Pandemi nedeniyle geç başvurulan çocuk yardımı talebinde idarenin geriye dönük ödeme sınırlamasının hukuka uygunluğu ve kazanılmış hakların korunması değerlendirmesi (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2022/1843-S.22.2779

BAŞVURU NO : 2021/20837

KARAR TARİHİ : 09/02/2022

TAVSİYE KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI

Geçmişe dönük alile yardım ödeneği talebi hakkındadır.

BAŞVURUNUN KONUSU :

BAŞVURU TARİHİ : 07/12/2021

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran, pandemiden dolayı çocuk yardımı için başvuruda bulunamadığını, 01/12/2021 tarihinde çocuk yardımının tarafına ödenmediğini fark ettiğini, 02/12/2021 tarihinde de idareye geçmişe dönük 21 aylık yardımın ödenmesi için başvurduğunu idarenin 4. Dönem Toplu Sözleşme kapsamında sadece 3 aylık kısmı ödeyebileceklerini açıkladıklarını belirterek, aile yardımının tamamını talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Milli Eğitim Bakanlığı tarafından 29/12/2021 tarih ve – – sayılı yazı ve diğer belgelerde özetle;

1 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 220/A maddesinin birinci fıkrasının (g) bendinde;

yürürlükte bulunan mevzuatın malî hükümlerinin uygulanmasını yönlendirme, bu konuda ortaya çıkacak her türlü meseleyi çözme ve tereddütleri gidermede Hazine ve Maliye Bakanlığının yetkili olduğu, bu yetkiye istinaden verilen görüşü içeren ilgi (b) yazıda; “Bilindiği üzere 657 sayılı Devlet

Memurları Kanunun 202 nci maddesinde aile yardımı ödeneğinin, memurun her ne şekilde olursa olsun menfaat karşılığı çalışmayan veya herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık alamayan eşi ile ikiden fazla olmamak üzere çocuklarından her biri için ödeneği; 204 üncü maddesinde, memurun, eş için ödenen aile yardımı ödeneğine evlendiği, çocuk için ödenen yardımı da çocuğunun

doğduğu tarihi takip eden aybaşından itibaren hak kazanacağı hüküm altına alındığı ve çocuk için aile yardımı ödeneği verilmeyecek haller de anılan kanunun 206 ncı maddesinde sayıldığı,

01.09.2019 tarihli ve 30875 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kamu Görevlilerinin Geneline ve

Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2020 ve 2021 yıllarını kapsayan Kamu

Görevlileri Hakem Kurulunun 2019/1 numaralı Kararının “Aile yardımı ödeneğinden geriye dönük yararlanma” başlıklı 35’inci maddesinde ise; “Aile yardımından yararlanılabilecek eş ve çocuk durumunda meydana gelen değişiklikleri daha sonraki tarihlerde bildiren personele, ilgili mevzuatı uyarınca aile yardımı ödeneği verilmesi koşullarının mevcut olması ve 15.1.2018 tarihinden öncesine taşmaması kaydıyla, anılan bildirime dayanılarak aile yardımı ödeneğinden yararlanabileceği tarihten önceki üç aya kadar olan dönem için de aile yardımı ödenekleri verilir.” hükmüne yer verilmek suretiyle, aile yardımı ödeneği için geç bildirimde bulunanların geriye dönük üç aya kadar söz konusu ödenekten yararlanabilmelerine imkân sağlandığı belirtilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının; “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;

“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi

Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, “Kamu Hizmeti Görevlileriyle İlgili Hükümler” başlıklı 128 inci maddesinin ikinci fıkrasında

“Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir. (Ek cümle: 7/5/2010-5982/12 md.) Ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır.” 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun

“Aile Yardım Ödeneği” başlıklı 202 inci maddesinde “Evli bulunan Devlet memurlarına aile yardımı ödeneği verilir.

(Değişik: 27/6/1989 – KHK – 375/10 md.) Bu yardım, memurun her ne şekilde olursa olsun menfaat karşılığı çalışmayan veya herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almayan eşi için 1500, çocuklarından herbiri için de 250 gösterge rakamının (72 nci ay dahil olmak üzere 0-6 yaş grubunda yer

alan çocuklar için bir kat artırımlı) aylık katsayısı ile çarpılması sonucu elde edilecek miktar üzerinden ödenir.”, “Aile Yardım Ödeneğine Hak Kazanma” başlıklı 204 üncü maddesinde “ Memur, eş için ödenen aile yardımı ödeneğine evlendiği; çocuk için ödenen yardıma da çocuğunun doğduğu tarihi takip eden ay başından itibaren hak kazanır.”, 6.Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliğinin “ Sosyal Yardımlar” başlıklı 12 inci maddesinde “ Aile yardımı : Aylıklarla birlikte ödenen bu yardım, personelin ilk işe girişinde alınacak

Aile Yardımı Bildirimine (Örnek : 14 ) dayanılarak ödenir. Bu bildirim, personelin aile yardımından yararlanan eş veya çocuk durumunda meydana gelen değişiklikler ile yer değiştirme suretiyle atama halinde yenilenir. Bildirimler, ödeme belgesinin (Değişik ibare:RG-5/11/2016-29879) birinci nüshasına eklenir.”,

7. Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2018 ve 2019 Yıllarını Kapsayan 4. Dönem Toplu Sözleşmenin “Aile yardımı ödeneğinden geriye dönük yararlanma” başlıklı 39 uncu maddesinde “Aile yardımından yararlanılabilecek eş ve çocuk durumunda meydana gelen değişiklikleri daha sonraki tarihlerde bildiren personele, ilgili mevzuatı uyarınca aile yardımı ödeneği verilmesi koşullarının mevcut olması ve 15.1.2018 tarihinden öncesine taşmaması kaydıyla, anılan bildirime dayanılarak aile yardımı ödeneğinden yararlanabileceği tarihten önceki üç aya kadar olan dönem için de aile yardımı ödenekleri verilir.”

Hükümleri mevcuttur.

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ

8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin kabulü ile ilgili idareye tavsiyede bulunulması yönünde hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran pandemiden dolayı çocuk yardımı için başvuruda bulunamadığını, 01/12/2021 tarihinde çocuk yardımının tarafına ödenmediğini fark ettiğini, 02/12/2021 tarihinde de idareye geçmişe dönük 21 aylık yardımın ödenmesi için başvurduğunu idarenin 4. Dönem Toplu Sözleşme kapsamında sadece 3 aylık kısmı ödeyebileceklerini açıkladıklarını belirterek, aile yardımının tamamını talep etmektedir.

10. Aile yardımı, Anayasamızda yer alan sosyal devlet ilkesinin ve ailenin korunması ilkesinin bir gereği olarak, ayrıca taraf olduğumuz uluslararası sözleşmelerde yer alan Devletin anne ve çocukların korunması için aile yardımları ve mali düzenlemeler dahil her türlü yöntemle gerekli tedbirleri alacağı yönündeki hükümler uyarınca, aynı statüde çalışan kamu görevlilerinden eş ve çocuklarının durumları nedeniyle fazladan mali külfete katlanmak durumunda kalanlara verilen, ücrette adaletin sağlanmasına katkı sağlamak amacına yönelik olarak ihdas edilmiş olan memurun sosyal haklarından biridir.

11. Aile yardım ödeneği ile eşi çalışmayan ve bu nedenle geliri azalan ailenin korunması amacını da taşıyan bir düzenlemedir. Anayasa Mahkemesinin 03/04/2001 tarihli ve E: 1999/50, K: 2001/67 sayılı kararında kazanılmış hak “kişinin bulunduğu statüden doğan, tahakkuk etmiş ve kendisi yönünden kesinleşmiş ve kişisel alacak niteliğine dönüşmüş haktır” şeklinde tanımlanmıştır. Dolayısıyla çocuğun doğum tarihinden itibaren aile yardımı almaya hak kazanan ilgilinin söz konusu durumu geç bildirmesi neticesinde ilgili hakkın kazanılması hususunu olumsuz etkilememektedir.

12. Normlar hiyerarşisi gereğince ilgili mevzuat hükümleri kendinden bir önce gelen mevzuat hükümlerine aykırı olamayacağı gibi, bu hükümleri daraltıcı nitelikte de olamaz. Dolayısıyla Devlet Memurları Kanunu ve ilgili yönetmelik hükümlerinde bildirimin esas alınmış olması ve geriye dönük ödem ile ilgili sınırlayıcı bir hüküm getirmemiş olmasına rağmen ilgili toplu sözleşme hükmünde bu şekilde kazanılmış hakkın kullanılmasını sınırlayıcı nitelikte hüküm konulması hukukun genel prensiplerine aykırılık oluşturacağı değerlendirilmiştir.

13. Yukarıda açıklanan bütün hususlar neticesinde; Söz konusu mevzuat hükümleri göz önünde tutulduğunda idare tarafından üç aylık kısmı ödenen aile yardımının geriye kalan kısmının da ödenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 14. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uyulmadığı anlaşılmıştır. Bundan böyle bu ilkeye uyulması gerektiği değerlendirilmiştir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

15. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)

dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Konya İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜ ile

Başvurana üç aylık kısmı ödenen aile yardımının geriye kalan kısmının da mevzuat gereği ödenmesi hususunda MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Milli Eğitim

Bakanlığı tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemlerin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,

Kararın Başvurana ve MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA tebliğine,

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi