|
ÖZET: Bu karar, İş Makineleri ve Operatörlük Kursları Dayanışma Derneği’nin, Milli Eğitim Bakanlığı tarafından düzenlenen operatörlük belgelerinin geçerliliği konusunda yaptığı başvuru üzerine alınmıştır. Başvuran, 11/11/2018 tarihli tebliğ uyarınca, belirli tarihten sonra alınan belgelerin geçersiz sayılmasının mağduriyet yarattığını ifade ederek, bu belgelerin geçerli sayılmasını talep etmiştir.
Danıştay, iş makinesi operatörlüğü mesleğinin tehlikeli ve çok tehlikeli işler arasında yer aldığını ve bu kapsamda, Mesleki Yeterlilik Belgesi zorunluluğunun 5544 sayılı Kanun çerçevesinde belirlendiğini belirtmiştir. Ancak, özel öğretim kurumlarından alınan belgelerin geçerliliği ile ilgili mevzuatın karmaşık olduğunu ve bu belgelerin geçerliliğinin sağlanması için mevzuat değişikliği yapılması gerektiğine karar vermiştir. Sonuç olarak, başvuranın talebi kısmen kabul edilmiş ve belgelerin geçerlilik süresinin 12 ay daha uzatılması ile ilgili mevzuat değişikliği yapılması tavsiye edilmiştir. Bu durum, eğitim alan kişilerin haklarının korunması açısından önem taşımaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/4880-S.20.7807
BAŞVURU NO : 2019/17893
KARAR TARİHİ : 27/03/2020
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
MESLEKİ YETERLİLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
Özel öğretim kurumlarından alınan iş makinesi
BAŞVURUNUN KONUSU :
operatörlüğü belgelerinin geçerli sayılması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 10/10/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran; İş Makineleri ve Operatörlük Kursları Dayanışma Derneği (…: … TCKN: …)
Milli Eğitim Bakanlığınca düzenlenen operatörlük belgelerinin 11/11/2018 tarihli ve 30592 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan “Meslekî Yeterlilik Kurumu Meslekî Yeterlilik Belgesi
Zorunluluğu Getirilen Mesleklere İlişkin Tebliğ” uyarınca geçersiz olduğunu belirtmekte olup, Milli Eğitim Bakanlığınca ve Bakanlık tarafından yetkilendirilen kurumlarca verilen eğitim sonrasında yapılan sınav sonucu kazanılan operatörlük belgelerinin Mesleki Yeterlilik Kurumu (MYK) programları ile Milli Eğitim Bakanlığı Talim Terbiye Kurulundan onaylanmış programların standartlarının aynı olduğu göz önüne alınarak özel öğretim kurumlarından belirtilen tarihten önce belge alanlar ile sonraki tarihte belge alacak olan kursiyerlerin mağduriyetlerinin giderilmesi için bahse konu belgelerin geçerli sayılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 01/11/2019 tarihli ve … sayılı bilgi-belge isteme yazısına istinaden Milli
Eğitim Bakanlığı tarafından gönderilen 12/11/2019 tarihli ve … sayılı cevabi yazıda özetle;
2.1. Kamu veya özel kuruluşlar tarafından gerçekleştirilecek olan hizmet içi eğitim faaliyetleri dışındaki her türlü eğitim ve öğretim hizmetlerinde Devlet adına gözetim ve denetim yapma görevinin Anayasamız ve ilgili diğer kanunlarla Milli Eğitim Bakanlığına verildiği,
2.2. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 42 inci maddesinde “Eğitim ve öğretim, Atatürk ilkeleri ve inkılapları doğrultusunda, çağdaş bilim ve eğitim esaslarına göre, Devletin gözetim ve denetimi altında yapılır. Bu esaslara aykırı eğitim ve öğretim yerleri açılamaz.” hükmünün yer almakta olduğu, 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunun 17 nci maddesinde “Resmi, özel ve gönüllü her kuruluşun eğitimle ilgili faaliyetleri, Milli Eğitim amaçlarına uygunluğu bakımından Millî Eğitim Bakanlığının denetimine tabidir.” hükmünün yer aldığı, 5580 sayılı
Özel Öğretim Kurumları Kanununun 3 üncü maddesinin dokuzuncu fıkrasında ise “Her ne ad altında olursa olsun, eğitim ve öğretim sunmak amacıyla yürütülen faaliyetler Bakanlığın izin ve denetimine tabidir. Bu faaliyetleri yürütenler, özel öğretim kurumları için bu Kanunda öngörülen kurallara uymakla yükümlüdür.” hükmünün bulunduğu,
2.3. 04/07/2007 tarihli ve 26572 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Eğitim ve Öğretimde
Koordinasyon” başlıklı 2007/17 sayılı Başbakanlık Genelgesi ile “kamu veya özel kuruluşlar tarafından düzenlenecek olan hizmet içi eğitim dışındaki tüm eğitim etkinliklerinde Millî Eğitim
Bakanlığı ile işbirliği halinde hareket edilecek, personel istihdamı ile ilgili şartlar belirlenirken adaylardan talep edilecek sertifikaların mutlaka Milli Eğitim Bakanlığınca onaylı olması istenerek, gözetim ve denetim görevinin yerine getirilmesinde anılan Bakanlığa yardımcı olunacaktır.” denildiği,
2.4. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ve Milli Eğitim Temel Kanunu hükümlerine uygun olarak hazırlanan 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanununun 1 inci maddesinin birinci fıkrasındaki “Bu Kanunun amacı, Türkiye Cumhuriyeti uyruklu gerçek kişiler, özel hukuk tüzel kişileri veya özel hukuk hükümlerine göre yönetilen tüzel kişiler tarafından açılacak özel öğretim kurumlarına kurum açma izni verilmesi, kurumun nakli, devri, personel çalıştırılması, kurumlara yapılacak malî destek ve bu kurumların eğitim-öğretim, yönetim, denetim ve gözetimi ile yabancılar tarafından açılmış bulunan özel öğretim kurumlarının; eğitim-öğretim, yönetim, denetim, gözetim ve personel çalıştırılmasına ilişkin usûl ve esasları düzenlemektir.” hükmü mucibince madde hükmünde belirtilen tüm işlemlerin Milli Eğitim Bakanlığı Özel
Öğretim Kurumları Genel Müdürlüğü gözetim ve denetiminde yürütüldüğü, yine aynı Kanunun
6 ncı maddesinin altıncı fıkrasında “Bu Kanun kapsamında faaliyet gösteren kurumlarda,
Bakanlıkça belirlenen programları başarıyla tamamlayanlar aldıkları kurs bitirme belgeleriyle tamamladıkları programlara ilişkin işyerlerinde çalışabilir ve işyeri açabilirler. Bu durumda olan kişiler için başkaca bir meslek belgesi aranmaz.” hükmünün bulunduğu ve Millî Eğitim
Bakanlığı Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliğinin 46 ncı maddesinin dördüncü fıkrasının
“Kurslar, uzaktan öğretim kurumları ve hizmet içi eğitim merkezlerinde öğrenci ve kursiyer haşarısının tespitine ilişkin esaslar Bakanlıkça belirlenir. Kurslar, uzaktan öğretim kurumları ve hizmet içi eğitim merkezlerinde sınavlarda haşarı gösterenlere Bakanlığımız Milli Eğitim
Bakanlığı Bilişim Sistemlerinde (MEBBIS) düzenlenen Kurs Bitirme Belgesi (EK-6)
düzenlenir.” hükmü gereği belgelendirme yapıldığı,
2.5. Ayrıca 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunun 42 nci maddesinin üçüncü fıkrasında
“Sürücülerin eğitimleri ve sınavları, eğitimlerin ve sınavların süresi, içeriği ve yapılacağı yerlerin özellikleri, sınav yapıcıların nitelikleri ve eğitimi ile diğer usul ve esaslar içişleri
Bakanlığının uygun görüşü alınarak Millî Eğitim Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.” hükmü doğrultusunda ve 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu kapsamında hazırlanan Özel Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursları Yönetmeliğinde belirtilen şekilde kurslarda motorlu taşıt sürücüsü eğitimlerinin verildiği ve yapılan sınavlar sonucunda başarılı olanlara sertifika düzenlendiği, diğer taraftan 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunun 42 nci maddesinin sekizinci fıkrasında belirtilen “İş makinesi sürücülerinin eğitimleri ve sınavda başarılı olanların belgeleri Millî Eğitim Bakanlığınca veya Millî Eğitim Bakanlığınca yetkilendirilen kurumlarca verilir. Bu kurumların işleyişine ilişkin usul ve esaslar ile uygulanacak öğretim programları Millî Eğitim Bakanlığınca belirlenir.” hükmü gereğince 5580 sayılı Özel Öğretim
Kurumları Kanununa uygun şekilde hazırlanan Özel Ulaştırma Hizmetleri Mesleki Eğitim ve
Geliştirme Kursları Yönetmeliği kapsamında açılan kurslarda karayolu yolcu ve eşya-kargo taşımacılık faaliyetleri için öngörülen mesleki yeterlilik eğitiminin verilmekte olduğu ve eğitim sonunda yapılan sınavlarda başarılı olanlara mesleki yeterlilik sertifikası düzenlendiği, yine belirtilen Kanun ve Yönetmelikler doğrultusunda iş makinesi operatörlüğü için İş Makineleri
Sürücü Eğitim Kursları ile İlgili Yönergenin Bakanlıkça hazırlandığı ve iş makineleri sürücülerinin eğitimlerini veren kursların açılış, işleyiş, sınav ve sınavda başarılı olanlara verilecek operatörlük belgesi ile ilgili iş ve işlemlerin bu kapsamda yürütüldüğü,
2.6. Bu itibarla atıf yapılan Kanun hükümleri gereğince Bakanlık denetim ve gözetiminde, alt mevzuatla belirlenen standartlar ve öğretim programlarına uygun şekilde açılan ve yapılan eğitimler neticesinde Bakanlıktan onaylı (kurs bitirme belgesi, sürücü sertifikası, iş makinesi operatörlük belgesi vb.) verilen belgelerin kanuni teminat altında bulunan belgeler olduğu ve
“Meslekî Yeterlilik Kurumu Meslekî Yeterlilik Belgesi Zorunluluğu Getirilen Mesleklere ilişkin Tebliğ” ile bu belgelerden bir kısmının geçersiz olacağının belirtilmesinin uygulamada hukuki normlar hiyerarşisine aykırı şekilde kanun hükümlerinin geçersiz ve yok sayılmasına sebep olacağı,
2.7. Bakanlığa yapılan başvuruda belirtilen sıkıntılar ve özel öğretim kurumlarınca verilen eğitimler sonucunda alınan diğer belgelerin geçerliliğine yönelik uyuşmazlıkların giderilmesinin 5544 sayılı Mesleki Yeterlilik Kurumu ile ilgili Bazı Düzenlemeler Hakkında
Kanunun Ek 1 inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan “… 5/6/1986 tarihli ve 3308 sayılı
Mesleki Eğitim Kanununa göre ustalık belgesi almış olanlar ile Millî Eğitim Bakanlığına bağlı meslekî ve teknik eğitim okullarından ve üniversitelerin meslekî ve teknik eğitim veren okul ve bölümlerinden mezun olup, diplomalarında veya ustalık belgelerinde belirtilen bölüm, alan ve dallarda çalıştırılanlar için meslekî yeterlilik belgesi şartı aranmaz.” hükmünün “5/6/1986 tarihli ve 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanununa göre ustalık belgesi almış olanlar, 8/2/2007 tarihli ve 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanununa göre açılan özel öğretim kurumlarından belge alanlar ile Millî Eğitim Bakanlığına bağlı meslekî ve teknik eğitim okulları ve üniversitelerin meslekî ve teknik eğitim veren okul ve bölümlerinden mezun olup, diplomalarında veya ustalık belgelerinde belirtilen bölüm, alan ve dallarda çalıştırılanlar için meslekî yeterlilik belgesi şartı aranmaz.” şeklinde düzenlenmesi ile aşılacağının değerlendirildiği,
açıklamalarına yer verilmiştir.
3. Kurumumuzun 01/11/2019 tarihli ve … sayılı bilgi-belge isteme yazısına istinaden
Mesleki Yeterlilik Kurumundan alınan 04/12/2019 tarihli ve … sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
3.1. Mesleki Yeterlilik Kurumunun (MYK), ulusal ve uluslararası meslek standartlarını temel alarak, teknik ve meslekî alanlarda ulusal yeterliliklerin esaslarını belirlemek; denetim, ölçme ve değerlendirme, belgelendirme ve sertifikalandırmaya ilişkin faaliyetleri yürütmek için gerekli ulusal yeterlilik sistemini kurmak ve işletmek üzere ve Türkiye Yeterlilikler
Çerçevesiyle ilgili hususların düzenlenmesini sağlamak amacıyla 21/9/2006 tarihli ve 5544 sayılı Mesleki Yeterlilik Kurumu ile ilgili Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun ile kurulmuş olduğu, Kurumun 15/7/2018 tarihli 30479 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile yeniden düzenlendiği, bu doğrultuda standartları belirlenecek meslekleri belirlemek ve bu standartları hazırlayacak kurum ve kuruluşları tespit etmek, ulusal meslek standartlarını temel alarak, teknik ve meslekî alanlarda ulusal yeterliliklerin esaslarını belirlemek, sınav ve belgelendirme sistemi kapsamında, yeterliliği belgelendirilecek yetkilendirilmiş kurumları belirlemek ve sınavlarda başarılı olanlara sertifika verilmesini sağlamak hususlarının MYK’nin görevleri arasında yer aldığı,
3.2. Ülkemizde yaşanan iş kazalarının en aza indirilmesi amacıyla, 6645 sayılı Kanun ile 5544 sayılı MYK Kanununa Ek Madde 1 ile “(1) Tehlikeli ve çok tehlikeli işlerden olup, Kurumca standardı yayımlanan ve Bakanlıkça çıkarılacak tebliğlerde belirtilen mesleklerde, tebliğin yayım tarihinden itibaren on iki ay sonra bu Kanunda düzenlenen esaslara göre meslekî yeterlilik belgesine sahip olmayan kişiler çalıştırılamaz. 5/6/1986 tarihli ve 3308 sayılı
Mesleki Eğitim Kanununa göre ustalık belgesi almış olanlar ile Millî Eğitim Bakanlığına bağlı meslekî ve teknik eğitim okullarından ve üniversitelerin meslekî ve teknik eğitim veren okul ve bölümlerinden mezun olup, diplomalarında veya ustalık belgelerinde belirtilen bölüm, alan ve dallarda çalıştırılanlar için meslekî yeterlilik belgesi şartı aranmaz. (2) Bakanlıklar ile kamu kurum ve kuruluşlarının görev alanlarını ilgilendiren mevzuatta bu maddede belirtilen hususlara ilişkin gerekli düzenlemeler bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren on iki ay içinde yapılır.” hükmünün eklendiği, bu kapsamda tehlikeli ve çok tehlikeli işlerden olup
Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığınca çıkarılan Meslekî Yeterlilik Kurumu Meslekî
Yeterlilik Belgesi Zorunluluğu Getirilen Mesleklere İlişkin Tebliğlerde (Sıra No: 2015/1, 2016/1, 2017/1, 2018/1, 2019/1) belirtilen toplam 143 meslekte MYK Mesleki Yeterlilik
Belgesinin zorunlu hale getirildiği ve MYK Mesleki Yeterlilik Belgesi zorunluluğu haricinde, ilgili Bakanlıklar ve kuruluşların kendi mevzuatlarında MYK Mesleki Yeterlilik Belgesini zorunlu hale getirerek; kendi uygulama alanlarında nitelikli ve belgeli iş gücünün temin edilmesine katkıda bulunduğu,
3.3. 23/05/2018 tarihinde Millî Eğitim Bakanlığı tarafından İş Makineleri Sürücü Eğitim
Kursları ile ilgili Yönerge yayımlandığı, söz konusu yönergede eğitim ve sınav araçlarının detaylı olarak belirtildiği, kursta kullanılacak iş makinelerinin niteliği, adedi, temin durumu, eğitim süresi ve sınav süreçlerinin detaylı bir şekilde tanımlandığı, eğitim ve ölçme değerlendirme süreçlerinin birbirinden ayrı tutulduğu, “Sınav yürütme komisyonu il/ilçe millî eğitim müdürü veya görevlendireceği millî eğitim müdür yardımcısı/şube müdürünün başkanlığında, kursların iş ve işlemlerini yürütmekle görevli şube müdürü, mesleki ve teknik eğitim okullarında görevli; iş makineleri, makine, motor, otomotiv, mekatronik bölümü mezunu iki öğretmen ve kurs müdürü olmak üzere bir başkan ve dört üyeden oluşur.” ifadesi uyarınca eğitim ve kurslar ile sınavı yapanlar arasında organik bir ilişki bulunmadığı ve söz konusu
Yönerge kapsamında oluşturulan İş Makineleri Sürücü Eğitim Kurslarından mezun olanların, söz konusu meslekler 5544 sayılı Mesleki Yeterlilik Kurumu Kanunu Ek Madde l’de tanımlı
MYK Mesleki Yeterlilik Belgesi zorunluluğu kapsamındaysa MYK Mesleki Yeterlilik Belgesi olmaksızın ilgili alanlarda çalışamayacağı,
3.4. Ülkemizde hayat boyu öğrenme ilkesinin benimsendiği ve bireylerin önceki öğrenmelerinin değerlendirilmesi için önemli adımlar atıldığı, bu kapsamda kanun ile tanımlanmış bir zorunluluk olmaması halinde MYK Mesleki Yeterlilik Belgesi almak üzere sınava giren kişilerden herhangi bir eğitim kanıtı sunulması istenmediği, zira yapılan sınavların hem kalite güvencesi sağlanmış sınavlar olduğu, ayrıca yalnızca teorik değil uygulama sınavlarını da içerdiği, söz konusu sınavlarda ölçülmesi gereken bilgi, beceri ve yetkinliklerin ise sektörü temsil kabiliyeti olan sivil toplum kuruluşlarınca hazırlanan ulusal yeterliliklerde açıkça ifade edildiği, kurslarda verilen eğitim sonrası yapılan ölçme ve değerlendirmelerin 25/03/2018 tarihli ve 30371 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Türkiye
Yeterlilikler Çerçevesinde Yer Alacak Yeterliliklerin Kalite Güvencesinin Sağlanmasına
İlişkin Yönetmelikte belirtilen kriterleri taşımadığı değerlendirildiğinden; gerek hayat boyu öğrenmede, gerekse kurslarda eğitim görenlerinin ulusal meslek standartlarına ve ulusal yeterliliklere uygun uluslararası akredite sınav belgelendirme kuruluşlarınca yapılan sınavlarda başarılı olması halinde sektöre nitelikli olarak katılmalarının daha uygun olacağı,
3.5. MYK tarafından işletilen sınav ve belgelendirme sisteminin kalite güvencesi sağlanmış, uluslararası geçerliliği olan ve akreditasyona sahip bir sistem olduğu, halihazırda bu sistem doğrultusunda yapılacak sınavlar sonucu yetkin olduğunu kanıtlayan ve belgelendirilen bireylerden ilave bir belge aranmasının zaman ve maliyet kaybı olduğu ve MYK Mesleki
Yeterlilik Belgesi zorunluluğu özel bir düzenleme olması sebebiyle, 5544 sayılı Kanun, Meslekî Yeterlilik Belgesi Zorunluluğu Getirilen Mesleklere İlişkin ilgili Tebliğler kapsamında başvuruya konu mesleklerde MYK Mesleki Yeterlilik Belgesinin aranması gerektiği, aksi düzenlemelerin uygun olmayacağı değerlendirildiği,
3.6. MYK tarafından hazırlanan ulusal yeterliliklerde bulunan “Yeterlilik Sınavına Giriş
Şart(lar)ı” bölümünde mesleğe giriş şartlarını içeren herhangi bir yasal mevzuat varsa, söz konusu yasal mevzuattan doğan şartlara yer verildiği, bu kapsamda, 11UY0026-3 Dozer
Operatörü, 11UY0029-3 Greyder Operatörü, 11UY0028-3 Ekskavatör Operatörü ulusal yeterliliklerin ilgili bölümlerine İş Makineleri Operatörlük Kursları Dayanışma Derneği’nin görüşleri doğrultusunda “Karayolları Trafik Kanununun 42 nci maddesince düzenlenen
Operatörlük Belgesi veya Makinenin özelliğine göre Trafik kodu yazılmış G sınıfı sürücü belgesine sahip olmalıdır.” ifadesinin eklendiği ve söz konusu ulusal yeterliliklerin 21/08/2019 tarihinde onaylanarak yürürlüğe girdiği,
3.7. İş Makineleri Operatörlük Kursları Dayanışma Derneğinin Karayolu Trafik Kanununun ilgili hükümlerinin diğer operatörlük belgeleri için genişletilmesine yönelik talebinin MYK tarafından değerlendirildiği, ancak trafiğe kapalı alanlarda kullanılan iş makineleri için talep edilen eklemenin yapılmasının uygun görülmediği ve bu durumun Derneğe bildirildiği,
3.8. Hükümet politikası olarak yürürlüğe giren Mesleki Yeterlilik Belgesi zorunluluğuna ilişkin
Kanun kapsamında geçerli sayılan belgeler başta Yatırım Ortamının İyileştirilmesi
Koordinasyon Kurulu (YOİKK), Ekonomi Koordinasyon Kurulu (EKK) olmak üzere Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, ilgili diğer Bakanlıklar ve Milli Eğitim Bakanlığının
Bakan ve üst düzey yöneticilerinin yer aldığı toplantılarda görüşüldüğü ve uzlaşı ile karara bağlandığı, söz konusu toplantılarda Millî Eğitim Bakanlığından operatörlük belgelerinin geçerli olmasına ilişkin herhangi bir talep iletilmediği, çeşitli platformlarda zaman zaman mesleki ve teknik eğitim sonucu diploma ya da ustalık belgesi sahibi olan kişilerin dahi belge zorunluluğu bulunan tehlikeli ve çok tehlikeli mesleklerde MYK sınav ve belgelendirme sistemi ile belgelendirilmesi gerektiği ifade edilirken, operatörlük belgelerinin 5544 sayılı
MYK Kanununun Ek 1 inci maddesinde istisna tutulan hallere eklenmesinin, tehlikeli ve çok tehlikeli işler kapsamında getirilen belge zorunluluğu amacıyla uygun olmayacağının değerlendirildiği,
3.9. MYK Mesleki Yeterlilik Belgesi zorunluluğu kapsamına giren meslekler belirlenirken G sınıfı şartı olan (trafiğe çıkan iş makineleri) operatörlük mesleklerinin tebliğ kapsamına alınmamasına özen gösterildiği, bu kapsamda halihazırda belge zorunluluğu olan meslekler arasında G sınıfı ehliyet şartı olan herhangi bir operatörlük mesleğinin yer almadığı, diğer operatörlük meslekleri için ise, tehlikeli ve çok tehlikeli meslekler arasında yer alan tüm mesleklere benzer değerlendirme yapılarak belge zorunluluğu kapsamına dahil edilmekte olduğu, Hükümetin “Sıfır İş Kazası” hedefi ile çelişen muafiyet kapsamını genişletilmesine yönelik taleplerin nitelikli işgücüne zarar vereceği gibi, ülkenin üretimi ve refahını da olumsuz yönde etkileyeceğinin değerlendirildiği, ifade edilmiştir.
4. Kurumumuzun 04/11/2019 tarihli ve … sayılı bilgi-belge isteme yazısına istinaden
Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanlığı Hukuk ve Mevzuat Genel Müdürlüğünden alınan 11/12/2019 tarihli ve … sayılı cevabi yazıda özetle; yönetmelik ve tebliğ taslaklarının ilgili bakanlıklar ile kamu kurum ve kuruluşları tarafından hazırlanıp Genel Müdürlüğe gönderilmesi gerektiğinden yazımızda belirtilen konu hakkında Genel Müdürlükte bir mevzuat çalışması bulunmadığı açıklamasına yer verilmiştir.
5. Kurumumuzun 04/11/2019 tarihli ve … sayılı bilgi-belge isteme yazısına istinaden
İçişleri Bakanlığından alınan 28/01/2020 tarihli ve 320 sayılı cevabi yazıda özetle;
5.1. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun 42 nci maddesine göre; sürücü kurslarında teorik eğitimini tamamlayan sürücü adaylarının teorik sınavlarının yazılı ya da elektronik ortamda
Millî Eğitim Bakanlığınca yapılacağı, uygulamalı sürücü eğitimini sürücü kurslarından alan ve teorik sınavda başarılı olanların Millî Eğitim Bakanlığınca yapılacak uygulamalı sürücü sınavına girmeye hak kazanacağı, bu sınavda da başarılı olanlara motorlu taşıt sürücüsü sertifikası verileceği ve iş makinesi sürücülerinin eğitimlerinin ve sınavda başarılı olanların belgelerinin Millî Eğitim Bakanlığınca veya Millî Eğitim Bakanlığınca yetkilendirilen kurumlarca verileceği ve bu kurumların işleyişine ilişkin usul ve esaslar ile uygulanacak öğretim programlarının Millî Eğitim Bakanlığınca belirleneceği,
5.2. 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 237 nci maddesine göre; ulusal ve uluslararası meslek standartlarını temel alarak teknik ve meslekî alanlarda ulusal yeterliliklerin esaslarını belirlemek; denetim, ölçme ve değerlendirme, belgelendirme ve sertifikalandırmaya ilişkin faaliyetleri yürütmek için gerekli ulusal yeterlilik sistemini kurmak ve işletmek üzere Meslekî
Yeterlilik Kurumunun kurulduğu ve Kurumun görevleri arasında sınav ve belgelendirme sistemi kapsamında yeterliliği belgelendirecek yetkilendirilmiş kurumları belirlemenin ve sınavlarda başarılı olanlara sertifika verilmesinin sayıldığı, diğer taraftan Karayolları Trafik
Yönetmeliğine göre; G sınıfı sürücü belgesinin iş makinesi türündeki motorlu araçları kullanacaklara verileceği, bu belgenin 10 yıl geçerli olduğu ve belgenin yenilenmesine ilişkin şartların Yönetmelikte yer aldığı,
5.3. Meslekî Yeterlilik Kurumu Meslekî Yeterlilik Belgesi Zorunluluğu Getirilen Mesleklere
İlişkin Tebliğe göre; iş makinesi operatörlüğünün de yer aldığı Tebliğin ekindeki listede yer alan mesleklerde Meslekî Yeterlilik Kurumu Meslekî Yeterlilik Belgesine sahip olmayan kişilerin bu Tebliğin yayım tarihinden (11/11/2018) itibaren on iki ay sonra çalıştırılamayacağının belirtildiği,
5.4. Normlar hiyerarşisine göre; tebliğin kanuna aykırı olamayacağı bu nedenle; Meslekî
Yeterlilik Kurumu Meslekî Yeterlilik Belgesi Zorunluluğu Getirilen Mesleklere İlişkin
Tebliğin 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununa ve 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları
Kanununa aykırı hükümler taşıyamayacağının değerlendirildiği, İçişleri Bakanlığı, Milli
Eğitim Bakanlığı, Mesleki Yeterlilik Kurumu, bu konuda faaliyet gösteren sivil toplum kuruluşları ve ilgili diğer kurum ve kuruluşların katılımıyla birbiriyle çeliştiği düşünülen maddelerle ilgili ve/veya yukarıda yer alan Tebliğin 3 üncü maddesinin 1 inci fıkrasındaki on iki aylık sürenin uzatılması ile ilgili mevzuat değişikliğine ilişkin çalışmanın yapılabileceğinin değerlendirildiği,
belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
6. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde;
“…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…” ,
7. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
hükümleri bulunmaktadır.
8. 5544 sayılı Meslekî Yeterlilik Kurumu İle İlgili Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanunun
Ek 1 inci maddesinde;
“(1) Tehlikeli ve çok tehlikeli işlerden olup, Kurumca standardı yayımlanan ve Bakanlıkça çıkarılacak tebliğlerde belirtilen mesleklerde, tebliğin yayım tarihinden itibaren on iki ay sonra bu Kanunda düzenlenen esaslara göre meslekî yeterlilik belgesine sahip olmayan kişiler çalıştırılamaz. 5/6/1986 tarihli ve 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanununa göre ustalık belgesi almış olanlar ile Millî Eğitim Bakanlığına bağlı meslekî ve teknik eğitim okullarından ve üniversitelerin meslekî ve teknik eğitim veren okul ve bölümlerinden mezun olup, diplomalarında veya ustalık belgelerinde belirtilen bölüm, alan ve dallarda çalıştırılanlar için meslekî yeterlilik belgesi şartı aranmaz…” hükmü bulunmaktadır.
9. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun 42 nci maddesinde;
“İş makinesi sürücülerinin eğitimleri ve sınavda başarılı olanların belgeleri Millî Eğitim
Bakanlığınca veya Millî Eğitim Bakanlığınca yetkilendirilen kurumlarca verilir. Bu kurumların işleyişine ilişkin usul ve esaslar ile uygulanacak öğretim programları Millî Eğitim
Bakanlığınca belirlenir.
Sınav sonucunda başarı gösterenlerin sürücü belgelerinin düzenlenmesi, kişiselleştirilmesi, kişiselleştirilen belgelerin basımı ve ilgililerine teslimi işlemleri sertifikalarında bulunan veya
Millî Eğitim Bakanlığından elektronik ortamda alınan bilgiler esas alınmak suretiyle Emniyet
Genel Müdürlüğü veya bağlı trafik tescil kuruluşlarınca yapılır. Kişiselleştirilen sürücü belgelerinin ilgililerine teslimi, Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından belirlenen kamu kurum veya kuruluşları ile özel hukuk tüzel kişilerine de yaptırılabilir.”
hükümleri mevcuttur.
10. 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanununun;
10.1. 1 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Bu Kanunun amacı, Türkiye Cumhuriyeti uyruklu gerçek kişiler, özel hukuk tüzel kişileri veya özel hukuk hükümlerine göre yönetilen tüzel kişiler tarafından açılacak özel öğretim kurumlarına kurum açma izni verilmesi, kurumun nakli, devri, personel çalıştırılması, kurumlara yapılacak malî destek ve bu kurumların eğitimöğretim, yönetim, denetim ve gözetimi ile yabancılar tarafından açılmış bulunan özel öğretim kurumlarının; eğitim-öğretim, yönetim, denetim, gözetim ve personel çalıştırılmasına ilişkin usûl ve esasları düzenlemektir.”
10.2. 6 ncı maddesinin altıncı fıkrasında; “(Ek fıkra: 9/5/2018-7141/12 md.) Bu Kanun kapsamında faaliyet gösteren kurumlarda, Bakanlıkça belirlenen programları başarıyla tamamlayanlar aldıkları kurs bitirme belgeleriyle tamamladıkları programlara ilişkin işyerlerinde çalışabilir ve işyeri açabilirler. Bu durumda olan kişiler için başkaca bir meslek belgesi aranmaz.”
hükümleri bulunmaktadır.
11. 15/07/2018 tarihli 30479 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 4 sayılı
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 237 nci maddesinin birinci fıkrasında; “Bu Bölümün amacı; ulusal ve uluslararası meslek standartlarını temel alarak teknik ve meslekî alanlarda ulusal yeterliliklerin esaslarını belirlemek; denetim, ölçme ve değerlendirme, belgelendirme ve sertifikalandırmaya ilişkin faaliyetleri yürütmek için gerekli ulusal yeterlilik sistemini kurmak ve işletmek üzere Meslekî Yeterlilik Kurumunun kurulması, çalışma usul ve esaslarının belirlenmesi ile Türkiye Yeterlilikler Çerçevesiyle ilgili hususların düzenlenmesini sağlamaktır.” hükmüne yer verilmiştir.
12. 11/11/2018 tarihli ve 30592 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren
Meslekî Yeterlilik Kurumu Meslekî Yeterlilik Belgesi Zorunluluğu Getirilen Mesleklere
İlişkin Tebliğin (Sıra No: 2018/1); “Belge zorunluluğu” başlıklı 3 üncü maddesinde;
“(1)Tehlikeli ve çok tehlikeli işlerden olup, Meslekî Yeterlilik Kurumu tarafından standardı yayımlanan ve ekteki listede belirtilen mesleklerde, Meslekî Yeterlilik Kurumu Meslekî
Yeterlilik Belgesine sahip olmayan kişiler bu Tebliğin yayım tarihinden itibaren on iki ay sonra çalıştırılamazlar.
(2)5/6/1986 tarihli ve 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanununa göre ustalık belgesi almış olanlar ile Millî Eğitim Bakanlığına bağlı meslekî ve teknik eğitim okullarından ve üniversitelerin meslekî ve teknik eğitim veren okul ve bölümlerinden mezun olup, diplomalarında veya ustalık belgelerinde belirtilen bölüm, alan ve dallarda çalıştırılanlar için birinci fıkradaki belge şartı aranmaz.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
13. Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Kararı Önerisi”
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
14. Başvuran; 1 no.lu paragrafta da açıklandığı üzere; Milli Eğitim Bakanlığınca düzenlenen operatörlük belgelerinin 11/11/2018 tarihli ve 30592 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
“Meslekî Yeterlilik Kurumu Meslekî Yeterlilik Belgesi Zorunluluğu Getirilen Mesleklere
İlişkin Tebliğ” uyarınca geçersiz olduğunu belirtmekte olup, Milli Eğitim Bakanlığınca ve
Bakanlık tarafından yetkilendirilen kurumlar tarafından yapılan eğitim ve sınav sonucunda belirtilen tarihten önce belge alanlar ile sonra belge alacak olan kursiyerlerin mağduriyetlerinin giderilmesi için operatörlük belgelerinin geçerli sayılmasını talep etmektedir.
15. İş makinesi operatörlüğü, 5544 sayılı Kanununun Ek 1 inci maddesine göre tehlikeli ve çok tehlikeli işlerden olup, Kurumca standardı yayımlanan ve Bakanlıkça çıkarılacak tebliğlerde belirtilen mesleklerde, 11/11/2018 tarihli ve 30592 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan tebliğin yayım tarihinden itibaren on iki ay sonra anılan Kanunda düzenlenen esaslara göre meslekî yeterlilik belgesine sahip olmayan kişilerin çalıştırılamayacağı, ancak 3308 sayılı Mesleki
Eğitim Kanununa göre ustalık belgesi almış olanlar ile Millî Eğitim Bakanlığına bağlı meslekî ve teknik eğitim okullarından ve üniversitelerin meslekî ve teknik eğitim veren okul ve bölümlerinden mezun olup, diplomalarında veya ustalık belgelerinde belirtilen bölüm, alan ve dallarda çalıştırılanlar için meslekî yeterlilik belgesi şartı aranmayacağı belirtilmiştir.
11/11/2018 tarihli ve 30592 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 2018/1 sayılı
Tebliğ ile “iş makinesi operatörlüğü” mesleğine de MYK belgesi zorunluluğu getirilmiş, Tebliğin yayım tarihinden itibaren on iki ay sonra, MYK Mesleki Yeterlilik Belgesi, diploma veya ustalık belgesi sahibi olmayanların çalıştırılamayacağı hükme bağlanmıştır.
16. 5544 sayılı Mesleki Yeterlilik Kurumu ile ilgili Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanunun Ek
1 inci maddesine göre tehlikeli ve çok tehlikeli işlerden olup, Kurumca standardı yayımlanan
ve Bakanlıkça çıkarılacak tebliğlerde belirtilen mesleklerde, tebliğin yayım tarihinden itibaren on iki ay sonra anılan Kanunda düzenlenen esaslara göre meslekî yeterlilik belgesine sahip olmayan kişilerin çalıştırılamayacağı, bu doğrultuda 11/11/2018 tarihli ve 30592 sayılı Resmi
Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 2018/1 sayılı Tebliğin yayımından on iki ay sonra, “iş makinesi operatörlüğü” mesleğinde MYK Mesleki Yeterlilik Belgesi, diploma veya ustalık belgesi sahibi olmayanların çalıştırılamayacağı hükme bağlanmakla birlikte, 5580 sayılı Özel
Öğretim Kurumları Kanununun 6 ncı maddesinin altıncı fıkrası uyarınca “iş makinesi operatörlüğü” kursları dahil olmak üzere bu Kanun kapsamında faaliyet gösteren kurumlarda, Milli Eğitim Bakanlığınca belirlenen programları başarıyla tamamlayanların aldıkları kurs bitirme belgeleriyle tamamladıkları programlara ilişkin işyerlerinde çalışabilmeleri ve işyeri açabilmeleri ve bu durumda olan kişiler için başkaca bir meslek belgesi aranmayacağının düzenlendiği tespit edildiğinden, Milli Eğitim Bakanlığınca yetkilendirilen kurslar tarafından verilen eğitimler ve yapılan sınavlar sonucunda alınan belgelerin geçerliliği durumunun bahse konu kanunlarda farklı şekilde düzenlendiği anlaşıldığından, konunun tehlikeli ve çok tehlikeli işler arasında sayılan “iş makinesi operatörlüğü” mesleği özelinde yeniden değerlendirilmesi ve geçmişte yürürlükteki mevzuat uyarınca alınmış belgelerin geçerliliğinin sağlanması bakımından mevzuat değişikliği çalışması yapılması gerektiği düşünülmektedir.
17. Dosya kapsamı değerlendirildiğinde, başvuran dernek temsilcisinin, Milli Eğitim
Bakanlığınca ve Bakanlık tarafından yetkilendirilen kurumlar tarafından belirtilen tarihten önce belge alanlar ile sonraki tarihte belge alacak olan kursiyerlerin operatörlük belgelerinin geçerli sayılması ile ilgili olarak iki talebi olduğu anlaşılmaktadır. Bu kapsamda, belirtilen tebliğ tarihinden önce ya da sonra belge verilmesi durumlarında halen Milli Eğitim Bakanlığı ve yetkilendirilen kurumların görevi devam ettiğinden yukarıdaki paragraflarda bahsedilen yetki çatışmalarının devam edeceği açıktır. Mevzuat çerçevesinde özel eğitim kurumlarından alınan iş makinesi operatörlük belgeleri uyarınca bu mesleği yürüten kişilerden ayrıca Mesleki
Yeterlilik Belgesi istenmesinin kazanılmış hakların korunması ve haklı beklenti ilkeleri bakımından uygun olmadığı, eğitimlere katılarak girmiş oldukları sınavlar neticesinde operatörlük belgesi almış olanların bu belgelerinin geçersiz sayılarak tekrardan sınava girmek suretiyle Mesleki Yeterlilik Belgesi alma şartı getirilmesinin bu kişilerin mağduriyetlerine sebep olduğu anlaşıldığından ilgili İdarenin işleminin hakkaniyete uygun olmadığı, mevzuat değişikliği çalışmalarının yapılası gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
18. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde, tam ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “makul sürede karar verme”, “kararların gerekçeli olması” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı tespit edilmiş olup, İdarenin bahse konu ilkeye de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
19. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idarelere tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idareler tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Başvuranın Milli Eğitim Bakanlığı ve Bakanlık tarafından yetkilendirilen kurumlarca belirtilen tarihten önce belge alanlar ile sonra belge alacak olan kursiyerlerin operatörlük belgelerinin geçerli sayılması talebi kapsamında, özel öğretim kurumlarından alınmış belgelerin geçerlilik süresinin 12 ay daha uzatılması ve bu sürede konuyla ilgili mevzuat değişikliği çalışması yapılması hususlarında MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA VE MESLEKİ YETERLİLİK
KURUMUNA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
5544 sayılı Mesleki Yeterlilik Kurumu ile ilgili Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanunun Ek 1
inci maddesi ile 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanununun 6 ncı maddesinin altıncı fıkrasında tenakus teşkil edebilecek hükümler bulunduğu değerlendirildiğinden ve bu kapsamda ilgili mevzuatta değişiklik yapılması gerekebileceği düşünüldüğünden konuyla ilgili olarak TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ BAŞKANLIĞINA BİLGİ
VERİLMESİNE,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, bu karar üzerine tesis
edilecek işlemin veya eylemin 30 (otuz) gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna;
Kararın; başvurana, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına, Milli Eğitim
Bakanlığına ve Mesleki Yeterlilik Kurumuna tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi