Personel çalıştırılmasına dayalı olmayan hizmet alımlarında kâr hariç yaklaşık maliyetin altında kalan teklifler sorgulanmalı mı (KİK)

Esas inceleme raporu ve ekleri incelendi.

İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle, idarece yaklaşık maliyeti 3.283.100 TL olarak belirlenen ve kâr oranı %3 olarak açıklanan başvuru konusu ihalenin kâr hariç yaklaşık maliyet tutarı olan 3.187.475,73 TL’nin altında teklif veren istekli üzerinde bırakıldığı, oysa söz konusu isteklinin teklifinin aşırı düşük teklif olarak değerlendirilmesi gerektiği ve aşırı düşük teklif sorgulaması yapılmadan ihalenin sonuçlandırılmasının mevzuata aykırı olduğu iddialarına yer verilmiştir.

Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir:

İncelenen ihaleye ait İdari Şartnamenin 2.1’inci maddesinde ihale konusu hizmetin adının “Malzeme Dahil Yemek Pişirme ve Dağıtım Hizmeti (1.260.000 Öğün) Alımı” olarak belirlendiği, 25.3 üncü maddesinde ise teklif fiyata dahil olan giderlerin “Teknik şartnamede vasıfları ve sayısı belirtilen personellerin brüt maaş, giyim, yol bedelleri, ayrıntıları teknik şartnamede belirtilmiş olan doğalgaz, elektrik ve su giderleri, sarf malzeme ve demirbaş malzeme giderleri yükleniciye aittir.” şeklinde belirtildiği görülmüştür.

İdari Şartnamenin ekinde yer alan tabloda başvuru konusu ihale kapsamında alınacak olan 1.260.000 öğün yemeğin türlerine göre miktarı aşağıdaki şekilde belirlenmiştir.

İhaleye ait Teknik Şartnamenin incelenmesinden,

Yemeklerin idarenin mutfağında pişirileceği,

Resmi tatil günleri dahil olmak üzere kesintisiz hizmet verileceği,

İhale konusu işte 1 adet gıda mühendisi, 1 adet aşçı başı, 1 adet diyet aşçısı, 1 adet kasap, 6 adet aşçı, 10 adet salon garsonu, 10 adet hasta garsonu, 4 adet bulaşıkçı, 1 adet gece nöbetçisi olmak üzere toplam 35 adet personelin çalıştırılacağı,

İhale konusu işte çalıştırılacak personelin her birine yüklenici tarafından 2 takım iş kıyafeti verileceği, mutfak, bulaşık ve servis kıyafetlerinin ayrı olacağı, garson kıyafetinin 2 adet pantolon, 2 adet uzun kollu gömlek, 1 adet yelek, 1 adet yün hırka, 1 adet ayakkabı, 1 adet papyon, 1 adet kep ve 2 adet garson önlüğünden oluştuğu, aşçıbaşı ve aşçı kıyafetinin 2 adet aşçı pantolonu, 2 adet uzun kollu aşçı gömleği, 2 adet aşçı kepi, 2 adet aşçı önlüğü, 2 adet sabo terlik ve 2 adet aşçı mendilinden oluştuğu, bulaşıkçıların kıyafetinin ise 2 adet alt ve üst takım forma, 2 adet çizme, 2 adet pantolon, 2 adet naylon iş önlüğü ve 2 adet kepten oluştuğu,

Personel hijyeninin sağlanması amacıyla tek kullanımlık bone, galoş, kep ve eldiven kullanılacağı,

Hastalar, refakatçiler ve personele bir haftalık normal yemek listesi örneğine uygun olarak kahvaltı ile 3 kap öğle ve akşam yemeği verileceği, yüklenici tarafından verilecek yemeklerin ve yemeklerde kullanılacak gıda maddelerinin kişi başına düşen gramaj miktarlarının Ek-2’de belirtildiği, diyet menülerinin ise iki günlük örnek menüye göre verileceği,

Yemek esnasında kullanılacak ekmek, pul biber, karabiber, tuz, kürdan, peçete, kağıt havlu ve verilen yemeğin cinsine göre limon suyu, sirke, zeytinyağı vb. malzemelerin yüklenici tarafından karşılanacağı,

Yüklenici tarafından yemekhanelerde ve hastalara içme suyu olarak 250 cc bardak su verileceği,

Yemek örneklerine ve gıda malzemelerine yapılacak laboratuvar muayenelerine ilişkin ücretlerin yükleniciye ait olduğu,

Besin zehirlenmesi halinde sağlık masrafları ve iş gücü kayıplarının maddi tazminatının yüklenici tarafından ödeneceği,

Her katta yemek servisi için gerekli olan sıcak yemek arabası, servis tepsileri, tek kullanımlık kaşık, bıçak, çatal ve servis ile gerekli gerekli olan araç gereç malzeme ve demirbaşların yüklenici tarafından temin edileceği, ölçüsü ve adedi belirtilen 40 kalem malzemenin (20 adet tencere, 14 adet fırın tepsisi, 6 adet süzgeç, 2 adet çelik kızartma tavası, 14 adet kepçe, 8 adet çelik çırpma teli, 18 adet kevgir, 10 adet maşa, 10 adet spatula, 10 adet servis kaşığı, 5 adet tahta, 8 adet bıçak, 2 adet masat, 2 adet satır, 1.400 adet servis tepsisi, 1.400 adet kaşık, 1.400 adet bıçak ve 1.400 adet çatal, 80 adet baharatlı ve 10 adet baharatlık kabı, 1.400 adet porselen kase, 1.400 adet porselen tabak, 1.400 adet porselen çukur tabak, 1.400 adet porselen salata tabağı, 1.400 adet porselen tatlı tabağı, 5 adet soyacak, 80 adet kürdanlık ve peçetelik, 5 adet raflı kirli toplama arabası, 10 adet ısıtmalı servis aracı) yüklenici tarafından karşılanacağı,

Doğalgaz, elektrik ve su giderlerinin yüklenici tarafından karşılanacağı,

Yüklenici tarafından hastane mutfağında hazırlanarak semt polikliniklerinde dağıtılacak yemeklerin 1 adet taşımaya elverişli araç ile taşınacağı,

Atıkların toplanması, bulaşıkların yıkanması, temizlik, dezenfeksiyon, böcek ve haşerelere karşı ilaçlama, boyama, bakım onarım, fayans tamiri vb. işlerinin yüklenici tarafından yapılacağı,

anlaşılmaktadır.

İdarece hazırlanan yaklaşık maliyet hesap cetveli ve ekleri incelendiğinde ise, yaklaşık maliyet hesap cetvelinde ihale konusu hizmete ilişkin maliyet bileşenleri ile yüklenici kârına yer verildiği, yaklaşık maliyetin teknik şartnamede verilen 1 haftalık örnek yemek menüsü ve gramajları üzerinden hesaplanan yemek malzemesi maliyeti, ihale dokümanındaki düzenlemeler esas alınarak KİK işçilik modülü üzerinden hesaplanan işçilik maliyeti, idarenin tüketim değerleri üzerinden hesaplanan elektrik, su ve doğalgaz maliyeti, piyasadan fiyat araştırması sonucunda elde edilen kıyafet maliyeti, sarf malzemesi maliyeti ve ilaçlama bedelinden oluştuğu, yaklaşık maliyetinin tespitinde Sağlık Bakanlığı tarafından geliştirilen Malzeme Kaynakları Yönetim Sistemi’nde yer alan İdarenin kendisinin veya diğer idarelerin yapmış olduğu daha önceki alımlara ilişkin fiyat bilgileri yanında piyasa fiyatlarından da faydalanıldığı görülmüştür.

İhale komisyonu kararının incelenmesinden; 11.10.2012 tarihinde yapılan ihaleye 10 isteklinin katıldığı, 6 isteklinin teklifinin değerlendirme dışı bırakıldığı, kalan 4 teklifin geçerli bulunduğu, her ne kadar bu tekliflerden 3’ü idarece 3.283.100 TL olarak hesaplanan kâr hariç yaklaşık maliyet tutarının altında olsa da yaklaşık maliyet ve verilen teklifler değerlendirilerek aşırı düşük teklif sorgulaması yapılmasına gerek görülmediği gerekçesiyle bu isteklilerden 4734 sayılı Kanunun 38’inci maddesi uyarınca aşırı düşük teklif açıklaması istenilmediği görülmüştür.

4734 sayılı Kamu İhale Kanununun “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38 inci maddesinde;

“İhale komisyonu verilen teklifleri 37 nci maddeye göre değerlendirdikten sonra, diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit eder. Bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister.

İhale komisyonu;

a) İmalat sürecinin, verilen hizmetin ve yapım yönteminin ekonomik olması,

b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin mal ve hizmetlerin temini veya yapım işinin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar,

c) Teklif edilen mal, hizmet veya yapım işinin özgünlüğü,

Hususlarında belgelendirilmek suretiyle yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak, aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir.

İhale komisyonu, aşırı düşük tekliflerin tespiti ve değerlendirilmesinde Kurum tarafından belirlenen kriterleri esas alır. Kurum bu maddenin uygulanmasında; aşırı düşük tekliflerin tespiti, değerlendirilmesi ve ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesi amacıyla sınır değer veya sorgulama kriterleri ya da ortalamalar belirlemeye yetkilidir.” hükmü,

Kamu İhale Genel Tebliğinin “Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımlarında teklif fiyata dâhil olacak giderler” başlıklı 78 inci maddesinde;

“78.1. Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımları; ağırlıklı olarak personel çalıştırılmasına dayanan, çalıştırılacak personel sayısının belirlendiği ve haftalık çalışma saatlerinin tamamının idare için kullanıldığı hizmetlerdir.

78.2. Malzemeli veya malzemesiz temizlik, malzemesiz yemek, özel güvenlik, sayaç okuma ve kesme-açma, hasta ve ziyaretçi yönlendirme, tıbbi sekreterlik, veri işleme ve otomasyon sisteminin işletimi hizmetleri gibi hizmetler personel çalıştırılmasına dayalı olup, bu tebliğde personel çalıştırılmasına dayalı olan/olmayan hizmetler arasında sayılmayan işlerin personel çalıştırılmasına dayalı olup olmadığı yukarıda yer verilen tanıma göre idarelerce değerlendirilecektir.

78.3. Malzeme dahil yemek hazırlama hizmeti veya malzeme dahil yemek hazırlama ve dağıtım hizmeti ya da makine ve ekipman ile araçlar ve/veya akaryakıtın yüklenici tarafından sağlanacağı çöp toplama ve nakline ilişkin hizmetler ile personel taşıma gibi hizmetler personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı olarak değerlendirilmeyecektir. Ancak, personel çalıştırılmasına dayalı olmayan bir hizmet alımına ilişkin ihale dokümanında haftalık çalışma saatlerinin tamamını idarede geçirecek personel sayısının belirlenmesi hallerde teklif fiyata dahil giderler arasında işçilik giderine yer verilmesi gerekmektedir.” açıklaması,

Hizmet alımı ihalelerinde aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesine ilişkin 79.4 üncü maddesinde;

“İhale komisyonu tarafından, personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihaleleri ile personel çalıştırılmasına dayalı olmamakla birlikte ihale dokümanında personel sayısının belirlendiği ve haftalık çalışma saatinin tamamının idarede kullanılacağı hizmet alımı ihalelerinde asgari işçilik maliyeti, sözleşme giderleri ve genel giderler ile varsa malzeme ve diğer maliyet kalemleri, bunlar dışında kalan hizmet alımı ihalelerinde ise ihale dokümanında belirtilen teklif fiyata dahil giderler dikkate alınmak suretiyle tekliflerin değerlendirilmesi yapılarak 4734 sayılı Kanunun 38 inci maddesi uyarınca teklifi aşırı düşük görülen isteklilerden işin niteliğine göre ihale komisyonunca belirlenen önemli teklif bileşenleri ile ilgili açıklama istenecektir. İdarelerce aşırı düşük tekliflere yönelik açıklama istenmesine ilişkin yazıda, teklifte önemli olduğu tespit edilen bileşenlerin belirtilmesi ve açıklama için isteklilere üç (3) iş gününden az olmamak üzere makul bir süre verilmesi gerekmektedir.

Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerinde, kar hariç yaklaşık maliyet tutarının üzerindeki teklifler aşırı düşük teklif olarak kabul edilmeyecektir.” açıklaması,

79.5 inci maddesinde ise;

“Aşırı düşük teklif sorgulaması sonucunda; (79.4.2.) maddesine uygun açıklamada bulunmayan, açıklamaları teknik şartnameye aykırı hususlar içeren veya teklif tutarı, personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerinde asgari işçilik maliyeti ve % 3 oranındaki sözleşme giderleri ile genel giderleri, personel çalıştırılmasına dayalı olmamakla birlikte ihale dokümanında personel sayısının belirlendiği ve haftalık çalışma saatinin tamamının idarede kullanılacağı hizmet alımı ihalelerinde ise asgari işçilik maliyeti ve ilgili mevzuatı uyarınca hesaplanacak sözleşme giderlerini karşılamayan isteklilerin teklifleri gerekçeleri belirtilmek suretiyle reddedilecektir.” açıklaması yer almaktadır.

Kamu İhale Genel Tebliğinin 78 inci maddesindeki açıklamalar dikkate alındığında, inceleme konusu ihalenin konusunun malzeme dahil yemek hazırlama ve dağıtım hizmeti olduğu, ihale konusu işte 35 kişi çalıştırılması öngörülmekle birlikte işçilik maliyetinin yaklaşık maliyet tutarı içerisindeki ağırlığı dikkate alındığında, başvuru konusu ihalenin personel çalıştırılmasına dayalı olmayan bir hizmet alımı olduğu anlaşılmaktadır.

İdarece tesis edilen işlemler yukarıda yer alan mevzuat hükümleri ile personel çalıştırılmasına dayalı olmayan hizmet alımı ihalelerinde kâr hariç yaklaşık maliyetin altında teklif veren isteklilerin aşırı düşük teklif sorgulanmasına tabi tutulmasına ilişkin istikrar kazanmış Kurul kararları çerçevesinde değerlendirildiğinde, ihale komisyonu tarafından ihale konusu işin kâr hariç yaklaşık maliyetin altında teklif edilen fiyatlar ile yapılabilirliğinin sorgulanması gerektiği sonucuna varıldığından başvuru sahibinin iddiası uygun bulunmuştur.

Sonuç olarak, yukarıda mevzuata aykırılıkları belirtilen işlemlerin düzeltici işlemle giderilebilecek nitelikte işlemler olduğu tespit edildiğinden kâr hariç yaklaşık maliyet tutarının altında teklif veren Harput İaşe Tur. Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti., Öğün Yemekhane ve Tem. Hiz. Tic. A.Ş. ile Cafer Oskay’ın aşırı düşük teklif sorgulamasına tabi tutulması ve bu aşamadan sonraki işlemlerin mevzuata uygun olarak yeniden gerçekleştirilmesi gerekmektedir.

Açıklanan nedenlerle, 4734 sayılı Kanun’un 65’inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 60 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere;

Anılan Kanun’un 54’üncü maddesinin onuncu fıkrasının (b) bendi gereğince düzeltici işlem belirlenmesine,

Oyçokluğu ile karar verildi.