|
ÖZET: Danıştay kararında, Madencilik İnşaat Taahhüt Nakliye Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından yapılan başvuruda, patlayıcı madde satışından sonra idarenin depo tespit tutanak asıllarını istemesi uygulamasının sonlandırılması talep edilmiştir. Başvuruda, bu uygulamanın hukuki bir dayanağının olmadığı, PATBİS sisteminin mevcut bilgileri sağladığı ve idarenin iş yükünü artırdığı iddia edilmiştir. Ancak, İçişleri Bakanlığı’nın açıklamaları doğrultusunda, depo tespit tutanaklarının fiziki olarak istenmesinin, patlayıcı maddelerin taşıdığı yüksek risk nedeniyle can ve mal güvenliği açısından gerekli olduğu belirtilmiştir.
İdare, depo tespit beyanının, patlayıcı maddelerin cins ve miktarını, depo kapasitesini ve taşınacak maddelerin durumunu takip etmek için önemli olduğunu vurgulamıştır. PATBİS sisteminin bazı patlayıcı maddelerin stok durumunu gösteremediği, bu nedenle fiziki beyanın zorunlu olduğu ifade edilmiştir. Sonuç olarak, başvurunun reddedilmesi gerektiği ve idarenin uygulamasında hukuka aykırılık tespit edilmediği sonucuna varılmıştır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/8513-S.23.13841
BAŞVURU NO : 2023/1881
KARAR TARİHİ : 11/07/2023
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : İÇİŞLERİ BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Patlayıcı maddeler ile ilgili iş ve işlemlerde idarece depo tespit tutanak asıllarının istenmesi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 02/02/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Madencilik İnşaat Taahhüt Nakliye Sanayi ve Ticaret A.Ş. adına vekili tarafından yapılmış olan başvuruda; müvekkil şirketin Sivas ili, Merkez ilçesi, Çelebiler köyü, ada, parselde patlayıcı madde üretimi ve depolanması alanında faaliyet gösterdiği, şirketin yurt içine ve yurt dışına patlayıcı maddelerin satışını gerçekleştirdiği ve ticari hayatını bu şekilde devam ettirdiği, müvekkil şirketin işlem ve izinlerinin 87/12028 sayılı Tüzük hükümlerine göre yürütüldüğü, patlayıcı madde sektöründe her adımın idare tarafından denetlendiği, ilgili mevzuat gereğince müvekkil şirketin, üçüncü kişilere patlayıcı maddeleri satışını gerçekleştirdikten sonra teslim etmek üzere idareye başvuru yaptığı ve akabinde idarece taşıma izin belgesi düzenlendiği, tüm bu işlemlerin Patlayıcı ve Silah Bilgi Sistemi Uygulaması (PATBİS)
üzerinden gerçekleştirildiği, bu sistem sayesinde doküman karmaşası ve kâğıt israfının engellenmesinin yanında işlemlerin hızlandırılmasının sağlandığı, PATBİS’te Türkiye’deki tüm depolarda ne kadar patlayıcı madde olduğu, nereden nereye nakil işlemlerinin yapıldığı, yetkilinin kim olduğu gibi tüm detayların tek bir ekrandan görülebildiği, uygulamada ise idarece, depo tespit tutanaklarının asıllarının tesliminin istendiği, bu talebin makul hiçbir gerekçesinin bulunmadığı, zira depo tespit tutanaklarının PATBİS’e yüklendiği ve tespit tutanağından beklenen amaca ulaşılarak depoda mevcut olan patlayıcı maddenin cinsi
ve miktarı gibi bilgilerin belirlenebildiği, bu nedenle depo tespit tutanaklarının fiziki olarak istenmesinin hukuki bir izahının bulunmadığı, nitekim Türkiye’nin birçok ilinde uygulamada depo tespit tutanaklarının asıllarının istenmediği, zaten depo tespit tutanaklarının istenmesindeki amacın, depodaki mevcut ürünlerin varlığının beyanla kolluğa bildirilmesi olduğu, PATBİS sistemine yapılan bildirimin de aynı sonucu doğurduğu, idarenin iş yükünü arttıran işbu uygulaması sebebiyle, müvekkil şirket tarafından personel tahsis edilmek zorunda kalındığı, 87/12028 sayılı Tüzük’te de depo tespit tutanaklarının asıllarının istenmesi gerektiğine dair bir hüküm bulunmadığı, idarenin kendince dayanağı olmayan bir uygulama yürüttüğü, bu uygulamanın hukuka, hayatın olağan akışına ve hakkaniyete aykırı olup müvekkil şirketin ticari faaliyetini zorlaştırdığı ve zarar etmesine sebep olduğu belirtilerek idarenin depo tespit tutanak asıllarının istenmesi uygulamasını sonlandırması talep edilmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. İçişleri Bakanlığı Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğünün başvuru konusuna ilişkin 10/03/2023 tarihli ve – – sayılı yazısı ve eklerinde özetle; 2.1. 87/12028 karar sayılı Tüzük kapsamında patlayıcı maddelerin üretilmesi, satılması, kullanılması, depolanması ve nakledilmesine ilişkin iş ve işlemlerin İl Valilikleri tarafından yürütüldüğü, depo tespit tutanağı/depo tespit beyanın hangi durumlarda talep edildiğine dair ayrıntılı düzenlemelere 2013/13 sayılı
Patlayıcı Maddeler Birleştirilmiş Genelgesi’nde yer verildiği, 2.2. Genelge’de depo tespit beyanının taşıma izin belgesi tanziminde istenen belgeler arasında sayıldığı, İçişleri Başkanlığı Emniyet Genel Müdürlüğünün 18/08/2021 tarih ve sayılı yazısı ile PATBİS üzerinden taşıma izin belgesi düzenleme işlemlerinde bürokrasi ve kırtasiyeciliğin azaltılması amacıyla sistemden kontrol edilecek ve fiziki olarak istenecek belgelerin ayrı ayrı belirtildiği, depo tespit beyanının ise fiziki olarak istenecek belgeler arasında olduğunun bildirildiği, konuya ilişkin tereddüt yaşandığına dair illerden gelen herhangi bir görüş talebinin bulunmadığı, bütün illerin iş ve işlemlerini aynı mevzuat kapsamında yürütmekle yükümlü olduğu, 2.3. Patlayıcı maddelerin satıldığı yerden başka bir yere naklinin yapılabilmesi için Valilikler adına İl
Emniyet Müdürlüğü Silah ve Patlayıcı Maddeler Şube Müdürlüklerine taşıma izin belgesi müracaatında bulunulması gerektiği, taşıma izin belgesi tanziminde ilgili mevzuatta istenilen belgelerin, belgeyi düzenleyen birimce kontrol edilerek bunun üzerine belge düzenlendiği, depo tespit tutanaklarının
PATBİS’e yüklenmediği, fiziki olarak başvuru sırasında istenen belgeler arasına eklendiği, PATBİS’te yapılan geliştirme çalışmaları sonrasında bazı patlayıcı maddelerin nakledileceği depoda yeterli miktarda boş alan olup olmadığının (depo stokları) PATBİS üzerinden görüntülenebildiği, ancak; bunların dışındaki patlayıcı maddelere ait PATBİS yazılım süreci devam ettiğinden halen sistem üzerinden bu maddelerin depo stok kontrolünün yapılamadığı, 2.4. 2013/13 sayılı Patlayıcı Maddeler Birleştirilmiş Genelgesi’nde, günümüz değişen ve gelişen şartları, dijitalleşme, PATBİS üzerinde yapılan geliştirme çalışmaları, bürokrasi ve kırtasiyeciliğin azaltılması, istenen belgelerde sadeleştirme hususları göz önüne alınarak güncelleme çalışmaları yapıldığı ve onay aşamasına gelindiği, ilgili mevzuat çalışmasında konuya ilişkin değişikliklere yer verilmiş olup yeni yapılan düzenlemeler yürürlüğe girdikten sonra tüm illerde uygulamaya geçirileceği, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde: “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında: “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5. 29/9/1987 tarihli ve 19589 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 14/8/1987 tarihli ve 87/12028 sayılı
Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşınması, Saklanması, Depolanması, Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi Usul ve Esaslarına
İlişkin Tüzük’ün “Taşıma İzin Belgesi” başlıklı 53’üncü maddesinde: “Bu Tüzük kapsamındaki patlayıcı maddelerin fabrikadan, giriş gümrüğünden, satıldığı yerden veya depolardan başka bir yere taşınması için taşıma izin belgesi alınması zorunludur.
Bu belgeler, işletme, ithal, satın alma, depolama, kullanma veya satış izin belgesi bulunanların dilekçe ile yapacakları başvuru üzerine, gönderileceği yerin uzaklığına göre belirlenecek süre için geçerli olmak üzere yerel emniyet makamları, bulunmadığı yerlerde ilçe jandarma bölük komutanlıklarınca verilir.
[…]
Patlayıcı maddelerin taşınmasından sonra izin belgesinin kırk sekiz saat içinde yerel emniyet makamlarına, bulunmadığı yerlerde ilçe jandarma bölük komutanlıklarına verilmesi zorunludur. Belgeyi alan makam, taşınmasına izin verilen maddelerin yerine tam olarak gelip gelmediğini ve depo edildiği yeri saptayarak bunları belgeye yazar ve belgeyi veren yere geri gönderir…”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
6. İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğünün 22/02/2013 tarihli ve 2013/13 sayılı Patlayıcı
Maddeler Birleştirilmiş Genelgesi’nin ilgili maddeleri şu şekildedir:
“2.PATLAYICI MADDE NAKİL İŞLEMLERİ
Tüzük kapsamındaki patlayıcı maddeler bir yerden başka bir yere taşınırken Tüzüğün 53. Maddesi gereği patlayıcı maddelerin çıkış yapacağı (ilk hareket edeceği) yerin kolluğundan Taşıma İzin Belgesi EK-14 alınacaktır.
2.1.Taşıma İzin Belgesi Tanziminde İstenen Belgeler
[…] 6. Depo tespit beyanı, (Noter tasdikli depo defterinin patlayıcı madde giriş-çıkışlarının son kayıtlarının olduğu güncel tarihli sayfasının fotokopisi ile talep sahibinin (izin belgelerinde ismi yazılı şahıslar, depo sorumluları, ateşleyiciler veya nakilciler) depodaki patlayıcı maddelerin cins ve miktarı ile taşınacak patlayıcılar için yeterli boş yer bulunduğunu beyan ederek imzaladığı dilekçesi ve bu iki belgede belirtilen miktarların uyumlu olması yeterli kabul edilecektir.)
[…] 2.2.Taşıma İzin Belgesi Tanziminde Dikkat Edilecek Hususlar
[…] 2. Taşınacak patlayıcı maddelerin muhafaza edileceği depoya ait depo tespit beyanı kontrol edilecek, izin belgelerinde yazılı depo kapasitesi aşılmayacak şekilde Taşıma İzin Belgesi düzenlenecektir.
[…] 13. Patlayıcı Madde Satın Alma ve Satış İzin Belgesi ile Patlayıcı Madde Üretim ve Satış İzin Belgesi sahiplerinin satın aldıkları patlayıcı maddelerin nakli için Taşıma İzin Belgesi tanziminde, belgelerinin noter tasdikli suretinin veya belgenin verildiği yer Emniyet Müdürlüğünce “Aslı Gibidir” şeklinde onaylanmış suretinin ibrazı ve bu belgelerde yazan patlayıcı çeşitleri ile nakli yapılacak patlayıcıların çeşidinin uyumlu olması halinde Taşıma İzin Belgesi düzenlenecektir.
[…] 17. Üreticilerin hammadde olarak kullanacakları (% 34,5 veya daha fazla azot içeren) amonyum nitratlar, Taşıma İzin Belgesi alınarak taşınacaktır. Ancak, amonyum nitratlara Taşıma İzin Belgesi verilmesi esnasında, depo tespit tutanağı, Tehlikeli Maddeler Zorunlu Sorumluluk ve Tehlikeli Atık Sigorta Poliçesi ve patlayıcı madde deposunda depolama şartı aranmayacak, amonyum nitratlar üretim tesislerinin sınırları içerisinde, her türlü güvenlik önlemi alınmış yerlerde muhafaza edilip edilmediği yerel kollukça kontrol edilecektir.”
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan Ret Karar Önerisi Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8. Patlayıcı madde üretimi ve depolanması alanında faaliyet gösteren Madencilik İnşaat Taahhüt
Nakliye Sanayi ve Ticaret A.Ş. adına vekili tarafından yapılmış olan başvuruda; patlayıcı madde satışından sonra idarece taşıma izin belgesi düzenlenmesi için depo tespit tutanak asıllarının istenmesi uygulamasının sonlandırılması talep edilmiştir.
9. Tekel dışı bırakılan patlayıcı maddeler ile av malzemesi ve benzerlerinin; üretimi, üretilmesi için işyeri kurulması ve işletilmesi, üretilen maddelerin ambalajlanması, taşınması, saklanması, depolanması, ithali, satışı, kullanılması, yok edilmesi, denetimi ve alınacak güvenlik önlemlerine ilişkin usul ve esaslar, 9/5/1955 tarihli ve 6551 sayılı Barut ve Patlayıcı Maddelerle Silah ve Teferruatı ve Av Malzemesinin
İnhisardan Çıkarılması Hakkında Kanun’a dayanılarak çıkarılmış olan 14/8/1987 tarihli ve 87/12028 sayılı
Tüzük’te düzenlenmiştir.
10. Tüzük hükümleri doğrultusunda, uygulamayı kolaylaştırmak, ortaya çıkan tereddütleri gidermek ve yoruma muhtaç hususları açıklığa kavuşturmak amacıyla uygulamada dikkat edilecek hususlar ise İçişleri
Bakanlığının 22/02/2013 tarihli ve 2013/13 sayılı Patlayıcı Maddeler Birleştirilmiş Genelgesi’nde ayrıntılı olarak belirtilmiştir.
11. Yüksek risk içeren patlayıcı maddelerin taşınmasıyla ilgili olarak; anılan Tüzük’ün 53’üncü maddesinde, Tüzük kapsamındaki patlayıcı maddelerin fabrikadan, giriş gümrüğünden, satıldığı yerden
veya depolardan başka bir yere taşınması için taşıma izin belgesi alınması zorunlu tutulmuştur. Aynı maddede ayrıca taşıma izin belgesinin, dilekçe ile yapacak başvuru üzerine verileceği öngörülmüştür.
12. Taşıma izin belgesinin düzenlenmesinde istenen belgeler ise mezkûr Genelge’de ayrıntılı olarak sıralanmış olup bu belgeler arasında depo tespit beyanı da sayılmıştır. Yanı sıra, taşınacak patlayıcı maddelerin muhafaza edileceği depoya ait depo tespit beyanının kontrol edileceği ve izin belgelerinde yazılı depo kapasitesi aşılmayacak şekilde izin belgesinin düzenleneceği hususları taşıma izin belgesi tanziminde dikkat edilecek hususlar arasında vurgulanmıştır. Bunların yanında, üreticilerin hammadde olarak kullanacakları (% 34,5 veya daha fazla azot içeren) amonyum nitratların da taşıma izin belgesi alınarak taşınacağı ve bu izin belgesinin verilmesi esnasında da depo tespit tutanağının kontrol edileceği öngörülmüştür.
13. Genelge’de ayrıca taşıma izin belgesi tanziminin yanı sıra patlayıcı madde satın alma ve kullanma izin belgesi başvurusunda, satın alma ve kullanma izin belgesinin yenilenmesi sırasında, gezici depoların nakil izinlerinde, patlayıcı maddelerin devir işlemlerinde ve izin belgelerinin kaybedilmesi durumunda; depo tespit beyanı/depo tespit tutanağının ibrazının gerektiği düzenlenmiştir.
14. Patlayıcı maddelerin; üretim süreci, saklanması, depolanması ve taşınması gibi her aşamada yüksek risk taşıdığı şüphesizdir. Patlayıcı maddelerin ölümcül olabileceği de düşünüldüğünde, bu maddeler ile ilgili tüm süreçlerde özel tedbirlerin alınması, sıkı denetim yapılması ve izin prosedürlerinin eksiksiz olarak uygulanması gerektiği açıktır. Patlayıcı maddelerin taşıdığı risk nedeniyle idare tarafından gerekli denetimlerin hassasiyetle yapılması ve bu alanın sürekli kontrol altında tutulması hayati önem taşımaktadır.
İlgili mevzuatta da patlayıcı maddeler ile ilgili tüm süreçler çeşitli izin ve koşullara bağlanmış ve bu suretle birçok kamu kurumunun dâhil olduğu sıkı bir denetim ve kontrol mekanizması oluşturulmuştur.
15. Depo tespit beyanı ya da depo tespit tutanağı; depoda bulunan patlayıcı maddelerin cins ve miktarını, deponun kapasitesini, patlayıcı maddelerin taşınacağı depoların mevcut durumunu, taşımanın yapıldığı depoda arta kalan patlayıcı maddeleri, depoya patlayıcı madde giriş-çıkışlarının son kayıtlarını göstermektedir. Dolayısıyla depo tespit beyanı, depo kapasitelerinin takibi bakımından önem arz etmektedir.
16. Başvuran vekili tarafından Türkiye’deki tüm depolarda ne kadar patlayıcı madde olduğunun PATBİS’te görülebildiği belirtilmiş ise de idare tarafından bazı patlayıcı maddelerin stok durumunun PATBİS üzerinden görülemediğinin bildirildiği, dolayısıyla bu patlayıcı maddeler bakımından stok kontrolünün ancak depo tespit beyanının fiziki olarak ibraz edilmesiyle gerçekleştirilebileceği, patlayıcı maddelerin taşıdığı risk dikkate alındığında can ve mal güvenliği açısından idarenin denetim yükümlülüğünü bu suretle yerine getirebileceği anlaşılmış olup depo tespit beyanının asıllarının fiziki olarak ibrazı konusundaki uygulamanın yerinde olduğu değerlendirilmiştir.
17. Başvuran vekili tarafından ayrıca Türkiye’nin birçok ilinde uygulamada depo tespit tutanaklarının asıllarının istenmediği iddia edilmiş ise de İdare tarafından bütün illerin iş ve işlemlerini aynı mevzuat kapsamında yürütmekle yükümlü olduğu, İçişleri Başkanlığı Emniyet Genel Müdürlüğünün 18/08/2021 tarih ve sayılı yazısı ile depo tespit beyanının fiziki olarak istenecek belgeler arasında olduğunun bildirildiği ve konuya ilişkin tereddüt yaşandığına dair illerden gelen herhangi bir görüş talebinin bulunmadığı belirtilmiştir.
18. Yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Patlayıcı maddelerle ilgili süreçlerde İdare tarafından depo tespit tutanak asıllarının istenmesi uygulamasında hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiş olup başvurunun reddi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 19. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk”, “makul sürede karar verme”, “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık”, ve “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun davrandığı, ancak idari işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceği bildirilmediğinden
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı anlaşılmış olup idarenin bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
20. Bunlarla beraber; günümüzün değişen ve gelişen şartları, teknolojik imkanlar ve dijitalleşme göz önünde bulundurularak yapılacak işlemlerin hızlandırılması, bürokrasi ve kırtasiyeciliğin azaltılması amacıyla, depolardaki bütün patlayıcı maddelerin stok durumunun PATBİS üzerinden görülebilmesi yönünde PATBİS’te geliştirme çalışmaları yapılmasının yerinde olacağı değerlendirilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
21. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca gerekçeli ret kararının başvurana tebliğinden itibaren varsa dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Sivas İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın, Başvuran Şirket Vekiline ve İçişleri Bakanlığına tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi