Özel güvenlik kimlik kartı iptali için idarenin takdir yetkisini gerekçelendirmesi zorunlu mudur (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 3121-3121

BAŞVURU NO : 2018/11636

KARAR TARİHİ : 08/02/2019

TAVSİYE KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : İçişleri Bakanlığı

BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, silahsız özel güvenlik görevlisi çalışma izni ve kimlik kartı hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 01/10/2018

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran, 04/01/2018 tarihinde İzmir Buca Karakolu tarafından özel güvenlik kimlik kartına el konduğunu, kimlik kartına hangi gerekçeyle el konduğuna ilişkin olarak kendisine hiçbir bilgi verilmediğini, özel güvenlik bilgi sistemine “RED” kaydı düşüldüğünü, özel güvenlik kimlik kartının ve çalışma izninin iptal edildiğini, bu nedenle iş başvurusu yapamadığını belirtmiş olup bu konuda kendisine bilgi verilmesini ve özel güvenlik kimlik kartının geri verilmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğünün 08/11/2018 tarih ve … sayılı yazısı ve eklerinde özetle; özel güvenlik görevlilerine ilişkin düzenlemelerin 5188 sayılı Özel Güvenlik

Hizmetlerine Dair Kanunda yer aldığı, bahse konu Kanunun 10’uncu ve 11’inci maddeleri uyarınca, terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı veya irtibatı olduğu tespit edilen kişilerin, özel güvenlik alanında faaliyet yürüten şirket veya birimlerde çalıştırılmalarının mümkün olmadığı, bu düzenlemeler çerçevesinde yapılan araştırmaya istinaden KOM Daire Başkanlığınca özel güvenlik görevlilerine ilişkin elde edilen bilgilerin 81 il valiliğine gönderildiği, başvuran hakkında da bu kapsamda elde edilen bilginin İl Özel

Güvenlik Komisyonu tarafından değerlendirildiği ve 22/12/2017 tarihli karar ile başvuranın silahsız özel güvenlik görevlisi çalışma izni ve kimlik kartının iptal edildiği açıklamalarına yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında: “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler.” 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında: “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanunun, 5.1. “Özel güvenlik görevlilerinde aranacak şartlar” başlıklı 10’uncu maddesinde: “Özel

güvenlik görevlilerinde aşağıdaki şartlar aranır:

[…] h) Güvenlik soruşturması olumlu olmak.” 5.2. “Çalışma izni” başlıklı 11’inci maddesinde: “Özel güvenlik görevlisi olarak istihdam edilecekler ile özel güvenlik şirketlerinde, alarm izleme merkezlerinde ve özel güvenlik eğitimi verecek kurumlarda kurucu ve/veya yönetici olarak çalışacaklar hakkında valilikçe güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılır. Soruşturma sonucu olumlu olanlara, bu Kanunun 14 üncü maddesinde belirtilen özel güvenlik temel eğitimini başarıyla bitirmiş olmak şartıyla, valilikçe çalışma izni verilir. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması bir ay içinde tamamlanır. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması her kimlik verilmesi veya ihtiyaç duyulması halinde yenilenir. Şirketlerde eğitici ve temsilci olacaklar ile şirket ortağı tüzel kişi ortaklarında da kurucularda aranan şartlar aranır ve güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılır.

…

Yönetici veya özel güvenlik görevlisi olabilme şartlarını taşımadığı veya bu şartlardan herhangi birini sonradan kaybettiği tespit edilenlerin kimliği iptal edilir.

…

Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı veya irtibatı olduğu tespit edilen kişiler, özel güvenlik alanında faaliyet yürüten şirket veya birimlerde çalışamazlar.” 6. Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliğinin “Gizliliğe uyma” başlıklı 13’üncü maddesinde: “Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının her evresinde kesinlikle gizliliğe uyulur. Soruşturma ve araştırma evre ve sonucu bilmesi gerekenlerden başkasına açıklanmaz.” 7. Emniyet Genel Müdürlüğünün 17/07/2012 tarih ve 32066 sayılı 2012/71 nolu Özel

Güvenlik Hizmetleri Birleştirilmiş Genelgesinin “Güvenlik Soruşturması ve Arşiv

Araştırması” başlıklı 6’ncı Bölümünün “Usûl” başlıklı 6.1’inci maddesinin (ç) bendinde:

“5188 sayılı Kanunun 10 uncu maddesi (d) bendinde belirtilen şartları taşımasına rağmen hakkında yapılan güvenlik soruşturması olumsuz olan şahıslara çalışma izni verilip verilmemesine il özel güvenlik komisyonu karar verebilecektir.” düzenlemeleri yer almaktadır.

IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

8. Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan Tavsiye Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Silahsız özel güvenlik görevlisi çalışma izni ve kimlik kartı İl Özel Güvenlik

Komisyonu kararıyla iptal edilen başvuran, özel güvenlik görevlisi kimlik kartının geri verilmesini talep etmektedir.

10. Özel güvenlik görevlilerinde aranacak şartlar 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine

Dair Kanun ile Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanunun Uygulanmasına İlişkin

Yönetmelikte düzenlenmiştir. Başvuran gerekli şartları yerine getirerek silahsız özel güvenlik görevlisi kimlik kartı almıştır.

11. Anılan Kanunun 10’uncu maddesinde, güvenlik soruşturması olumlu olmak özel güvenlik görevlilerinde aranacak şartlar arasında sayılmıştır. Yine aynı Kanunun 11’inci maddesinde, özel güvenlik görevlisi olarak istihdam edilecekler hakkında valilikçe güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılacağı, ayrıca güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının her kimlik verilmesi veya ihtiyaç duyulması halinde yenileneceği düzenlenmiştir. Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliğinin 13’üncü maddesinde ise, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının her evresinde kesinlikle gizliliğe uyulacağı, soruşturma ve araştırma evresinin ve sonucunun bilmesi gerekenlerden başkasına açıklanmayacağı belirtilmiştir.

12. Bu düzenlemeler çerçevesinde, Emniyet Genel Müdürlüğünün 08/02/2017 tarihli yazısı üzerine, KOM Daire Başkanlığınca aralarında başvuranın da bulunduğu özel güvenlik görevlileri hakkında gerekli inceleme ve araştırmalar yapılmış, yapılan inceleme ve araştırmalarda FETÖ/PDY aidiyeti, irtibatı ve iltisakı bulunanlara ilişkin elde edilen bilgiler

Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından gizliliğe riayet edilerek 21/04/2017 tarihli yazıyla 81 il valiliğine gönderilmiş olup kişiler hakkında gönderilen bilgilerin, özel güvenlik görevlisi kimlik kartını veren il valiliklerince ilgili kurum ve birimlerden teyidinin yapılması, elde edilecek tüm bilgi ve belgelerin bu ilin özel güvenlik komisyonu tarafından bir bütün olarak değerlendirilmesi ve terör örgütüne aidiyeti, irtibatı ve iltisakı tespit edilenlerin kimlik kartlarının iptal edilerek “RED” kaydının girilmesi istenmiştir.

13. 5188 sayılı Kanunun 11’inci maddesinde ayrıca, özel güvenlik görevlisi olabilme şartlarını taşımadığı veya bu şartlardan herhangi birini sonradan kaybettiği tespit edilenlerin kimliğinin iptal edileceği, terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı veya irtibatı olduğu tespit edilen kişilerin, özel güvenlik alanında faaliyet yürüten şirket veya birimlerde çalışamayacağı belirtilmiştir. Emniyet Genel Müdürlüğünün Özel Güvenlik

Hizmetleri Birleştirilmiş Genelgesinin “Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması” başlıklı 6’ncı Bölümünün “Usûl” başlıklı 6.1’inci maddesinin (ç) bendinde, 5188 sayılı Kanunun 10’uncu maddesi (d) bendinde belirtilen şartları taşımasına rağmen hakkında yapılan güvenlik soruşturması olumsuz olan şahıslara çalışma izni verilip verilmemesine il özel güvenlik komisyonu karar verebileceği düzenlenmiştir. Bu bağlamda, somut olay bakımından özel güvenlik görevlileri hakkında elde edilen bilgileri değerlendirerek çalışma izni verilip verilmemesi konusunda karar vermeye il özel güvenlik komisyonun görevli olduğu ve bu konuda takdir yetkisinin bulunduğu anlaşılmıştır.

14. Bilindiği üzere, idarelerin idari işlem tesis ederken, eylemde bulunurken yararlandığı serbestiye takdir yetkisi denilmektedir. Takdir yetkisi, idarenin belli şart ve durumların meydana gelmesi halinde belli bir kararı alıp almamak veya kanunda öngörülen değişik çözümler arasında bir seçim yapmak konusunda tanınan bir serbestiye ya da belirli bir konuda karar alabilmek için hangi şart ve durumların ortaya çıkması gerektiğini tespit etmek imkânına sahip olması olarak tanımlanmaktadır. (… , İdare Hukukunda Takdir Yetkisi Kavramı Ve

Benzer Kurumlarla Karşılaştırılması, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi Cilt 1, Sayı 2,Aralık 1997). İdareye belli konularda takdir yetkisinin tanınması idarenin görevlerinin niteliği gereği zorunlu olmakla birlikte bu durum, idarenin keyfi olarak hareket edebileceği anlamına da gelmez. İdarenin takdir yetkisini kullanırken yasaların koyduğu sınırlar içinde kalması, eşitlik ilkesine uygun hareket etmesi, bu yetkiyi kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun kullanması, yasanın öngördüğü amacın dışında başka bir amaç için kullanamaması ve bu yetkiyi gerekçeli olarak kullanması hukuk devleti açısından zorunluluktur(Şeref Gözübüyük, Yönetim Hukuku, Eylül/1991 s.204).

15. Somut olaya bakıldığında; Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından 81 il valiliğine gönderilmiş olan 21/04/2017 tarihli yazı kapsamında başvuran hakkında elde edilen ve gizli kalması gereken bilginin İzmir İl Özel Güvenlik Komisyonu tarafından değerlendirildiği ve 22/12/2017 tarihinde başvuranın silahsız özel güvenlik görevlisi çalışma izni ve kimlik kartının iptal edilmesine karar verildiği, Emniyet Genel Müdürlüğünün 81 il valiliğine göndermiş olduğu 21/04/2017 tarihli yazıda, kişiler hakkında gönderilen bilgilerin, özel güvenlik görevlisi kimlik kartını veren il valiliklerince ilgili kurum ve birimlerden teyidinin yapılması, elde edilecek tüm bilgi ve belgelerin bu ilin Özel Güvenlik Komisyonu tarafından bir bütün olarak değerlendirilmesi hususu belirtilmiş olmasına rağmen, başvuran hakkında ek olarak herhangi bir araştırmanın yapılmadığı, ayrıca başvuranın çalışma izni ve kimlik kartının iptal edilmesine karar verilirken başvuran hakkında elde edilen bilginin teyidinin yapılmadığı ve başvuran hakkında başka bir tespite de yer verilmediği, bunların yanı sıra başvuran hakkında gönderilmiş olan bilginin, özel güvenlik görevlisi çalışma izni ve kimlik kartının iptal edilmesine dayanak oluşturabilecek bir bilgi olup olmadığı konusunda herhangi bir değerlendirmenin de yapılmadığı ve verilen kararın gerekçelendirilmediği anlaşılmış olup İdare tarafından takdir yetkisinin yeterli bir gerekçe ortaya konulmadan kullanıldığı değerlendirilmiştir.

16. Yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; İzmir Valiliği Özel Güvenlik Komisyonunun 22/12/2017 tarihli ve … numaralı kararının başvurana ilişkin kısmının hukuka aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar

Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde, tam ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk”, “makul sürede karar verme”, “hesap verilebilirlik”, “kararların gerekçeli olması” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı tespit edilmiş olup, İdarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

18. 6328 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse dava açma süresinden (varsa) arta kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup İzmir İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE; İzmir Valiliği Özel Güvenlik Komisyonunun 22/12/2017 tarihli ve … numaralı kararının başvurana ilişkin kısmının iptal edilmesi ve başvuranın durumunun yeniden değerlendirilmesi yönünde gerekli işlemlerin yapılması hususunda İÇİŞLERİ

BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

6328 sayılı Kanunun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İçişleri Bakanlığınca

bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve İÇİŞLERİ BAKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

e-imzalıdır

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi