Özel güvenlik görevlisi kimlik kartı için güvenlik soruşturmasında tek bilgiye dayanarak olumsuz karar verilmesi hukuka uygun mudur (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2022/13601-S.22.20883

BAŞVURU NO : 2022/7313

KARAR TARİHİ : 21/10/2022

TAVSİYE KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : ERZURUM VALİLİĞİ

BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın; özel güvenlik görevlisi kimlik kartı ve çalışma izni için yapılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucu hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 20/05/2022

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran; kurs ve sınav aşamalarından sonra gerekli tüm belgelerle birlikte silahlı özel güvenlik görevlisi sertifikası almak için hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapıldığını, 4 aylık sürecin sonunda güvenlik soruşturmasının olumsuz olarak değerlendirildiğinin tarafına tebliğ edildiğini, Valilik

Olur’u ile tarafına silahlı/silahsız çalışma izni verilemeyeceği, özel güvenlik görevlisi kimlik kartı düzenlenemeyeceği ve özel güvenlik görevlisi olamayacağı; yönünde karar verildiğini, adli sicil kaydının bulunmadığını ve bugüne kadar hiçbir adli olaya karışmadığını, bu nedenle hakkında verilen kararın isabetsiz olduğunu iddia ve ifade ederek güvenlik soruşturmasının olumlu olarak değerlendirilmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Erzurum Valiliği İl Emniyet Müdürlüğünün 16/06/2022 tarih ve sayılı yazısı ile 29/08/2022 tarih ve 1 sayılı yazısı ve eklerinde özetle; başvuran hakkındaki güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunun, 7315 sayılı Kanun’un 7’nci maddesi uyarınca oluşturulan Erzurum Valiliği Değerlendirme Komisyonunun 25/02/2022 tarih ve 2022/19 sayılı kararı ile olumsuz olarak değerlendirildiği ve 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun’un ilgili maddeleri çerçevesinde başvuranın özel güvenlik görevlisi olmasının uygun görülmediği, bahse konu

Komisyon kararının 15/03/2022 tarihli Valilik Olur’u ile onaylandığı belirtilmiş olup ayrıca güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması neticesinde başvuran hakkında elde edilen bilgiler gizli kalmak kaydıyla kapalı zarf içinde Kurumumuza gönderilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde: “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği

Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”

4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrası: “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”

5. 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun’un;

5.1. “Özel güvenlik görevlilerinde aranacak şartlar” başlıklı 10’uncu maddesinde: “Özel güvenlik

görevlilerinde aşağıdaki şartlar aranır:

[…] h) Güvenlik soruşturması olumlu olmak.”

5.2. “Çalışma izni” başlıklı 11’inci maddesinde: “Özel güvenlik görevlisi olarak istihdam edilecekler ile özel güvenlik şirketlerinde, alarm izleme merkezlerinde ve özel güvenlik eğitimi verecek kurumlarda kurucu ve/veya yönetici olarak çalışacaklar hakkında valilikçe güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılır.

Soruşturma sonucu olumlu olanlara, bu Kanunun 14 üncü maddesinde belirtilen özel güvenlik temel eğitimini başarıyla bitirmiş olmak şartıyla, valilikçe çalışma izni verilir. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması bir ay içinde tamamlanır. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması her kimlik verilmesi veya ihtiyaç duyulması halinde yenilenir. Şirketlerde eğitici ve temsilci olacaklar ile şirket ortağı tüzel kişi ortaklarında da kurucularda aranan şartlar aranır ve güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılır.

[…]

Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı veya irtibatı olduğu tespit edilen kişiler, özel güvenlik alanında faaliyet yürüten şirket veya birimlerde çalışamazlar.”

6. 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu’nun “Değerlendirme

Komisyonu” başlıklı 7’nci maddesinde: “(1) Yaptırılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunda elde edilen verilerin değerlendirilmesi amacıyla Değerlendirme Komisyonu kurulur.

Değerlendirme Komisyonu; Cumhurbaşkanlığında İdari İşler Başkanının görevlendireceği bir üst kademe yöneticisinin, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığında genel sekreter yardımcısının, bakanlıklarda bakan yardımcısının, diğer kamu kurum ve kuruluşlarında en üst yöneticinin görevlendireceği bir üst kademe yöneticisinin, üniversitelerde rektör yardımcısının, valiliklerde vali yardımcısının başkanlığında, teftiş/denetim, personel ve hukuk birimleri ile uygun görülecek diğer birimlerden birer üyenin katılımıyla başkan dahil en az beş kişiden ve tek sayıda olacak şekilde oluşturulur. Milli güvenlik açısından stratejik önemi haiz birim, proje, tesis ve hizmetlerde istihdam edilecekler hakkındaki değerlendirme, ilgili bakanlık ya da kamu kurumları bünyesindeki Değerlendirme Komisyonunca yapılır.

(2) Memuriyet veya kamu görevlerine uygunluğunun değerlendirilmesini sağlayacak yorum içermeyen olgusal veriler, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapmakla görevli birimlerce ilgili kurum ve kuruluş bünyesinde kurulan Değerlendirme Komisyonuna iletilir.

(3) Değerlendirme Komisyonu kendisine iletilen verilere ilişkin nesnel ve gerekçeli değerlendirmelerini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunar. Mahkemeler tarafından istenildiğinde bu bilgiler sunulur.”

Düzenlemelerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

7. Yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan Tavsiye Karar Önerisi Kamu

Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme

8. Başvuran; adına özel güvenlik görevlisi kimlik kartı ve çalışma izni düzenlenmesi için hakkında yapılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunun olumlu olarak değerlendirilmesini talep etmektedir.

9. Özel güvenlik görevlilerinde aranacak şartlar 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun ile

Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanunun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik’te düzenlenmiştir. Anılan

Kanun’un 10’uncu maddesinde, “güvenlik soruşturması olumlu olmak” özel güvenlik görevlilerinde aranacak şartlar arasında sayılmıştır. Yine aynı Kanun’un 11’inci maddesinde, özel güvenlik görevlisi olarak istihdam edilecekler hakkında valilikçe güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılacağı, ayrıca güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının her kimlik verilmesi veya ihtiyaç duyulması halinde yenileneceği düzenlenmiştir.

10. 5188 sayılı Kanun ve ilgili mevzuat uyarınca, özel güvenlik görevlilerinin; genel kolluğun sorumluluğunda bulunan ve özel güvenlik komisyonunun kendilerine tanıdığı alanda, daha çok suç önleme faaliyeti yapmakla görevli olduğu, görevlerini ifa ederken; jandarma ya da emniyet gibi genel kolluk kuvvetlerinin bazı yetkilerini de kullanabildiği, yanı sıra; koruma ve güvenliğini sağladıkları alanlara girmek isteyenleri duyarlı kapıdan geçirme, bu kişilerin üstlerini arama, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi

Kanunu’nun 90’ıncı ve 168’inci maddelerine göre yakalama, görev alanında haklarında yakalama emri veya mahkûmiyet kararı bulunan kişileri yakalama ve arama, yangın, deprem gibi tabiî afet durumlarında ve imdat istenmesi hâlinde görev alanındaki işyeri ve konutlara girme, genel kolluk kuvvetlerine derhal bildirmek şartıyla, aramalar sırasında suç teşkil eden veya delil olabilecek ya da suç teşkil etmemekle birlikte tehlike doğurabilecek eşyayı emanete alma, zor kullanma, silah taşıma ve bulundurma gibi yetkilere sahip olduğu, ayrıca kendilerine karşı hakaret ya da mukavemet, tehdit ve saldırı gibi bir durum oluştuğunda faillerin, memurlara karşı işlenen suçlardan yargılandığı, bu açıdan kendilerine hak ve sorumluluk verilirken özel güvenlik görevlilerinin her yönden güvenilirliklerinin tespit edilmesinin, Devletin ve toplumun ileride uğrayabileceği zararın veya tehlikenin önceden önlenmesi için zaruri olduğu ve bu çerçevede özel güvenlik görevlileri hakkında yetkili makamlar tarafından güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapıldığı görülmektedir.

11. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının; nasıl ve kimler hakkında yapılacağına, araştırma konusu edilecek bilgi ve belgelerin neler olduğuna, araştırma sonucunda elde edilecek verilerin ne şekilde kullanılacağına ve bu bilgilerin değerlendirilmesine ilişkin hususlar 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve

Arşiv Araştırması Kanunu’nda düzenleme altına alınmıştır. Aynı Kanun’un 7’nci maddesinde, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunda elde edilen verilerin değerlendirilmesi amacıyla

Değerlendirme Komisyonu kurulacağı ve Değerlendirme Komisyonunun kendisine iletilen verilere ilişkin nesnel ve gerekçeli değerlendirmelerini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunacağı belirtilmiştir. Bu bağlamda güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunda elde edilen verilerin olumlu ya da olumsuz olarak değerlendirilmesi konusunda, Değerlendirme Komisyonu tarafından takdir yetkisinin kullanıldığı anlaşılmaktadır.

12. Bilindiği üzere, idarelerin idari işlem tesis ederken, eylemde bulunurken yararlandığı serbestiye takdir yetkisi denilmektedir. Takdir yetkisi, idarenin belli şart ve durumların meydana gelmesi halinde belli bir kararı alıp almamak veya kanunda öngörülen değişik çözümler arasında bir seçim yapmak konusunda tanınan bir serbestiye ya da belirli bir konuda karar alabilmek için hangi şart ve durumların ortaya çıkması gerektiğini tespit etmek imkânına sahip olması olarak tanımlanmaktadır. (Halil Kalabalık, İdare Hukukunda

Takdir Yetkisi Kavramı Ve Benzer Kurumlarla Karşılaştırılması, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi

Dergisi Cilt 1, Sayı 2,Aralık 1997). İdareye belli konularda takdir yetkisinin tanınması idarenin görevlerinin niteliği gereği zorunlu olmakla birlikte bu durum, idarenin keyfi olarak hareket edebileceği anlamına da gelmez. İdarenin takdir yetkisini kullanırken yasaların koyduğu sınırlar içinde kalması, eşitlik ilkesine uygun hareket etmesi, bu yetkiyi kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun kullanması, yasanın öngördüğü amacın dışında başka bir amaç için kullanamaması ve bu yetkiyi gerekçeli olarak kullanması hukuk devleti açısından zorunluluktur(Şeref Gözübüyük, Yönetim Hukuku, Eylül/1991 s.204).

13. Bunların yanında, idari işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat olmak üzere beş unsurdan oluştuğu kabul edilmekte ve idari işlemin unsurlarından herhangi birindeki sakatlık idari işlemin hukuka aykırılığı sonucunu doğurmaktadır. İdari işlemin sebep unsurunu, idari işlemden önce gelen ve idareyi belirli bir işlem yapmaya sevk eden hukuki ve fiili etkenler oluşturmaktadır. Başka bir ifadeyle idari işlemin sebep unsuru idareyi işlem yapmaya sevk eden saiktir, yani işlemin gerekçesidir. Dolayısıyla, İdari işlemler, kendilerinden önce var olan ve nesnel hukuk kurallarınca belirlenmiş bulunan bir nedene dayanmak zorundadır. İdare de işlem tesis ettiğinde nedenini ortaya koymak yani işlemini gerekçelendirmek zorundadır. (Kemal Gözler, İdare Hukuku, Cilt I, Bursa-2009) Danıştay içtihatlarında yer alan, “İdari işlemlerin bir sebebe ve gerekçeye dayalı olması hukukun genel ilkelerinden olduğundan, bu ilke genel anlamda düzenleme veya işlem yapan idareyi uyguladığı ve düzenleme yaptığı alanda doğru ve anlamlı olgular ortaya koymaya ve denetim yapmaya zorlar. İşlemlerde gösterilen sebep ve gerekçe, işlemin yasaya uygunluğu ve dayanağını değerlendirme, itiraz edip etmeme konusunda ilgililere yardımcı olmakla birlikte, idarenin saydamlığı, savunma hakları ve idareye güven ilkeleri ve hukuk devleti anlayışının oluşumu noktalarında da büyük öneme sahiptir.” ifadeleriyle idari işlemlerde gerekçenin önemi ortaya konulmuştur.

14. Yukarıda yer verilen açıklamalar ve tüm dosya kapsamında somut olay değerlendirildiğinde; başvuran hakkında adına özel güvenlik görevlisi kimlik kartı ve çalışma izni düzenlenmesi için yetkili makamlar tarafından güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapıldığı, bunun neticesinde elde edilen ve

7315 sayılı Kanun uyarınca gizli kalması gereken verilerin, aynı Kanun’un 7’nci maddesi uyarınca

oluşturulan Erzurum Valiliği Değerlendirme Komisyonu tarafından olumsuz olarak değerlendirildiği ve başvuranın özel güvenlik görevlisi olmasının uygun görülmediği, ancak; başvuranın güvenlik soruşturması olumsuz olarak değerlendirilirken tek bir bilgiye dayanıldığı, başvuran hakkında ek olarak herhangi bir araştırmanın yapılmadığı ve başka bir tespite yer verilmediği, bunların yanı sıra Değerlendirme Komisyonu

/

tarafından başvuran hakkında elde edilen bilginin, özel güvenlik görevlisi olmaya engel nitelikte olup olmadığı konusunda herhangi bir değerlendirmenin de yapılmadığı ve verilen kararın gerekçelendirilmediği, dolayısıyla İdare tarafından takdir yetkisinin yeterli bir gerekçe ortaya konulmadan kullanıldığı değerlendirilmiş olup başvuranın mevcut durumu da göz önünde bulundurularak güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunun yeniden değerlendirilmesi hususunda ilgili İdareye tavsiyede bulunulması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 15. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sayılı mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiş olup söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakımından idare tarafından süresi içerisinde işlem tesis edildiği; böylece “makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davranıldığı anlaşılmıştır.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

16. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 17’nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu

Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanunun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Erzurum İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE; Başvuranın mevcut durumu da göz önünde bulundurularak güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunun yeniden değerlendirilmesi hususunda ERZURUM VALİLİĞİNE TAVSİYEDE

BULUNULMASINA,

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca;

Erzurum Valiliği tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın; Başvurana ve Erzurum Valiliğine tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi