|
ÖZET: Danıştay kararında, başvuranın özel güvenlik kimlik belgesinin iptali ile ilgili hukuki uyuşmazlık ele alınmıştır. Başvuran, eşinin KHK ile kapatılan bir kurumda çalışmış olmasının gerekçe gösterilerek kimlik belgesinin iptal edilmesinin, Anayasa’daki suçun şahsiliği ilkesine aykırı olduğunu iddia etmektedir. Yapılan güvenlik soruşturmasında başvuran hakkında olumsuz bir durum tespit edilmemiştir.
İdari işlemlerin hukuka uygunluğu açısından, işlemin gerekçesi ve dayanağı önem taşımaktadır. Başvuranın eski eşinin çalıştığı kurumun FETÖ/PDY ile bağlantılı olması, başvuranın bu örgütle iltisaklı olduğu anlamına gelmemektedir. Dolayısıyla, başvuranın kimlik belgesinin iptali için yeterli ve makul bir gerekçe sunulmamıştır. Sonuç olarak, başvuranın özel güvenlik görevlisi kimlik kartının iptal edilmesi işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğuna karar verilmiş ve kimlik belgesinin geri verilmesi için gerekli işlemlerin yapılması tavsiye edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/10529-S.21.16924
BAŞVURU NO : 2021/2857
KARAR TARİHİ : 13/07/2021
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : İÇİŞLERİ BAKANLIĞI
Özel güvenlik kimlik kartının iade edilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 07/02/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran tarafından, özel güvenlik kimlik belgesinin yenilemek amaçlı başvurusu sonrası Antalya
Valiliği Özel Güvenlik Komisyonunun 11.01.2018 tarihli ve 2018/33 sayılı kararı ile iptal edildiği, iptal edilme gerekçesi olarak eşinin KHK ile kapatılan Uşak Karahallı Erkek Yurdu’nda çalışmış olması ifade edildiği, ancak kendisinin eşinden boşandığı, iptal gerekçesinin Anayasa’da yer alan suçun şahsiliği ilkesine aykırı olduğunu iddia edilerek iptal edilen özel güvenlik belgesinin tarafına iadesi talep edilmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Antalya Valiliğinin 12/03/2021 tarih ve sayılı yazısı ve eklerinde özetle; 2.1. Başvuranın, özel güvenlik görevlisi kimlik kartının ve çalışma izninin yenilenmesi için yapmış olduğu müracaat neticesi yapılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması neticesi; Muratpaşa İlçe Emniyet
Müdürlüğü tarafından yapılan mahalli tahkikatında herhangi bir olumsuz duruma rastlanılmadığı, İl
Emniyet Müdürlüğünce yapılan arşiv araştırmasında herhangi bir olumsuzluğa rastlanılmadığı, KOM Şube
Müdürlüğünce yapılan arşiv araştırması neticesinde şahsın kendisi hakkında herhangi bir hususun tespit edilmediği ancak eşi 2012-2013-2014-2015-2016 yıllarına ait şüpheli şirket SGK kaydının olduğu tespit edildiği bildirildiği, 2.2. Antalya Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğünün 01.12.2017 tarih ve sayılı yazısı ile eşi KHK kapsamında kapatılan Gıda
Tur. Sn. Tic. A.Ş. ünvanlı şirkete ait işyerinde 05.02.2012-12.10.2015 tarihleri arasında yine KHK kapsamında kapatılan Tic. A.Ş. ünvanlı şirkete ait işyerinde 24.10.2015-
26.04.2016 tarihleri arasında çalışmasının olduğu bildirildiği,
2.3. Emniyet Genel Müdürlüğü Özel Güvenlik Dairesi Başkanlığının 13.06.2017 tarih ve bila sayılı yazısında “özel güvenlik görevlisi olarak istihdam edilecekler ile özel güvenlik şirketlerinde, alarm izleme merkezlerinde ve özel güvenlik eğitimi verecek kurumlarda kurucu ve/veya yönetici ve temsilci olarak çalışacakların kolluk kuvvetleri tarafından aranıp aranmadığının, kolluk kuvvetleri ve istihbarat birimlerinde ilişik kaydının ve hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığının, yıkıcı ve bölücü faaliyetlerde bulunup bulunmadığının, terör örgütlerine aidiyeti, irtibatı ve İltİsakı nedeniyle kapatılan kuruluşlarda (SGK, üyelik gibi) kayıtlarının bulunup bulunmadığının, şahsın kendisinin veya aile fertlerinin (anne, baba, kardeş, eş ve çocuk) terör Örgütleri ile bağlantılı olarak adli soruşturma geçirip geçirmediğinin, KHK’lar ile memuriyetten çıkarılıp çıkarılmadığının, ahlaki durumunun, yabancılar ile İlgisinin, sır saklama yeteneğinin bulunup bulunmadığının araştırılması gerektiği, bu doğrultuda yapılan arşiv araştırması neticesinde şahsın kendisi veya aile fertleri ile ilgili herhangi bir kayıt bulunması halinde, ilgili kurum ve kuruluşlar ile yazışma yapılarak durumlarının teyit edilmesi gerekmektedir. (…)” talimatı verildiği, 2.4. Emniyet Genel Müdürlüğü Özel Güvenlik Dairesi Başkanlığının 21.06.2017 tarih ve bila sayılı yazısında “(…) FETÖ/PDY terör örgütüyle mücadele kapsamında özel güvenlik görevlileri hakkında yapılan inceleme ve araştırmalar sonucunda, elde edilen tüm bilgi ve belgelerin bir bütün olarak incelenmesi ve şahısların terör örgütüne aidiyeti, irtibatı veya iltisakı olup olmadığı yönündeki kararın il özel güvenlik komisyonu tarafından verilmesi gerekmektedir.” talimatı verildiği, 2.5. Antalya Valiliği İl özel Güvenlik Komisyonu, 5188 sayılı Kanunun Uygulanmasına ilişkin
Yönetmeliğin 6 ncı maddesi “i” bendi kapsamında verilen yetkisini kullanarak, şahıs hakkında yapılan güvenlik soruşturması neticesinde dosyasında tespit edilen hususların bir bütün olarak değerlendirildiği ve (TCKN: silahlı özel güvenlik kimlik kartı ve çalışma izninin yenilenmesi talebinin reddine, Denizli Valiliğinden aldığı sayılı silahlı özel güvenlik görevlisi kimlik kartının iptal edilmesine karar verildiği, 2.6. İl Özel Güvenlik Komisyonunun 11.01.2018 tarih ve sayılı karar 06.03.2018 tarihinde tebliğ edildiği, İl Emniyet Müdürlüğüne ait arşivlerde bulunan ait kişisel dosyasının tetkikinden İl Özel Güvenlik Komisyonunun almış olduğu karara istinaden yapılan ÇİMER müracaatlarına defaten cevap verildiği anılan kararın iptaline ilişkin Antalya İdare Mahkemelerine açılan
İdari davanın bulunmadığı tespit edildiği, ayrıca Kamu Denetçiliği Kurumuna yapmış olduğu başvuruda eşinden boşandığı bilgisine yer verdiği, Pol-Net veri tabanında bulunan EKİP Projesinde yapılan nüfus kayıt örneği sorgusunda İl Özel Güvenlik Komisyonunca tesis edilen işlem esnasında şahısların evli olduğu anlaşıldığı, İfade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında: “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler.”
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında: “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
/
5. 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanunun,
5.1. “Özel güvenlik görevlilerinde aranacak şartlar” başlıklı 10’inci maddesinde:
“a) Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak.
b) (Değişik: 21/4/2005 – 5335/23 md.) Silahsız olarak görev yapacaklar için en az sekiz yıllık ilköğretim veya ortaokul; silahlı olarak görev yapacaklar için en az lise veya dengi okul mezunu olmak.
c) 18 yaşını doldurmuş olmak.
d) (Değişik: 2/1/2017 – KHK-680/69 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7072/67 md.) 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş veya hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiş olsa bile;
1) Kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına mahkûm olmamak.
2) Affa uğramış olsa bile Devletin güvenliğine, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine, özel hayata ve
hayatın gizli alanına ve cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ile uyuşturucu veya uyarıcı madde suçları, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama, kaçakçılık ve fuhuş suçlarından mahkûm olmamak.
3) Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine, özel hayata ve hayatın gizli alanına, cinsel dokunulmazlığa
karşı suçlar ile uyuşturucu veya uyarıcı madde suçlarından dolayı hakkında devam etmekte olan bir soruşturma veya kovuşturma bulunmamak.
e) (Mülga: 23/1/2008 – 5728/578 md.)
f) Görevin yapılmasına engel olabilecek vücut ve akıl hastalığı ile engelli bulunmamak.
g) 14 üncü maddede belirtilen özel güvenlik temel eğitimini başarıyla tamamlamış olmak.
h) (Ek: 2/1/2017 – KHK-680/69 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7072/67 md.) Güvenlik soruşturması olumlu olmak.”
5.2. “Çalışma izni” başlıklı 11’inci maddesinde: “Özel güvenlik görevlisi olarak istihdam edilecekler ile özel güvenlik şirketlerinde, alarm izleme merkezlerinde ve özel güvenlik eğitimi verecek kurumlarda kurucu ve/veya yönetici olarak çalışacaklar hakkında valilikçe güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılır.
Soruşturma sonucu olumlu olanlara, bu Kanunun 14 üncü maddesinde belirtilen özel güvenlik temel eğitimini başarıyla bitirmiş olmak şartıyla, valilikçe çalışma izni verilir. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması bir ay içinde tamamlanır. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması her kimlik verilmesi veya ihtiyaç duyulması halinde yenilenir. Şirketlerde eğitici ve temsilci olacaklar ile şirket ortağı tüzel kişi ortaklarında da kurucularda aranan şartlar aranır ve güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılır.
…
Yönetici veya özel güvenlik görevlisi olabilme şartlarını taşımadığı veya bu şartlardan herhangi birini sonradan kaybettiği tespit edilenlerin kimliği iptal edilir.
…
Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı veya irtibatı olduğu tespit edilen kişiler, özel güvenlik alanında faaliyet yürüten şirket veya birimlerde çalışamazlar.”
6. İçişleri Bakanlığı 19.03.2019 tarih ve 2019/4 sayılı Özel Güvenlik Hizmetleri Birleştirilmiş
Genelgesinin “Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması” başlıklı 6’ncı maddesinde: “5188 sayılı
Kanunun 10 uncu maddesi (d) bendinde belirtilen şartları taşımasına rağmen hakkında yapılan güvenlik soruşturması olumsuz olan şahıslara çalışma izni verilip verilmemesine il özel güvenlik komisyonu karar verebilecektir.”
düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan Tavsiye Karar Önerisi Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8. Başvuran özetle, özel güvenlik kimlik belgesinin yenilemek amaçlı başvurusu sonrası Antalya Valiliği
Özel Güvenlik Komisyonunun 11.01.2018 tarihli ve 2018/33 sayılı kararı ile iptal edildiği, iptal edilme gerekçesi olarak eşinin KHK ile kapatılan Uşak Karahallı Erkek Yurdu’nda çalışmış olması ifade edildiği, ancak kendisinin eşinden boşandığı, özel güvenlik belgesinin iptal edilmesinin gerekçesinin suçun şahsiliği ilkesine aykırı olduğunu iddia edilerek iptal edilen özel güvenlik belgesinin tarafına iadesi talep edilmektedir.
9. Başvuranın, özel güvenlik görevlisi kimlik kartının ve çalışma izninin yenilenmesi için yapmış olduğu müracaat sonrası yapılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması neticesinde; kendisi hakkında herhangi bir olumsuz duruma rastlanılmadığı ancak eski eşi KHK kapsamında kapatılan
Eğ, Öğ. Bas. Yay. Dağ. Gıda Tur. Sn. Tic. A.Ş. ünvanlı şirkete ait işyerinde 05.02.2012-12.10.2015 tarihleri arasında yine KHK kapsamında kapatılan Eğ. Öğ. Tur. Tic. A.Ş. ünvanlı şirkete ait işyerinde 24.10.2015-26.04.2016 tarihleri arasında çalışmasının olduğu tespit edildiği ve bu nedenle Antalya Valiliği
İl Özel Güvenlik Komisyonunun 11.01.2018 tarih ve 2018/33 sayılı kararı ile başvuranın yenileme talebinin reddedildiği ve özel güvenlik kimlik kartının iptal edildiği anlaşılmıştır.
10. İdari işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat olmak üzere beş unsurdan oluştuğu kabul edilmekte ve idari işlemin unsurlarından herhangi birindeki sakatlık idari işlemin hukuka aykırılığı sonucunu doğurmaktadır. İdari işlemin sebep unsurunu, idari işlemden önce gelen ve idareyi belirli bir işlem yapmaya sevk eden hukuki ve fiili etkenler oluşturmaktadır. Başka bir ifadeyle idari işlemin sebep unsuru idareyi işlem yapmaya sevk eden saiktir, yani işlemin gerekçesidir. Dolayısıyla, İdari işlemler, kendilerinden önce var olan ve nesnel hukuk kurallarınca belirlenmiş bulunan bir nedene dayanmak zorundadır. İdare de işlem tesis ettiğinde nedenini ortaya koymak yani işlemini gerekçelendirmek zorundadır. (Kemal Gözler, İdare
Hukuku, Cilt I, Bursa-2009) Danıştay içtihatlarında yer alan, “İdari işlemlerin bir sebebe ve gerekçeye dayalı olması hukukun genel ilkelerinden olduğundan, bu ilke genel anlamda düzenleme veya işlem yapan idareyi uyguladığı ve düzenleme yaptığı alanda doğru ve anlamlı olgular ortaya koymaya ve denetim yapmaya zorlar. İşlemlerde gösterilen sebep ve gerekçe, işlemin yasaya uygunluğu ve dayanağını değerlendirme, itiraz edip etmeme konusunda ilgililere yardımcı olmakla birlikte, idarenin saydamlığı, savunma hakları ve idareye güven ilkeleri ve hukuk devleti anlayışının oluşumu noktalarında da büyük öneme sahiptir.” ifadeleriyle idari işlemlerde gerekçenin önemi ortaya konulmuştur.
11. Somut olayda, başvuranın terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı veya irtibatı olduğu değerlendirilerek özel güvenlik görevlisi kimlik kartının iptal edilmesi işleminin sebep unsuru, FETÖ/PDY terör örgütüyle irtibatlı olduğu gerekçesiyle kapatılan eğitim kurumlarında eski eşinin 2012-2016 yılları arasında çalışmış olmasıdır. Dolayısıyla, başvuruya konu uyuşmazlığın çözüme kavuşturulması bakımından; başvuranın eski eşinin bahse konu eğitim kurumunda çalışmış olmasının, başvuranın
FETÖ/PDY terör örgütü ile iltisaklı veya irtibatlı olduğunun kabulü için yeterli bir gerekçe olup olmadığının açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
/
12. Başvuran hakkında FETÖ/PDY terör örgütü ile iltisaklı veya irtibatlı olduğu gerekçesi ile herhangi bir soruşturmanın veya kovuşturmanın yapılmadığı, söz konusu terör örgütü ile iltisaklı veya irtibatlı olduğunu kanıtlayacak somut delilinin mevcut olmadığı, başvuranın sadece eski eşinin 15 Temmuz hain darbe girişiminden önce FETÖ/PDY şüphelisi eğitim kurumlarında çalışmış olmasının gerekçe gösterildiği anlaşılmıştır.
13. Hal böyle iken, İdare tarafından başvuranın FETÖ/PDY terör örgütü ile iltisaklı veya irtibatlı olduğu kabul edilerek özel güvenlik görevlisi kimlik kartının iptaline yönelik işlem tesis edilirken, başvuranın sadece eski eşinin bahse konu eğitim kurumlarında çalışmış olduğu hususunun dikkate alındığı, başvuranın eski eşinin söz konusu eğitim kurumlarında çalışırken, başvuranın kendisinin bu eğitim kurumlarının
FETÖ/PDY terör örgütüyle bağlantısını bilip bilmediği, ayrıca söz konusu eğitim kurumlarında eski eşinin çalışmış olmanın dışında anılan terör örgütüyle bir bağlantısının olup olmadığı hususunda herhangi bir araştırmanın yapılmadığı, hatta başvuranın kendisi hakkında yapılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunda herhangi bir olumsuz duruma rastlanılmadığı tespitine yer verildiği, bunların yanı sıra başvuranın eski eşinin söz konusu eğitim kurumlarında çalışmış olmasının başvuranın FETÖ/PDY terör örgütü ile iltisaklı veya irtibatlı olduğunun kabul edilmesine ve özel güvenlik görevlisi kimlik kartının iptal edilmesine dayanak oluşturabilecek bir sebep olup olmadığı konusunda herhangi bir değerlendirmenin de yapılmadığı, dolayısıyla yeterli ve makul bir gerekçenin ortaya konulamadığı anlaşılmıştır.
14. Yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın özel güvenlik görevlisi kimlik kartının eski eşinin FETÖ/PDY şüphelisi olan eğitim kurumlarında çalışmış olması gerekçesiyle iptal edilmesi işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
15. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde, tam ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “makul sürede karar verme”, “hesap verilebilirlik”, ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, başvurana yönelik işlemlerinde başvuranın hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı tespit edilmiş olup, İdarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16. 6328 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse dava açma süresinden (varsa) arta kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VI. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Başvuranın mevcut durumunun yeniden değerlendirilerek özel güvenlik görevlisi kimlik belgesinin geri verilmesine yönelik gerekli işlemlerin yapılması hususunda İÇİŞLERİ BAKANLIĞINA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve İÇİŞLERİ BAKANLIĞINA tebliğine,
6328 sayılı Kanun’un 20’inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İçişleri Bakanlığınca bu karar üzerine
tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi