|
ÖZET: Başvuru, Pendik ilçesinde bulunan bir pazar yerinin kaldırılması talebine ilişkindir. Şikayetçi, pazarın apartmanların soyunma kabini olarak kullanıldığını, acil durumlarda ambulans ve itfaiyenin ulaşımında sorunlar yaşandığını, çevre kirliliği ve gürültü gibi rahatsızlıklar yaşandığını belirtmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu değerlendirerek Pendik Belediye Başkanlığı’ndan bilgi talep etmiş ve yapılan incelemeler sonucunda pazar yerinin kaldırılmasının olumsuz sonuçlar doğurabileceği sonucuna varmıştır.
Pendik Belediye Başkanlığı, pazar yerinin sorunlarının en aza indirilmesi için çalışmaların sürdüğünü, ancak bölgedeki yoğun yapılaşma nedeniyle pazarın taşınması konusunda zorluklar yaşandığını ifade etmiştir. Ayrıca, pazarın kaldırılmasının, orada yaşayanların ihtiyaçlarını olumsuz etkileyebileceği belirtilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın taleplerini kısmen reddederek, pazar yerinin denetimlerinin artırılması ve kapalı semt pazarına taşınma projesinin hızlandırılması önerisinde bulunmuştur. Sonuç olarak, başvurunun reddedilmesine karar verilmiş, ancak pazar yerinin çevresel etkilerini azaltmak için gerekli önlemlerin alınması ve denetimlerin artırılması tavsiye edilmiştir. Bu süreçte, kamu yararının gözetilmesi ve yerel halkın ihtiyaçlarının dikkate alınması önem arz etmektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/10829-S.22.16691
BAŞVURU NO : 2022/1611
KARAR TARİHİ : 25/08/2022
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI GİZLİ, TCKN: GİZLİ
Adres: GİZLİ
PENDİK BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Şikayetçinin, belirtilen sokaktaki pazar yerinin kaldırılması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 30/01/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza gizlilik kaydı ile yapılan ve ekinde başvuru konusu bölgede yaşayan kişilerin
imzasının da bulunduğu dilekçe sunulan başvuruda özetle, İstanbul ili, Pendik ilçesi, Mahallesi, Caddesi Sokak’ta ikamet eden hane sakinleri olarak Sokakta bulunan pazar yeri ile ilgili sıkıntıları olduğu, esnaf tarafından apartmanlarının soyunma kabini olarak kullanıldığı, salı günlerinde sokağa araç giriş çıkışın engellendiği için acil durumlarda ambulans ve itfaiyenin evlerine ulaşamadığı ve fizik tedavi gören hastalarının tedavi ihtiyacının karşılanamadığı, pazar yerinden kaynaklı atıklarının çevreye zarar verdiği, silahlı silahsız esnaf kavgalarının yaşandığı, esnafın bahçeye çöp attığı, sabah 6:30’dan akşam 22:00 saatlerine kadar devam eden pazarın gürültüsünden rahatsızlık duyulduğu, konu hakkında idareye başvuruda bulunulduğu iddia ve ifade edilerek Sokak’ta bulunan pazar yerinin kaldırılması talep edilmektedir.
II. İDARELERİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kamu Denetçiliği Kurumumuzca verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan talebin
karşılanabilmesi ve eğer mümkünse ilgili idare ile başvurucu arasında muhtemel bir dostane çözümün tesisi amacı ile 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kanunun “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18’inci maddesi hükmü uyarınca 31/03/2022 tarihli ve S. sayılı yazımız ile Pendik Belediye Başkanlığından bilgi ve belge talep edilmiş olup, ilgili İdarenin 20/04/2022 tarihli ve sayılı cevabi yazısında özetle;
2.1) Pendik ilçesi Mahallesinde salı günleri kurulmakta olan semt pazarının 1290 metre
karelik alanda 154 esnaf ile faaliyet gösterdiği, pazarın Sokakta bulunan 39 giyimci esnafının bulunduğu kısmının pazar yerinden kaynaklı sorunlarının en aza indirilmesi için çalışmaların devam ettiği,
2.2) Semt pazarlarının çoğunun cadde ve sokaklara kurulması nedeniyle acil durumlarda ambulans ve
itfaiyenin ulaşımı zora soktuğu durumun genel bir sorun olduğu, ilçede 21 adet pazar yeri bulunduğu, bunlardan 4 tanesinin kapalı alana taşınarak çevreye, alt yapıya ve trafiğe getireceği yüklerin azaltıldığı, can ve mal güvenliğinin en aza indirildiği, semt pazarlarında görevli zabıta ekiplerinin denetimlerde esnafa uyarılarda bulunduğu,
2.3) Semt pazarının bulunduğu bölgede yoğun nüfus ve yapılaşma olması sebebiyle pazarın taşınması
noktasında boş alan temininde zorluklar yaşandığı, Belediyenin sokak pazarlarını kapalı semt pazarlarına taşıma projesinin devam ettiği, söz konusu semt pazarının da bu kapsamda değerlendirileceği,
2.4) semt pazarında pazarın işleyişinden kaynaklı tespit edilen idari ve adli vaka bulunmadığı
açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; “Dilekçe, Bilgi Edinme ve Kamu Denetçisine Başvurma
Hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı’na bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
4) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi”
başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
4.1) Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliği’nin “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır…”,
5) 03/07/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinin
birinci fıkrasında, “Belediye: Belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan ve karar organı seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan, idarî ve malî özerkliğe sahip kamu tüzel kişisini,… ifade eder.”; “belediyelerin görev, yetki ve sorumlulukları” başlıklı 15’inci maddesinin (a) fıkrasında, “Belde sakinlerinin mahallî müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla her türlü faaliyet ve girişimde bulunmak.”,
6) 12/07/2012 tarihli ve 28351 sayılı Pazar Yerleri Hakkındaki Yönetmeliğin “Amaç” başlıklı 1’inci
maddesinde; “Bu Yönetmeliğin amacı, semt ve üretici pazarlarını modern bir yapıya kavuşturmak, bu yerlerde sebze ve meyveler ile belediyece müsaade edilen diğer gıda ve ihtiyaç maddelerinin ticaretinin kaliteli, standartlara ve gıda güvenilirliğine uygun olarak serbest rekabet şartları içinde yapılmasını temin etmek, tüketicilerin hak ve menfaatlerini korumak ve üreticiler ile pazarcıların faaliyetlerini düzenlemektir.’’
6.1) “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinin onuncu fıkrasında; “Pazar yerleri: Belediyelerce tespit
edilecek yer ve günlerde kurulan üretici ve semt pazarlarını,” ifade eder.
/
6.2) “Pazar Yerlerinin Kurulması ve İşletilmesi” başlıklı 5’inci maddesi birinci fıkrasında;“
(Değişik:RG-13/7/2013-28706) Pazar yerleri, imar planında belirlenmiş veya asıl tahsis amacını engellememek kaydıyla ayrılmış diğer alanlarda bu Yönetmelikte belirtilen asgari koşulları taşıyacak şekilde belediyeler veya yüzde ellisinden fazlasına sahip oldukları iştirakleri tarafından kurulur. Gerçek veya diğer tüzel kişiler tarafından pazar yeri kurulamaz.”, ikinci fıkrasında; “ Pazar yerinin kurulmasına, 7’nci maddede belirtilen komisyonun raporu göz önünde bulundurularak belediye meclisince karar verilir.’’ üçüncü fıkrasında; “Semt pazarının kurulmasında, tüketici piyasasının büyüklüğü, ulaşım imkânları, semt pazarı sayısı ve bunların birbirlerine yakınlığı ile semt pazarının çevreye, altyapıya ve trafiğe getireceği yükler ile can ve mal güvenliği riski göz önünde bulundurulur.’’
6.3) “Pazar Yerinde Bulunması Gereken Hizmet Tesisleri ve Özellikleri” başlıklı 6’ncı maddesinin
birinci fıkrasında; “Pazar yerlerinde; a) Pazarcı ve üretici satış yerleri, b) Zabıta bürosu, c) Çöp toplama yeri, ç) Elektronik tartılar, d) Hoparlör sistemi, e) Aydınlatma sistemi, f) Güvenlik kamerası, g) Tuvalet bulunması zorunludur.”; ikinci fıkrasında; “Satış yerlerinin alan büyüklüğü ve kullanımı ile buralardaki tezgâhların ebat ve biçimine ilişkin özellikler, mal teşhirini olumsuz etkilemeyecek, alışveriş için yeterli geçiş yolları bırakacak ve pazar yerlerine standart bir görünüm kazandıracak şekilde ilgili meslek kuruluşunun görüşü alınarak belediye encümenince belirlenir.’’
6.4) “Pazar Yerlerinin Taşınması ve Kapatılması” başlıklı 10’uncu maddesinin birinci fıkrasında;
“Çevreye, altyapıya ve trafiğe yük getiren, ulaşım imkânları ve alan büyüklüğü yetersiz olan ve uygun çalışma ortamı bulunmayan pazar yerleri belediye meclisinin kararı ile başka bir alana taşınabilir ya da kapatılabilir.’’ ikinci fıkrasında; “Belediye meclisi, birinci fıkrada belirtilen hususları, 7’nci maddede öngörülen komisyona incelettirir.’’ üçüncü fıkrasında; “Pazar yerinin başka bir alana taşınmasına ilişkin işlemler, bu Yönetmelikte belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde yürütülür.’’
6.5) “Belediyenin Görev ve Yetkileri” başlıklı 22’nci maddesinin birinci fıkrası (a) bendinde; “Pazar
yerlerini işletmek (Ek ibare:RG-13/7/2013-28706) veya yüzde ellisinden fazlasına sahip oldukları iştiraklerince işletilmesini sağlamak, malların hijyenik şartlarda satışa sunulmasını sağlayıcı uygun çalışma ortamını oluşturmak, alt yapı ile çevre düzenlemelerini yapmak, pazar yerlerinde faaliyet gösterenler ile tüketicilerin can ve mal güvenliğini koruyucu tedbirleri almak,” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7) Kamu Denetçisi tarafından; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve
tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek; söz konusu dosya hakkında hazırlanan Kısmen Tavsiye
Kısmen Ret Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8) Başvuran tarafından özetle, İstanbul ili, Pendik ilçesi, Mahallesi, Caddesi
Sokak’ta kurulan pazar yerlerinden kaynaklı esnaf tarafından apartmanlarının soyunma kabini olarak kullanıldığı, sokağa araç giriş çıkışın engellendiği için acil durumlarda ambulans ve itfaiyenin evlerine ulaşamadığı ve fizik tedavi gören hastalarının tedavi ihtiyacının karşılanamadığı, atıkların çevreye zarar verdiği, esnaf kavgalarının yaşandığı, bahçeye çöp atıldığı, sabah 6:30’dan akşam 22:00 saatlerine kadar
devam eden pazarın gürültüsüne yönelik sorunların olduğu iddia edilerek söz konusu sokakta kurulan pazar yerinin kaldırılması talep edilmektedir.
9) Kurumumuzca inceleme ve araştırma yapılmış olup özetle Pendik Belediye Başkanlığı tarafından
şikâyet konusuna ilişkin gönderilmiş olan cevabi yazıda; pazar yerinden kaynaklı sorunların en aza indirilmesi için çalışmaların devam ettiği, semt pazarlarının çoğunun cadde ve sokaklara kurulması nedeniyle acil durumlarda ambulans ve itfaiyenin ulaşımı zora soktuğu durumun genel bir sorun olduğu, semt pazarının bulunduğu bölgede yoğun nüfus ve yapılaşma olması sebebiyle pazarın taşınması noktasında boş alan temininde zorluklar yaşandığı, Belediyenin sokak pazarlarını kapalı semt pazarlarına taşıma projesinin devam ettiği, söz konusu semt pazarının da bu kapsamda değerlendirileceği, tespit edilen idari ve adli vaka bulunmadığı belirtilmiştir. Ayrıca pazar yerinin kaldırılması hususunda çeşitli tarihlerde
İdareye başvurularda bulunulduğu, sokak sakinlerinin imzasının bulunduğu dilekçe verildiği, idare tarafından ise bölgenin ekonomik şartları göz önünde bulundurulduğunda talebin olumsuz değerlendirildiği tespit edilmiştir.
10) Kamu Denetçiliği Kurumumuz tarafından İstanbul ili Pendik İlçesi Mahallesinde salı
günleri kurulmakta olan semt pazarı yerinde incelenerek şikâyet konusuna ilişkin tespitler tutanak ile kayıt altına alınmıştır. Buna göre Kamu Denetçiliği Kurumunca yapılan şikâyetçinin iddiaları çerçevesinde yapılan yerinde incelemede,
– Pazar yerinin Caddesi, Sokak, Sokak ve sokak olmak üzere birbiriyle bağlantılı bir cadde ve üç sokak üzerine kurulu olduğu; sokak ve caddenin iki yönünde de pazar tezgâhlarının kurulu olduğu,
– Pazar yerinin bitişik ve genellikle nizam binalardan oluşan bir yerleşim yerinin arasında kaldığı, şikâyetçinin ikamet ettiği sokakta ve yan sokağı olan Görkem Sokakta giyim eşyası satan tezgâhların kurulu olduğu; diğer iki sokakta ise gıda ürünlerinin satışının yapıldığı, caddeye giriş ve çıkışlarda olağanüstü trafik veya yaya yoğunluğuna rastlanmadığı, şikâyetçinin evi özelinde pazar tezgâhlarının eve giriş çıkışları engellemediğinin tespit edildiği,
– Şikâyetçinin ikamet ettiği bina özelinde apartmanın soyunma kabini olarak kullanıldığı iddiasına ilişkin yerinde inceleme esnasında böyle bir durumun gözlemlenmediği, silahlı/silahsız esnaf kavgaları yaşandığı, fizik tedavi gören hastaların tedavi ihtiyacının karşılanamadığı, acil durumlarda ambulans ve itfaiye evlere ulaşamadığı, pazar esnafının bahçelerine çöp attığı, çiçeklere ve ağaçlara hasar verdikleri iddialarına ilişkin yerinde inceleme esnasında böyle bir duruma rastlanmadığı, dosyada bu durumu destekleyecek fotoğraf, suç duyurusu vb. bilgi ve belge sunulmadığı, ancak yapılan incelemede pazar tezgâhlarının sokağı kaplaması nedeniyle böyle bir durumun yaşanması durumunda ambulans ve itfaiyenin ulaşımında zorluklar yaşanabileceği,
– Şikâyetçinin ikamet adresinin bulunduğu evin pazarın bittiği caddeye yakın mesafede olduğu, olası sağlık sorunları olması durumunda sedyeyle naklin mümkün olabileceği, pazar yerinde evlere giriş çıkış mesafesine riayet edildiği, birkaç tezgâh aralıkla giriş çıkış mesafesi bırakıldığının gözlemlendiği, semt pazarının doğası gereği bazı kısıtlanmalara yol açmakta olduğunun gözlemlendiği, çevre şartlarının daha elverişli olduğu bir yere taşınana kadar pazar yerinin kaldırılması halinde pazar yerinden yararlanan semt sakinlerinin zorluk yaşayabileceğinin ve aksi yönde talepte bulunacaklarının dikkate alınması gerektiği,
– Şikayetçinin ikamet ettiği sokağa boydan boya kurulu olan pazar tezgahları ile diğer sokaklara kurulan tezgahların benzer bir düzene sahip olduğu, şikayetçinin evinin bulunduğu sokakta giyim eşyası satılması
/
dolayısıyla daha sakin bir durum olduğunun gözlemlendiği tespit edilmiş, yapılan tespitler fotoğraf ve tutanak ile kayıt altına alınmıştır.
Pazar yerinin bulunduğu bölgeye ait Google Maps Ekran Görüntüleri ve Fotoğraf
Sokak Pazar Girişi
Pazarın Kurulduğu Alan
Şikâyetçinin ikamet ettiği sokakta Pazar yerinin kurulu olduğu alan
Şikâyetçinin ikamet ettiği binanın diğer tarafından caddeye ulaşım mesafesi
11) Türkiye’de yerel yönetimler anayasal yapı içerisinde oluşturulmuş ve Anayasanın 127’nci
maddesinde; ‘Mahalli idareler; il, belediye veya köy halkının mahalli müşterek ihtiyaçlarını karşılamak üzere kuruluş esasları kanunla belirtilen ve karar organları, gene kanunda gösterilen, seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan kamu tüzelkişileridir.’ olarak tanımlanmıştır. 5393 sayılı Belediye Kanununun 15’inci maddesinde Belediyenin görev, yetki ve sorumlulukları belirlenmiş, ayrıca pazar yerlerinin kurulması, şartları ve denetiminin nasıl yapılacağı hususunda 12/07/2012 tarihli ve 28351 sayılı Pazar
Yerleri Hakkındaki Yönetmelik yürürlüğe konulmuştur.
12) Pazar Yerleri Hakkındaki Yönetmeliğin “Pazar Yerlerinin Kurulması ve İşletilmesi” başlıklı
5’inci maddesi birinci fıkrasında; “Pazar yerleri, imar planında belirlenmiş veya asıl tahsis amacını engellememek kaydıyla ayrılmış diğer alanlarda bu Yönetmelikte belirtilen asgari koşulları taşıyacak şekilde belediyeler veya yüzde ellisinden fazlasına sahip oldukları iştirakleri tarafından kurulur. Gerçek veya diğer tüzel kişiler tarafından pazar yeri kurulamaz.”, ikinci fıkrasında; “Pazar yerinin kurulmasına, 7’nci maddede belirtilen komisyonun raporu göz önünde bulundurularak belediye meclisince karar verilir.”, üçüncü fıkrasında; “Semt pazarının kurulmasında, tüketici piyasasının büyüklüğü, ulaşım imkânları, semt pazarı sayısı ve bunların birbirlerine yakınlığı ile semt pazarının çevreye, altyapıya ve trafiğe getireceği yükler ile can ve mal güvenliği riski göz önünde bulundurulur.”, “Pazar Yerlerinin
Taşınması ve Kapatılması” başlıklı 10’uncu maddesinin birinci fıkrasında; “Çevreye, altyapıya ve trafiğe yük getiren, ulaşım imkânları ve alan büyüklüğü yetersiz olan ve uygun çalışma ortamı bulunmayan pazar yerleri belediye meclisinin kararı ile başka bir alana taşınabilir ya da kapatılabilir.”, ikinci fıkrasında; “Belediye meclisi, birinci fıkrada belirtilen hususları, 7’nci maddede öngörülen komisyona incelettirir.”, üçüncü fıkrasında; “Pazar yerinin başka bir alana taşınmasına ilişkin işlemler, bu
Yönetmelikte belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde yürütülür.’’ düzenlemeleri yer almaktadır. Bu hükümlere istinaden pazar yerlerinin kurulacağı yerlerin belirlenmesinde; tüketici piyasasının büyüklüğü, ulaşım imkânları, alt yapıya ve trafiğe getireceği yükler ile can ve mal güvenliği riski göz önünde bulundurulmaktadır. Pazar yerlerinin belirlenmesi, başka bir yere taşınması ve kapatılması hususunda
Belediyelerin görev ve yetkisi bulunmaktadır.
13) Kentler kuruldukları günden günümüze kadar geçen süreçte çeşitli nedenlerle dönüşüm ve değişim
geçirmektedirler. Sanayileşmeye başlayan kentlerde nüfus artmaya başlamıştır. Nüfus artışı sonucunda şehirlerde çarpık kentleşme, gecekondulaşma ve konut yetersizliği gibi sorunlar ortaya çıkmıştır. Türkiye için de kentlerde nüfusun artması, sanayileşmenin hızlandığı 1950’li yıllarda başlamıştır. Nüfus artışına hazırlıksız yakalanan şehirlerde plansız kentleşme ortaya çıkmıştır. Ortaya çıkan plansız kentleşme sonucunda, sağlıksız yaşam koşulları, ulaşım ve altyapı sorunları beraberinde gelmiştir.
13.1) İdare; şehirlerle, araziler ve binalar hakkında kararlarını verirken, asıl olarak orada yaşayanların mutlu
olmalarını, esenlik içinde olmalarını ve ekonomik açıdan refah içinde olmalarını amaçlayan kamu yararını hedeflerken demokrasi gereği, orada yaşayan halkın da sürece katılımını sağlamalıdırlar. Modern devlet yönetiminde kamu yöneticileri şehircilik hakkındaki kararları kamu yararını gözeterek vermelidirler.
13.2) Kamu yararı kavramı, genel bir ifadeyle özel veya bireysel çıkarlardan ayrı ve bunlara üstün olan
toplumsal yararı ifade etmektedir. Bütün kamusal işlemler, nihai olarak kamu yararını gerçekleştirmek hedefine yönelmek durumundadır (AYM, E.2010/30, K.2012/7, K.T.19/1/2012). Üstün kamu yararı kavramı, ortada birden fazla ve birbiri ile çelişen kamu yararı varsa, karar vericiler için birini diğerine tercih etmede ölçüt olarak kullanılmaktadır (Gökçe Gençay, “Ormancılıkta Kamu Yararı ”, İstanbul University
Journal of Faculty of Forestry, 2010/60, s.40)
/
14) Danıştay içtihatları incelendiğinde üstün kamu yararı kavramının birden fazla kamu yararının söz
konusu olduğu planlama, sağlık, çevrenin korunması, orman alanlarının korunması, yeşil alan oluşturulması ve enerji faaliyetlerinde başvurulduğu görülmektedir. Bu kararlarda Danıştay tarafından
“kamu yararı açısından dengeyi kurmak gerektiği”, “fayda zarar analizi”, “üstün kamu yararı ilkesi” gibi kriterlerle şehirleşme ve planlama faaliyetlerinin şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve kamu yararına uygun olması gerektiğini belirtmiştir (Danıştay 6. Dairesi, 18.12.2009, E. 2007/8058, K.2009/12254; Danıştay 6. Dairesi, 1998/2072 E. 1999/6209 K. sayılı kararı; Danıştay 6. Daire, 17.6.1997, E. 1996/5362, K. 1997/3020; Danıştay 6. Dairesi, 21.10.2004, E. 2004/5140, K. 2004/6795; Danıştay 6. Dairesi, 28.03.2014, E. 2013/1015, K. 2014/2428; Danıştay 6. Dairesi, 13.5.1997, E. 1996/5477, K.1997/2312)
14.1) Anayasamızda (AY. madde 56) ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nde de belirtildiği gibi her
vatandaşın yaşamaya uygun bir çevrede bulunma hakkı vardır. Bu hakkın yanında idarenin de sağlıklı çevre koşullarını sağlama ve koruma sorumluluğu bulunmaktadır. Sağlıklı bir çevrede yaşama hakkı, çevre ve doğanın düzenini ve aynı zamanda vatandaşların sağlığını olumsuz etkilemeyen bir ortamda yaşamasını da içerir. Dolayısıyla vatandaşların yaşadıkları yerin idaresinde gördüğü aksaklıkları iletmesi, yönetiminde söz sahibi olması, yaşama kalitesini azaltan faktörlerin giderilmesini istemeleri makuldür.
15) “Pazar Yerlerinin Şehir Planlaması Standart ve İlkeleri Yönünden İncelenmesi-İstanbul İli Bakırköy
İlçesi Örneği” başlıklı bir araştırmada yapılan tespitlere aşağıda özetle yer verilmiştir:
“Araştırması yapılan Bakırköy ilçesinin 6 pazar yerinde de pazarlar doygunluğa erişmiş durumdadır.
Ancak köyünden yeni gelen ve malını satmak isteyen bazı kimseler pazarda kendilerine tezgâh (yer)
bulamayınca apartman aralarına girmekte, tezgâhız olarak çuvallardaki mallarını gizli gizli satmaya çalışmaktadırlar. Bu tür malların alıcıları da fazla olduğu için belediye bu durumu göz önünde bulundurmalı ve bu sorunu çözümleyici önlem almalıdır. Genelde kamu mülkiyetinde olan yerler pazar yeri olarak seçiliyor. Fakat araştırması yapılan pazarlar sokaklar üzerine yerleşmiştir. Böylece, çevre kirliliği, ulaşım güçlüğü gibi problemlerle karşı karşıya kalınmaktadır. Pazar yeri çevresinde oturanlarla yapılan mülakat sonucunda mahalle sakinlerinin pazarı istememe nedeni olarak pazar esnafının düzensiz, kirli, çevreyi kötü kullanan bir imaj oluşturmuş olmasıdır. Ayrıca konutlara ve pazar yeri çevresindeki hastanelere yaya ve taşıt ulaşımının aksamasıdır… Ayrıca pazar yerlerinin ortası halkın ve lüzumu halinde taşıt araçlarının serbestçe geçmesine uygun bir şekilde açık bulundurulmalı ve bu geçit yerleri geçici bir surette araba ve işporta ile satış yapanlar tarafından hiçbir şekilde işgal edilmemelidir.
Pazarcılar; pazar yerini ve çevresini temiz tutma, özel çöp kabı kullanmaya pazarın devam ettiği müddetçe sağlık muayene ve tescil cüzdanlarını (ruhsat) yanlarında taşımaya ve ilgililere her isteyişte göstermeye, temiz iş gömleği giymeye zorunlu olmalıdırlar. Pazarcıların rahatsızlık verecek derecede bağırıp çağırmaları, mesken, apartman ve dükkân gibi taşınmaz malların kapılarının önlerine geçilmez bir şekilde kapamaları, duvarlara çivi çakmak, pencere demirlerine ip bağlamak gibi zarar verici hareketlerde bulunmaları ve her türlü yıkım yapmaları yasaktır. Pazarlar sabah 7’den itibaren faaliyete geçerler ve faaliyet akşam hava kararana kadar devam eder. Pazarın kurulmasından bir gün evvel pazar yerini işgal etmek ve pazarın kurulduğu günün akşamı ortalık karardıktan sonra burada kalarak satışa devam etmek yasaktır. Pazar yerinin çevresinde yaratacağı çevre sorunlarına çözümler aranmalıdır. Bu amaçla: Pazar yeri büyüklüğü iyi seçilmeli, Pazar içindeki kirliliğin çevreye çok fazla yayılmamasına dikkat edilmelidir.
Pazarın sınırları iyi çizilmelidir. Çöplerin sevkine, pazar sonrası olan temizliğe dikkat edilmelidir.” sonuç ve önerileri ile pazar yerlerinin ortak sorunlarına dikkat çekilmiştir. (Yrd. Doç. Dr. Yıldız AKSOY, “Pazar Yerlerinin Şehir Planlaması Standart ve İlkeleri Yönünden İncelenmesi-İstanbul ili Bakırköy ilçesi
Örneği”, Ç.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C.18, S.2,s.36-37,2009)
15.1) Yukarıda yer verilen açıklamalardan anlaşılacağı üzere hızlı nüfus artışının ve plansız kentleşmenin
etkisiyle geçmişten gelen sorunlar en çok İstanbul ilinde etkilerini göstermekte, çarpık ve plansız kentleşme sorunu sağlıksız yaşam koşullarına sebep olmaktadır. Bu durum çoğu zaman idareleri şehircilik ilkeleri ve planlama esasları ile kamu yararı arasında bir tercih yapma zorunluluğuna itmektedir. Özellikle İstanbul ilinde yoğun nüfus ve yapılaşma sorunu nedeniyle pazar yeri seçiminde boş ve uygun alan seçiminde zorluklar yaşandığı, semt pazarlarının çoğunun cadde ve sokaklara kurulduğu, bu durumun acil durumlarda ambulans ve itfaiyenin ulaşımı zora soktuğu genel bir vakıa olarak karşımıza çıkmaktadır.
15.2) Şikâyet konusu somut olayda da pazar yerinin seçiminde aynı sorunla karşılaşıldığı, pazarın taşınması
noktasında boş alan temininde zorluklar yaşandığı, aynı zamanda bölgede nüfus yoğunluğu bulunması nedeniyle semt pazarı kurulmasının, semt pazarından yararlanan kişiler açısından bir ihtiyaçtan kaynaklandığı ve zorunluluk olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla kamusal bir ihtiyacın giderilmesi ile bu kamusal ihtiyaç giderilirken çevre sakinlerine yönelen olası zararların ve çevresel etkilerinin en aza indirilmesini sağlayacak şekilde bir fayda zarar analizi yapılması, bölge sakinlerinin sağlıklı bir çevrede yaşama hakkı kapsamında kamu yararı açısından dengenin kurulması gerekmektedir.
16) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; yerinde yapılan inceleme, başvuranın
iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri ile tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; şikâyet konusuna ilişkin somut olayın durumuna göre bir değerlendirme yapılması gerektiği, bu noktada Kurumumuzca yerinde tespit yapıldığı, bölgede semt pazarına ihtiyaç bulunduğundan semt pazarının kaldırılmasının olumsuzluklara sebep olacağı ve kısa vadede daha uygun bir yer teminindeki plansız şehirleşmeden kaynaklanan zorluklar dikkate alınarak başvuranın
Sokak’ta bulunan pazar yerlerinin kaldırılması talebinin reddi,
16.1) Yerinde incelemeler ile de tespit edilen şikâyete konu pazar yerindeki sorunların çözümüne katkı
sağlayacak önlemlerin alınmasında hassasiyet gösterilmesi gerektiği ve idarenin cevabında sokak pazarlarını kapalı semt pazarlarına taşıma projesinin devam ettiğinin belirtildiği hususları dikkate alınarak şikâyete konu pazar yeri ile ilgili esnaf tarafından apartmanlarının soyunma kabini olarak kullanıldığı, pazar yerinden kaynaklı atıklarının çevreye zarar verdiği, silahlı silahsız esnaf kavgalarının yaşandığı, esnafın bahçeye çöp attığı, sabah 6:30’dan akşam 22:00 saatlerine kadar devam eden pazarın gürültüsünden rahatsızlık duyulduğu iddialarına ilişkin olarak denetimlerin arttırılması, Pazar Yerleri Hakkındaki
Yönetmeliğin 10’uncu maddesinin ikinci fıkrası hükmü doğrultusunda Yönetmeliğin 7’nci maddesine göre kurulan “Pazar Yeri Kuruluş Komisyonu” tarafından inceleme yapılması ve inceleme neticesine göre sokak sakinlerinin sorunlarını en aza indirecek uygun görülen işlemlerin yapılması ve pazar yerinin kapalı semt pazarına taşınması projesinin hızlandırılması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
17) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde ‘kanunlara uygunluk’, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’ ilkelerine uygun davrandığı, ancak ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkelerine uygun davranmadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
18) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun ‘Dava Açma Süresinin
Yeniden İşlemeye Başlaması’ başlıklı 21’inci maddesinde; Kamu Denetçiliği Kurumunun inceleme ve araştırmasını, başvuru tarihinden itibaren altı ay içinde sonuçlandıramaması halinde durmuş olan dava açma süresinin kaldığı yerden işlemeye başlayacağı belirtilmiştir. Bu kapsamda incelemenin altı ayda bitirilememe gerekçesi ve dava açma süresinin kaldığı yerden yeniden işlemeye başlayacağı hususu başvurana 25/07/2022 tarih ve S. sayılı yazı ile bildirilmiştir.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre;
Sokak’ta bulunan pazar yerinin kaldırılması talebinin REDDİNE,
Başvuruya konu Sokak’ta bulunan pazar yerlerine ilişkin ilgili esnaf tarafından apartmanlarının soyunma kabini olarak kullanıldığı, pazar yerinden kaynaklı atıkların çevreye zarar verdiği, silahlı silahsız esnaf kavgalarının yaşandığı, esnafın bahçeye çöp attığı, sabah 6:30’dan akşam 22:00 saatlerine kadar devam eden pazarın gürültüsünden rahatsızlık duyulduğu iddialarına ilişkin olarak denetimlerin arttırılması, Pazar Yerleri Hakkındaki Yönetmeliğin 10’uncu maddesinin ikinci fıkrası hükmü doğrultusunda Yönetmeliğin 7’nci maddesine göre kurulan “Pazar Yeri Kuruluş Komisyonu” tarafından inceleme yapılması ve inceleme neticesine göre sokak sakinlerinin sorunlarını en aza indirecek uygun görülen işlemlerin yapılması ve pazar yerinin kapalı semt pazarına taşınması projesinin hızlandırılması hususunda PENDİK BELEDİYE BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve PENDİK BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, idare
tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi