6. Bakanlıklarına bağlı eğitim kurumlarında öğrenim gören özel eğitim ihtiyacı olan öğrenciler dahil bütün öğrencilere sınav kaygısı gibi ihtiyaç duyduğu psikolojik destek gerektiren süreçlerde okullardaki rehberlik ve psikolojik danışma servisleri ile rehberlik ve araştırma merkezlerinde gerekli hizmetin sunulduğu, 3. Kurumumuzun 23/09/2022 tarihli ve sayılı bilgi-belge isteme yazısına istinaden Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nden alınan sayılı cevabi yazıda;
3.1. Devletimizin engellilerin eğitim hakkını doğrudan/dolaylı olarak düzenleyen uluslararası sözleşmelere taraf olduğu, engellilerin eğitime ve eğitim hizmetlerine ayrımcılığa uğramaksızın diğerleriyle eşit biçimde katılabilmesi için pozitif ayrımcılık yönünde yapılacak sınav düzenlemeleri, soru kitapçığının ayrı hazırlanması gibi konularda çalışmaların ilgili Bakanlıklarla koordineli ve işbirliği halinde yürütülmesinin önemli olduğu, bu amaçla; otizm, özel öğrenme güçlüğü ve diğer gelişim bozukluklarına sahip olan ve özel eğitime ihtiyaç duyan bireylerin sağlık, bakım, eğitim, istihdam, sosyal hayata katılım vb. hakkını kullanabilmesi önündeki engellerin kaldırılması ve mağduriyetlerin giderilmesi için ilgili Bakanlıklarca yapılacak çalışmalara Bakanlıkları Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nün katkı ve değerlendirmelerde bulunduğu,
3.2. Otizmli, özel öğrenme güçlüğü ve diğer gelişim bozuklukları bulunan bireylere özel olarak uygulanan bir sosyal yardım programı bulunmadığı, bununla birlikte durumlarının engelli raporu ile tespit edilmesi
halinde bu kişilerin, engellilere yönelik çeşitli yardım programlarından yararlanabildiği, Engelli Aylığı, Evde Bakım Yardımı, Gıda, Yakacak, Barınma Yardımı Programları, Kronik Hastalara Yönelik Yardım
Programı, Kronik Hastalığı Nedeniyle Cihaza Bağımlı Olan Hastalara Elektrik Fatura Bedeli ve Kesintisiz
Güç Kaynağı Desteği, Evde Bakım Projesi, Ücretsiz Seyahat Desteği, Sosyal ve Ekonomik Destek Hizmeti gibi çeşitli yardım programları bulunduğu,
3.3. Ayrıca, özel eğitime ihtiyacı olan engelli öğrencilerin resmi özel eğitim okulları ile özel eğitim sınıflarına erişiminin sağlanması amacıyla okullara ücretsiz taşınma projesi adı altında ailelere destek olunduğu, bu sosyal yardım programının uygulamada okul servis ücretleri için Aile ve Sosyal Hizmetler
Bakanlığı tarafından Milli Eğitim Bakanlığına kaynak transferi yapılması şeklinde yürütüldüğü ve özel eğitime ihtiyaç duyan tüm engelli öğrencilerin okullarına ücretsiz olarak ulaşımları sağlanarak ailelerin ekonomik olarak desteklendiği,
3.4. Engelli, otizmli, özel öğrenme güçlüğü olan çocuklara yönelik soru kitapçığının hazırlanması talebine ilişkin Milli Eğitim Bakanlığınca başlatılan ve Genel Müdürlüklerinin dahil olduğu koordineli bir çalışma bulunmadığı,
3.5. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının, engelli bireylerin eğitim, istihdam ve sosyal hayatına etki eden tüm konulardaki yasal düzenlemelerde; eğitimde fırsat eşitliği ve hak temelli anlayışla yasal düzenlemeler kapsamında Milli Eğitim Bakanlığı ile çalışmalar yürüttüğü,
3.6. Engelli öğrencilerin öğrenim hayatlarını kolaylaştırabilmek için gerekli tedbirleri alarak bu yönde yasal düzenlemeler ve uygulamalar yapılmasının ilgili tüm kurumların görevi olduğu,
3.7. Milli Eğitim Bakanlığı, YÖK ve ÖSYM’nin; engelli bireylere yönelik sınav tedbirlerine ilişkin yönetmelik ve sınav kılavuzları yayınladığı, bu düzenlemelerin; “engelli/sağlık sorunu olan adaylar ve sağlık durumu/engel bilgi formunun doldurulması, tek kişilik salonda sınava alınma, ek süre verilmesi, okuyucu ve kodlayıcı eşliğinde sınava alınma olduğu,
3.8. Sınav uygulaması sırasında, soru kitapçığındaki soruların, doğal bir konuşma akıcılığı ile yavaş yavaş ve kolay işitilir bir biçimde okunduğu, soru metnine hiçbir ekleme veya bu metinden hiçbir çıkarma yapılmadığı, adayın tekrar dinlemek istediği sorular olursa bunların, aynı biçimde ve adayın istediği sayıda tekrarlandığı ve adayın cevaplama süresi içinde kendisine sorulacak tüm soruları cevaplama fırsatı bulması için özen gösterildiği, ayrıca sınav kurallarına uymak koşuluyla, adayın ihtiyaçlarının karşılanmasında yardımcı olunduğu,
3.9. Engellilerin devlet memurluğunda işe yerleştirilmelerinde engel gruplarına yönelik olarak ÖSYM
Başkanlığınca 2012 yılından itibaren ayrı sınav uygulaması Engelli Kamu Personeli Seçme Sınavı (EKPSS)
yapıldığı, Açıklamalarına yer verildiği görülmüştür.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesi “… Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz… Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar.”
/
4.1. Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenler başlıklı 61 inci maddesinde; “Devlet harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleriyle, malül ve gazileri korur ve toplumda kendilerine yaraşır bir hayat seviyesi sağlar. Devlet, sakatların korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirleri alır. …” 4.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı’na bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” 4.3. Milletlerarası andlaşmaları uygun bulma başlıklı 90 ıncı maddesi; “…Usulüne göre yürürlüğe konulmuş Milletlerarası andlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile
Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. (Ek cümle: 7/5/2004- 5170/7 md.) Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hükümleri esas alınır.” 5. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından 20 Kasım 1989 tarihinde kabul edilen Çocuk Haklarına
Dair Sözleşme’nin 1 inci maddesinde; “Bu Sözleşme uyarınca çocuğa uygulanabilecek olan kanuna göre daha erken yaşta reşit olma durumu hariç, onsekiz yaşına kadar her insan çocuk sayılır.” 5.1. 3 üncü maddesinde; “Kamusal ya da özel sosyal yardım kuruluşları, mahkemeler, idari makamlar veya yasama organları tarafından yapılan ve çocukları ilgilendiren bütün faaliyetlerde, çocuğun yararı temel düşüncedir. …” 5.2. 23 üncü maddesinde;” Taraf Devletler zihinsel ya da bedensel özürlü çocukların saygınlıklarını güvence altına alan, özgüvenlerini geliştiren ve toplumsal yaşama etkin biçimde katılmalarını kolaylaştıran şartlar altında eksiksiz bir yaşama sahip olmalarını kabul ederler. Taraf Devletler, özürlü çocukların özel bakımdan yararlanma hakkını tanırlar ve eldeki kaynakların yeterliliği ölçüsünde ve yapılan başvuru üzerine, yardımdan yararlanabilecek durumda olan çocuğa ve onun bakımından sorumlu olanlara, çocuğun durumu ve ana–babanın veya çocuğa bakanların içinde bulundukları koşullara uygun düşecek yardımın yapılmasını teşvik ve taahhüt ederler. Özürlü çocuğun, özel bakıma gereksinimi olduğu bilincinden hareketle bu maddenin 2’nci fıkrası uyarınca yapılması öngörülen yardım, çocuğun ana– babasının ya da çocuğa bakanların parasal (mali) durumları göz önüne alınarak, olanaklar ölçüsünde ücretsiz sağlanır. Bu yardım; özürlü çocuğun eğitimi, meslek eğitimi, tıbbi bakım hizmetleri, rehabilitasyon hizmetleri, bir işte çalışabilecek duruma getirme hazırlık programları ve dinlenme/eğlenme olanaklarından etkin olarak yararlanmasını sağlamak üzere düzenlenir ve çocuğun en eksiksiz biçimde toplumla bütünleşmesi yanında, kültürel ve ruhsal yönü dahil bireysel gelişmesini gerçekleştirme amacını güder.
Taraf Devletler, uluslararası işbirliği ruhu içinde, özürlü çocukların koruyucu sıhhi bakımı, tıbbi, psikolojik ve işlevsel tedavileri alanlarına ilişkin gerekli bilgilerin alışverişi yanında, rehabilitasyon, eğitim ve mesleki eğitim hizmetlerine ilişkin yöntemlerin bilgilerini de içerecek şekilde ve Taraf Devletlerin bu alanlardaki güçlerini, anlayışlarını geliştirmek ve deneyimlerini zenginleştirmek amacıyla bilgi dağıtımını ve bu bilgiden yararlanmayı teşvik ederler. Bu bakımdan, gelişmekte olan ülkelerin gereksinimleri, özellikle gözönüne alınır.”
5.3. 27 nci maddesinde; “Taraf Devletler, her çocuğun bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlâksal ve toplumsal gelişmesini sağlayacak yeterli bir hayat seviyesine hakkı olduğunu kabul ederler. Çocuğun gelişmesi için gerekli hayat şartlarının sağlanması sorumluluğu; sahip oldukları imkânlar ve mali güçleri çerçevesinde öncelikle çocuğun ana–babasına veya çocuğun bakımını üstlenen diğer kişilere düşer. Taraf Devletler, ulusal durumlarına göre ve olanakları ölçüsünde, ana babaya ve çocuğun bakımını üstlenen diğer kişilere, çocuğun bu hakkının uygulanmasında yardımcı olmak amacıyla gerekli önlemleri alır ve gereksinim olduğu takdirde özellikle beslenme, giyim ve barınma konularında maddi yardım ve destek programları uygularlar. …”
5.4. 28 inci maddesinde; “Taraf Devletler, çocuğun eğitim hakkını kabul ederler ve bu hakkın fırsat eşitliği temeli üzerinde tedricen gerçekleştirilmesi görüşüyle özellikle: İlköğretimi herkes için zorunlu ve parasız hale getirirler; Ortaöğretim sistemlerinin genel olduğu kadar mesleki nitelikte de olmak üzere çeşitli biçimlerde örgütlenmesini teşvik ederler ve bunların tüm çocuklara açık olmasını sağlarlar ve gerekli durumlarda mali yardım yapılması ve öğretimi parasız kılmak gibi uygun önlemleri alırlar; …”
6. 17/6/1982 tarih ve 2684 sayılı İlköğretim ve Ortaöğretimde Parasız Yatılı Veya Burslu Öğrenci
Okutma ve Bunlara Yapılacak Sosyal Yardımlara İlişkin Kanun’un Amaç başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı, Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilköğretim ve ortaöğretim kurumlarında öğrencilerin parasız yatılı veya burslu okumalarına ve bunlara yapılacak sosyal yardımlara ilişkin esasları düzenlemektir.” 6.1. Tanımlar başlıklı 3 üncü maddesinde; “Bu Kanunda geçen: “Parasız yatılı okuma” sözünden, bu
Kanunda belirtilen şartları taşıyan öğrencilerin ilköğretim ve ortaöğretim kurumlarında karşılıksız olarak barındırılmak, beslenmek, giydirilmek ve kendilerine harçlık verilmek suretiyle okutulmaları; “Burslu okuma” sözünden, bu Kanunda belirtilen şartları taşıyan öğrencilerin ilköğretim ikinci kademe ve ortaöğretim kurumlarında Cumhurbaşkanı kararı ile tespit edilecek miktarda karşılıksız olarak para yardımı yapılması suretiyle okutulmaları; Anlaşılır.” 6.2. Parasız yatılı ve burslu okuyacak öğrencilerin tespiti başlıklı 4 üncü maddesinde; “Milli Eğitim
Bakanlığı, ilköğretim ve ortaöğretim kurumlarında, kalkınma planlarında öngörülen hedefler doğrultusunda parasız yatılı ve burslu öğrenci okutur. Parasız yatılı ve burslu okumak için maddi imkânlardan yoksun ve başarılı olmak esastır. Ancak sınavsız olarak parasız yatılı öğrenciliğe kabul edilenler ile 6972 sayılı Korunmaya Muhtaç Çocuklar Hakkında Kanuna göre yetiştirme yurtlarından gelen veya aynı Kanun gereğince haklarında tedbir kararı verilmiş olan öğrencilerden, parasız yatılı veya burslu okumak isteyenlerin ailelerinin maddi durumları dikkate alınmaz. Parasız yatılı ve burslu öğrenci kontenjanları illerin, gelişmişlik durumları ve öğrenci sayıları dikkate alınarak her yıl Milli Eğitim
Bakanlığınca tespit edilir. Parasız yatılı okuma veya burslu okuma hakkından yararlanacak öğrencilere ait kontenjanların, 6972 sayılı Korunmaya Muhtaç Çocuklar Hakkında Kanunda yer alan korunmaya muhtaç çocuklar, öğretmen çocukları ve oturdukları yerde ilköğretim kurumu bulunmadığından öğrenim hakkından yararlanamayan çocuklar için tespitine ve bunlara ait yüzdeler karşılığındaki sayıların belirlenmesine dair esaslar yönetmelikle belirlenir. Parasız yatılı olarak okutulacak veya burs verilecek öğrencilerin sayısı, seçilmeleri, sınavları ve kabulleri ile ilgili esaslar her yıl Milli Eğitim
Bakanlığınca ilan edilir.”
6.3. Sınavsız olarak parasız yatılı alınacak öğrenciler başlıklı 5inci maddesinde; “Durumları 5434 sayılı T. C. Emekli Sandığı Kanununun 65 nci maddesinin (d) fıkrası, 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık
Bağlanması Hakkında Kanun, 2453 sayılı Yurt Dışında Görevli Personele Tazminat Verilmesi ve Aylık
Bağlanması Hakkında Kanun ile 2566 sayılı Bazı Kamu Görevlilerine Nakdi Tazminat Verilmesi ve Aylık
Bağlanması Hakkında Kanun hükümlerine uyan kişilerin çocukları; doğal afetler, savaş ve olağanüstü haller sebebiyle korunmaya muhtaç duruma düşmüş olan çocuklar ve ayrıca görev yaptıkları yerde çocuğunun devam edeceği düzeyde okul bulunmayan öğretmenlerin çocuklarından Milli Eğitim
Bakanlığınca tespit edilecek kontenjan kadarı sınavsız olarak parasız yatılı öğrenciliğe alınırlar. Ancak, bu gibi öğrencilerden özel giriş sınavı ve kayıt – kabul şartları bulunan eğitim – öğretim kurumlarına
alınacakların, bu kurumların kayıt – kabul şartlarını taşımaları ve sınavlarını kazanmaları gereklidir. (Ek:
9/11/1983-2947/1 md.) Ayrıca, Milli Eğitim Bakanlığınca belirlenecek esaslar ve kontenjan dahilinde, Cumhurbaşkanlığının müsaadesi alınarak yabancı uyruklu öğrencilere de sınavsız olarak parasız yatılılık hakkı tanınabilir. (2) (Ek: 3/12/1992-3857/1 md.) Birinci ve ikinci fıkralarda belirtilenler dışında, Milli
Eğitim Bakanlığınca tespit edilecek yerlerde görev yapan öğretmenlerin çocukları da sınavsız olarak parasız yatılı öğrenciliğe alınırlar.” 6.4. Burs ödeme başlıklı 7nci maddesinde; “İlköğretim ikinci kademe ve orta öğretim kurumları öğrencilerine Maliye ve Gümrük Bakanlığı ile Milli Eğitim Gençlik ve Spor Bakanlığınca müştereken tespit edilen miktar kadar burs verilir. …”
6.5. Sosyal yardımlar başlıklı 10 uncu maddesinde; Parasız yatılı öğrencilere eğitim araç ve gereçleri, yiyecek, giyecek, harçlık ve diğer ihtiyaçları ile ilgili sosyal yardımlar yapılır. Parasız yatılı ve burslu öğrencilerin muayene ve tedavi giderleri Milli Eğitim Bakanlığınca karşılanır.” 6.6. Parasız yatılı ve burslu okumanın karşılıksız oluşu başlıklı 13 üncü maddesinde; “Bu Kanun hükümlerine göre parasız yatılı veya burslu okumak suretiyle okulu bitirenlerle herhangi bir sebeple okuldan ayrılan öğrenciler hiçbir şekilde mecburi hizmet, tazminat veya geri ödeme ile yükümlü tutulmazlar.” 7. 25/11/2016 tarihli ve 29899 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Millî Eğitim Bakanlığına Bağlı
Resmi Okullarda Yatılılık, Bursluluk, Sosyal Yardımlar ve Okul Pansiyonları Yönetmeliği’nin
Amaç ve kapsam başlıklı 1 inci maddesinde; “(1) Bu Yönetmeliğin amacı, Millî Eğitim Bakanlığına bağlı örgün ve resmi ortaokullar, imam-hatip ortaokulları, ortaöğretim kurumları ile özel eğitim okullarındaki yatılılık, bursluluk, sosyal yardımlar ve okul pansiyonlarıyla ilgili usul ve esasları düzenlemektir.”
7.1. Tanımlar başlıklı 3üncü maddesinde; “…c) Burslu öğrenci: Bakanlıkça yapılan bursluluk sınavını kazanan ve bursluluk kaydını yaptıran öğrenciyi, …k ) Paralı yatılı öğrenci: Ortaöğretim kurumları pansiyonlarında ücret karşılığında barınan örgün ve resmi ortaöğretim kurumlarında öğrenim gören öğrenciyi, l) Parasız yatılı öğrenci: Okullarda parasız yatılı okuma hakkı elde eden öğrenciyi, … ifade eder.”
8. 2022 Yılı İlköğretim ve Ortaöğretim Kurumları Bursluluk Sınavı (İOKBS) Başvuru ve Uygulama
Kılavuzu’nun Özel Eğitim İhtiyacı Olan Öğrencilerle İlgili İşlemler başlıklı 7 nci maddesinde; “a.
Özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilerin yetersizlik durumlarına uygun sınav tedbir hizmeti alabilmeleri ve bu öğrencilerin bilgilerinin sisteme işlenmesi amacıyla; kayıtlı olduğu okulun bulunduğu bölgede hizmet veren RAM’a müracaat etmesi zorunludur. RAM adreslerine ilişkin bilgilere http://orgm.meb.gov.tr/alt_sayfalar/kurum.asp internet adresinden ulaşılabilir. b. Okul müdürlüğü, velinin görüşünü de alarak öğrencilerin sınav tedbir hizmetiyle ilgili olarak RAM’a yönlendirilmesinden ve takibinden birinci derecede sorumludur. c. RAM’da yapılacak işlemlerde özel eğitim ihtiyacı olan öğrencinin (evde veya hastanede eğitim hizmeti alanlar hariç) kendisinin de bulunması gerekmektedir. ç.
Sınav tedbir hizmetinin alınabilmesi için öğrenci velisi tarafından “Engelli Sağlık Kurulu Raporu ya da
Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu (ÇÖZGER), Engelli Kimlik Kartı veya Engelli Bilgisinin
İşlendiği T.C. Nüfus Cüzdanı/Kimlik Kartı veya hâlen devam eden İl/İlçe Özel Eğitim Hizmetleri
Kurulunca alınmış yerleştirme (resmî tedbir) kararı” belgelerinden birinin örneğiyle RAM’a başvuru yapılması gerekmektedir. d. Belirtilen belgelerin aslı, noter tasdikli örneği veya belgeyi düzenleyen ilgili makamca “Aslı gibidir” onayı olanların dışında herhangi bir rapor veya belge kabul edilmeyecektir. Ancak özel eğitim ortaokulları ile özel eğitim meslek liseleri müdürlüklerince resmî yazıyla yetersizlik durumunu bildiren sağlık kurulu raporunun örneğinin RAM’a gönderilmesi hâlinde, raporun aslı istenmeyecektir.
Üzerinde tahribat, silinti ve kazıntı olan raporlar geçersiz sayılacaktır. e. Özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilere RAM tarafından, MEBBİS-RAM modülüne işlenen bilgiler doğrultusunda sınav tedbir hizmeti verilecektir. Başvuru yapıldıktan sonra başvurunun sisteme işlendiğine dair belge, öğrenci velisi tarafından RAM görevlisinden alınacaktır. Sistemde bilgileri yer almayan öğrencilere sınav tedbir hizmeti verilmeyecektir. f. Öğrencilerin yetersizlik durumlarını beyan ettiği belgelerin bir örneği RAM
/
tarafından saklanacak, ÖDSGM’ye gönderilmeyecektir. g. Özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilerin velileri, çocuklarının bu durumlarıyla ilgili işlemlerini en geç 20 Mayıs 2022 tarihine kadar RAM’a yaptırmaları gerekmektedir. MEBBİS-RAM modülünde özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilere sınav tedbir hizmeti sunulması amacıyla belirlenen süre tamamlandıktan sonra herhangi bir işlem yapılmayacağından velilerin bu konuda dikkatli olmaları gerekmektedir. ğ. Özel eğitim ihtiyacı olan öğrenciler, sürekli kullandıkları araç–gereç ve cihazları kendilerinin getirmesi kaydıyla sınavda kullanabileceklerdir. Aşağıda yetersizlik durumları belirtilen öğrenciler, tek kişilik salonlarda sınava alınacaktır. Ancak, il/ilçe millî eğitim müdürlüklerine velisinin yazılı başvurusu üzerine diğer öğrencilerle birlikte sınava girmek isteyen öğrencilere tek kişilik sınav tedbiri uygulanmayacak olup bu öğrenciler sadece ek süre tedbirinden yararlanacaktır. Bu hususta verilen dilekçeler il/ilçe millî eğitim müdürlükleri tarafından resmî yazı ekinde
ÖDSGM’ye gönderilecektir. …7.3. Ruhsal ve Duygusal Bozukluğu Olan Öğrenciler Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan öğrenciler tek kişilik salonlarda sınava alınacaktır. Bu öğrencilere 30 dakika ek süre verilecektir. Özel öğrenme güçlüğü olan öğrenciler tek kişilik salonlarda sınava alınacaktır. Bu öğrencilere 30 dakika ek süre verilecektir. Tercih etmeleri durumunda okuyucu ve kodlayıcı eşliğinde sınava alınacaklardır.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ C. ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
9. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte değerlendirildiğinde; şikâyete konu edilen işlemde hukuka aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10. Kızı temsilen başvuruda bulunan ebeveyn özetle; İOKBS’ye girecek olan öğrencilerin eşit bir şekilde sınava girmelerine imkân verecek biçimde ilgili yönetmeliğin düzeltilerek engelli, otizmli, özel öğrenme güçlüğü olan çocuklara yönelik bir soru kitapçığı hazırlanmasını talep etmektedir.
11. İlgili İdarelerden alınan bilgi ve belgelerden özetle; merkezi sınavlarda özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilerin ihtiyaç ve özellikleri doğrultusunda ek düzenlemeler yapılarak sınav tedbir hizmeti sunulduğu, okuyucu-kodlayıcı görevlendirilmesinin, öğrencilerin tek kişilik salonlarda sınava alınmalarının, ek süre verilmesinin alınan sınav tedbir hizmetleri arasında olduğu, öğrencilerin özel eğitim okullarının pansiyonlarında ücretsiz olarak barınma, ihtiyaçlarının karşılanması ile maddî yönden desteklendiği, özel eğitim okulları ile özel eğitim sınıflarında eğitim gören öğrencilerin ücretsiz taşıma hizmetinden yararlandığı, özel eğitim okullarında eğitimlerini sürdüren öğrenciler ile taşıma kapsamında eğitim verilen okullarda açılan özel eğitim sınıflarında eğitim gören öğrenciler için ücretsiz öğle yemeği hizmeti sunulduğu, özel eğitim ihtiyacı olan öğrenciler dâhil bütün öğrencilere sınav kaygısı gibi ihtiyaç duyduğu psikolojik destek gerektiren süreçlerde okullardaki rehberlik ve psikolojik danışma servisleri ile rehberlik ve araştırma merkezlerinde hizmet verildiği, engelli öğrencilerin öğrenim hayatlarını kolaylaştırabilmek için gerekli tedbirleri alarak bu yönde yasal düzenlemeler ve uygulamalar yapılmasının ilgili tüm kurumların görevi olduğu, bilgilerine yer verilmiştir.
12. Bireylerin temel hak ve hürriyetlerinin düzenlendiği Anayasada sosyal hukuk devleti, adalet ve eşitlik başta olmak üzere farklı ilkeler doğrultusunda engellilerin de içinde bulunduğu toplumun dezavantajlı gruplarına yönelik tedbirler içeren özel koruyucu hükümlere yer verilmiştir. Bu bakımdan özellikle sosyal devlet ilkesinin temel niteliği; devletin toplumdaki dezavantajlı gruplar lehine müdahalede bulunması ve bu gruplara dahil bireylere yönelik fırsat eşitliğini sağlayacak şekilde eşitsizlikleri giderici önlemler alması olarak kabul edilmektedir. Ayrıca Anayasamızda devlet, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmakla; kanun önünde eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla; sakatların korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirleri almakla; bedeni yetersizliği olanların çalışma şartları bakımından özel olarak korunmasıyla yükümlü kılınmaktadır. Bu doğrultuda Anayasa’da, dezavantajlı gruplar içinde çocuklara ve engellilere yer verilerek çocuklar ve engelliler için alınacak tedbirlerin eşitlik ilkesine aykırı sayılmayacağı belirtilmek suretiyle çocuklar ve engelliler lehindeki düzenlemeler anayasal güvence altına alınmıştır.
13. Bu bağlamda devletin çocuk ve engelli bireylerin haklarına ilişkin yükümlülükleri sosyal bir hukuk devleti niteliğini haiz olmasıyla bağlantılı olup çocuk ve engelli hakları alanında idarenin işlemlerinin ve mevcut uygulamalarının hukuki güvenlik ve belirlilik ilkeleri ile hak arama hürriyeti doğrultusunda yasal düzenlemelerle uyumlu olması gerekmektedir.
14. Tarafı olduğumuz BM Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmenin “Giriş” bölümünde “engellilik durumunun, sakatlığı olan kişilerin topluma diğer bireyler ile birlikte eşit koşullarda tam ve etkin katılımını engelleyen tutumlar ve çevre koşullarının etkileşiminden kaynaklandığı; çeşitli araç ve yükümlülüklerin varlığına rağmen engelli kişilerin topluma eşit bireyler olarak katılmaları önündeki manilerin halen var olmaya devam ettiği ifade edilmiş, daha yoğun desteğe ihtiyacı olan engelliler dâhil olmak üzere, tüm engellilerin insan haklarının güçlendirilmesi ve korunmasının gerektiği; fiziksel, sosyal, ekonomik ve kültürel çevreye, sağlık ve eğitim hizmetlerine, bilgiye ve iletişime erişimin engellilerin tüm insan haklarından ve temel özgürlüklerden tam yararlanmasını sağlamadaki önemi kabul edilmiştir. Bu kapsamda, Sözleşmede “engellilerin fiili eşitliğini hızlandırmak için alınacak özel tedbirlerin ayrımcılık olarak nitelendirilemeyeceği” hükme bağlanmıştır.
15. 2022 Yılı İOKBS Başvuru ve Uygulama Kılavuzu’nda ise; özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilere sınav tedbir hizmeti verileceği, bu öğrencilerin sürekli kullandıkları araç-gereç ve cihazları kendilerinin getirmesi kaydıyla sınavda kullanabileceği, özel öğrenme güçlüğü olan öğrencilerin tek kişilik salonlarda sınava alınacağı, bu öğrencilere 30 dakika ek süre verileceği, tercih etmeleri durumunda okuyucu ve kodlayıcı eşliğinde sınava alınacağı, diğer öğrencilerle birlikte sınava girmek isteyen öğrencilere tek kişilik sınav tedbiri uygulanmayarak bu öğrencilerin sadece ek süre tedbirinden yararlanacağı hükme bağlanmıştır.
Diğer bir deyişle engellilerin fiili eşitliğini hızlandırmak için özel tedbirlerin Bakanlıkça alındığı tespit edilmiştir.
16. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; İOKBS’nin isteğe bağlı bir sınav olduğu yani sınava tüm öğrencilerin girmesine ilişkin yasal bir zorunluluk bulunmadığı, ayrıca sınava girmek isteyen özel öğrencilere ise, ek süre, okuyucu-kodlayıcı desteği, tek kişilik sınıflarda sınava alınma gibi özel tedbirler uygulandığı görüldüğünden başvuranın ilgili yönetmeliğin düzeltilmesi ile engelli, otizmli, özel öğrenme güçlüğü olan çocuklara yönelik bir soru kitapçığı hazırlanması taleplerinin ilgili idarelerce kabul görülmeme işleminde hukuka aykırı bir durum tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
17. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde kanunlara uygunluk, makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun davrandığı, ancak idari işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceği bildirilmediğinden “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı anlaşılmış olup idarenin bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir,
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
18. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret
Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA, MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA VE AİLE VE SOSYAL HİZMETLER
BAKANLIĞINA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/