Patlayıcı madde taşımacılığında idarenin belirlediği süreler mesafe ve diğer faktörler dikkate alınarak hukuka uygun belirlenmiş midir (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2023/8441-S.23.13733

BAŞVURU NO : 2023/1882

KARAR TARİHİ : 11/07/2023

RET KARARI

Adres:

BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ : ,TCKN:

Adres:

BAŞVURUYA KONU İDARE : İÇİŞLERİ BAKANLIĞI

BAŞVURUNUN KONUSU : Patlayıcı maddelerin taşıma izni için verilen süreler hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 02/02/2023

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Sanayi ve Ticaret A.Ş. adına vekili tarafından yapılmış olan başvuruda; müvekkil şirketin Sivas ili, ilçesi, köyü, ada, parselde patlayıcı madde üretimi ve depolanması alanında faaliyet gösterdiği, şirketin yurt içine ve yurt dışına patlayıcı maddelerin satışını gerçekleştirdiği ve ticari hayatını bu şekilde devam ettirdiği, müvekkil şirketin işlem ve izinlerinin 87/12028 sayılı Tüzük hükümlerine göre yürütüldüğü, patlayıcı madde sektöründe her adımın idare tarafından denetlendiği, ilgili mevzuat gereğince müvekkil şirketin, 3. kişilere patlayıcı maddelerin satışını gerçekleştirdikten sonra teslim etmek üzere idareye başvuru yaptığı ve idarece uzaklıklar göz önüne alınarak süreli taşıma izin belgesi düzenlendiği, bu süre içerisinde ilgili mamulün alıcıya ulaşması ve patlatma işlemlerinin yapılması gerektiği, ancak idarenin uzaklıkları belirlerken, şoförün mola ve yemek ihtiyaçlarını, hava ve yol şartlarını, araç arıza ihtimalini, şantiye şartlarını ve kolluk görevlilerinin teslim için zamanında gelmeme ihtimallerini değerlendirmeden mutlak sınırlayıcı ve kısıtlı bir süre vererek müvekkil şirketin faaliyetini zorlaştırdığı, zira diğer illerden verilen taşıma izin belgelerine ait sürelerin

Sivas Valiliği tarafından verilen izinlerden oldukça fazla olduğu, örneğin; Osmaniye ilinden 40 km mesafe için 38 saat nakil süresi verilirken Sivas ilinden müvekkilin yapmış olduğu 400 km’lik başvuruya 12 saat

nakil izin süresi verildiği, başka bir örnekte ise Çankırı ilinden 700 km için 48 saat nakil izin süresi düzenlendiği, idarenin bu uygulaması sebebiyle müvekkilin, sürelere riayet edemeyeceği ve idari yaptırımlarla karşılaşacağından çekindiği için zaman zaman satışlarını dahi iptal etmek zorunda kaldığı, idarenin süreleri daha makul bir düzeye çekmesinde herhangi bir sakınca bulunmadığı, idarenin taşıma izin süresi verirken hakkaniyete ve hayatın olağan akışına uygun davranarak müvekkil şirkete ürünlerin teslimi için makul bir süre vermesinin hukukun gereği olduğu, idarenin uygulamasının hukuka ve hakkaniyete aykırı olup müvekkil şirketin ticari faaliyetini zorlaştırdığı ve zarar etmesine sebep olduğu belirtilerek idarenin taşıma izin süreleri konusundaki mevcut uygulamasının sonlandırılması ve taşıma izni için makul süre verilmesi talep edilmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. İçişleri Bakanlığı Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğünün başvuru konusuna ilişkin 10/03/2023 tarihli ve E- – – sayılı yazısı ve eklerinde özetle; 2.1. 87/12028 karar sayılı Tüzük kapsamında patlayıcı maddelerin üretilmesi, satılması, kullanılması, depolanması ve nakledilmesine ilişkin iş ve işlemlerin İl Valilikleri tarafından yürütüldüğü, anılan

Tüzük’ün “Taşıma İzin Belgesi” başlıklı 53’üncü maddesinde; taşıma izin belgesi verilmesi ve belirlenecek süre hakkında düzenlemelerin yer aldığı, taşıma izin belgesi alınması için 2013/13 sayılı Patlayıcı Maddeler

Birleştirilmiş Genelgesi’nin 2.1’inci maddesinde belirtilen belgeler ile birlikte naklin başlayacağı İl

Valiliğine müracaatta bulunulması gerektiği, taşımanın nakil süresi içerisinde tamamlanmaması halinde, gerekçesi ile İl Valiliğine müracaat edilerek nakil süresinin uzatılabildiği, ayrıca düzenlenen taşıma izin belgesi güzergâhında bulunan illere de patlayıcı madde naklinin yapılacağı tarih ve saat hakkında bilgi verildiği, 2.2. Nakil sürelerinin; naklin yapılacağı iller arası mesafe, güzergâh, hız sınırları ve bazı illerde uygulamada olan güvenli gün-güvenli saat gibi hususlar dikkate alınarak her ilin kendi durumuna veya firma beyanına/talebine göre ilgili mevzuat kapsamında Valilikler tarafından belirlendiği, bu sebeple verilen sürelerin değişkenlik gösterdiği, 2.3. Bahse konu şikâyete ilişkin verilen örnekler ve Valiliğin vermiş olduğu nakil süresi, gidilecek olan il ve mesafesi ile birlikte değerlendirildiğinde; verilen sürenin normal şartlar altında uygun olduğunun değerlendirildiği, naklin belirtilen tarih ve saat aralığında gerçekleştirilememesi veya öngörülmeyen şartların gelişmesi halinde ilgili firma tarafından gerekçesi ile İl Valiliğine başvuru yapılması durumunda nakil süresinin uzatılabildiği, Açıklamalarına yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde: “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği

Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”

4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında: “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri

ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”

5. 29/9/1987 tarihli ve 19589 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 14/8/1987 tarihli ve 87/12028 sayılı

Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşınması, Saklanması, Depolanması, Satışı, Kullanılması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi Usul ve Esaslarına

İlişkin Tüzük’ün;

5.1. “Taşıma İzin Belgesi” başlıklı 53’üncü maddesinde: “Bu Tüzük kapsamındaki patlayıcı maddelerin fabrikadan, giriş gümrüğünden, satıldığı yerden veya depolardan başka bir yere taşınması için taşıma izin belgesi alınması zorunludur.

Bu belgeler, işletme, ithal, satın alma, depolama, kullanma veya satış izin belgesi bulunanların dilekçe ile yapacakları başvuru üzerine, gönderileceği yerin uzaklığına göre belirlenecek süre için geçerli olmak üzere yerel emniyet makamları, bulunmadığı yerlerde ilçe jandarma bölük komutanlıklarınca verilir.

[…]

Patlayıcı maddelerin taşınmasından sonra izin belgesinin kırk sekiz saat içinde yerel emniyet makamlarına, bulunmadığı yerlerde ilçe jandarma bölük komutanlıklarına verilmesi zorunludur. Belgeyi alan makam, taşınmasına izin verilen maddelerin yerine tam olarak gelip gelmediğini ve depo edildiği yeri saptayarak bunları belgeye yazar ve belgeyi veren yere geri gönderir…”

5.2. “Taşımada istifleme ve araçlarda aranacak teknik özellikler” başlıklı 60’ıncı maddesinde:

“Patlayıcı maddelerin karayollarında taşınmasında ambalajların darbe ve çarpmalardan korunması ve düşürülmemesi için önlemler alınır. Taşıma sırasında taşıtın hızı, tehlikeli madde taşıyan araçlar için öngörülen hız sınırlamalarını aşmamak üzere, görüş, yol, hava ve trafik durumuna göre bir tehlike oluşturmayacak düzeyde tutulur…”

5.3. “Güzergah” başlıklı 63’üncü maddesinde: “Üç yüz kilogramdan çok patlayıcı madde için verilecek taşıma izin belgelerinde, taşıtın izleyeceği yol ve konaklama yerleri belirtilir.

Taşıma sırasında zorunlu nedenlerle belgede belirlenen yol ve konaklama yerleri zabıta tarafından değiştirilirse, bu husus belgeye yazılır ve trafik zabıtasına haber verilir.

Taşıma sırasında bir tehlike olasılığı varsa, zabıta makamlarınca, istem üzerine veya resen gerekli güvenlik önlemleri alınır.”

5.4. “Karayoluyla Taşımada Gözetim” başlıklı 68’inci maddesinde: “Karayoluyla yapılacak üç yüz kilogramdan çok patlayıcı madde taşımalarının bu konuda gerekli bilgi ve deneyimi olan bir kişinin gözetiminde yapılması zorunludur.”

6. İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğünün 22/02/2013 tarihli ve 2013/13 sayılı Patlayıcı

Maddeler Birleştirilmiş Genelgesi’nin “PATLAYICI MADDE NAKİL İŞLEMLERİ” başlıklı 2’nci maddesinde: “Tüzük kapsamındaki patlayıcı maddeler bir yerden başka bir yere taşınırken Tüzüğün 53.

Maddesi gereği patlayıcı maddelerin çıkış yapacağı (ilk hareket edeceği) yerin kolluğundan Taşıma İzin

Belgesi EK-14 alınacaktır.

2.1.Taşıma İzin Belgesi Tanziminde İstenen Belgeler

[…]

2.2.Taşıma İzin Belgesi Tanziminde Dikkat Edilecek Hususlar 1. Taşıma İzin Belgesi, patlayıcı maddelerin taşınacağı yerin uzaklığına göre belirlenecek süre için geçerli olmak üzere verilecektir.

[…] 6. Taşıma İzin Belgesini alan yerel kolluk görevlilerince, izin belgesinde belirtilen miktarda patlayıcı maddenin verilen süre içerisinde, izin verilen depoya veya günübirlik depolanmadan kullanılacak patlayıcı maddeler için patlatma yerine zamanında ve noksansız olarak teslim edilip edilmediği, belge üzerindeki tutanağa yazılarak Taşıma İzin Belgesinin asıl sureti, belgeyi veren kolluğa geri gönderilecektir.

[…] 10. Patlayıcı maddelerin nakillerinde Taşıma İzin Belgesi bulunan nakilcilerin, talepte bulunmaları ve

Valiliklerin uygun görmesi halinde kendilerine güvenlik kuvvetlerince nezaret edilecektir.

11. Yerel kollukça; tehlike ihtimalinin görülmesi halinde re’sen patlayıcı madde nakillerine nezaret edilecektir.

12. Taşıma İzin Belgesini düzenleyen makam güzergâh üzerindeki illeri e-posta, faks, posta, elektronik ortam vb. yollarla bilgilendirecektir. Elektronik ortamda bilgi paylaşımına imkân veren sistem kuruluncaya kadar Emniyet Genel Müdürlüğüne herhangi bir bildirimde bulunulmayacaktır…”

Düzenlemelerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

7. Yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan Ret Karar Önerisi Kamu

Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme

8. Patlayıcı madde üretimi ve depolanması alanında faaliyet gösteren

Sanayi ve Ticaret A.Ş. adına vekili tarafından yapılmış olan başvuruda; patlayıcı madde satışından sonra taşıma izin belgesi düzenlenmesi sırasında idarece taşıma izni için makul süre verilmesi talep edilmektedir.

9. Tekel dışı bırakılan patlayıcı maddeler ile av malzemesi ve benzerlerinin; üretimi, üretilmesi için işyeri kurulması ve işletilmesi, üretilen maddelerin ambalajlanması, taşınması, saklanması, depolanması, ithali, satışı, kullanılması, yok edilmesi, denetimi ve alınacak güvenlik önlemlerine ilişkin usul ve esaslar, 9/5/1955 tarihli ve 6551 sayılı Barut ve Patlayıcı Maddelerle Silah ve Teferruatı ve Av Malzemesinin

İnhisardan Çıkarılması Hakkında Kanun’a dayanılarak çıkarılmış olan 14/8/1987 tarihli ve 87/12028 sayılı

Tüzük’te düzenlenmiştir.

10. Tüzük hükümleri doğrultusunda, uygulamayı kolaylaştırmak, ortaya çıkan tereddütleri gidermek ve yoruma muhtaç hususları açıklığa kavuşturmak amacıyla uygulamada dikkat edilecek hususlar ise İçişleri

Bakanlığının 22/02/2013 tarihli ve 2013/13 sayılı Patlayıcı Maddeler Birleştirilmiş Genelgesi’nde ayrıntılı olarak belirtilmiştir.

/

11. Patlayıcı maddelerin; üretim süreci, saklanması, depolanması ve taşınması gibi her aşamada yüksek risk taşıdığı şüphesizdir. Patlayıcı maddelerin ölümcül olabileceği de düşünüldüğünde, bu maddeler ile ilgili tüm süreçlerde özel tedbirlerin alınması, sıkı denetim yapılması ve izin prosedürlerinin eksiksiz olarak uygulanması gerektiği açıktır. Patlayıcı maddelerin taşıdığı risk nedeniyle idare tarafından gerekli denetimlerin hassasiyetle yapılması ve bu alanın sürekli kontrol altında tutulması hayati önem taşımaktadır.

İlgili mevzuatta da patlayıcı maddeler ile ilgili tüm süreçler çeşitli izin ve koşullara bağlanmış ve bu suretle birçok kamu kurumunun dâhil olduğu sıkı bir denetim ve kontrol mekanizması oluşturulmuştur.

12. Yüksek risk içeren patlayıcı maddelerin taşınmasıyla ilgili olarak; anılan Tüzük’ün 53’üncü maddesinde, Tüzük kapsamındaki patlayıcı maddelerin fabrikadan, giriş gümrüğünden, satıldığı yerden veya depolardan başka bir yere taşınması için taşıma izin belgesi alınması zorunlu tutulmuştur. Aynı maddede ayrıca taşıma izin belgesinin, dilekçe ile yapacak başvuru üzerine patlayıcı maddelerin gönderileceği yerin uzaklığına göre belirlenecek süre için geçerli olmak üzere verileceği öngörülmüştür.

Yanı sıra, patlayıcı maddelerin taşınmasından sonra taşınmasına izin verilen maddelerin yerine tam olarak gelip gelmediğinin saptanması amacıyla izin belgesinin kırk sekiz saat içinde ilgili makamlara verilmesinin zorunlu olduğu belirtilmiştir.

13. Bunlarla birlikte anılan Tüzük ve Genelge’de içerdiği risk göz önünde bulundurularak patlayıcı maddelerin karayollarında taşınması konusunda; taşıtın hızının, görüş, yol, hava ve trafik durumuna göre bir tehlike oluşturmayacak düzeyde tutulması, üç yüz kilogramdan çok patlayıcı madde için verilecek taşıma izin belgelerinde, taşıtın izleyeceği yol ve konaklama yerlerinin belirtilmesi, üç yüz kilogramdan çok patlayıcı madde taşımalarının bu konuda gerekli bilgi ve deneyimi olan bir kişinin gözetiminde yapılması, talep üzerine ya da tehlike ihtimalinin görülmesi halinde güvenlik kuvvetlerince nakillere nezaret edilmesi, güzergâh üzerindeki illerin bilgilendirilmesi gibi çeşitli güvenlik önlemleri öngörülmüştür 14. Yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; patlayıcı maddelerin taşıma izni için verilecek sürenin belirlenmesinde belli kriterler öngörülmemiş olmakla birlikte bu konuda; mesafenin yanı sıra bazı illerdeki güvenli gün-güvenli saat uygulamaları, güzergâh, hız sınırları, yol, hava ve trafik durumu, konaklama yerleri, taşımaya nezaret edilip edilmeyeceği gibi hususların da göz önünde bulundurulduğu, buradan hareketle aynı uzaklıktaki her mesafe için sadece uzaklık dikkate alınarak aynı sürenin verilmesinin söz konusu olamayacağı, dolayısıyla tek başına uzaklık kriteri bağlamında başka illerde aynı uzaklık için verilen sürelerin kıyaslanmasının mümkün olmadığı, başka bir ifadeyle yapılacak kıyaslamada diğer kriterlerin de değerlendirilmesi gerektiği, bu nedenle başvuran vekilinin başka illerde daha kısa mesafeler için daha uzun süreler verildiği iddiasının bu haliyle yerinde olmadığı, zira idarenin bu alandaki gözetim, denetim ve kontrol yükümlülüğünün bir sonucu olarak; idarece süre belirlenirken anılan hususlar çerçevesinde titizlikle hareket edilmesinin önem arz ettiği ve her taşıma izni için verilecek sürenin bu çerçevede belirlendiği, başvuran vekilinin, müvekkil şirketin sürelere riayet edemeyeceği ve idari yaptırımlarla karşılaşacağından çekindiği için zaman zaman satışlarını iptal etmek zorunda kaldığı, ticari faaliyetinin zorlaştığı ve zarar etmesine sebep olduğu iddialarının da herhangi bir bilgi, belge ve veriyle desteklenmediği, kaldı ki naklin belirtilen tarih ve saat aralığında gerçekleştirilememesi veya öngörülmeyen şartların gelişmesi halinde gerekçesi ile birlikte İl Valiliğine başvuru yapılması durumunda nakil süresinin uzatılabildiği anlaşılmış olup patlayıcı maddelerin taşıma izni için verilen sürelerin belirlenmesi konusunda hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 15. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak

Kurumumuza gönderildiği ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk”, “makul sürede karar verme”, “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık”, ve “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun davrandığı, ancak idari işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceği bildirilmediğinden

“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı anlaşılmış olup idarenin bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

16. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca gerekçeli ret kararının başvurana tebliğinden itibaren varsa dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Sivas İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın, Başvuran Şirket Vekiline ve İçişleri Bakanlığına tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi