Personel çalıştırılmasına dayalı olmayan hizmet alımlarında yüklenici kâr oranı %20’yi geçebilir mi (KİK)

Esas inceleme raporu ve ekleri incelendi.

İtirazen şikâyet dilekçesinde özetle,firmalarının teklifinin aşırı düşük teklif olarak değerlendirilmesinin yerinde olmadığı, ihale üzerinde bırakılan isteklinin yemek taşıma hizmetinde kullanılacak araca ilişkin amortisman, yakıt ve periyodik bakım gibi giderler için belge sunmadığı, yakıt miktarının nasıl hesaplandığının belirsiz olduğu, ihale konusu işte kullanılacak demirbaşlar için sunulan belgelerde eksiklik olduğu ve sunulan proforma fatura ve fiyat tekliflerinin şekil şartlarını sağlamadığı, malzeme maliyetlerinin Teknik Şartname’deki menülere göre hesaplanmadığı, yemek ve temizlik malzemelerinin fiyatlarının hayatın olağan akışına uygun olmadığı, ekmek ve dana eti için yapılan açıklamaların uygun olmadığı, işçilik, sigorta, numune yemek, elektrik, su ve doğalgaz giderlerinin uygun şekilde hesaplanmadığı, sunulan proforma fatura ve fiyat tekliflerine ilişkin tutanakların meslek mensubundan istenerek incelenmesi gerektiğiiddialarına yer verilmiştir.

Başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesi sonucunda aşağıdaki hususlar tespit edilmiştir.

Başvuruya konu ihalede yaklaşık maliyetin, piyasadan yapılan fiyat araştırması kapsamında elde edilen fiyatların aritmetik ortalaması alınarak hesaplandığı, yaklaşık maliyet içerisindeki kâr oranının belli olmadığı ve idarece hesaplanan maliyete ayrıca kâr ilave edilmediği anlaşılmıştır.

İdare tarafından gönderilen ihale işlem dosyası kapsamındaki belgelerden, aşırı düşük teklif açıklaması istenilecek isteklilerin hangi kriter esas alınarak belirlendikleri anlaşılamamakla birlikte, başvuru sahibi Veysel Müteahitlik Yemekçilik Temizlik Nakliyat Turizm Otomotiv Tekstil Gıda İnşaat Elektrik Bilgisayar Hayvan Su Ürünleri Medikal Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi de dahil olmak üzere üç istekliden aşırı düşük teklif açıklaması istenildiği, Danış Müteahhitlik Yemekçilik Temizlik Gıda Petrol Ürünleri Otomosyan Tarım Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi’nin açıklama sunmadığı, açıklama sunan iki isteklinin de açıklamaları uygun bulunarak ihalenin daha düşük teklif veren Subaşı Et ve Et Mamülleri Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. üzerinde bırakılmak suretiyle sonuçlandırıldığı görülmektedir.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Aşırı düşük teklifler” başlıklı 38’inci maddesinde“İhale komisyonu verilen teklifleri 37 nci maddeye göre değerlendirdikten sonra, diğer tekliflere veya idarenin tespit ettiği yaklaşık maliyete göre teklif fiyatı aşırı düşük olanları tespit eder. Bu teklifleri reddetmeden önce, belirlediği süre içinde teklif sahiplerinden teklifte önemli olduğunu tespit ettiği bileşenler ile ilgili ayrıntıları yazılı olarak ister.

İhale komisyonu;

a) İmalat sürecinin, verilen hizmetin ve yapım yönteminin ekonomik olması,

b) Seçilen teknik çözümler ve teklif sahibinin mal ve hizmetlerin temini veya yapım işinin yerine getirilmesinde kullanacağı avantajlı koşullar,

c) Teklif edilen mal, hizmet veya yapım işinin özgünlüğü,

Hususlarında belgelendirilmek suretiyle yapılan yazılı açıklamaları dikkate alarak, aşırı düşük teklifleri değerlendirir. Bu değerlendirme sonucunda, açıklamaları yeterli görülmeyen veya yazılı açıklamada bulunmayan isteklilerin teklifleri reddedilir.

İhale komisyonu, aşırı düşük tekliflerin tespiti ve değerlendirilmesinde Kurum tarafından belirlenen kriterleri esas alır. Kurum bu maddenin uygulanmasında; aşırı düşük tekliflerin tespiti, değerlendirilmesi ve ekonomik açıdan en avantajlı teklifin belirlenmesi amacıyla sınır değer veya sorgulama kriterleri ya da ortalamalar belirlemeye yetkilidir.” hükmü,

Hizmet Alımı İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin “Yaklaşık maliyetin hesaplanması ve güncellenmesi” başlıklı 9’uncu maddesinin üçüncü fıkrasında“Hizmetin gerçekleştirilmesi için gerekli olan iş kalemlerine veya iş gruplarına ilişkin miktarların tespit edilen fiyatlarla çarpımı sonucu bulunan tutarların toplanması ile elde edilen genel toplam tutar, sözleşme giderleri ve genel giderler ile KDV hariç olarak belirlenir. Bulunan bu tutara işin niteliği dikkate alınarak % 20 oranını geçmemek üzere yüklenici kârı eklenir. Bu tutar, kâr hariç belirlenen genel toplam tutar üzerinden hesaplanan sözleşme giderleri ve genel giderler ile toplanarak yaklaşık maliyet hesaplanır. Buna ilişkin hesap cetveli hazırlayanlarca imzalandıktan sonra, ihale onay belgesinin ekine konularak ihale yetkilisine sunulur. Yüklenici için öngörülen kar tutarının bu cetvelde gösterilmesi zorunludur.” hükmü,

Kamu İhale Genel Tebliği’nin “Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımlarında teklif fiyata dahil olacak giderler” başlıklı 78’inci maddesinde “78.1. Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımları; ağırlıklı olarak personel çalıştırılmasına dayanan, çalıştırılacak personel sayısının belirlendiği ve haftalık çalışma saatlerinin tamamının idare için kullanıldığı hizmetlerdir.

78.2. Malzemeli veya malzemesiz temizlik, malzemesiz yemek, özel güvenlik, sayaç okuma ve kesme-açma, hasta ve ziyaretçi yönlendirme, tıbbi sekreterlik, veri işleme ve otomasyon sisteminin işletimi hizmetleri gibi hizmetler personel çalıştırılmasına dayalı olup, bu tebliğde personel çalıştırılmasına dayalı olan/olmayan hizmetler arasında sayılmayan işlerin personel çalıştırılmasına dayalı olup olmadığı yukarıda yer verilen tanıma göre idarelerce değerlendirilecektir.

78.3. Malzeme dahil yemek hazırlama hizmeti veya malzeme dahil yemek hazırlama ve dağıtım hizmeti ya da makine ve ekipman ile araçlar ve/veya akaryakıtın yüklenici tarafından sağlanacağı çöp toplama ve nakline ilişkin hizmetler ile personel taşıma gibi hizmetler personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı olarak değerlendirilmeyecektir…”açıklamaları,

Aynı Tebliğ’in “Hizmet alımı ihalelerinde aşırı düşük tekliflerin değerlendirilmesi” başlıklı 79’uncu maddesinin dördüncü fıkrasında “İhale komisyonu tarafından, personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihaleleri ile personel çalıştırılmasına dayalı olmamakla birlikte ihale dokümanında personel sayısının belirlendiği ve haftalık çalışma saatinin tamamının idarede kullanılacağı hizmet alımı ihalelerinde asgari işçilik maliyeti, sözleşme giderleri ve genel giderler ile varsa malzeme ve diğer maliyet kalemleri, bunlar dışında kalan hizmet alımı ihalelerinde ise ihale dokümanında belirtilen teklif fiyata dahil giderler dikkate alınmak suretiyle tekliflerin değerlendirilmesi yapılarak 4734 sayılı Kanunun 38 inci maddesi uyarınca teklifi aşırı düşük görülen isteklilerden işin niteliğine göre ihale komisyonunca belirlenen önemli teklif bileşenleri ile ilgili açıklama istenecektir. İdarelerce aşırı düşük tekliflere yönelik açıklama istenmesine ilişkin yazıda, teklifte önemli olduğu tespit edilen bileşenlerin belirtilmesi ve açıklama için isteklilere üç (3) iş gününden az olmamak üzere makul bir süre verilmesi gerekmektedir.

Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerinde, kar hariç yaklaşık maliyet tutarının üzerindeki teklifler aşırı düşük teklif olarak kabul edilmeyecektir.”açıklamaları yer almaktadır.

Yukarıda aktarılan mevzuat çerçevesinde başvuruya konu ihalenin personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı olmadığı, idarelerce yaklaşık maliyet hazırlanırken hesaplanan maliyetin %20’si oranını geçmemek üzere yüklenici kârının hesaplanacağı ve öngörülen kâr tutarının yaklaşık maliyet hesap cetvelinde gösterileceği, ayrıca personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı ihalelerinde kâr hariç yaklaşık maliyet tutarının üzerindeki tekliflerin aşırı düşük teklif olarak kabul edilmeyeceği anlaşılmaktadır.

Bu çerçevede, fiyat araştırması kapsamında bildirilen veya önceden yapılmış benzer bir işin sözleşmesinde yer alan ve içerdiği kâr tutarı bilinemeyecek olan fiyatlar üzerinden hesaplanan yaklaşık maliyetin anılan Yönetmelik hükmü gereği öngörülebilecek olan azami %20’lik kâr oranını içerdiği kabulüyle kâr hariç yaklaşık maliyetin hesaplanması ve Kamu İhale Genel Tebliği’nde personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımlarına yönelik olarak yer verilen, kâr hariç yaklaşık maliyet tutarının üzerindeki tekliflerin aşırı düşük teklif olarak kabul edilmeyeceğine ilişkin açıklama, personel çalıştırılmasına dayalı olmayan hizmet alımlarına da uygulanarak, hesaplanan kâr hariç yaklaşık maliyetin altında teklif veren isteklilerden aşırı düşük teklif açıklaması istenilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Netice itibariyle, kâr hariç yaklaşık maliyet 2.017.500 TL (2.421.000/1,20) olarak hesaplandığından, teklif fiyatı bu tutarın altında olan Subaşı Et ve Et Mamülleri Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti.nden açıklama istenilmesi yerinde olmakla birlikte, teklif fiyatı bu tutarın üzerinde olan başvuru sahibinden açıklama istenilmesinin kamu ihale mevzuatına aykırı olduğu anlaşılmıştır.

Bununla birlikte, ihale üzerinde bırakılan Subaşı Et ve Et Mamülleri Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti.ne gönderilen 11.09.2013 tarih ve 03975 sayılı yazıda “teklife ait maliyet bileşenlerine” açıklama getirilmesi istendiği, anılan isteklinin de açıklamalarını 20.09.2013 tarihli yazısı ekinde idareye sunduğu görülmektedir.

İhale konusu işe ait Teknik Şartname’de ise uygulanacak aylık yemek listesine, her bir menüde yer alacak yemeklerin gramaj listelerine, yemek yapımında kullanılacak malzemelerin sahip olması gereken özelliklere yer verildiği görülmektedir.

Çok fazla teklif bileşeni bulunan yemek hizmeti alımı ihalelerinde isteklilere sağlıklı bir aşırı düşük teklif açıklaması sunma imkanı sağlanması ve sunulan açıklamaların objektif kriterlere göre değerlendirilebilmesi için idarelerce aşırı düşük tekliflere yönelik açıklama istenmesine ilişkin yazıda, açıklanacak örnek yemek menüsünün ve teklifte önemli olduğu tespit edilen bileşenlerin belirtilmesi gerekmektedir. Nitekim yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve İdari Şartname düzenlemelerinde de aşırı düşük teklif açıklamasının yalnızca teklifte önemli olduğu tespit edilen bileşenler için istenilmesi gerektiği amir hüküm olarak yer almaktadır.

Şikayet konusu ihalede ise ihale üzerinde bırakılan istekliye gönderilen aşırı düşük teklif açıklaması istenilmesine ilişkin yazıda, yukarıda yer verilen açıklamalara aykırı şekilde, örnek yemek menüsüne ve teklifte önemli görülen bileşenlere yer verilmediği görülmektedir.

Dolayısıyla, yapılan açıklamalar çerçevesinde, idare tarafından açıklama istenilecek örnek yemek menüsünün ve önemli maliyet bileşenlerinin açıkça belirlenmek suretiyle Subaşı Et ve Et Mamülleri Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti.nin yeniden aşırı düşük teklif sorgulamasına tabi tutulması gerektiği sonucuna varılmıştır.

B) İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmelik’in 18’inci maddesi yönünden yapılan inceleme sonucunda tespit edilen aykırılıklar ve buna ilişkin inceleme ve hukuki değerlendirme aşağıda yapılmıştır.

Yukarıda yer verilen açıklamalar kapsamında yapılan değerlendirmeler çerçevesinde teklif fiyatı karsız yaklaşık maliyetin üzerinde olan Danış Müteahhitlik Yemekçilik Temizlik Gıda Petrol Ürünleri Otomosyon Tarım Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi’nden aşırı düşük teklif açıklaması istenilmesinin de kamu ihale mevzuatına aykırı olduğu anlaşılmaktadır.

Sonuç olarak, yukarıda mevzuata aykırılıkları belirtilen işlemlerin düzeltici işlemle giderilebilecek nitelikte işlemler olduğu tespit edildiğinden, teklifte önemli olduğu tespit edilen bileşenler belirtilmek ve haftalık örnek yemek menüsüne yer verilmek suretiyle Subaşı Et ve Et Mamülleri Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti.nin yeniden aşırı düşük teklif sorgulamasına tabi tutularak tekliflerin değerlendirilmesi ve bu aşamadan sonraki işlemlerin mevzuata uygun olarak yeniden gerçekleştirilmesi gerekmektedir.

Açıklanan nedenlerle 4734 sayılı Kanun’un 65’inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 60 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere,

Anılan Kanun’un 54’üncü maddesinin onuncu fıkrasının (b) bendi gereğince düzeltici işlem belirlenmesine,

Oyçokluğu ile karar verildi.