|
ÖZET: Bu karar, başvuranın Alaplı Organize Sanayi Bölgesi’nde kısmen bedelsiz tahsis edilen parselin iadesi sonrası yaptığı ödemelerin tamamının iadesini talep etmesi üzerine alınmıştır. Başvuran, iade talebinin reddedilmesi nedeniyle hukuka aykırılık iddiasında bulunmuştur. İlgili mevzuat uyarınca, katılımcının parsel tahsisinden vazgeçmesi durumunda, yatırdığı arsa tahsis bedellerinin iade edilmesi gerektiği belirtilmiştir. Ancak, altyapı payları gibi diğer bedellerin iade edilmeyeceği yönünde bir düzenleme bulunmamaktadır.
Değerlendirmeler sonucunda, başvuranın yaptığı ödemelerin iadesinin reddinin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığına karar verilmiştir. İdarenin, parsel tahsisinin iptali durumunda yapılan ödemelerin iadesini kabul etmesi gerektiği vurgulanmıştır. Bu bağlamda, Alaplı Kaymakamlığı’na başvuranın ödemelerinin tamamının iade edilmesi hususunda tavsiyede bulunulmuştur. Karar, başvuranın hak arama özgürlüğünü de gözeterek, idarenin yükümlülüklerini yerine getirmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/1346-S.21.2288
BAŞVURU NO : 2020/93310
KARAR TARİHİ : 22/01/2021
TAVSİYE KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : ALAPLI KAYMAKAMLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Kısmen bedelsiz tahsis edilen parselin İdareye geri verilmesi karşılığında ödenen bütün paranın
İdareden talep edilmesi hakkında.
BAŞVURU TARİHİ : 12/08/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran adına
Alaplı (Zonguldak) Organize Sanayi Bölgesinde, ada, m2 büyüklüğündeki nolu parselin 06.04.2017 tarihinde alınan kararı ile adına kısmen bedelsiz olarak tahsisinin yapıldığını, borcunun ilgili kuruma tamamen ödendiğini, 22.10.2019 tarihinde genel finansal sıkıntılar nedeniyle tamamen kendi istekleriyle ve başka yatırımcıların hakkına mani olmamak adına
Alaplı Organize Sanayi Bölgesi Başkanlığı’na iadesinin yapıldığını, 2020 yılı Şubat ayında ödemelerinin iade edileceği bildirilmesine rağmen, ödenecek tutarın ortaya çıkmasıyla birlikte ilgili kuruma şifahen eksik ödemenin gerekçesinin sorulduğunu, sadece arsa bedellerinin iade edildiği, alt yapı paylarının ödemesinin yapılmayacağının belirtildiğini, yine yapılan şifahi görüşmelerde bedelin bu haliyle kabul edilemeyeceğinin bildirildiğini ve ödemenin bu haliyle taraflarına gönderilmemesinin istenildiğini, konu hakkında CİMER kanalıyla 16.07.2020 tarihinde yazılı başvuruda bulunulduğunu, CİMER başvurusu sonrası 20.07.2020 tarihinde şirketlerinin hesaplarına sadece arsa katılım payı ile ilgili ödemenin kısmi olarak yapıldığının tespit edildiğini, gönderilen bedelin, ödedikleri tutardan eksik olması nedeniyle kabul edilemeyeceğini, şirketlerinin emanet hesaplarımızda kayıt altına alınacağını ve bedelin
– Yukarıda belirtilenlere ek olarak Müteşebbis Heyetinin 27.12.2019 tarihli toplantısında da
“katılım payı” ödemelerinin 01.01.2020 tarihinden itibaren ödenmemesi hususunda karar alındığı,
belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Anayasamızın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü fıkrasında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.” hükmüne,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun
4.1. “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükmü bulunmaktadır.
4.2. “Başvuru ve usulü” başlıklı 19 uncu maddesinin birinci fıkrasında; inceleme ve araştırma konusu ile ilgili olarak Başdenetçi veya Denetçilerin bilirkişi görevlendirebileceği belirtilmiş, benzer düzenlemeye 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve
Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 24 üncü maddesinin birinci fıkrasında da yer verilmiştir.
5. 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanununun Geçici 9’uncu maddesinde; “İl ve ilçelerin sosyoekonomik durumları dikkate alınarak OSB’lerdeki parsellerin tamamen veya kısmen bedelsiz tahsisleri Cumhurbaşkanı kararı ile belirlenir. Buna göre; a) Bakanlık kredisi kullanan organize sanayi bölgelerindeki tahsis edilmemiş parseller, organize sanayi bölgesinin yetkili organlarının karar almaları halinde en az on kişilik istihdam öngören yatırımlara girişen gerçek veya tüzel kişilere tamamen veya kısmen bedelsiz olarak tahsis edilebilir. Bu durumda tahsis edilen parselin değeri, Bakanlık tarafından organize sanayi bölgesine verilen kredi geri ödemesinden mahsup edilir. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce gerçek ve tüzel kişilere bedelli olarak tahsis edilmiş parseller için ödemeler durdurulur ve kalan meblağ Bakanlık tarafından organize sanayi bölgesine verilen kredi geri ödemesinden mahsup edilir. Parsellerin mahsup işlemlerine esas değeri, Hazine
Müsteşarlığının uygun görüşü alınmak suretiyle Bakanlıkça her organize sanayi bölgesi için tespit edilecek yılı metrekare fiyatı üzerinden hesaplanır.
b) Bakanlık kredisi kullanmamış ya da kredi borcunu ödemiş olan organize sanayi bölgelerinden de yetkili organlarının karar almaları halinde, en az on kişilik istihdam öngören yatırımlara girişen gerçek veya tüzel kişilere tamamen veya kısmen bedelsiz olarak parsel tahsisi yapılabilir. Bu durumda tahsis edilen parselin değeri, organize sanayi bölgesi tüzel kişiliğine Hazinece ödenir. Ödemeye esas parselin değeri, Hazine Müsteşarlığının uygun görüşü alınmak suretiyle Bakanlıkça her organize sanayi bölgesi için tespit edilecek yılı metrekare fiyatı üzerinden hesaplanır.
Yatırımcının bu madde kapsamında belirlenen şartlara uymadığının veya mücbir sebepler hariç öngörülen sürede yatırımın tamamlanmadığının tespiti halinde, herhangi bir yargı kararı aranmaksızın parsel tahsisi iptal edilir. Bu durumda taşınmazın üzerindeki tüm yapı ve tesisler sağlam ve işler durumda tazminat veya bedel ödenmeksizin organize sanayi bölgesi tüzel kişiliğine intikal eder, bundan dolayı adına tahsis yapılan kişiler veya üçüncü kişilerce herhangi bir hak ve talepte bulunulamaz. Ancak, öngörülen sürede yatırımın en az yüzde ellisinin gerçekleştirilmesi halinde yatırımın bedeli, yeni yatırımcı tarafından önceki yatırımcıya ödenir. Bu ödeme, organize sanayi bölgesi tüzel kişiliğince sağlanır. Yukarıda belirtilen en az on kişilik istihdam şartı Tarıma Dayalı İhtisas Organize Sanayi Bölgelerinde aranmaz.
Organize sanayi bölgelerinde parsel tahsisine ilişkin uygulama, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki yıl süre için geçerlidir. Bu süre Cumhurbaşkanı kararı ile en fazla (1)
iki defa ikişer yıl daha uzatılabilir.
Bu maddenin uygulanması ile ilgili istihdam, yatırıma başlama ve tamamlama süresi, tahsis ve devir işlemleri ile diğer hususlar Bakanlık tarafından hazırlanacak ve Cumhurbaşkanınca yürürlüğe konulacak yönetmelikle düzenlenir.” hükmü mevcuttur.
6. 22.8.2009 tarihli ve 27327 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren (Mülga) Organize Sanayi Bölgeleri Uygulama Yönetmeliği’nin;
6.1. “Sözleşme düzenleme ve arsa bedeli” başlıklı 104’üncü maddesinde; “(1) Bakanlık kredisi kullanan OSB’lerde, arsa tahsislerinde, OSB ile katılımcı arasında Bakanlık tarafından hazırlanan tip “Arsa Tahsis Sözleşmesi” düzenlenir.
(2) Arsa tahsis sözleşmesinin bir nüshası ilgili banka şubesine, bir nüshası Bakanlığa intikal ettirilir ve peşinatın bankaya yatırılmasıyla geçerlilik kazanır.
(3) Arsa tahsis bedelleri, her OSB’nin tahmini proje maliyeti üzerinden müteşebbis heyetin tespit edeceği prensipler çerçevesinde, yönetim kurulu tarafından belirlenir.
(4) Tahsis edilen arsanın geçici bedelinin tespitinde kamulaştırma bedelleri, altyapı, elektrik şebekesi, sosyal tesisler, arıtma tesisi ve benzeri diğer ortak tesis inşaatları gibi bütün yatırım bedelleri, kredi faizi, komisyon ve gider vergileri ile tüm masraflar tahmini olarak hesaplanır. OSB’nin yapımı tamamlandığında kesinleşen arsa bedeli ile tahmini bedel arasında oluşan fark, arsa satış bedeline ilave edilir….”
6.2. “Arsa tahsisinin iadesi” başlıklı 110’uncu maddesinde; “ Katılımcı, peşinatı yatırmış ve yıllık taksitlerini ödemiş olduğu halde, inşaata başlama süresi sonuna kadar veya inşaata başladıktan sonra dilediği zaman parsel alımından vazgeçerek isteği ile yatırmış olduğu arsa tahsis bedellerini geri isteyebilir. OSB, katılımcının o güne kadar yatırmış olduğu arsa tahsis bedellerinin toplamını iade eder. Söz konusu para arsanın geri alınma tarihinden itibaren ilk mali yılda bütçeye konularak ödenir. Katılımcı bunun dışında hiçbir surette faiz ve tazminat talep edemez. Bu şekilde arsayı almaktan vazgeçerek paralarını alan katılımcıların yeniden müracaat etmesi halinde hiçbir öncelik hakları olamaz.”
düzenlemeleri mevcuttur.
7. 02.02.2019 tarihli ve 30674 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren ve halen yürürlükte bulunan Organize Sanayi Bölgeleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Arsa
Tahsisinin iadesi veya iptali” başlıklı 62’nci maddesinde; “(1) Katılımcı, istediği zaman parsel tahsis işleminden vazgeçebilir.
(2) Katılımcı, inşaatını süresinde ya da verilen ek süre içinde bitirmediği takdirde; temel atmış veya temel inşaatını bitirmiş olsa bile OSB, tahsisi iptale yetkilidir.
(3) Her iki durumda ödenecek arsa bedeli; 56 ncı madde kapsamında, OSB tarafından parsel tahsis veya satış işleminin gerçekleştiği tarihten itibaren, arsa tahsis iadesi veya iptali işleminden dolayı ödeme yapılacak tarihe kadar, 213 sayılı Kanun uyarınca belirlenen yeniden değerleme oranı ile güncellenir. Arsa tahsis iadesi veya iptali işlemini içine alan yılın ilk günü ile ödeme yapılacak tarih arasındaki kıst dönem için yapılacak yeniden değerleme işleminde, 213 sayılı Kanun uyarınca belirlenen cari yıl yeniden değerleme oranı kullanılır.
Hesaplanan tutarı geçmemek üzere, arsa iade veya iptal bedeli, geri alındığı tarihten itibaren en geç bir yıl içinde OSB tarafından katılımcıya ödenir. Bu şekilde iade/iptal işlemi yapılarak paralarını alan katılımcıların yeniden müracaat etmesi halinde hiçbir öncelik hakları olmaz.
(4) İptal veya iade edilen parsellerde, eğer inşaat temel seviyesinin üstüne çıkmışsa, iptal/iade tarihinden itibaren 3 ay içerisinde inşa edilmiş kısmın eski ve yeni katılımcılar tarafından
OSB’den uygunluk görüşü alınmasından sonra rızaen belirlenecek bedelinin ödendiğinin belgelendirilmesi şartıyla yeni katılımcıya arsanın tahsisi yapılır. Süre bitiminde inşa edilmiş kısmın rızaen satışının yapılmaması halinde ilgili Mahkeme tarafından belirlenecek bilirkişi marifetiyle tespit edilen bedel üzerinden satışı, OSB tarafından yapılır.” düzenlemesi mevcuttur.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9. Başvuran, 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere; kısmen bedelsiz tahsis edilen arsanın
OSB’ye iade edilmesi nedeniyle, yapmış olduğu bütün ödemelerin iadesini talep etmektedir.
10. Arsa bedelinin alınması ile ilgili işlemlerin dayanağı, sözleşmenin yapıldığı tarihte yürürlükte olan (Mülga) 22.8.2009 tarihli ve 27327 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Organize Sanayi Bölgeleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Sözleşme düzenleme ve arsa bedeli” başlıklı 104’üncü maddesidir. Bu maddenin 3 ve 4 üncü fıkralarında “… (3)
Arsa tahsis bedelleri, her OSB’nin tahmini proje maliyeti üzerinden müteşebbis heyetin tespit edeceği prensipler çerçevesinde, yönetim kurulu tarafından belirlenir. (4) Tahsis edilen arsanın geçici bedelinin tespitinde kamulaştırma bedelleri, altyapı, elektrik şebekesi, sosyal tesisler, arıtma tesisi ve benzeri diğer ortak tesis inşaatları gibi bütün yatırım bedelleri, kredi faizi, komisyon ve gider vergileri ile tüm masraflar tahmini olarak hesaplanır. OSB’nin yapımı tamamlandığında kesinleşen arsa bedeli ile tahmini bedel arasında oluşan fark, arsa satış bedeline ilave edilir….” düzenlemeleri mevcuttur.
Yine Mezkur (Mülga) Yönetmeliğin “Arsa tahsisinin iadesi” başlıklı 110 uncu maddesine göre; “ 1) Katılımcı, peşinatı yatırmış ve yıllık taksitlerini ödemiş olduğu halde, inşaata başlama süresi sonuna kadar veya inşaata başladıktan sonra dilediği zaman parsel alımından vazgeçerek isteği ile yatırmış olduğu arsa tahsis bedellerini geri isteyebilir. OSB, katılımcının o güne kadar yatırmış olduğu arsa tahsis bedellerinin toplamını iade eder. Söz konusu para arsanın geri alınma tarihinden itibaren ilk mali yılda bütçeye konularak ödenir.
Katılımcı bunun dışında hiçbir surette faiz ve tazminat talep edemez. Bu şekilde arsayı almaktan vazgeçerek paralarını alan katılımcıların yeniden müracaat etmesi halinde hiçbir öncelik hakları olamaz.” düzenlemesi yer almaktadır.
02.02.2019 tarihinde yürürlüğe giren ve halen yürürlükte bulunan Organize Sanayi Bölgeleri
Uygulama Yönetmeliğinin “Arsa Tahsisisin İadesi veya İptali” başlıklı 62 inci maddesinde arsa bedelleri için altyapısı devam eden OSB ler için bedel alınacağı ve bunun arsa bedeline ilave edileceği belirtilmiş ve iade sürecinde arsa bedeli ifadesi kullanılmış, alt yapı bedellerine ilişkin iade edilmeyeceğine ilişkin özel bir düzenleme yapılmamıştır.”
11. Konuyla ilgili olarak yapılan incelemede, başvuran firma ile Alaplı Organize Sanayi
Bölgesi katılımcıları arasında 10.04.2017 tarihinde Kısmen Bedelsiz Arsa Tahsis Sözleşmesi imzalandığı, Sözleşmenin “Bedel” başlıklı 4’üncü maddesinde 29.041,74 liranın parsel tahsis bedeli olduğu, bölgenin kamulaştırma giderleri, altyapı giderleri, elektrik şebekesi, sosyal tesisler, arıtma tesisi ve benzeri diğer ortak tesis inşaatları gibi bütün yatırım bedelleri, kredi faizi, komisyon ve gider vergileri ile tüm masrafların tahmini olarak hesaplanması nedeniyle
OSB’nin yapımı tamamlandığında kesinleşen parsel bedeli ile geçici bedel arasında oluşan farkın parsel satış bedeline ilave edileceği belirtilmiştir.
12. Aynı Sözleşmenin “Devredilen taşınmazın tahliyesi ve geri alınması” başlıklı 8’inci maddesinde; parsel tahsisi iptal edilen katılımcı tarafından OSB’ye ödenen parsel bedellerinin ilk satış bedelinden az, yılı kanuni faiz oranları ile belirlenen parsel bedelinden fazla olmamak üzere OSB’ce ödenerek katılımcıya ödeneceği belirtilmektedir.
13. Diğer taraftan, ilgili Firmaya gönderilen 10.04.2017 tarihli ve sayılı yazıda, firma tarafından parsel tahsis işleminden vazgeçilmesi durumunda parsel tahsis bedeli dışında başkaca bir bedel iadesi yapılmayacağı ve diğer bütün giderlerin OSB adına irat kaydedileceği bildirilmiştir.
14. Yukarıda yapılan açıklamalar doğrultusunda Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, öncelikle Firma ile OSB arasında imzalan Kısmen Bedelsiz Arsa Tahsis
Sözleşmesinde, İdare tarafından belirtildiği şekilde arsa bedeli ve katılım payı şeklinde bir ayrım yapılmadığı, bilakis İdare tarafından “katılım payı” olarak belirtilen altyapı gideri vb giderlerin, ilgili Sözleşmenin 4’üncü maddesine göre parsel bedelini oluşturduğu anlaşılmaktadır. Aynı Sözleşmenin 8’inci maddesinde ise parsel tahsis işleminin iptali durumunda parsel bedelinin katılımcıya iade edileceği açıkça belirtilmektedir. Bu durumda, iki taraf arasında imzalanarak Sözleşmeye bağlanmış bir hususun İdare tarafından başvurana gönderilen bir üst yazı ile geçersiz sayılmasının mümkün olamayacağı, diğer taraftan söz konusu parselin iade talebinin başvuran tarafından 22.10.2019 tarihinde İdareye bildirildiği, İdarenin bu tarihten iki ay sonra 27.12.2019 tarihinde toplanarak, parsel tahsislerinin iadesi durumunda katılım payı bedelinin iadesinin yapılmayacağı ve bu madde hükümlerinin parsel tahsis iptal işlemlerinin tarihine bakılmaksızın yürürlüğe gireceği şeklinde karar almasının, İdare tarafından parsel tahsisinin iptali durumlarında parsel bedelinin iade edilmesi gerektiği hususunun zımnen kabul edildiği anlamını taşıdığı değerlendirilmektedir.
15. Bununla birlikte, İdare tarafından “katılım bedeli” olarak belirtilen tutarın söz konusu
Organize Sanayi Bölgesinde fiilen faaliyetini yürüten firmaların yararlanabileceği hizmetleri sunması nedeniyle, bu hizmetlerden yararlanamayacak firmalardan tahsil edilen bedelin iade edilmemesinin hakkaniyete de uygun olmadığı değerlendirilmektedir.
16. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, kısmen bedelsiz tahsis edilen parselin iadesi karşılığında başvuranın İdareye yapmış olduğu ödemelerin tamamının iadesi talebinin İdare tarafından reddi işleminde hukuka ve hakkaniyete uyarlık olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
17. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi Yönetim İlkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde de yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvuru kapsamında
Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, idarenin başvuran ile ilgili işlemlerinde “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ve ilkelerine uygun davrandığı değerlendirilmiştir. Diğer taraftan, İdarenin başvurana verdiği cevaplarda karara karşı başvuru yolunu göstermediği, dolayısıyla idarenin “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı anlaşılmış olup; idarenin bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse dava açma süresinden (varsa) arta kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE; Başvuranın söz konusu parsel tahsisinin iptaline ilişkin yapmış olduğu ödemelerin tamamının başvurana iadesi edilmesi hususunda Alaplı Kaymakamlığına TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, ALAPLI
KAYMAKAMLIĞI tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve ALAPLI KAYMAKAMLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
5070