|
ÖZET: Başvuran, ceza infaz kurumundaki hak ihlalleri ve keyfi uygulamalar nedeniyle şikayette bulunmuş, bu durumun pandemi sürecinde arttığını belirtmiştir. Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazının temel amacı, hükümlünün yeniden sosyalleşmesini sağlamak ve suç işlemesini engellemektir. Bu bağlamda, infaz sürecinin sadece cezanın çekilmesi değil, aynı zamanda hükümlünün topluma kazandırılması amacı taşıdığı ifade edilmiştir.
Başvuranın iddiaları, ceza infaz kurumundaki uygulamaların hukuka uygunluğu açısından değerlendirilmiş, idarenin uygulamalarında herhangi bir keyfi tutum veya hukuka aykırılık tespit edilmemiştir. Hükümlülerin sağlık durumlarının korunması ve iyileştirilmesi, infaz rejiminin önemli bir parçası olarak vurgulanmıştır. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiştir. Bu karar, infaz kurumlarındaki uygulamaların hukuka uygunluğunu ve hükümlülerin haklarının korunmasını sağlamayı amaçlamaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/7196-S.21.11531
BAŞVURU NO : 2020/101622
KARAR TARİHİ : 05/05/2021
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ADALET BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın ceza infaz kurumu koşullarının iyileştirilmesi talebi hakkındadır
BAŞVURU TARİHİ : 27/11/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran tarafından özetle, bulunduğu ceza infaz kurumundaki hak gasbı ve keyfi uygulamaların pandemi süreciyle birlikte arttığını ve sürekli hale geldiğini, cezaevi idaresinin uygulamalarının hükümlüler üzerinde sosyal, fiziksel ve psikolojik etkilere ve rahatsızlıklara neden olduğunu, son 2-3 yıldır sorun ve şikayetlerine muhatap bulamadıklarını, cezaevi yönetimi ile görüşme taleplerinin kabul edilmediği gibi dilekçelerine de cevap verilmediğini, 2017 yılına kadar oda değişim talepleri yerine getirilirken o yıldan sonra oda değişim taleplerinin yerine getirilmediğini, eskiden sınırlı olarak uygulanan sohbet-spor faaliyetlerinin pandemi nedeniyle durdurulduğunu, 2019 yılından beri süreli-süresiz yayınlardan yararlanma haklarının engellendiğini, ailesi ve arkadaşları tarafından posta yoluyla gönderilen dergi ve kitapların tarafına verilmediğini, dışarıdan koliyle gelen kitaplar için iki ayda bir kitap uygulaması yapıldığını, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükümlü olanların havalandırma kapısı bir saat açık bırakıldığını, bazı hükümlülerin havalandırma kapısı 2 saat bazılarının ise 2.5 saat açık bırakıldığını, başka ceza infaz kurumlarında hükümlülerin 4-6 saat havalandırmaya çıkarıldıklarını, uzun süredir ceza infaz kurumunda bulunmaları nedeniyle kronik sağlık sorunları olduğunu, pandemi nedeniyle sağlık kontrollerinin yeterince yapılmadığı ve revire götürülmediklerini iddia ederek sorununun çözümünü talep etmektedir.
II. İDARENİN ŞİKÂYETE İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel
Müdürlüğünden 10/12/2020 tarihli ve S sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, yazımıza cevaben anılan İdarenin 13/04/2021 tarihli ve sayılı yazısında özetle;
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
2.1. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 2 ve 3 üncü maddelerinde yer alan amir hükümler uyarınca, ceza infaz kurumlarında hiçbir hükümlüye ayrımcılık, kötü muamele ve keyfi uygulama yapılmasının söz konusu olmadığı, 2.2. Görevli personel ile hükümlü ve tutuklu arasındaki ilişkinin ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde gerçekleştiği, bu hususta şikâyeti olan hükümlü ve tutuklu şikâyetlerinin derhal ilgili mercilere iletilerek gerekli görülmesi halinde ilgili personel hakkında adlî ve idarî soruşturma başlatıldığı, 2.3. Ayrıca, ceza infaz kurumunda kurum müdürünün çeşitli tarihlerde hükümlü ve tutuklulardan gelen görüşme talepli dilekçelere istinaden görüşme sağladığı veya dilekçeler hakkında görevlendirdiği kurum ikinci müdürü, idare memuru ya da kurum psiko-sosyal servis uzmanları tarafından görüşmelerin yapıldığı, görüşme sonrasında ise hükümlü ve tutukluların sorunlarına ve taleplerine ilişkin olarak kurum birinci müdürüne bilgi verildiği, hükümlü/tutuklulardan iletilen her talebin dikkate alındığı ve gerekli değerlendirmenin yapılarak kendilerine bilgi verildiği, 2.4. Bu kapsamda, adı geçenin yazmış olduğu dilekçelerin işleme alınarak gerekli kontrolün yapılmasının ardından ilgili mercilere gönderildiği, bunun yanı sıra adı geçenin görüşme talepli dilekçelerine istinaden farklı tarihlerde kurum psikoloğu ile 34 defa bireysel görüşme yaptığı, 2.5. Diğer yandan, ceza infaz kurumlarında barındırılan hükümlü ve tutukluların sağlıklarının korunmasının, teşhis ve tedavilerinin yapılmasının, sağlığa erişim hakkının kolaylaştırılması ve korunmasının çağdaş infaz anlayışının temel unsurlarından olduğu, bu konuda herhangi bir aksamanın ve hak kaybının olmaması için azami çabanın gösterildiği ve gereken her türlü tedbirlerin alındığı, 2.6. İnfaz mevzuatına göre hükümlü ve tutukluların öncelikle ilde bulunan hastanelere, il düzeyinde tedavi imkânı bulunamaması halinde diğer illerdeki hastanelerin ilgili bölümlerine ve üniversite hastanelerine sevk edildikleri, hasta hükümlü ve tutuklunun hangi uzmanlık alanında tetkik ve tedavi göreceğine muayene eden kurum doktorunun, kurum doktoru bulunmuyorsa aile sağlık merkezi veya hastanede görevli doktorun karar verdiği, bu aşamada kurum idaresinin bir yetkisinin bulunmadığı, 2.7. Bu kapsamda, adı geçenin anılan Kuruma kabul işlemlerinin ardından kurum aile hekimince kurum ilk kabul muayenesinde, herhangi bir darp cebir izine rastlanılmadığı ve herhangi bir kronik rahatsızlığının bulunmadığının tespit edildiği, adı geçenin anılan Kurumda barındırıldığı süre zarfında çeşitli rahatsızlıklarına istinaden 51 defa kurum aile hekimliğinde muayene ve tedavisinin yapıldığı, bunun yanı sıra 9 defa ileri derece tetkik ve tedavi için Devlet hastanelerinin ilgili polikliniklerine sevkinin sağlanarak gerekli muayene, tetkik ve tedavisinin yaptırıldığı, reçete edilen ilaçların da temininin sağlanarak kendisine teslim edildiği, 2.8. Ceza infaz kurumlarında oda ve koğuş yerleştirme işlemlerinin, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik
Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 5 inci bölümünde yer alan, ‘Hükümlülerin Gözlem ve
Sınıflandırılması’ başlığı altındaki maddeler ile Gözlem ve Sınıflandırma Merkezleri ile Hükümlülerin
Değerlendirilmesine Dair Yönetmelik hükümleri çerçevesinde suç grupları ve türleri, risk durumları, yaş, cinsiyet, hüküm alıp almadığı, risk, kurum güvenliği gibi kriterlere göre kurum idare ve gözlem kurulu tarafından değerlendirilerek yapıldığı, 2.9. Ayrıca, adı geçenin son 6 aylık süreçte oda değişikliğine ilişkin herhangi bir talep dilekçesinin bulunmadığının tespit edildiği,
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
2.19. Adı geçenin ceza infaz kurumlarında barındırıldığı süre zarfında disiplinsiz eylemleri nedeniyle almış olduğu 75 adet disiplin cezasının bulunduğu ancak mevcut durum itibarıyla infaz edilmemiş veya kaldırılmamış herhangi bir disiplin cezasının bulunmadığı, bu kapsamda adı geçenin söz konusu başvuruda talep ettiği haklardan yararlanmasına engel teşkil edecek herhangi bir disiplin cezasının bulunmadığı, 2.20. Adı geçenin söz konusu başvuruda geçen iddialarına ilişkin yargı organlarında görülmekte olan herhangi bir başvuru ve kararın bulunmadığı ancak başvuruda geçen iddialara ilişkin anılan Kurumda barındırılan diğer hükümlüler tarafından infaz hâkimliğine yapılan şikâyet başvuruları neticesinde, Tekirdağ 2. İnfaz Hâkimliğinin 04.09.2020 tarihli ve 2020/1389 Karar sayılı, 30.10.2020 tarihli ve 2020/1807 Karar sayılı kararları ile şikâyet başvurularının reddine dair karar verildiği, bu kararlara karşı ağır ceza mahkemesine yapılan itiraz başvuruları neticesinde, Tekirdağ 3. Ağır Ceza Mahkemesinin
28.09.2020 tarihli ve 2020/149 D.İş kararı ve 19.11.2020 tarihli ve 2020/1861 D.İş sayılı kararları ile itiraz
başvurularının reddine dair karar verildiği anlaşılmış olup söz konusu belgelerin bir örneği ekte gönderilmiştir.”
İfade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 3.1. “Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı” başlıklı 17. Maddesinde; “Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.
Tıbbi zorunluluklar ve kanunda yazılı haller dışında, kişinin vücut bütünlüğüne dokunulamaz; rızası olmadan bilimsel ve tıbbi deneylere tabi tutulamaz.
Kimseye işkence ve eziyet yapılamaz; kimse insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz.
3.2. Anayasanın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin 3. ve 4. fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”
4. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin “İşkence yasağı” başlıklı 3. maddesinde; “Hiç kimse işkenceye veya insanlık dışı ya da aşağılayıcı muamele veya cezaya tabi tutulamaz.”, 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 6. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun;
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
6.1. “İnfazda temel ilke” başlıklı 2. maddesinde; “(1) Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazına ilişkin kurallar hükümlülerin ırk, dil, din, mezhep, milliyet, renk, cinsiyet, doğum, felsefî inanç, millî veya sosyal köken ve siyasî veya diğer fikir yahut düşünceleri ile ekonomik güçleri ve diğer toplumsal konumları yönünden ayırım yapılmaksızın ve hiçbir kimseye ayrıcalık tanınmaksızın uygulanır.
(2) Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazında zalimane, insanlık dışı, aşağılayıcı ve onur kırıcı davranışlarda bulunulamaz.
6.2. “İnfazda temel amaç” başlıklı 3. maddesinin birinci fıkrasında; “Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazı ile ulaşılmak istenilen temel amaç, öncelikle genel ve özel önlemeyi sağlamak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işlemesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygılı, sorumluluk taşıyan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaştırmaktır.”, 6.3. “Hapis cezalarının infazında gözetilecek ilkeler” başlıklı 6. maddesinin birinci fıkrasının ilgili
bentlerinde; “Hapis cezalarının infaz rejimi, aşağıda gösterilen temel ilkelere dayalı olarak düzenlenir:
b) Ceza infaz kurumlarında hükümlülerin düzenli bir yaşam sürdürmeleri sağlanır. Hürriyeti bağlayıcı cezanın zorunlu kıldığı hürriyetten yoksunluk, insan onuruna saygının korunmasını sağlayan maddî ve manevî koşullar altında çektirilir. Hükümlülerin, Anayasada yer alan diğer hakları, infazın temel amaçları saklı kalmak üzere, bu Kanunda öngörülen kurallar uyarınca kısıtlanabilir c) Cezanın infazında hükümlünün iyileştirilmesi hususunda mümkün olan araç ve olanaklar kullanılır. Hükümlünün kanun, tüzük ve yönetmeliklerle tanınmış haklarının dokunulmazlığını sağlamak üzere cezanın infazında ve iyileştirme çabalarında kanunîlik ve hukuka uygunluk ilkeleri esas alınır.
f) Ceza infaz kurumlarında hükümlülerin yaşam hakları ile beden ve ruh bütünlüklerini korumak üzere her türlü koruyucu tedbirin alınması zorunludur.”; 6.4. “Sağlığın korunması kurallarına uyma” başlıklı 27. Maddesinde; “(1) Hükümlü, sağlığının korunması ve salgın hastalıkların önlenmesi için gerekli ve alınmış tedbirlere uymak, kişi sağlığı için tehlike doğuran durumları gecikmeksizin kurum yönetimine bildirmek, kendi ve içinde yaşadığı ortamın temizliğine uygun davranışlar göstermek zorundadır.
(2) Hükümlü, hem kendi, hem de diğer hükümlülerin sağlığını tehlikeye düşürebilecek eylemlerden kaçınmakla yükümlüdür.”, 6.5. “Süreli veya süresiz yayınlardan yararlanma hakkı” başlıklı 62. Maddesinin birinci ikinci ve üçüncü fıkralarında; “ (1) Hükümlü, mahkemelerce yasaklanmamış olması koşuluyla süreli ve süresiz yayınlardan bedelini ödeyerek yararlanma hakkına sahiptir.
(2) Resmî kurumlar, üniversiteler, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ile mahkemelerce yasaklanmamış olması koşuluyla Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınan vakıflar ve kamu yararına çalışan dernekler tarafından çıkartılan gazete, kitap ve basılı yayınlar, hükümlülere ücretsiz olarak ve serbestçe verilir. Eğitim ve öğretimine devam eden hükümlülerin ders kitapları denetime tâbi tutulamaz.
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
(3) (Değişik:14/4/2020-7242/32 md.) Kurum disiplinini, düzenini veya güvenliğini bozan ya da tehlikeye düşüren, hükümlülerin iyileştirilmesi amacına ulaşmayı zorlaştıran yahut müstehcen haber, yazı, fotoğraf ve yorumları kapsayan hiçbir yayın hükümlüye verilmez.”, 6.6. “Yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumları” başlıklı 9. Maddesinin birinci fıkrasında; “- (1)
Yüksek güvenlikli kapalı ceza infaz kurumları, iç ve dış güvenlik görevlilerine sahip, firara karşı teknik, mekanik, elektronik ve fizikî engellerle donatılmış, oda ve koridor kapıları sürekli kapalı tutulan, ancak mevzuatın belirttiği hâllerde aynı oda dışındaki hükümlüler arasında ve dış çevre ile temasların geçerli olduğu sıkı güvenlik rejimine tâbi hükümlülerin bir veya üç kişilik odalarda barındırıldıkları tesislerdir. Bu kurumlarda bireysel veya grup hâlinde iyileştirme yöntemleri uygulanır.
6.7. “Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının infazı” başlıklı 25. Maddesinin birinci fıkrasının
‘a,b,c,h’ bentlerinde ; “(1) Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının infazı rejimine ait esaslar aşağıda
gösterilmiştir:
a) Hükümlü, tek kişilik odada barındırılır.
b) Hükümlüye, günde bir saat açık havaya çıkma ve spor yapma hakkı tanınır.
c) Risk ve güvenlik gerekleri ile iyileştirme ve eğitim çalışmalarında gösterdiği gayret ve iyi hâle göre; hükümlünün, açık havaya çıkma ve spor yapma süresi uzatılabileceği gibi kendisi ile aynı ünitede kalan hükümlülerle temasta bulunmasına sınırlı olarak izin verilebilir.
h) Hükümlü, kurum iç yönetmeliğinde belirtilenlerin dışında herhangi bir spor ve iyileştirme faaliyetine katılamaz.” 6.8. “Hükümlüye dışarıdan gönderilen hediyeyi kabul etme hakkı” başlıklı 69. Maddesinde; “(1)
Kapalı ceza infaz kurumlarındaki hükümlü, iki ayda bir kez, ayrıca dinî bayram, yılbaşı veya kendi doğum günlerinde dışarıdan gönderilen ve kurum güvenliği için tehlikeli olmayan bir hediyeyi kabul etme hakkına sahiptir. Çocuk ve altmış beş yaşını tamamlamış hükümlüler ile beraberinde çocuğu bulunan kadın hükümlüler, idare ve gözlem kurulu tarafından alınacak karar doğrultusunda belirtilen zaman dilimi dışında da hediye kabul edebilir. Bunun esas ve usulleri yönetmelikle belirlenir.”, 6.9. “Hükümlünün muayene ve tedavi istekleri” başlıklı 71. Maddesinde; “(1) Hükümlü, beden ve ruh sağlığının korunması, hastalıklarının tanısı için muayene ve tedavi olanaklarından, tıbbî araçlardan yararlanma hakkına sahiptir. Bunun için hükümlü öncelikle kurum revirinde, mümkün olmaması hâlinde
Devlet veya üniversite hastanelerinin mahkûm koğuşlarında tedavi ettirilir.
6.10. “Hastaneye sevk” başlıklı 80. Maddesinde; “(1) Hükümlünün sağlık nedeniyle hastaneye sevkine gerek duyulduğunda durum, kurum hekimi tarafından derhâl bir raporla ceza infaz kurumu yönetimine bildirilir.”, 6.11. “Beden eğitimi” başlıklı 87. Maddesinin birinci fıkrasında: “(1) Hükümlünün toplumsal, ruhsal ve bedensel gelişmelerini sağlamak amacıyla fizik ve ruhsal sağlık durumlarının elverdiği ölçüde spor, beden eğitimi ve eğlendirici etkinliklere katılmasına müsaade olunur ve olanaklar ölçüsünde yer ve araç sağlanır”, 6.12. “Kütüphane ve kurslardan yararlanma” başlıklı 88. Maddesinde; “ (1) Hükümlü, çalışma saatleri dışında ve belirlenecek düzene göre idarece tertiplenen kurslara katılabilir ve kütüphaneden yararlanabilir.
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
Bu konudaki programlar uzmanların önerileri ve hükümlünün istekleri dikkate alınarak kurum yönetimince belirlenir.” 7. 29/3/2020 tarih ve 31083 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Yönetmeliğin; 7.1. “Beden eğitimi ve etkinliklere katılma” başlıklı 92. Maddesinin birinci ve sekizinci fıkralarında; “(1) Hükümlünün toplumsal, ruhsal ve bedensel gelişmelerini sağlamak amacıyla fizik ve ruhsal sağlık durumlarının elverdiği ölçüde spor, beden eğitimi ve eğlendirici etkinliklere katılmasına müsaade olunur ve olanaklar ölçüsünde yer ve araç sağlanır.
(2) Açık havada çalışmayan veya kapalı kurumlarda bulunan hükümlüye, hava koşulları elverdiği ölçüde, günde en az bir saat açık havada gezinmek olanağı verilir. Bu süre içerisinde bireysel spor da yapılabilir.
Kurum dışındaki bu tür etkinliklere açık kurumlar ile çocuk eğitimevlerinde bulunan hükümlüler katılabilir.”, 7.2. “Dışarıdan gönderilen hediyeleri kabul etme hakkı” başlıklı 77. Maddesinin birinci fıkrası ile birinci fıkrasının ‘a,b,c’ bentlerinde; “ (1) Kapalı kurumlardaki hükümlü, mensup olduğu dinin bayram günlerinde, yılbaşında ve nüfus kaydında belirtilen doğum günlerinde dışardan gönderilen ve kurum güvenliği için tehlikeli olmayan hediyeyi,
aşağıda belirtilen esaslar dahilinde kabul etme hakkına sahiptir:
a) Hükümlü, hediye olarak ancak kitap veya giyim eşyası kabul edebilir.
b) Hediye, ziyaretçi tarafından verilebileceği gibi posta veya kargo yolu ile de gönderilebilir.
c) Gönderilen eşya, güvenlik kontrolünden geçirilir.
7.3. “Eşyanın postadan alınması” başlıklı 107. Maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında; “ (1)
Hükümlülerin adlarına posta veya kargo ile gönderilen havale ve eşya, kurum mutemedi tarafından en geç yedi gün içinde postadan alınır. Gönderi, içeriği itibarıyla kuruma sokulması ve bulundurulması mevzuat hükümlerince sakıncalı olmaması hâlinde hükümlüye teslim edilir.
(2) Sakıncalı olduğu belirlenen gönderiler hakkında, posta veya kargodan alındığı tarihten itibaren on beş gün içerisinde hükümlüye yazılı bilgi verilir. Hükümlü, bildirimin yapıldığı tarihten itibaren on beş gün içerisinde infaz hâkimliğine itiraz hakkını kullanmadığı takdirde, gönderi, göndericiye veya hükümlünün göstereceği kişiye iade edilir. Hükümlünün isteği hâlinde ilk ziyaret günü yakınlarına verilmek üzere kurum emanet deposunda saklanabilir. Ancak eşyanın bozulabilir olması veya maddi değerinde azalma olasılığının bulunması hâlinde, gönderi gönderene iade edilir.”, Hükümleri yer almaktadır.
8. Ceza İnfaz Kurumlarında Bulundurulabilecek Eşya ve Maddeler Hakkında Yönetmeliğin; 8.1. “Süreli veya süresiz yayınlar ile kitaplar” başlıklı 8’inci maddesinde; “Hükümlü, mahkemelerce yasaklanmamış olması koşuluyla süreli ve süresiz yayınlardan bedelini ödeyerek yararlanma hakkına sahiptir.
Resmî kurumlar, üniversiteler, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ile mahkemelerce yasaklanmamış olması koşuluyla Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti tanınan vakıflar ve kamu yararına
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
a)Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası almış hükümlüler, öncelikle bireyselleştirilmiş eğitimöğretim, sosyal-kültürel ve sportif programlardan faydalandırılacaktır. Uygulanan programlar sonucunda gösterdiği gayret ve iyi hâle göre, idare ve gözlem kurulu kararıyla sadece kendileriyle aynı ünitede kalan hükümlülerle birlikte grup hâlinde eğitim-öğretim, sosyal-kültürel ve sportif faaliyetlerden yararlandırılacaklardır.
(b) Yüksek güvenlikli ceza infaz kurumları ile kapalı ceza infaz kurumlarının yüksek güvenlikli bölümlerinde bulunan diğer hükümlü ve tutuklular, eğitim-öğretim, sosyal-kültürel ve sportif faaliyetlere, güvenlik bakımından tehlike yaratmadığı ölçüde bir araya getirilerek yararlandırılacaklardır.”, Hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
11. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 12. Başvuran 1 numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda; bulunduğu ceza infaz kurumunda bir kısım hak ihlalleri olduğunu iddia ederek belirttiği sorunlarının çözülmesini talep edilmektedir.
13. Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazıyla ulaşılmak istenen temel amaç, Kanunun 3. maddesinde, “…öncelikle genel ve özel önlemeyi sağlamak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işlemesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygılı, sorumluluk taşıyan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaştırmak…” olarak ifade edilmiştir. Bu düzenleme doğrultusunda Kanun koyucu, bir taraftan suçun karşılığı olan cezanın uygulanmasıyla benzer fiilleri engellemeyi hedeflemekte; diğer taraftan ise, hükümlüyü topluma kazandırarak sosyal barışı tesis etmeye çabalamaktadır. Dolayısıyla hapis cezasının infazının amacı, sadece belli bir yerde çekilmesi gereken cezanın sürekliliği için hükümlünün infaz kurumunda muhafaza edilmesi değildir. Hükümlü, cezanın infazından sonra yeniden topluma döneceğinden, infaz sırasında hükümlünün yeniden toplumun bir üyesi olmasını sağlamak ve suç işlenmesini önlemek amacıyla iyileştirilmesi gerekliliği ön plana çıkmıştır. Bu bakımdan, hükümlülerin maddi ve manevi yönden sağlık olmaları infaz rejiminin ıslah edici rolünün bir parçasıdır.
14. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 3’ün maddesi, Anayasamızın 17’nci maddesi ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun 2’in ve 6’ncı maddelerinde kötü muamele yasaklanmıştır.
15. İdarenin cevabında; adı geçenin ceza infaz kurumlarında barındırıldığı süre zarfında disiplinsiz eylemleri nedeniyle almış olduğu 75 adet disiplin cezasının bulunduğu ancak mevcut durum itibarıyla infaz edilmemiş veya kaldırılmamış herhangi bir disiplin cezasının bulunmadığı, bu kapsamda adı geçenin söz konusu başvuruda talep ettiği haklardan yararlanmasına engel teşkil edecek herhangi bir disiplin cezasının bulunmadığı ifade edilmektedir.
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
16. Başvuranın şikayetine konu ceza infaz kurumu uygulamalarının ihlal oluşturup oluşturmadığının tespiti için iddialarının ayrı ayrı ele alınması gerekmektedir.
16.1. Başvuran tarafından, bulunduğu ceza infaz kurumundaki hak gasbı ve keyfi uygulamaların pandemi süreciyle birlikte arttığını ve sürekli hale geldiğini, cezaevi idaresinin uygulamalarının hükümlüler üzerinde sosyal, fiziksel ve psikolojik etkilere ve rahatsızlıklara neden olduğunu, son 2-3 yıldır sorun ve şikayetlerine muhatap bulamadıklarını, cezaevi yönetimi ile görüşme taleplerinin kabul edilmediği gibi dilekçelerine de cevap verilmediği iddia edilmektedir. İdare tarafından kurum ikinci müdürü, idare memuru ya da kurum psiko-sosyal servis uzmanları tarafından görüşmelerin yapıldığı, hükümlü/tutuklulardan iletilen her talebin dikkate alındığı ve gerekli değerlendirmenin yapılarak kendilerine bilgi verildiği, başvuranın yazmış olduğu dilekçelerin işleme alınarak gerekli kontrolün yapılmasının ardından ilgili mercilere gönderildiği, başvuranın görüşme talepli dilekçelerine istinaden farklı tarihlerde kurum psikoloğu ile 34 defa bireysel görüşme yapıldığı ifade edilmiştir. İdarenin cevabi yazı ekleri incelendiğinde; başvuranla Kurum
Psikoloğunun 2019 yılında 31 adet ve 2020 yılında 3 adet olmak üzere toplam 34 adet görüşme gerçekleştirildiği, başvuranın oda değişim talebi hakkında da görüşme gerçekleştirildiği, başvuranın yargı mercilerine ve idareye yönelik yazdığı dilekçelerinin ilgili kurumlara gönderildiği görülmektedir.
Başvuranın muhatap bulamadığı yönündeki iddialarına konu idarenin işlemlerinde hukuka aykırılık tespit edilemediğinden başvuranın bu yöndeki şikayetinin reddine karar verilmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
16.2. Başvuran tarafından; eskiden sınırlı olarak uygulanan sohbet-spor faaliyetlerinin pandemi nedeniyle durdurulduğu iddia edilmektedir. İdare tarafından, ortak etkinliklerin idare ve gözlem kurulu kararı ile kısa veya uzun süreli olarak durdurulabildiği, Sağlık Bakanlığı Bilim Kurulu tavsiyeleri doğrultusunda anılan
Kurumda da aynı koğuş içerisinde bulunan hükümlülerin eğitim iyileştirme ve işyurdu faaliyetlerinin yaptırılmasına devam edildiği, diğer koğuşlarla birleşerek yapılan faaliyetlerin ise 01.05.2021 tarihine kadar ertelendiği ifade edilmiştir. Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükümlü olanların infazının hangi şartlar altında gerçekleştirileceğinin 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’da, İnfaz Yönetmeliğinde ve diğer ilgili yönetmeliklerde ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Ceza İnfaz
Kurumlarının Tahsisi, Nakil İşlemleri ve Diğer Hükümler Hakkında 22/01/2007 tarihli ve 45/1 no’lu
Genelge ve Genç ve Yetişkin Hükümlü ve Tutukluların Eğitim ve İyileştirilme İşlemleri ve Diğer Hükümler
Dair 27/07/2007 tarihli ve 46/1 nolu Genelge’de ise ortak etkinlikler, sosyo-kültürel ve sportif faaliyetlerin olağanüstü durumlarda durdurulabileceği açıkça belirlenmiştir. Yukarıda ayrıntılı olarak belirtilen mevzuat hükümleri incelendiğinde ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükümlü olan başvuranın bazı haklar yönünden kanunen kısıtlı olduğu da görülmektedir. Ayrıca 5275 sayılı Kanun’un 27’nci maddesi uyarınca hükümlülerin “salgın hastalıkların önlenmesi için gerekli ve alınmış tedbirlere uymak” yükümlülüğü bulunmaktadır. Bu nedenlerle, başvuranın bu madde kapsamındaki şikayetinin reddine karar verilmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
16.3. Başvuran tarafından; 2019 yılından beri süreli-süresiz yayınlardan yararlanma haklarının engellendiğini, ailesi ve arkadaşları tarafından posta yoluyla gönderilen dergi ve kitapların tarafına verilmediğini, dışarıdan koliyle gelen kitaplar için iki ayda bir kitap uygulaması yapıldığını iddia edilmektedir. İdare tarafından; başvurana 30.01.2020 tarihinde koli yolu ile gelen 4 adet kitabın Kurum
Emanet Eşya Birimi tarafından teslim alınarak Kurum Eğitim Birimi tarafından mevzuat hükümleri çerçevesinde gerekli incelemelerin yapılmasının ardından başvurana teslim edildiği ifade edilmiştir. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 62’inci maddesi ve Ceza İnfaz
Kurumlarında Bulundurulabilecek Eşya ve Maddeler Hakkında Yönetmeliğin 8’inci maddesi ile süreli ve süresiz yayınlardan yararlanma hakları, anılan kanunun 107’nci maddesinde ise hükümlülerin kanuni
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
16.6. Başvuran tarafından, 2017 yılına kadar oda değişim talepleri yerine getirilirken o yıldan sonra oda değişim taleplerinin yerine getirilmediği iddia edilmektedir. İdare tarafından başvuranın son 6 aylık süreçte oda değişikliğine ilişkin herhangi bir talep dilekçesinin bulunmadığının tespit edildiği ifade edilmiştir.
Başvuranın oda değişikliğine yönelik usulüne uygun yazılı bir dilekçesinin mevcut olmadığı görülmektedir.
Başvuranın güncel bir talebi bulunmadığı anlaşıldığından, şu aşamada idarenin işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
17. Yukarıda yapılan açıklamalar ve tüm dosya kapsamı çerçevesinde, başvuranın talepleri hakkında, idare tarafından tesis edilen işlemlerde herhangi bir keyfi tutum ya da hukuka aykırılık olmadığı anlaşıldığından başvurunun reddine karar verilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 18. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurana itiraz ve şikayet mercii ve süresi bildirildiğinden “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkelerine uygun davranıldığı, başvuru kapsamında ilgili idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde Kurumumuza gönderilmediği, bu nedenle “makul sürede karar verme”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davranılmadığı görülmüştür.
İdareden bundan sonra bu ilkelere de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca gerekçeli ret kararının başvurana tebliğinden itibaren dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Tekirdağ İnfaz Hakimliği nezdinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve ADALET BAKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr