|
ÖZET: Başvuru, Konya Büyükşehir Belediyesi’ne ait bir akaryakıt istasyonu ve otoparkın kiralanmasıyla ilgili olarak, pandemi koşulları nedeniyle kira indirimleri ve kiralama süresinin uzatılması talebini içermektedir. Başvuran, 2021 yılında, COVID-19 salgınının etkileri nedeniyle yaşadığı ekonomik zorluklar nedeniyle kira ödemelerinin ertelenmesini, indirim yapılmasını ve sözleşmenin iki yıl daha uzatılmasını istemiştir. Ancak, belediye tarafından yapılan değerlendirmelerde, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu ve kira sözleşmesi hükümleri gereği, bu taleplerin karşılanamayacağı belirtilmiştir.
Konya Büyükşehir Belediyesi, başvuranın durumunu göz önünde bulundurarak, pandemi sürecinde tüm kiracılara yönelik çeşitli indirim ve ertelemeler uygulamıştır. Ancak, başvuranın taleplerinin, mevcut sözleşme ve yasal çerçeveye uygun olmadığı ifade edilmiştir. Başvuruya ilişkin yapılan incelemelerde, idarenin hukuka uygun hareket ettiği ve başvuranın taleplerinin reddedilmesinde herhangi bir hukuka aykırılık tespit edilmediği sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiş ve bu kararın, başvurana ve Konya Büyükşehir Belediyesi’ne tebliğ edilmesi kararlaştırılmıştır. Başvuran, bu karara karşı yargı yoluna başvurma hakkına sahiptir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/2801-S.22.4245
BAŞVURU NO : 2021/15408
KARAR TARİHİ : 01/03/2022
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : KONYA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Pandemi koşulları nedeniyle kira indirimi ila kiralama süresinin uzatılması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 10/09/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1)Kurumumuza tarihinde şikâyette bulunan başvurucu başvurusunda özetle; temsile yetkili olduğu Turizm İşletmeciliği AŞ. ile Konya Büyükşehir Belediyesi arasında mülkiyeti Belediyeye ait, Yazır Mahallesi Sultan Caddesi Şehirlerarası Otobüs Terminali Yanı No: /
Selçuklu/KONYA adresindeki Akaryakıt İstasyonu ve Yıkama Yağlama Yeri ile Kapalı Otopark’ın kiraya verilmesi işi konulu 2013-2014-2015-2016-2017-2018-2019-2020-2021-2022 yıllarını kapsayan ve sözleşme bitim tarihi 31/12/2022 olan sözleşme imzalandığını, sözleşmeye göre söz konusu gayrimenkulün
2013 yılı yıllık kira bedelinin 376.000,00-tl+KDV olduğunu, 01/01/2014 tarihinden itibaren sözleşmenin
kapsadığı yıllarda kira bedelinin TÜİK’in ilan edeceği bir önceki yılın 2 aylık ortalama Üretici Fiyatları
Endeksi (ÜFE) nispetinde artırılacağının kararlaştırıldığını,
1.1) 11/03/2020 tarihinde ülkemizde de görülmeye başlayan kovid-19 vakaları nedeniyle hastalığın salgın
boyutuna ulaşmış olması neticesinde Dünya Sağlık Örgütünün aldığı pandemi kararı itibariyle hükümetin pandemiye karşı yurt genelinde tedbirler almaya başladığını, Bu tedbirlerden birinin de olası hareketliliği en aza indirebilmek, şehirlerarası hareketliliğin önüne geçmek adına şehirlerarası seyahat etmek için izin belgesi şartının koşulduğunu, 24/03/ 2020 tarihli İçişleri Bakanlığı’nın Valiliklere gönderdiği genelge ile şehir içi ve şehirlerarası çalışan toplu taşıma araçlarının, geçici bir süreliğine araç ruhsatında belirtilen yolcu taşıma kapasitesinin yüzde 50’si oranında yolcu kabul etme zorunluluğunun getirildiğini, şehir içi ve şehirlerarası yolcu taşıma kapasitesine konulan tahdidin 02/06/2020 tarihine kadar devam etmiş olmasına
rağmen bu süre zarfı içerişinde ve devamında bilim kurulunun tavsiye kararları ve bilgilendirmeleri neticesinde halkın şehirlerarası seyahat talebinin azaldığını, şehirler arası yolcu hareketliliğinin durma noktasına geldiğini, yolcu taşıma tahdidinin kalktığı 02/06/2020 tarihinden sonra da hayatın tam anlamıyla eskiye dönmediğini ve yolcu otobüslerine vatandaşın rağbetinin yok denecek kadar azaldığını, Kovid-19 virüsünün uğradığı mutasyonlar ve yeni varyantlar nedeniyle bulaşıcılığı artan virüsün toplum sağlığı ve kamu düzeni açısından oluşturduğu riski yönetme ve hastalığın yayılım hızını kontrol altında tutmak amacıyla yeni tedbirler alınmasının gerektiği, 13 Nisan 2021 tarihli Cumhurbaşkanlığı kabinesi toplantısında alınan kararlar doğrultusunda 14 Nisan 2021 tarih ve 6638 sayılı İçişleri Bakanlığı
Genelgesi ile kısmi kapanma sürecinin başladığını, 17 Mayıs 2021 tarihine kadar zorunlu haller dışında şehirlerarası seyahatin tamamen yasaklandığını, salgın koşullarının dünya üzerinden kalkmadığı sürece müvekkil şirket gibi şehirler arası yolcu taşımacılığı yapan firmaların mücbir sebep nedeniyle mevcut mağduriyetlerin devam edeceğini, Dolayısıyla müvekkil şirketin bu mağduriyetlerinin ortadan kaldırılması ve ekonomik olarak uğramış olduğu zararların mücbir sebep kapsamına alınarak ortadan kaldırılması adına Konya Büyükşehir Belediye Başkanlığı’na başvuruda bulunduklarını ancak anılan idarenin bu taleplerini karşılamadığını iddia ederek kira ödemelerinin ertelenmesini, kira indirimlerinin 2022 yılı sonuna kadar devam etmesini ve normal kiralama süresinin 2 yıl daha uzatılmasını” talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Konya Büyükşehir Belediye
Başkanlığı’ndan bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Konya Büyükşehir Belediye Başkanlığı’nın 16/12/2021 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1) 2886 sayılı Devlet İhale Kanununun 1’inci maddesinde; “Genel bütçeye dahil dairelerle katma
bütçeli idarelerin, özel idare ve belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işleri bu Kanunda yazılı hükümlere göre yürütülür.” hükmünün yer aldığı, Kurum olarak mülkiyetlerinde bulunan şikayete konu gayrimenkulün, 2886 sayılı yasa doğrultusunda yapılan kiralama ihalesi neticesinde, Turizm İşletmeciliği Anonim Şirketine kiralandığı, söz konusu ihalenin, 15/07/2013 tarihli Başkanlık Oluru ile onaylanarak Turizm
İşletmeciliği Anonim Şirketi ile 15/07/2013-31.12.2022 tarihleri arasını kapsayacak şekilde kira sözleşmesi
İmzalandığı, Taşınmazın İhale edilmesine İlişkin hazırlanan İhale Şartnamesinin sözleşme süresi başlıklı 13.maddesinde; Kira sözleşmesinin 31/12/2022 tarihinde sona ereceğinin açıkça belirlendiği, Dolayısıyla
2886 sayılı Devlet İhale Kanununa dayanılarak yapılan kira sözleşmesinin ihale şartnamesine aykırı
olacak şekilde süresinin uzatılmasının mümkün olmadığı,
2.2.) Yukarıda belirtildiği üzere şikayetçi ile 2886 sayılı yasa kapsamında yapılan ihale neticesinde kira sözleşmesinin imzalandığı, söz konusu kira sözleşmesinde, yapılan ihaleye aykırı olarak değişiklik yapılmasının mümkün olmadığı, ancak ülkemizde ve tüm dünyada etkisini gösteren salgın hastalık nedeniyle 17/04/2020 tarihli resmi gazetede yayınlanan 7244 sayılı Yeni Koronavirüs (COVID-19)
Salgınının Ekonomik Ve Sosyal Hayata Etkilerinin Azaltılması Hakkında Kanun İle Bazı Kanunlarda
Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun Bazı alacakların ertelenmesi, alınmaması veya yapılandırılması başlıklı l/ç -maddesi gereğince; “Büyükşehir belediyeleri, belediyeler, il özel idareleri ve bağlı kuruluşları ile bunların üyesi olduğu mahalli idare birliklerinin mülkiyetinde veya tasarrufunda olan taşınmazlara ilişkin olarak ilgili mevzuatınca yapılan satış, ecrimisil ve kiralamadan kaynaklanan bedellerin veya tutarların, 19/3/2020 tarihinden itibaren 3 aylık döneme İlişkin tahsil edilmesi gereken kısımlarının 3 ay ertelenmesine büyükşehir belediyeleri, belediyeler, İl Özel İdareleri ve birliklerde meclis; bağlı
kuruluşlarda ise yetkili karar organı yetkilidir. Bu süreler, bitiminden itibaren ilgisine göre Çevre ve
Şehircilik Bakanı veya İçişleri Bakanı tarafından 3 aya kadar uzatılabilir. Söz konusu alacaklar ertelenen süre sonunda, ertelenen süre kadar aylık eşit taksitler halinde, herhangi bir gecikme zammı ve faiz uygulanmadan tahsil edilir. Faaliyetleri durdurulan veya faaliyette bulunamayan işletmelerin faaliyette bulunmadığı döneme ilişkin olarak kira bedelleri tahsil edilmez.” hükmünün getirildiği,
2.3) Bu hüküm gereğince Büyükşehir Belediye Meclisi’nin 11/05/2020 tarih ve 321 sayılı kararı ile
Başkanlık Makamına yetki verildiği, Başkanlık Makamının 15/05/2020 tarihli ve 08/07/2020 tarihli olurları ile şehir içi yolcu taşıma hattı, Şehirlerarası Yeni Terminal, Karatay Otobüs Terminali ve diğer İlçe otobüs terminallerinde bulunan tüm iş yerlerinden 01/06/2020 tarihine kadar 3 ay süre ile bedel alınmamasının uygun görüldüğü, Ayrıca 2021 yılında salgın hastalık ve etkisinin devam etmesi nedeniyle Büyükşehir
Belediye Meclisinin 18.12.2020 tarih ve 1024 nolu kararı gereğince 22/01/2021 tarihli Başkanlık olurları ile tüm iş yerlerinden 01/01/2021-31/05/2021 tarihleri arasında aylık kira bedellerinde %50 oranında indirim yapılması kararının alındığı, yapılan kira ertelemeleri ve indirimlerin, düzenlenen yasa ve genelgeler kapsamında yapıldığı, Bu düzenlemeler dışında belediyenin herhangi bir indirim ve erteleme yapma yetkisinin bulunmadığı,
2.4) Şikayetçi şirket ile yapılan kira sözleşmesinde, İhale şartnamesinde ve 2886 sayılı Devlet İhale
kanununda hangi durumların mücbir sebep sayılabileceğine dair bir düzenlemenin bulunmadığı, bu sebeple söz konusu salgının mücbir sebep olup olmadığı noktasında bir değerlendirme yapılmasının mümkün olmadığı, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nda Aşırı İfa güçlüğü başlıklı 138.maddesi; “Sözleşmenin yapıldığı sırada taraflarca öngörülmeyen ve öngörülmesi de beklenmeyen olağanüstü bir durum, borçludan kaynaklanmayan bir sebeple ortaya çıkar ve sözleşmenin yapıldığı sırada mevcut olguları, kendisinden İfanın İstenmesini dürüstlük kurallarına aykırı düşecek derecede borçlu aleyhine değiştirir ve borçlu da borcunu henüz İfa etmemiş veya İfanın aşırı ölçüde güçleşmesinden doğan haklarını saklı tutarak İfa etmiş olursa borçlu, hakimden sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını İsteme, bu mümkün olmadığı takdirde sözleşmeden dönme hakkına sahiptir.” şeklinde düzenlendiği, 2886 sayılı
Devlet İhale Kanunu ve Kira sözleşmesi ile ihale Şartnamesinde mücbir sebebe İlişkin bir hüküm bulunmadığından dolayı davacının iddia ettiği salgın döneminin 6098 sayılı Borçlar Kanunu 138’nci
Maddesi kapsamında şartları taşıması halinde açılacak bir uyarlama davasına konu olabileceğinin değerlendirildiği, Kaldı ki Belediyece şikayetçiden 3 ay süre ile kira alınmaması ve 5 ay süre ile % 50 kira indirimi yapılması zaten kira sözleşmesinin salgının etkisinin fazlaca hissedildiği döneme ilişkin bir uyarlama niteliği taşıdığı, Şikayet konusu ile ilgili belediye aleyhine açılmış bir davanın bulunmadığı, ancak şikayetçi tarafından. 2019 yılı kira artış oranına karşı Konya 3.Sulh Hukuk Mahkemesi
Başkanlığı’nda / Esas sayılı dosyasından açılan kira tespiti davasında mahkemece, davanın kısmen kabul kısmen reddine karar verildiği, şikayetçinin kiranın uyarlanması yönündeki talepleri konusunda herhangi bir hüküm kurulmadığı, iş bu kararın kesinleştiği, Yukarıda belirtilen sebeplerle şikayetçinin, kira ödemelerinin ertelenmesi, kira İndirimlerinin 2022 yıl sonuna kadar devamına ve kira sözleşmesinin 2 yıl süre İle uzatılmasına dair taleplerinin 2886 sayılı Devlet İhale Kanununa, İhale
Şartnamesine ve kira sözleşmesince uygun olmadığı kanaatinde oldukları,
2.5) İçişleri Bakanlığı’nın yayınlamış olduğu genelgeler ile faaliyetleri geçici süreliğine
kapatılan/durdurulan/kısıtlanan iş yerleri için söz konuşu genelgelerde belirtilen müstecirlerinden 7244 nolu Yeni Koronavirüş (Covİd-19) Salgınının Ekonomik ve Sosyal Hayata Etkilerinin Azaltılması Hakkında
Kanun İle Bazı Konularda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun Madde 1. (ç) bendi “Büyükşehir belediyeleri, belediyeler, İl Özel İdareleri ve bağlı kuruluşları İle bunlarm üyesi Olduğu mahalli İdare birliklerinin mülkiyetinde veya tasarrufunda olan taşınmazlara İlişkin olarak İlgili mevzuatınca yapılan satış, ecrimisil ve kiralamadan kaynaklanan bedellerin veya tutarların, 19/3/2020 tarihinden İtibaren 3 aylık döneme İlişkin tahsil edilmesi gereken kısımlarının 3 ay ertelenmesine büyükşehir belediyeleri, belediyeler, İl Özel İdareleri ve birliklerde meclis; bağlı kuruluşlarda İse yetkili karar organı yetkilidir. Bu süreler, bitiminden İtibaren ilgisine göre Çevre ve Şehircilik Bakam veya İçişleri Bakam tarafından 3 aya kadar uzatılabilir. Söz konusu alacaklar ertelenen süre sonunda, ertelenen süre kadar aylık eşit taksitler halinde, herhangi bir gecikme zammı ve faiz uygulanmadan tahsil edilir. Faaliyetleri durdurulan veya faaliyette bulunamayan İşletmelerin faaliyette bulunmadığı döneme İlişkin olarak kira bedelleri tahsil edilmez. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü 2020/27 sayılı Koronavirüs
Önlemleri genelgesi gereğince; Belediyenin yer ücreti, ecrimisil ve kiracısı konumunda olan tüm iş yerlerinin kira erteleme, sosyal yardım, indirim ve bedel alınmayacakları belirlenmesi konuları Belediye
Meclisince 11.05.2020 tarih ve 321 nolu kararı ile Başkanlık Makamı yetkisinde değerlendirildiği, şehir içi yolcu taşıma hattı, şehirler arası yeni terminal, Karatay Otobüs Terminali ve diğer ilçe otobüs terminallerinde bulunan tüm iş yerlerinden 01/06/2020 tarihine kadar bedel alınmamasının uygun görüldüğü, 2021 yılında pandemi şartlarının devam etmesi nedeniyle konu ile ilgili Belediye Meclisince 18/12/2020 tarih ve 1024 nolu karan ile Başkanlık Makamı yetkisinde yeniden değerlendirildiği ve tüm iş yerlerinden 01/01/2021-31.05.2021 tarihleri arasında aylık %50 oranında kira bedellerinde indirim yapılması kararının alındığı,
2.6) Belediye Başkanlığı ile Turizm İşletmeciliği Anonim Şirketi arasında 15/07/2013-
31/12/2022 tarihleri arasında Akaryakıt İstasyonu ve Yıkama Yağlama Yeri ile Kapalı Otoparkın kiraya verilmesi işi konulu kira sözleşmesinin yapıldığı, 2013 yılı kira bedelinin 376.000,00 TL+KDV olarak belirlendiği, Adı geçen şirketin kiralama işi yapılan yerde, Akaryakıt İstasyonu Ve Yıkama Yağlama Yeri
İle Kapalı Otopark işletmeciliği olarak faaliyet gösterdiği, Salgın döneminde de benzer durumda olan kiracılara yukarıda belirtildiği üzere tüm iş yerleri için salgın dönemi koşullan dikkate alınarak belirtilen kararlar alınarak uygulandığı, Şikayetçi şirket ile benzer faaliyette bulunup kiralama işlemlerinde ve kira ücretlerinde indirim talep eden kişi yada kurum bulunmadığı, Şikayetçi şirketten salgın öncesi dönemde tahsil edilen kira ücretleri ile salgın döneminde tahsil edilen kira tutarları ile ilgili bilgi ve belgelerin Mali
Hizmetler Dairesi Başkanlığınca tanzim edilerek ekte sunulduğu, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Yerel
Yönetimler Genel Müdürlüğünün 15/12/2020 tarih ve 2020/27 sayılı genelgesinin a) fıkrası “Kamu Kurum ve Kuruluşları tarafından alınan Önlemler sonucunda veya pandemi sürecine bağlı olarak faaliyetlerinde azalma meydana gelen iş yerlerinden tahsil edilecek sözü edilen bedellere ilişkin olarak idarece yapılacak değerlendirme sonucunda indirim veya erteleme yönünde karar alınabileceği” hükmü gereğince; İdarece yapılacak değerlendirme sonucunda İndirim veya erteleme yönünde karar alınabileceği, b) fıkrası (a)
bendindeki sebepler sonucunda faaliyetleri durdurulan veya faaliyette bulunamayan İşletmelerden faaliyette bulunmadığı döneme ilişkin olarak sözü edilen bedellerin tahsil edilmemesi, ayrıca bu süreler kadar sözleşme sürelerinin uzatılmasının duyurulduğu, Belediye 18/12/2020 tarih ve 1024 nolu meclis kararı ile Başkanlık Makamı konu hakkında yetkilendirilerek tüm iş yeri kiracılarına kira bedellerinde indirim veya bedel alınmaması kararının alındığı, dolayısıyla başvuranın taleplerinin yerine getirilmesinin mümkün olmadığı” açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının,
3.1.) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”,
4) 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5
inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) 2886 sayılı Devlet İhale Kanununun,
5.1) “Kapsam” başlıklı 1 nci maddesinde; “Genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelerin, özel
idare ve belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işleri bu Kanunda yazılı hükümlere göre yürütülür. Birinci fıkrada sayılan daire ve idarelere bağlı döner sermayeli kuruluşlar ile özel kanunlarla veya özel kanunların vermiş olduğu yetkiyle kurulmuş bulunan fonların yukarıda belirtilen işlerinin nasıl yapılacağı Cumhurbaşkanınca çıkarılacak yönetmelikte belirtilir.”,
5.2) “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinde; “… Kira: Taşınır ve taşınmaz malların ve hakların
kiralanmasını veya kiraya verilmesini,…“İstekli: İhaleye katılan gerçek veya tüzelkişi veya kişileri,.”, “… Şartname: Yapılacak işlerin genel, özel, teknik ve idari esas ve usullerini gösteren belge veya belgeleri,
6. 17/04/2020 tarihli ve7244 sayılı Yeni Koronavirüs (COVID-19) Salgınının Ekonomik Ve Sosyal
Hayata Etkilerinin Azaltılması Hakkında Kanun İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair
Kanunun, “Bazı alacakların ertelenmesi, alınmaması veya yapılandırılması” başlıklı 1’inci maddesinde; “ç) Büyükşehir belediyeleri, belediyeler, il özel idareleri ve bağlı kuruluşları ile bunların üyesi olduğu mahalli idare birliklerinin mülkiyetinde veya tasarrufunda olan taşınmazlara ilişkin olarak ilgili mevzuatınca yapılan satış, ecrimisil ve kiralamadan kaynaklanan bedellerin veya tutarların, 19/3/2020 tarihinden itibaren 3 aylık döneme ilişkin tahsil edilmesi gereken kısımlarının 3 ay ertelenmesine büyükşehir belediyeleri, belediyeler, il özel idareleri ve birliklerde meclis; bağlı kuruluşlarda ise yetkili karar organı yetkilidir. Bu süreler, bitiminden itibaren ilgisine göre Çevre ve Şehircilik Bakanı veya İçişleri Bakanı tarafından 3 aya kadar uzatılabilir. Söz konusu alacaklar ertelenen süre sonunda, ertelenen süre kadar aylık eşit taksitler halinde, herhangi bir gecikme zammı ve faiz uygulanmadan tahsil edilir. Faaliyetleri durdurulan veya faaliyette bulunamayan işletmelerin faaliyette bulunmadığı döneme ilişkin olarak kira bedelleri tahsil edilmez.”
7. 19/06/2007 tarih ve 26557 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Hazine Taşınmazlarının İdaresi
Hakkında Yönetmeliğin, “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “ Bu Yönetmeliğin amacı; Hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmazların satışı, trampası, arsa veya kat karşılığı inşaat yaptırılması, kiraya verilmesi, ön izin verilmesi ve üzerlerinde irtifak hakkı kurulması, Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerin
kiraya verilmesi, ön izin ve kullanma izni verilmesi ile ecrimisil ve tahliye işlemlerine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.”,
8. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğünün 15/12/2020 tarih ve 2020/27 sayılı genelgesinde; “…Bu çerçevede koronavirüs salgını kaynaklı zorlayıcı sebepler gerekçesiyle; yerel yönetimler ve bağlı kuruluşları ile bunların üyesi olduğu mahalli idare birlikleri ve bunların sermayesinin yarısından fazlasına doğrudan doğruya ya da dolaylı olarak birlikte veya ayrı ayrı sahip oldukları şirketlerin mülkiyetinde veya tasarrufunda olan taşınmazlarına ilişkin olarak irtifak hakkı, kiralama ve benzeri kullanımdan kaynaklanan ve ilgili mevzuatınca ödenmesi gereken bedellerin veya tutarların; a) Kamu kurum ve kuruluşları tarafından alınan önlemler sonucunda veya pandemi sürecine bağlı olarak faaliyetlerinde azalma meydana gelen işyerlerinden tahsil edilecek sözü edilen bedellere ilişkin olarak idarece yapılacak değerlendirme sonucunda indirim veya erteleme yönünde karar alınabileceği, b)(a) bendindeki sebepler sonucunda faaliyetleri durdurulan veya faaliyette bulunamayan işletmelerden faaliyette bulunmadığı döneme ilişkin olarak sözü edilen bedellerin tahsil edilmemesi, ayrıca bu süreler kadar sözleşme sürelerinin uzatılması, c)Peşin ödeme yapılan iş yerlerinde bu sürece isabet eden dönemler için (a) ve (b) bentleri uyarınca gerekli indirim, erteleme ve süre uzatımı yapılabileceği, ç) Zorlayıcı sebeple ortaya çıkan durumun müşteriden/yükümlüden kaynaklanan bir kusurdan ileri gelmemiş olması, bu durumun taahhüdün yerine getirilmesine engel nitelikte olması, müşterinin/yükümlünün bu engeli ortadan kaldırmaya gücünün yetmemiş bulunması hususlarının idarece yapılacak değerlendirme sonucunda tespit edilmesi halinde sözleşmenin karşılıklı olarak fesih edilebileceği,”düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9) Kamu Denetçisi Arif DÜLGER tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; Konya
Büyükşehir Belediye Başkanlığı’nın başvurana yönelik gerçekleştirdiği idari iş ve eylemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi gerektiği hususundaki öneri Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10) Başvuran 1. paragrafta da açıklandığı üzere mülkiyeti Konya Büyükşehir Belediye Başkanlığı’na
ait bulunan Yazır Mahallesi Sultan Caddesi Şehirlerarası Otobüs Terminali Yanı No: /
Selçuklu/KONYA adresindeki Akaryakıt İstasyonu ve Yıkama Yağlama Yeri ile Kapalı Otopark’ın işletilmesi faaliyetini yürüttüklerini, ancak koronavirüs salgını nedeniyle ekonomik olarak kirasını ödemede zorlandıklarını ve belediyeye olan kira ödemelerinin ertelenmesini, kira indirimlerinin 2022 yılı sonuna kadar devam etmesini ve normal kiralama süresinin ihale yapılmaksızın 2 yıl daha uzatılmasını talep etmiştir.
11) Başvuruya muhatap Konya Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından yapılan açıklamada;
“Başvuru konusu edilen mülkiyeti idarelerine ait işyerinin Turizm İşletmeciliği Anonim
Şirketine kiralandığı, söz konusu ihalenin, 15/07/2013 tarihli Başkanlık Oluru ile onaylanarak
Turizm İşletmeciliği Anonim Şirketi ile 15/07/2013-31.12.2022 tarihleri arasını kapsayacak şekilde kira sözleşmesi İmzalandığı, ancak ülkemizde ve tüm dünyada etkisini gösteren salgın hastalık
nedeniyle 7244 sayılı Yeni Koronavirüs (COVID-19) Salgınının Ekonomik Ve Sosyal Hayata
Etkilerinin Azaltılması Hakkında Kanun İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair
Kanunun öngördüğü şekilde Büyükşehir Belediye Meclisi’nin 11/05/2020 tarih ve 321 sayılı kararı ile
Başkanlık Makamına yetki verildiği, Başkanlık Makamının 15/05/2020 tarihli ve 08/07/2020 tarihli olurları ile şehir içi yolcu taşıma hattı, Şehirlerarası Yeni Terminal, Karatay Otobüs Terminali ve diğer İlçe otobüs terminallerinde bulunan tüm iş yerlerinden 01/06/2020 tarihine kadar 3 ay süre ile bedel alınmamasının uygun görüldüğü, Ayrıca 2021 yılında salgın hastalık ve etkisinin devam etmesi nedeniyle Büyükşehir
Belediye Meclisinin 18.12.2020 tarih ve 1024 nolu kararı gereğince 22/01/2021 tarihli Başkanlık olurları ile tüm iş yerlerinden 01/01/2021-31/05/2021 tarihleri arasında aylık kira bedellerinde %50 oranında indirim yapılması kararının alındığı, yapılan kira ertelemeleri ve indirimlerin, düzenlenen yasa ve genelgeler kapsamında yapıldığı, bu uygulamadan ilgili şirkete de uygulandığı Bu düzenlemeler dışında belediyenin diğer kiracılardan farklı olarak başvurucu şirkete herhangi bir indirim ve erteleme yapma imkanlarının bulunmadığı, dolayısıyla başvurucunun taleplerinin olumsuz cevaplandırıldığı” ifade edilmiştir.
12) 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nun 1 nci maddesinde, genel bütçeye dâhil dairelerle katma bütçeli
idarelerin, özel idare ve belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işlerinin bu Kanun’da yazılı hükümlere göre yürütüleceği hüküm altına alınmıştır.
13) Bilindiği üzere, yeni tip koronavirüs (covid-19) hastalığına karşı Devletimiz tüm kurumlarıyla etkin
koruyucu önlemleri almış olup -hastalıkla mücadele devam etmekle birlikte koronavirüs salgınının toplum sağlığı ve kamu düzeni açısından oluşturduğu riski yönetme, ekonomik ve sosyal etkilerini azaltma, amacıyla, Sağlık Bakanlığı ve Koronavirüs Bilim Kurulunun önerileri ve Cumhurbaşkanlığı Makamının talimatları doğrultusunda birçok tedbir kararı alınmıştır.
14) Bu kapsamda 7244 sayılı Yeni Koronavirüs (Covid- 19) Salgınının Ekonomik ve Sosyal Hayata
Etkilerinin Azaltılması Hakkında Kanun ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile
Hazine taşınmazları, Orman Genel Müdürlüğüne ait taşınmazlar, Milli Parklar Kanununa tabi parklar, büyükşehir belediyeleri, belediyeler, il özel idareleri ve bağlı kuruluşları ve bunların üyesi olduğu mahalli idare birliklerinin mülkiyetinde veya tasarrufunda olan taşınmazlara ilişkin birtakım tedbirler alınarak bu taşınmazlardan faydalananların mağdur olmamaları için alacakların taksitlendirilmesi, ertelenmesi ya da hiç tahsil edilmemesi yoluna gidildiği tespit edilmiştir. Ayrıca kamu kurum ve kuruluşlarımız hastalığın yayılımını önlemek için görev ve sorumluluk alanlarına giren konularda tedbirler almaktadır. Bu çerçevede, bazı işletmelerin faaliyetleri durdurulmuş ve bazı işletmelerin faaliyetlerinde ise kısıtlamalara gidilmiştir.
Dolayısıyla, pandeminin ve bu süreçte alınan tedbirlerin halen devam ediyor olması nedeniyle faaliyetleri durdurulan işletmelerin faaliyette bulunamadığı ve ekonomik kayıplara uğradığı, faaliyetleri durdurulmuş olmamasına rağmen bazı işletmelerin ise faaliyetlerinin azaldığı ve ekonomik olarak olumsuz etkilendiği anlaşılmıştır.
15) Somut olayda, Konya Büyükşehir Belediye Başkanlığı da aralarında başvurucu şirketinde bulunduğu
kiracılarının olası zararlarını en aza indirmek maksadıyla 7244 sayılı Yeni Koronavirüs (Covid- 19)
Salgınının Ekonomik ve Sosyal Hayata Etkilerinin Azaltılması Hakkında Kanun ile Bazı Kanunlarda
Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunla çerçevesi çizilen ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Yerel Yönetimler
Genel Müdürlüğünün 15/12/2020 tarih ve 2020/27 sayılı genelgesinde zikredildiği şekilde; Belediyenin yer ücreti, ecrimisil ve kiracısı konumunda olan tüm iş yerlerinin kira erteleme, sosyal yardım, indirim ve bedel alınmayacakları belirlenmesi konuları Belediye Meclisince 11/05/2020 tarih ve 321 nolu kararı ile
Başkanlık Makamı yetkisinde değerlendirildiği, şehir içi yolcu taşıma hattı, şehirler arası yeni terminal, Karatay Otobüs Terminali ve diğer ilçe otobüs terminallerinde bulunan tüm iş yerlerinden 01/06/2020
tarihine kadar bedel alınmamasının uygun görüldüğü ve bu kararın uygulandığı, 2021 yılında pandemi şartlarının devam etmesi nedeniyle konu ile ilgili Belediye Meclisince 18/12/2020 tarih ve 1024 nolu karan ile Başkanlık Makamı yetkisinde yeniden değerlendirildiği ve tüm iş yerlerinden 01/01/2021-31.05.2021 tarihleri arasında aylık %50 oranında kira bedellerinde indirim yapılması kararının alındığı ve başvurucu şirketten de bu dönemde % 50 indirimli kira bedeli tahsilatlarının yapıldığı, tespit edilmiştir.
16) Şikayetçi şirket ile yapılan kira sözleşmesi tetkik edildiğinde; 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’nda ve
İhale şartnamesinde hangi durumların mücbir sebep sayılabileceğine dair bir düzenlemenin bulunmadığı, bu sebeple söz konusu salgının mücbir sebep olup olmadığı noktasında bir değerlendirme yapılamasa da
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nda Aşırı İfa güçlüğü başlıklı 138.maddesinde;“Sözleşmenin
yapıldığı sırada taraflarca öngörülmeyen ve öngörülmesi de beklenmeyen olağanüstü bir durum, borçludan kaynaklanmayan bir sebeple ortaya çıkar ve sözleşmenin yapıldığı sırada mevcut olguları, kendisinden İfanın İstenmesini dürüstlük kurallarına aykırı düşecek derecede borçlu aleyhine değiştirir ve borçlu da borcunu henüz İfa etmemiş veya İfanın aşırı ölçüde güçleşmesinden doğan haklarını saklı tutarak
İfa etmiş olursa borçlu, hakimden sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını İsteme, bu mümkün olmadığı takdirde sözleşmeden dönme hakkına sahiptir.” şeklinde düzenlendiği, Konya Büyükşehir Belediye
Başkanlığı’nca başvurucu şirketin pandemi nedeniyle olası ekonomik zararların en aza indirilmesi noktasında pandemi koşullarının en ağırlaştığı dönemde; sadece başvurucu şirketin değil tüm kiracılarından
3 aylık süreyle kira ücreti almadığı ve 5 aylık kira bedellerini de yukarıda zikredilen Kanun ve diğer
düzenlemeler doğrultusunda % 50 indirim yapmak ve alacaklarından feragat etmek suretiyle sözleşmenin olası şartlara uyarlanması noktasında görevlerini yerine getirdiği değerlendirilmiştir.
17) Bu kapsamda Kurumumuzca yapılan araştırma neticesinde, şikâyetçinin iddiaları, idarenin açıklamaları
ve tutumu, ilgili mevzuat hükümleri, dosya kapsamında tarafımıza sunulan bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; Konya Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından başvuranın kira ödemelerinin ertelenmesini, kira indirimlerinin 2022 yılı sonuna kadar devam etmesi ve normal kiralama süresinin 2 yıl daha uzatılması taleplerinin reddedilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
18) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi
Yönetim İlkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde de yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvuru kapsamında Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, idarenin “başvuran ile ilgili işlemlerinde makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı ancak başvurana verilen cevabi yazıda; “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uyulmadığı, bundan böyle idarenin bahse konu ilkeye de uygun davranması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret
Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Konya Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın, BAŞVURANA ve KONYA BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI’NA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi