|
ÖZET: Başvuru, özel tüketim vergisi (ÖTV) muafiyeti için gerekli malullük durum belgesinin Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından verilmesi talebini içermektedir. Başvuran, vazife malulleri için tanınan bu muafiyetten yararlanmak amacıyla gerekli belgelerin kendisine sağlanmasını istemektedir. Ancak, Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın talebinin uygun olmadığını belirtmiş ve bu muafiyetten yararlanmanın yalnızca belirli koşullara bağlı olduğunu ifade etmiştir.
Sosyal Güvenlik Kurumu’nun açıklamalarına göre, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’na atıfta bulunarak, yalnızca hayatını kaybeden vazife malullerinin eş veya çocuklarının bu muafiyetten yararlanabileceği belirtilmiştir. Başvuranın babası, 1980 yılında görevdeyken yaralanmış ve 2014 yılında vefat etmiştir. Ancak, başvuranın babasının durumu, muafiyet için gerekli şartları sağlamadığından, talep reddedilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebini değerlendirerek, Sosyal Güvenlik Kurumu’nun uygulamasının hukuka uygun olmadığını ve başvurana malullük durum belgesinin verilmesi gerektiğini belirtmiştir. Bu doğrultuda, Sosyal Güvenlik Kurumu’na tavsiyede bulunulmuş ve kararın uygulanması için gerekli süre verilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/13851-S.22.21238
BAŞVURU NO : 2022/6364
KARAR TARİHİ : 25/10/2022
TAVSİYE KARARI
SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) muafiyeti hakkında.
BAŞVURU TARİHİ : 28/04/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza tarihinde yapılan başvuruda başvuran özetle; vazife malullerinin yakınlarına tanınan, ilk iktisabında özel tüketim vergisiz binek araç alabilmek için gerekli olan malullük durum belgesinin Sosyal Güvenlik Kurumunca tarafına verilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 24/05/2022 tarihli ve – – sayılı bilgi-belge isteme yazısına istinaden Gelir İdaresi Başkanlığından alınan cevabi yazı ve eklerinin tetkikinden özetle;
2.1. ‘ in babası T.C. kimlik numaralı adına 4760 sayılı
Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (8) numaralı bendi kapsamına istisnadan yararlanma talebinin bulunduğu, bu nedenle gerekli belgelerden olan “malullük durum belgesi” nin tarafına verilmesini talep ettiği, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel
Müdürlüğü Kamu Görevlileri Emeklilik Daire Başkanlığı tarafından adına düzenlenen 11/4/2022 tarihli ve sayılı yazıda, ‘ nun Emniyet Genel Müdürlüğü kadrosunda polis memuru olarak görev yaparken 15/6/1980 tarihinde görevdeyken yaralanması sonucu hakkında vazife malullüğü kararı verilerek 1/6/1983 tarihinden itibaren vazife malulü olarak emekliye ayrıldığı, 15/1/2014 tarihinde
emekli iken vefat ettiği anlaşıldığından söz konusu istisna uygulamasından yararlandırılması mümkün bulunmadığından bahse konu hak sahipliği belgesinin tarafına verilemeyeceğinin bildirildiği,
2.2. 4760 sayılı ÖTV Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (8) numaralı bendinde, bu Kanuna ekli (II) sayılı listede yer alan kayıt ve tescile tabi mallardan; 87.03 (motor silindir hacmi 1.600 cm³’ü aşanlar hariç), 87.04 (motor silindir hacmi 2.800 cm³’ü aşanlar hariç) ve 87.11 GTİP numaralarında yer alanların, 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun ek 1 inci maddesinin ikinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde sayılan kişilerden hayatını kaybetmiş olanların eş veya çocuklarından birisi, eş ve çocuğu yoksa ana veya babasından birisi tarafından bir defaya mahsus olmak üzere ilk iktisabının özel tüketim vergisinden müstesna olduğu hükme bağlanmış olup, söz konusu istisnanın uygulama usul ve esaslarının
Özel Tüketim Vergisi (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliğinin (II/C/6) bölümünde belirlendiği,
2.3. Bu kapsamda, mezkûr Tebliğin; (II/C/6.3) bölümünde; “Özel Tüketim Vergisi Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (8) numaralı bendinde düzenlenen istisnadan, 3713 sayılı Terörle Mücadele
Kanununun ek 1 inci maddesinin ikinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde sayılan; a) 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun mülga 64 üncü maddesi, 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 47 nci maddesinin sekizinci fıkrası, 3713 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrasının (j) bendi kapsamına girenler hariç olmak üzere 3/11/1980 tarihli ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanuna göre veya 2330 sayılı Kanun hükümleri uygulanarak aylık bağlanmasını gerektiren kanunlara göre harp veya vazife malulü sayılanlardan, b) 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun mülga 45 inci maddesi ile 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 47 nci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen haller kapsamında vazife malulü sayılan; Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığının erbaş ve erler dâhil askeri personeli ile Emniyet Teşkilatının Emniyet
Hizmetleri Sınıfına mensup personelinden hayatını kaybetmiş olanların eş veya çocuklarından birisi, eş ve çocuğu yoksa anne veya babasından birisi bir defaya mahsus yararlanabilir.”
– (II/C/6.4) bölümünde; “Tebliğin (II/C/6.3) bölümünde sayılan harp veya vazife malullerinden hayatını kaybetmiş olanların eş veya çocuklarından birisi, eş ve çocuğu yoksa anne veya babasından birisinin istisnadan yararlanmak istemesi durumunda, hayatını kaybetmiş harp veya vazife malulünün eşi, çocuğu, anne veya babası olduğuna dair Sosyal Güvenlik Kurumundan “Malullük Durum Belgesi” almaları gerekir.
Malullük Durum Belgesinde, yakını olunan hayatını kaybetmiş harp veya vazife malulünün; Özel Tüketim
Vergisi Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (8) numaralı bendi hükmü ile atıfta bulunulan 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun ek 1 inci maddesinin ikinci fıkrasının (a) veya (b) bentlerinde sayılan kişilerden olduğu bilgisi, kimlik bilgileri (adı, soyadı, baba adı, doğum yeri ve tarihi ile T.C. Kimlik
Numarası, T.C. Kimlik Numarasının bulunmaması halinde Nüfus Cüzdanı Seri ve No.su) ile belgeyi talep eden kişinin kimlik bilgileri (adı, soyadı, baba adı, doğum yeri ve tarihi ile T.C. Kimlik Numarası) ve hayatını kaybetmiş harp veya vazife malulü ile yakınlık ilişkisinin (eş, çocuk, anne, baba) eksiksiz yer alması gerekmektedir.
İstisnadan yararlanmak isteyen kişilerin ayrıca ilgili nüfus müdürlüğünden hayatını kaybetmiş harp veya vazife malulüne ait “Vukuatlı Nüfus Kayıt Örneği Belgesi” almaları gerekir.” açıklamalarına yer verildiği,
2.4. İlgili mevzuatı doğrultusunda yapılan açıklamalar neticesinde, söz konusu istisna düzenlemesinden
3713 sayılı Kanunun ek 1 inci maddesinin ikinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde sayılan kişilerden hayatını
kaybetmiş olanların münhasıran, eş veya çocuklarından birisi, eş ve çocuğu yoksa ana veya babasından
birisi bir defaya mahsus olmak üzere yararlanabilecektir. Buna göre, söz konusu istisna kapsamında olunup olunmadığı hususundaki değerlendirme Sosyal Güvenlik Kurumundan alınacak “Malullük Durum Belgesi” ne istinaden yapılacak olup, adı geçen Kurumdan söz konusu belgenin tevsik edilememesi durumunda bahse konu istisnadan yararlanılamayacağı,
2.5. Ayrıca, T.C. kimlik numaralı veya babası T.C. kimlik numaralı adına söz konusu durum ile ilgili olarak daha önceden Başkanlığımıza intikal eden herhangi bir başvuru dilekçesi ve herhangi bir dava kaydı bulunmadığı, İfade edilmiştir.
3. Kurumumuzun 24/05/2022 tarihli ve – – sayılı bilgi-belge isteme yazısına istinaden Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığından alınan cevabi yazı ve eklerinin tetkikinden özetle;
3.1. Emniyet Genel Müdürlüğü Bursa İl Emniyet Müdürlüğü kadrosunda polis memuru olarak görev yapmakta iken 15.06.1980 tarihinde bir sendikanın düzenlediği miting esnasında görevli iken çıkan olaylar neticesinde yaralanması sebebiyle mülga T.C. Emekli Sandığı Yönetim Kurulunun 15.06.1983 tarihli ve sayılı kararı ile 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık
Bağlanması Hakkında Kanun kapsamında aylık bağlanan ve 15.04.2014 tarihinde vefat eden
‘ nun kızı ‘in Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) muafiyetinden yararlanmak amacıyla tarafına ÖTV Durum Belgesi verilmesi talebiyle Kurumunuza yapmış olduğu başvuruya ilişkin incelemeye esas olmak üzere bilgi ve belgelerin talep edildiği ilgide kayıtlı yazınız üzerine konu incelenmiş olup, ilgide kayıtlı yazınızda sorulan hususların maddeler halinde açıklandığı,
3.2. Başvuranın babası ’ nun 6745 sayılı Kanunun 51 inci maddesi ile 06.06.2002 tarihli ve 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasına eklenen bendin yürürlüğünden önce, 15.04.2014 tarihinde vefat ettiğinden düzenleme uyarınca müracaatının söz konusu olmadığı,
3.3. 07.09.2016 tarihli ve 29824 sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanarak yürürlüğe giren 6745 sayılı
Yatırımların Proje Bazında Desteklenmesi ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde
Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 51 inci maddesi ile 06.06.2002 tarihli ve 4760 sayılı Özel Tüketim
Vergisi Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasına eklenen bentte; “(II) sayılı Listede yer alan kayıt ve tescile tabi mallardan; 87.03 (motor silindir hacmi 1.600 cm³’ü aşanlar hariç), 87.04 (motor silindir hacmi
2.800 cm³’ü aşanlar hariç) ve 87.11 G.T.İ.P. numaralarında yer alanların, 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı
Terörle Mücadele Kanununun ek 1 inci maddesinin ikinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde sayılan kişilerden hayatını kaybetmiş olanların eş veya çocuklarından birisi, eş ve çocuğu yoksa ana veya babasından birisi tarafından bir defaya mahsus olmak üzere ilk iktisabı, vergiden müstesnadır. Hükmüne yer verildiği,
3.4. Özel Tüketim Vergisi Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (8) numaralı bendinde düzenlenen istisnadan, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun ek 1 inci maddesinin ikinci fıkrasının (a)
ve (b) bentlerinde sayılan; a) 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı
Kanununun mülga 64 üncü maddesi, 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık
Sigortası Kanununun 47 nci maddesinin sekizinci fıkrası, 3713 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrasının (j) bendi kapsamına girenler hariç olmak üzere 3/11/1980 tarihli ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanuna göre veya 2330 sayılı Kanun hükümleri uygulanarak aylık bağlanmasını gerektiren kanunlara göre harp veya vazife malulü sayılanlardan, b) 5434 sayılı Türkiye
Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun mülga 45 inci maddesi ile 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel
Sağlık Sigortası Kanununun 47 nci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen haller kapsamında vazife malulü sayılan; Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığının erbaş ve erler dâhil askeri personeli ile Emniyet Teşkilatının Emniyet Hizmetleri Sınıfına mensup personelinden, hayatını kaybetmiş olanların eş veya çocuklarından birisi, eş ve çocuğu yoksa anne veya babasından birisi bir defaya mahsus yararlanabilir…” hükmünü amir olduğu, anılan hüküm kapsamında ilgililerden vazifeleri sebebiyle hayatını kaybetmiş olanların eş veya çocuklarından birisi, eş ve çocuğu yoksa ana veya babasından birisi bir defaya mahsus olmak üzere ÖTV muafiyetinden yararlandırıldığı,
3.5. Nitekim, 6745 sayılı Yatırımların Proje Bazında Desteklenmesi ile Bazı Kanun Ve Kanun Hükmünde
Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 51 inci maddesi ile 4760 sayılı Kanunun 7 nci maddesinde yapılan değişikliğin gerekçesinde “Yapılan düzenlemeyle sosyal devlet olmanın bir gereği olarak, şehit eş veya çocuklarının, şehidin eş ve çocuğunun bulunmaması halinde ise anne veya babasının bir defaya mahsus olmak üzere özel tüketim vergisi ödemeksizin araç alabilmelerine imkan sağlanmaktadır.” Denildiği,
3.6. Diğer taraftan, 29.05.2019 tarihli yazımız ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının konu hakkında ki görüşleri sorulmuş ve cevaben alınan 02.08.2019 tarihli yazı ile 3713 sayılı Kanunda, hak sahipliği temel kavramının “Kanunda belirtilen haller kapsamında vazife malulü” olmak olduğu, bundan dolayı, herhangi bir nedenle yaralanan veya hayatını kaybedenlerin değil, “görevlendirilenlerin bu görevlerinden dolayı ya da görevleri sona ermiş olsa bile yaptıkları hizmet nedeniyle derhal veya bu yüzden maruz kaldıkları yaralanma veya hastalık sonucu ölmeleri” hususunun esas alındığı,
3.7. Sonuç olarak, yaptıkları hizmet nedeniyle derhal veya bu yüzden maruz kaldıkları yaralanma veya hastalık sonucu ölmeleri halinde, ilgililerin ÖTV muafiyetinden yararlanabileceği,
3.8. Başvuran ile Kurum arasında, başvuru konusuna ilişkin olarak görülmekte olan veya yargı organlarınca karara bağlanmış herhangi bir uyuşmazlık bulunmadığı, İfade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…” hükmünü, 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükmünü,
6. 6745 sayılı Yatırımların Proje Bazında Desteklenmesi ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde
Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 51 inci maddesi ile 06.06.2002 tarihli ve 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasına eklenen 8 inci bent; “(II)
sayılı Listede yer alan kayıt ve tescile tabi mallardan; 87.03 (motor silindir hacmi 1.600 cm³’ü aşanlar hariç), 87.04 (motor silindir hacmi 2.800 cm³’ü aşanlar hariç) ve 87.11 G.T.İ.P. numaralarında yer alanların, 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun ek 1 inci maddesinin ikinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde sayılan kişilerden hayatını kaybetmiş olanların eş veya çocuklarından birisi, eş ve çocuğu yoksa ana veya babasından birisi tarafından bir defaya mahsus olmak üzere ilk iktisabı, Vergiden müstesnadır.” hükmünü,
6.1. Madde metninin gerekçesi: “Yapılan düzenlemeyle sosyal devlet olmanın bir gereği olarak, şehit eş veya çocuklarının, şehidin eş ve çocuğunun bulunmaması halinde ise anne veya babasının bir defaya mahsus olmak üzere özel tüketim vergisi ödemeksizin araç alabilmelerine imkan sağlanmaktadır.” hükmünü,
7. 3713 sayılı Kanunun ek 1 inci maddesi ise; “a)5434 sayılı Kanunun mülga 64 üncü maddesi, 5510 sayılı Kanunun 47 nci maddesinin sekizinci fıkrası, 3/11/1980 tarihli ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve
Aylık Bağlanması Hakkında Kanuna göre veya 2330 sayılı Kanun hükümleri uygulanarak aylık bağlanmasını gerektiren kanunlara göre harp veya vazife malulü sayılanlar, b) 5434 sayılı Kanunun mülga
45 inci maddesi ile 5510 sayılı Kanunun 47 nci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen haller kapsamında
vazife malulü sayılan; Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik
Komutanlığının erbaş ve erler dahil askeri personeli ile Emniyet Teşkilatından Emniyet Hizmetleri Sınıfına mensup personeli, hükmünü, 8. Özel Tüketim Vergisi (II) Sayılı Liste Uygulama Genel Tebliğinin (II/C/6) Bölümünde sayılan
İstisnadan Yararlanacak Kişiler: “hayatını kaybetmiş olanların eş veya çocuklarından birisi, eş ve çocuğu yoksa anne veya babasından birisi bir defaya mahsus yararlanabilir. İstisnadan yararlanma hakkı, belirtilen kişilerin eş veya çocuğuna, eş ve çocuğu yoksa anne veya babasına tanınmış olup, bu yakınlardan hiçbirisinin olmaması veya istisna hakkından yararlanmamaları durumunda dahi istisnadan yararlanma hakkı, hayatını kaybetmiş harp veya vazife malulünün kardeşi, yeğeni, kayın hısımları vb.
başka bir yakını tarafından kullanılamaz…” hükmünü, Yer verildiği görülmektedir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SN. CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
9. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan
“Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10. Başvuran özetle; vazife malullerinin yakınlarına tanınan, ilk iktisabında özel tüketim vergisiz binek araç alabilmek için gerekli olan malullük durum belgesinin Sosyal Güvenlik Kurumunca tarafına verilmesini talep etmektedir.
11. Başvuranın talebi ve başvuruya konu Özel Tüketim Vergisi Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (8) numaralı bendi kapsamında Sosyal Güvenlik Kurumunun maluliyet durum belgesi verilmesine ilişkin uygulaması düşünüldüğünde uyuşmazlığın ilgili kanun maddesinin atıf yaptığı maddenin lafzi yorumunda vazife malullüğü statüsünün görevleri yerine getiremeyecek derecede malul hale gelme (yaralanma) veya hayatını kaybetme gibi iki hali de kapsamına almasına rağmen SGK’nın amaçsal yorumdan hareketle sadece maluliyetine sebep olan olay nedeniyle hayatını kaybedenler için ÖTV muafiyeti için gerekli maluliyet durum belgesi vermesi uygulamasından kaynaklandığı anlaşılmıştır.
12. Başvuruya konu kanun metnin amaçsal yoruma dayalı SGK uygulamasında, madde metninin amacını açıklayan gerekçesinde yer alan “şehit” kavramı ile değerlendirilerek sadece maluliyetine sebep olan olay nedeniyle hayatını kaybedenler için ÖTV muafiyeti için gerekli maluliyet durum belgesi verdiği görülmektedir.
13. Anılan kanun maddesinin lafzi yorumunda ise haktan faydalanabilecekler yönünden maluliyetine sebep olan olay nedeniyle malul hale gelme (yaralanma) veya hayatını kaybetme açısından herhangi bir ayrıma gidilmediği anlaşılmaktadır.
14. Uyuşmazlık hakkında incelenen ve Bölge İdare Mahkemelerince kesinleşmiş yargı kararlarında özetle:
ÖTV’siz araç alım istisnasından yararlanma hakkının belirtilen kişilerin eş veya çocuğuna, eş ve çocuğu yoksa anne veya babasına tanınmış bir hak olduğu, bununla birlikte ilgili madde metninde 3713 sayılı
Kanun kapsamında vefat etmeyip bu kanun kapsamında aylık almakta iken vefat etmiş olması halinin ÖTV muafiyet istisnasından faydalanmak için yeterli bulunduğu değerlendirmelerine yer 1 verilmiştir. Anılan kararların Bölge İdare Mahkemelerinde kesinleştiği görülmektedir.
15. 8 no.lu paragrafta yer alan ve uyuşmazlığa konu maddenin uygulamasını düzenleyen tebliğ ile başvuru konusu hakkındaki mahkeme kararlarında: İstisnadan yararlanma hakkının vazife malulü sayılan kişilerden hayatını kaybetmiş olanların eş veya çocuklarına münhasıran tanındığı görülmektedir. Bu bağlamda vazife malulü sayılarak hayatta kalanlar için genel hükümler kapsamında engellilik oranı % 90 veya daha fazla olan malûl ve engellilerin ÖTV muafiyetinden faydalanabileceğinin ayrıca düzenlediği açıktır. Öte yandan hak sahiplerine hakkı devredecek durumun vazife malulü sayılan kişilerin hayatını kaybetmesi olduğu düşünüldüğünde söz konusu haktan faydalanması gerekenin vazife malulü sayılan kişilerin kanunda belirtilen yakınları olması gerektiği, bu durumun kanunun gerekçesinde “şehit eş veya çocukları” olarak ifade edildiği anlaşılmaktadır.
16. Bir başka deyişle Kanunun gerekçesinde yer alan şehit ifadesinin ikincil mevzuatta tanımı olmamakla birlikte vazife malullüğüne sebep olan olay sebebiyle hayatını kaybeden ile vazife malulü sayılıp (
1 2019/867 E. 2019/959 K. sayılı Ankara Bölge İdare Mahkemesi 12. İdari Dava Dairesi kararıyla kesinleşen 2018/2580
E. 2019/774 K. sayılı Ankara 11. İdare Mahkemesi kararı, 2019/1443 E. 2019/1403 K. sayılı Ankara Bölge İdare
Mahkemesi 10. İdari Dava Dairesi kararıyla kesinleşen 2018/254 E. 2019/601 K. sayılı Ankara 8. İdare Mahkemesi kararı, 2018/430 E. 2018/430 K. sayılı Ankara Bölge İdare Mahkemesi 12. İdari Dava Dairesi kararıyla kesinleşen2017/865 E. 2017/ 2726 K. sayılı Ankara 1. İdare Mahkemesi kararı
yaralanan) daha sonra hayatını kaybeden açısından kanunen zaman bakımından bir sınırlama yok iken idarece (doğrudan ve derhal hayatını kaybetme gibi) zaman bakımından sınırlandırılma uygulamasının ölçülülük ilkesi ile bağdaşmadığı ve hakkın kullanımı açısından orantılı olmadığı değerlendirilmektedir.
17. İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, yargı kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; yukarıda izah edilen kanun metni ile uygulama kapsamında oluşan uyuşmazlığın giderilmesi ve hayatın olağan akışında uygulamaya yön vermek adına hukukun yardımcı kaynaklarından olan yargı içtihatlarının dikkate alınması gerekmektedir. Bu bağlamda Bölge İdare Mahkemelerinin kesinleşmiş kararlarında güçlü idare karşısında bireyin yanında yer alarak: “3713 kapsamında vefat etmiş olmayı aramayıp daha öncesinden 3713 sayılı kanun kapsamına dahil olmayı aradığı” anlaşılmaktadır. Bu itibarla Sosyal Güvenlik Kurumunun amaçsal yorumdan hareketle gerçekleştirdiği uygulamanın ilgili kanunun lafzıyla uyumlu olmadığı değerlendirilerek ilgili düzenlemenin mer’i hali itibariyle başvurana hak sahipliği verdiği dolayısıyla ÖTV muafiyeti için gerekli maluliyet durum belgesinin başvurana verilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 18. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı
6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde
gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
19. Ayrıca Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından amaçsal yoruma dayalı uygulamaya devam edilecekse madde metninin lafzı ve mahkeme karalarının hilafına hareket edilmiş olacağı anlaşılacağından madde metninde yasal değişiklik yapılmadan aynı yönde uygulama yapılmasının hukuka uygunluk ve belirlilik ilkesiyle bağdaşmadığı, bundan böyle idarenin bahse konu ilkelere uygun davranması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
20. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse varsa dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜYLE;
Başvurana ÖTV muafiyetinden faydalanabilmesi amacıyla Maluliyet Durum Belgesinin verilmesi hususunda SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, SOSYAL
GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın BAŞVURAN ile SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi