Personel dağılım cetveli doluluğu nedeniyle reddedilen yer değişikliği talebi, aile hayatına saygı hakkı çerçevesinde nasıl değerlendirilmelidir (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2023/10517-S.23.16815

BAŞVURU NO : 2023/6990

KARAR TARİHİ : 22/08/2023

KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : SAĞLIK BAKANLIĞI

Aİle birliği mazeretiyle yer değişikliği talebi hk.

BAŞVURUNUN KONUSU :

BAŞVURU TARİHİ : 19/05/2023

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza yaptığı başvuruda başvuran, eşinin aile hekimi uzmanı olarak 2023 yılı Ocak ayında yapılan iller arası atamayla Tekirdağ Çerkezköy İlçe Sağlık müdürlüğüne atandığını, kendisinin de Kütahya

Simav Doç. Dr. İsmail Karakuyu Devlet Hastanesinde iç hastalıkları uzmanı olarak çalıştığını belirtmektedir. Başvuran 24/03/2023 tarihinde eş durumu mazeretiyle atanma talebinde bulunduğunu, atanmasına bir engel olmadığı halde personel dağılım cetveline göre Tekirdağ ilinde iç hastalıkları branşının dolu olması nedeniyle atamasının yapılamadığı, Stratejik Atama Birimince şifahen ayda bir dilekçe yazması halinde personel dağılım cetveline göre atamasının yapılabileceğinin iletildiğini açıklamaktadır. Başvuran Kurumumuzdan aile birliğinin sağlanması için Tekirdağ iline atanmasının sağlanmasını talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Sağlık Bakanlığının 16/06/2023 tarihli ve – – sayılı yazısında; 2.1. Başvuranın Bakanlığa yaptığı başvurusunun Sağlık Bakanlığı Atama ve Yer Değiştirme

Yönetmeliği’nin 20 nci maddesine göre değerlendirildiği, 2.2. Anılan Yönetmelik maddesinin birinci fıkrasının (c) bendindeki “6 ncı maddenin ikinci fıkrası ile 19, 21, 24 ve 31/A maddelerine göre atanan personelin eşinin görev yeri değişikliği talebinde D veya C hizmet grubu şartı aranmaz. Bu Yönetmeliğin 16 ncı maddesinin birinci fıkrasına göre atanan personelin eşinin görev yeri değişikliği talebinde, eşinin atanma tarihinden itibaren bir yıl içerisinde, PDC’nin uygun olması

halinde astlık üstlük sıralaması ile D veya C hizmet grubu şartı aranmaz.” Hükmü nedeniyle başvuranın aile birliği mazeretiyle yer değişikiliği talebinin yerine getirilemediği, açıklamalarına yer verilmektedir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “özel hayatın gizliliği” başlıklı 20 nci maddesinin birinci fıkrasında; “Herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir…”, “Ailenin ve çocukların korunması” başlıklı 41 inci maddesinin ikinci fıkrasında; “Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır, teşkilatı kurar.” “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet

Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir…”, 5. Sağlık Bakanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği’nin “hizmet grupları” başlıklı 7 nci maddesinin birinci fıkrasında; “(1) PDC doluluk oranına göre iller, her unvan ve branşta en yüksekten en düşüğe doğru A, B, C ve D olarak dört hizmet grubuna ayrılır. Doluluk oranı en yüksek ilk 20 il A, ikinci

20 il B, üçüncü 20 il C ve diğer iller ise D hizmet grubu olarak belirlenir”, “İsteğe bağlı yer değiştirme”

başlıklı 16 ncı maddesinin birinci fıkrasında; “İller arası atama dönemleri Ocak ve Haziran ayıdır.

Bakanlık açık olan ve doldurulmasına ihtiyaç duyulan kadroları ilan eder. Bu kadrolara atanmak isteyen personel, tercih yaparak müracaatta bulunur. Bakanlık tercih sırasına bakmaksızın hizmet puanına göre atamaları tamamlar.…” ikinci fıkrasında; “(2) Standardın uygun olması kaydıyla bu Yönetmeliğin puan, süre ve dönem ile ilgili hükümlerine bağlı kalmaksızın; a) Eşinin, çocuklarının, annesinin, babasının veya kardeşlerinden birinin ağır engelli olduğunu belgelendirmesi halinde engelli yakınının ikamet ettiği yere, kendisinin engelli olduğunu belgelendirmesi halinde ise talep ettiği yere, b) Eşinin vefatından itibaren bir yıl içinde talep ettiği yere, c) Eşinden boşanması halinde anne, baba, kardeş veya reşit çocuklarının boşanma tarihinden önce ikamet ettiği ile veya D ve C hizmet grubu illerden birine ya da halen görev yaptığı hizmet bölgesi ve grubu esas alınarak 26 ncı maddenin birinci fıkrasına göre boşanma tarihinden itibaren bir yıl içerisinde, ç) Eşinin zorunlu yer değiştirmeye tâbi olarak görev yapmakta iken emekliye ayrılması halinde eşinin emekliye ayrılmasından sonraki bir yıl içinde eşinin ikamet ettiği yere, d) Eş, çocuk, anne, baba veya kardeşlerinden birisinin terör eylemleri etkisi ve sebebiyle şehit olması veya çalışamayacak derecede mâlûl ya da mâlûl olup da çalışabilir durumda olması ile bu durumdaki kamu görevlisi olması durumunda talep ettiği yere, e) 25/1/2013 tarihli ve 28539 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Aile Hekimliği Uygulama

Yönetmeliği kapsamında başka bir ildeki aile hekimliği pozisyonuna yerleşmesi ve yeni yerleştiği aile hekimliği pozisyonunda fiilen iki yıl görev yapması ve sözleşmesinin herhangi bir sebeple sona ermesi ve talebi halinde sözleşmesinin feshedildiği yere, f ) Kadroları Bakanlıkta olup tıpta ve diş hekimliğinde uzmanlık mevzuatına göre diğer kamu kurum ve kuruluşlarında uzmanlık eğitimi veya yan dal uzmanlık

eğitimi yapan personelin talebi hâlinde, ilgili uzmanlık eğitimi giriş sınavı sonucunda yerleştirildiği eğitim kurumunun bulunduğu ildeki Bakanlık kadrosuna, g) Sağlık ile ilgili bir alanda en az dört yıllık örgün öğrenim gördüğünü belgelendirmesi hâlinde, öğrenim süresi ile sınırlı olmak kaydıyla, öğrenim gördüğü yere, bir defaya mahsus olmak üzere atanabilir. Bu fıkranın (a) bendinde bulunanlar bir defaya mahsus atama kısıtlamasına tabi değildir.” “Aile birliği mazeretine bağlı yer değişikliği” talebi başlıklı 20 nci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde; “Eşlerin ikisinin de Bakanlıkta kamu personeli olması hâlinde; 16 ncı maddenin ikinci fıkrası ile 19, 21, 24 ve 31/A maddelerine göre atanan personelin eşinin görev yeri değişikliği talebinde D veya C hizmet grubu şartı aranmaz. Bu Yönetmeliğin 16 ncı maddesinin birinci fıkrasına göre atanan personelin eşinin görev yeri değişikliği talebinde, eşinin atanma tarihinden itibaren bir yıl içerisinde, PDC’nin uygun olması halinde astlık üstlük sıralaması ile D veya C hizmet grubu şartı aranmaz.”, Sağlık mazeretine bağlı yer değişikliği” başlıklı 19 uncu maddesinde; “Personelin kendisinin, eşinin, annesinin, babasının, bakmakla yükümlü olduğu çocuklarının ve yargı kararı ile vasi tayin edildiği kardeşinin hastalığının görev yaptığı yerde tehlikeye girdiğini veya görev yerinin değişmemesi hâlinde tehlikeye gireceğini, üniversiteler veya Bakanlık eğitim ve araştırma hastanelerinden alınacak sağlık kurulu raporu ile belgelendirmesi halinde tedavinin yapılabileceği bir sağlık kurum veya kuruluşunun bulunduğu veya sağlığının olumsuz etkilenmeyeceği bir ilin münhal kadrolarına sağlık mazereti değerlendirme komisyonu kararı doğrultusunda atanır. (2) Sağlık mazereti değerlendirme komisyonu, gerekli durumlarda bu raporların başka eğitim ve araştırma hastanelerinin sağlık kurullarınca da usule ve fenne uygunluğunun tespit edilmiş olma şartı arayabilir.”, “Can güvenliği mazereti ve olağanüstü durumlarda yer değişikliği” başlıklı 21 inci maddesinde, “(1) Kendisinin, eşinin veya bakmakla yükümlü olduğu çocuklarının bulunduğu yerde kalmasının can güvenliğini tehdit altında bırakacağını adlî veya mülkî idare makamlarınca verilen belgeyle belgelendiren personel, can güvenliği mazeretine dayanarak standardın uygun olması halinde talep ettiği yere atanabilir. (2) 6284 sayılı Ailenin

Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a)

bendi uyarınca hakkında adli makamlarca işyerinin değiştirilmesine ilişkin koruyucu tedbir kararı alınan personel, standardın uygun olması halinde talep ettiği yere atanabilir. (3) Genel hayatı etkileyen savaş, sıkıyönetim, olağanüstü hâl ilanı, salgın hastalık ve doğal afetler gibi durumlarda, yer değişikliği işlemleri herhangi bir şarta bağlı kalmaksızın yapılabilir. (4) Bu Yönetmeliğin puan, süre ve dönem tayini ile ilgili hükümlerine bağlı kalmaksızın deprem, su baskını ve yangın gibi doğal afetler sebebiyle kendileri ve bakmakla yükümlü olduğu yakınları, maddî ve manevi zarara uğrayanlardan afet bölgesinde olup başka bölgelere gitmek isteyenlerin atanma talepleri, durumlarını belgelendirmeleri ve görev yaptığı yerin personel ihtiyacı hakkında gerekli tedbirlerin alınması hâlinde bu afetle ilgili bir defaya mahsus olmak üzere afetin meydana geldiği tarihten itibaren altı ay içinde, talepleri doğrultusunda bir defaya mahsus olmak üzere standardın uygun olması hâlinde atanabilirler”, “Hizmet gereği atamalar” başlıklı 24 üncü maddesinde, “Haklarında adlî, idarî ve inzibatî bir soruşturma yapılmış ve bu soruşturma sonucunda bulunduğu yerde kalmalarında sakınca görülmüş personel, hizmet süresinin tamamlanması şartı aranmadan, yer değişikliği dönemlerine bağlı kalınmaksızın D hizmet grubu illere; il içinde yer değişikliği teklif edilen personel ise haklarındaki kararın mahiyetine göre atanırlar. (2) Bu madde gereği atananlar, ayrıldıkları il ve/veya birime iki yıl geçmeden naklen atama talebinde bulunamazlar.” “Çalışma süresine bağlı yer değişikliği” başlıklı 31/A maddesinde; “(1) PDC’nin uygun olması halinde; a) 6 ncı hizmet bölgesinde son atandıkları tarihten itibaren; 1) 2 yıl görev yapanlar 6 ve 5 inci hizmet bölgesinin, 2) 3 yıl görev yapanlar 4 üncü hizmet bölgesinin, 3) 4 yıl görev yapanlar 3 üncü hizmet bölgesinin, 4) 6 yıl görev

yapanlar 2 nci hizmet bölgesinin, 5) 8 yıl görev yapanlar 1 inci hizmet bölgesinin, b) 5 inci hizmet bölgesinde son atandıkları tarihten itibaren; 1) 4 yıl görev yapanlar ve 4 üncü hizmet bölgesinin, 2) 5 yıl görev yapanlar 3 üncü hizmet bölgesinin, 3) 7 yıl görev yapanlar 2 nci hizmet bölgesinin, 4) 9 yıl görev yapanlar 1 inci hizmet bölgesinin, C ve D hizmet grubu illerine hizmet puanı ve döneme bağlı kalmaksızın atanabilirler. Ancak yukarıdaki hizmet bölgelerinde belirlenen süreden bir yıl fazla süre ile görev yapanlar

A ve B hizmet grubu illere de atanabilirler. (2) 5 ve 6 ncı hizmet bölgesine Devlet hizmeti yükümlülüğü kapsamında atanarak 5 ve 6 ncı hizmet bölgesinde Devlet hizmeti yükümlülüğünü tamamlamış olmak ve en az iki yıl süre ile görev yapmış olmak şartıyla 4, 5 ve 6 ncı hizmet bölgesine atama taleplerinde yukarıda belirlenen süre şartları aranmaz. (3) 6 ncı hizmet bölgesi ile 5 inci hizmet bölgesi dışında aile hekimliği ve sözleşmeli olarak geçirilen süreler ile aylıksız veya ücretsiz izinli olarak geçirilen süreler, çalışma süresinden sayılmaz. 6 ncı hizmet bölgesinde geçirilen süreler 5 inci hizmet bölgesi süresinden sayılır.” düzenlemelerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

6. Kamu Denetçisi tarafından, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin hazırlanan bu Kısmen Tavsiye

Kısmen Ret Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 7. Başvuran eşinin aile hekimi uzmanı olarak 2023 yılı Ocak ayında yapılan iller arası atamayla Tekirdağ

Çerkezköy İlçe Sağlık Müdürlüğüne atandığını, kendisinin de Kütahya Simav Doç. Dr. İsmail Karakuyu

Devlet Hastanesinde iç hastalıkları uzmanı olarak çalıştığını belirtmektedir. Başvuran personel dağılım cetveline göre Tekirdağ ilinde iç hastalıkları branşının dolu olması nedeniyle atamasının yapılamadığını açıklayarak Kurumumuzdan aile birliğinin sağlanması için Tekirdağ iline atanmasının sağlanmasını talep etmektedir.

8. “Aile hayatına saygı hakkı, Anayasa’nın 20 nci maddesinin birinci fıkrasında güvence altına alınmıştır.

Anayasa’nın 41 nci maddesinin ise Anayasa’nın bütünselliği ilkesi gereği, aile hayatına saygı hakkına ilişkin pozitif yükümlülüklerin değerlendirilmesi bağlamında göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Aile yaşamının temel unsuru, aile ilişkilerinin normal bir şekilde gelişebilmesi ve bu bağlamda aile fertlerinin birlikte yaşaması hakkıdır. Bu hakkın kapsamının aile yaşamına saygı yükümlülüğünden ayrı düşünülmesi mümkün değildir.” (Murat Atılgan, § 24; Marcus Frank Cerny, § 38).

(Anayasa Mahkemesinin 8/12/2022 tarihli ve 2019/39998 no’lu Bireysel Başvuru Kararı)

9. Sağlık Bakanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği’nde a il ve birim bazında, yılda en az bir defa yenilenen, unvan ve branşlar itibariyle bulunması gereken personel sayısını gösteren personel dağılım cetveli yapılacağı, isteğe veya çalışma süresine göre, can güvenliği mazereti ve olağanüstü durumlarda, sağlık ve hizmet gereği atamalarda personel dağılım cetveli ilkelerinin ne şekilde uygulanacağı açıklanmaktadır. Aile birliği mazeretine göre yer değişikliğinde ise eşlerden her ikisinin Bakanlık personeli olması ve isteğe bağlı yer değişikliği yapmış personelin eşinin görev yeri değişikliği talebinde eşinin atanma tarihinden itibaren bir yıl içerisine personel dağılım cetvelinin uygun olması halinde astlık ve üstlük sıralaması ile D veya C hizmet grubu şartı aranmayacağı hüküm altına alınmıştır.

10. Başvuru konusu olayda başvuranın eşinin aile hekimi uzmanı olarak 2023 yılı Ocak ayında yapılan iller arası atamayla Tekirdağ ilinde, kendisinin ise Kütayhya ilinde göreve başladığı, dolayısıyla Sağlık

Bakanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği’nin 20 nci maddesi gereği başvuranın talebinin personel dağılım cetvelinin ilke ve esaslarına tabi olacağı görülmektedir.

11. Ayrıca, “Kişinin kamu görevlisi olması, kendisine sağladığı birtakım ayrıcalıklar ve avantajların yanında birtakım külfet ve sorumluluklara katlanmayı, diğer kişilerin tabi olmadığı birtakım sınırlamalara tabi olmayı gerektirmektedir. Kişi, kamu görevine kendi isteği ile girmekle bu statünün gerektirdiği ayrıcalıklardan yararlanmayı ve külfetlere katlanmayı kabul etmiş sayılmakta olup kamu hizmetinin kendine has özellikleri, bu avantaj ve sınırlamaları zorunlu kılmaktadır (İhsan Asutay, B. No: 2012/606, 20/2/2014, § 38)” (Anayasa Mahkemesinin 8/12/2022 tarihli ve 2019/39998 no’lu Bireysel Başvuru Kararı)

12. “Kamu hizmetinin niteliği gereği bazı kamu görevlilerinin belirli aralıklarla başka yerlere, bazen de başka kurumlara atanmaları zorunlu olabilir. Bu konuda idareye belirli bir takdir alanı tanınması gerektiği tabiidir. Bu bağlamda kişilerin birtakım mazeretler çerçevesinde başka yere atanma konusunda talep hakları var ise de atamaya ilişkin mazeretlerini dikkate alarak talepleri değerlendirip karara bağlayacak olan idaredir. İdarenin kendi mevzuatı çerçevesinde, ifa edilen kamu hizmetinin gereklerini, insan kaynaklarının verimli kullanılmasını, teşkilat yapısının elverişliliğini ve benzeri faktörleri dikkate alması kaçınılmazdır.

Zira kamu hizmetinin sağlıklı ve kesintisiz bir şekilde yerine getirilmesi için gerekli tedbirleri almak, ilgili idarenin öncelikli görevi ve sorumluluğudur (İhsan Asutay, § 39)”. (Anayasa Mahkemesinin 8/12/2022 tarihli ve 2019/39998 no’lu Bireysel Başvuru Kararı)

13. “Bununla birlikte pozitif yükümlülükler kapsamında, kamu görevlilerinin atanması veya nakil işlemlerinde gözetilen kamusal yarar ile bireyin aile hayatına saygı hakkından yararlanmasındaki bireysel çıkar arasında makul bir denge kurulmalıdır. Elbette ki her atama veya görevlendirme işleminde olayın kendine özgü koşullarının gözetilmesi gerekir. Ancak devletin söz konusu dengeyi sağlayamaması durumunda aile hayatına saygı hakkının özünün zedelenebileceği gözden kaçırılmamalıdır (Nurbani

Fikri, B. No: 2014/2502, 11/10/2018, § 48). “(Anayasa Mahkemesinin 8/12/2022 tarihli ve 2019/39998 no’lu Bireysel Başvuru Kararı)

14. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın talebinin İdare tarafından reddedilmesi işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı olmadığı, ancak İdarenin başvuranın aile birliğini sağlamak üzere başvuranın talebini personel dağılım cetveli ilke ve esasları çerçevesinde ivedilikle yerine getirmek için gerekli tedbirleri alması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 15. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

16. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren

kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden arta kalan sürede İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle;

Başvuranın aile birliği mazeretiyle yer değişikliği talebinin REDDİNE, Başvuranın aile birliğini sağlamak üzere talebinin personel dağılım cetveli ilke ve esasları çerçevesinde ivedilikle yerine getirmek için gerekli tedbirleri alması yönünde SAĞLIK BAKANLIĞINA

TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Sağlık Bakanlığınca bu karar üzerine tesis

edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve SAĞLIK BAKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi