|
ÖZET: Bu karar, Polis Akademisi Güvenlik Bilimleri Fakültesi mezunlarının uzlaştırmacı olarak görevlendirilmesi talebinin reddine ilişkin bir değerlendirmeyi içermektedir. Başvuran, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 253. maddesi çerçevesinde, uzlaştırmacı olabilmek için gerekli olan eğitim şartlarının daraltıldığını ve Polis Akademisi mezunlarının da bu kapsamda değerlendirilmesi gerektiğini öne sürmüştür. Ancak, Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği’nin 48. maddesi uyarınca, uzlaştırmacı olabilmek için hukuk öğrenimi görmüş olma şartı aranmaktadır.
İdare, başvuranın mezun olduğu programın, diğer yükseköğretim kurumlarındaki hukuk eğitimi veren programlarla eşdeğer olmadığını belirtmiş ve bu nedenle başvurunun reddedilmesinin hukuka uygun olduğunu ifade etmiştir. Sonuç olarak, başvuranın talebi, ilgili mevzuat çerçevesinde değerlendirildiğinde, hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle reddedilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/10587-S.16295
BAŞVURU NO : 2019/9152
KARAR TARİHİ : 22/10/2019
RET KARARI
ADALET BAKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuran, Polis Akademisi mezunlarının da uzlaştırmacılık yapabilecek bölümler arasına alınmasını talep etmektedir.
BAŞVURU TARİHİ : 29/04/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza şikayet başvurusunda bulunan … (T.C Kimlik No:…) özetle; 1991 yılında Polis Akademisi Başkanlığı Güvenlik Bilimleri Fakültesinden mezun olduğunu, uzun yıllar Emniyet Genel Müdürlüğü personeli olarak çalıştığını ve 2017 yılında emekli olduğunu, uzlaştırmacı olabilmek için Adalet Bakanlığına müracaat ettiğini, talebinin reddedildiğini, 5271 sayılı Kanunun eğitim yönünden sadece Hukuk öğrenimi görmüş kişilerin uzlaştırmacı olabileceğini belirttiğini, yeterli hukuk eğitimi veren okullar arasında ayırım yapmadığını ve sınırlayıcı hüküm getirmediğini, polis akademisi mezunu olarak kanunla kendilerine verilen hakkın Yönetmelik ile daraltıldığını belirterek; Polis Akademisi Güvenlik Bilimleri Fakültesi mezunlarının da uzlaştırmacılık yapabilecek bölümler arasına alınmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 19/04/2019 tarih ve … sayılı yazısı ile şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğünden bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 13/05/2019 tarih ve … sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle; 2.1. Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin “Ceza İşleri
Genel Müdürlüğü” başlıklı 41. maddesi, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun
“Uzlaştırma” başlıklı 253. maddesi, “Mahkeme tarafından uzlaştırma” başlıklı 254. maddesi, “Birden çok fail bulunması hâlinde uzlaşma” başlıklı 255. maddesi, 05/08/2017 tarihli ve 30145 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma
Yönetmeliğinin, “Uzlaştırmacı siciline kayıt olma şartları” başlıklı 48. maddesi hükümleri ile
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
ön ödeme, kamu davasının açılmasının ertelenmesi ve uzlaştırma gibi cezada alternatif usullerin etkin bir şekilde uygulanmasını sağlamak, görev alanıyla ilgili olarak uygulamayı takip etmek ve ortaya çıkan sorunların nedenlerini araştırarak çözüm önerilerini Bakanlığa sunmak, cezada alternatif usuller konusunda kamuoyunu bilgilendirici çalışmalar yapmak, ulusal veya uluslararası nitelikte bilimsel toplantılar düzenlemek, bu nitelikteki çalışmaları teşvik etmek ve desteklemek, ilgili kurum ve kuruluşlarla iş birliği yapmak, görev alanına giren istatistiklerin derlenmesi ve yayımı konusunda Bakanlığın ilgili birimleriyle iş birliği halinde çalışmak, ceza mevzuatı ile Bakanlığa verilen alternatif usullere ilişkin görevleri yerine getirmek üzere Genel
Müdürlüğümüz bünyesinde 10/10/2016 tarihli Bakan Olur’uyla Cezada Alternatif Çözümler
Daire Başkanlığı kurulduğu,
2.2 Uzlaştırmacı siciline kabule ilişkin usul ve esasları belirleme ve uzlaştırmacıların sicile
kabulüne ve sicilden çıkarılmasına karar vermenin Genel Müdürlüğün görevleri arasında sayıldığı,
2.3 Uzlaştırmanın temel amacının ceza yargılamasını hızlandırmak, tarafları tarafsız bir
uzlaştırmacı marifetiyle barıştırmak ve fail-mağdur çatışmasını ortadan kaldırarak toplumsal barışa ve adaletin tecellisine katkı sağlamak olduğu,
2.4 Uzlaşmanın, uzlaştırma kapsamına giren bir suç nedeniyle, şüpheli veya sanık ile mağdur
veya suçtan zarar görenin anlaşmış olmalarını, uzlaştırmanın ise, uzlaştırma kapsamına giren bir suç nedeniyle şüpheli veya sanık ile mağdur, suçtan zarar gören veya kanuni temsilcisinin, uzlaştırmacı tarafından anlaştırılmaları suretiyle uyuşmazlığın giderilmesi sürecini ifade ettiği,
2.5 Bahse konu süreçte önemli rolü haiz olan uzlaştırmacının ise Ceza Muhakemesinde
Uzlaştırma Yönetmeliğinde; şüpheli veya sanık ile mağdur veya suçtan zarar gören arasındaki uzlaştırma müzakerelerini yöneten kişi olarak tanımladığı, uzlaştırmacının, yargı görevine katılması için yasal makam tarafından görevlendirildiğini ve yaptığı görevin kamu görevi olduğu, görevlendirme kararıyla uzlaştırmacı ile kendisini görevlendiren yargı mercileri arasında yargılama görevinin icrası kapsamında kamusal bir bağ kurulduğu, uzlaştırmacıların, kamu hizmeti anlamında adli hizmetin ifasına veya işleyişine katkı sağlamaya yönelik olarak görev yaptığı, böylece adli hizmetin yerine getirilmesinde kamu görevi üstlendiği,
2.6 Uzlaştırma sürecindeki önemleri gereği, 02/12/2016 tarihli Resmî Gazetede yayımlanarak
yürürlüğe giren 6763 sayılı Kanun ile uzlaştırmacılar için bir takım yenilikler ihdas edildiği, yapılan düzenlemeler ile uzlaştırmacıların, eğitim, sınav, sicil ve denetime tabi tutulduğu, Ceza
Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliğinin “Uzlaştırmacı eğitimi” kenar başlıklı 50.
maddesinin birinci fıkrasına göre; uzlaştırmacı olarak görevlendirilecek kişilerin görevlerine başlamadan önce eğitim almalarının ve görev yaptıkları sürece eğitime tâbi tutulmalarının sağlanacağının hüküm altına alındığı, yine Yönetmeliğin “Sınav, yeri, şekli, günü ve konusu” başlıklı 55. maddesinin birinci fıkrasına göre uzlaştırmacı eğitimini tamamlayanların sicile kayıt olabilmeleri için yazılı sınavda başarılı olmaları gerektiğinin düzenlendiği, Ceza
Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliğinin 48. maddesine göre ise uzlaştırmacı eğitimini başarıyla tamamlayanların, yapılan uzlaştırmacı sınavında da başarılı olmaları halinde uzlaştırmacı siciline kayıt başvurusunda bulunabildiği ve 48. maddede sayılan şartları taşımaları halinde uzlaştırmacı siciline kayıt oldukları,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
2.7 Yönetmeliğin uzlaştırmacı siciline kayıt olma şartlarını düzenleyen 48. maddesinde;
Uzlaştırmacı siciline kayıt olma şartlarının, açık bir şekilde belirtildiği, buna göre başvuranın; Türk vatandaşı, tam ehliyetli, avukatlar yönünden baroya kayıtlı, hukuk öğrenimi görmüş kişiler yönünden üniversitelerin hukuk fakültelerinden mezun veya hukuk ya da hukuk bilgisine programlarında yeterince yer veren siyasal bilgiler, idari bilimler, iktisat veya maliye alanlarında en az dört yıllık yüksek öğrenim yapmış, kasten işlenmiş bir suçtan mahkûm olmamış olması, ayrıca terör örgütleriyle iltisaklı veya irtibatlı olmaması, uzlaştırmacı eğitimini tamamlaması, yazılı sınavda başarılı olması ve disiplin yönünden meslekten veya memuriyetten çıkarılmamış ya da geçici olarak yasaklanmamış olması gerektiği, ayrıca sicile kayıt için başvuruda bulunacak kişinin fiilen yürütmekte olduğu asıl mesleğinin ilgili mevzuatında, uzlaştırma faaliyetini yürütmesine engel bir hüküm de bulunmaması gerektiği,
2.8 Öte yandan, 5271 sayılı Kanunun 253. maddesinin yirmi dördüncü fıkrasında;
uzlaştırmacıların; avukatlar veya hukuk öğrenimi görmüş kişiler arasından görevlendirileceğinin belirtildiği, yönetmeliğin yukarıda anılan 48 inci maddesinin üçüncü fıkrasının (ç) bendinde ise; kanunda yer alan bahse konu düzenlemeye uygun olarak, üniversitelerin hukuk fakültelerinden mezun olan veya hukuk ya da hukuk bilgisine programlarında yeterince yer veren siyasal bilgiler, idari bilimler, iktisat veya maliye alanlarında en az dört yıllık yüksek öğrenim yapmış olanların hukuk öğrenimi görmüş kişi kapsamında değerlendirildiği, bu suretle kanunda açıklanmayan bu hususa Yönetmelikte, Kanunda yer alan düzenlemeye uygun olarak yer verildiği ve uygulamada meydana gelebilecek tereddütlerin giderilmesinin amaçlandığı,
2.9 Hukuk fakültesi mezunu olmayanlar yönünden, mezun olunacak bölümlere ilişkin genel
belirleme yapılmış ise de şayet başvuran, belirtilen bölümlerden birisinden mezun olduğu halde, mezun olunan bölümün müfredatında hukuk ya da hukuk bilgisi programlarına yeterince yer verilmemiş ise kişinin yeterli hukuk bilgisine sahip bulunduğu mütalaa edilerek uzlaştırmacı olarak görevlendirilmesinin kanun ve yönetmelik hükmünün amaçsal yorumuna göre mümkün olmadığı,
2.10 Kişinin “hukuk öğrenimi görmüş kişi” kavramı içerisinde değerlendirilebilmesi için,
öncelikle Yönetmelikte belirlenen alanlardan mezun olması ön şartını, sonrasında ise hukuk ya da hukuk bilgisini programlarında yeterince görmüş olması koşulunu bir arada taşıması gerektiği,
2.11 Polis Akademisi Güvenlik Bilimleri Fakültesi mezunlarının, Ceza Muhakemesinde
Uzlaştırma Yönetmeliğinin 48. maddesi uyarınca “hukuk öğrenimi görmüş kişi” kavramı içerisinde yer almamaları nedeniyle, uzlaştırmacı olarak görevlendirilemediği belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 3.1“Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması” başlıklı 13. maddesinde; “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.”,
3.2 “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin 3.
ve 4. fıkralarında; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…” , 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5.
maddesinde; “(1) Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir…”, 5. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun;
5.1 “Uzlaştırma” başlıklı 253. maddesinde; “Aşağıdaki suçlarda, şüpheli ile mağdur veya
suçtan zarar gören gerçek veya özel hukuk tüzel kişisinin uzlaştırılması girişiminde bulunulur:
a) Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar.
b) Şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın, Türk Ceza Kanununda yer alan; 1. Kasten yaralama (üçüncü fıkra hariç, madde 86; madde 88), 2. Taksirle yaralama (madde 89), 3. Tehdit (madde 106, birinci fıkra), 4. Konut dokunulmazlığının ihlali (madde 116), 5. Hırsızlık (madde 141), 6. Dolandırıcılık (madde 157), 7. Çocuğun kaçırılması ve alıkonulması (madde 234), 8. Ticari sır, bankacılık sırrı veya müşteri sırrı niteliğindeki bilgi veya belgelerin açıklanması (dördüncü fıkra hariç, madde 239), suçları.
c) Mağdurun veya suçtan zarar görenin gerçek veya özel hukuk tüzel kişisi olması koşuluyla, suça sürüklenen çocuklar bakımından ayrıca, üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlar.
Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olanlar hariç olmak üzere; diğer kanunlarda yer alan suçlarla ilgili olarak uzlaştırma yoluna gidilebilmesi için, kanunda açık hüküm bulunması gerekir.
Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olsa bile, (…)(1) cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda, uzlaştırma yoluna gidilemez. Uzlaştırma kapsamına giren bir suçun, bu kapsama girmeyen bir başka suçla birlikte işlenmiş olması hâlinde de uzlaşma hükümleri uygulanmaz.
Soruşturma konusu suçun uzlaşmaya tâbi olması ve kamu davası açılması için yeterli şüphenin bulunması hâlinde, dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir. Büro tarafından görevlendirilen uzlaştırmacı, şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar görene uzlaşma teklifinde bulunur.
Şüphelinin, mağdurun veya suçtan zarar görenin reşit olmaması halinde, uzlaşma teklifi kanunî
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
temsilcilerine yapılır. Uzlaştırmacı, uzlaşma teklifini açıklamalı tebligat veya istinabe yoluyla da yapabilir. Şüpheli, mağdur veya suçtan zarar gören, kendisine uzlaşma teklifinde bulunulduktan itibaren üç gün içinde kararını bildirmediği takdirde, teklifi reddetmiş sayılır.
Uzlaşma teklifinde bulunulması halinde, kişiye uzlaşmanın mahiyeti ve uzlaşmayı kabul veya reddetmesinin hukukî sonuçları anlatılır.
Resmî mercilere beyan edilmiş olup da soruşturma dosyasında yer alan adreste bulunmama veya yurt dışında olma ya da başka bir nedenle mağdura, suçtan zarar görene, şüpheliye veya bunların kanunî temsilcisine ulaşılamaması halinde, uzlaştırma yoluna gidilmeksizin soruşturma sonuçlandırılır.
Birden fazla kişinin mağduriyetine veya zarar görmesine sebebiyet veren bir suçtan dolayı uzlaştırma yoluna gidilebilmesi için, mağdur veya suçtan zarar görenlerin hepsinin uzlaşmayı kabul etmesi gerekir.
Uzlaşma teklifinde bulunulması veya teklifin kabul edilmesi, soruşturma konusu suça ilişkin delillerin toplanmasına ve koruma tedbirlerinin uygulanmasına engel değildir.
Bu Kanunda belirlenen hâkimin davaya bakamayacağı haller ile reddi sebepleri, uzlaştırmacı görevlendirilmesi ile ilgili olarak göz önünde bulundurulur.
Görevlendirilen uzlaştırmacıya soruşturma dosyasında yer alan ve Cumhuriyet savcısınca uygun görülen belgelerin birer örneği verilir. Uzlaştırma bürosu uzlaştırmacıya, soruşturmanın gizliliği ilkesine uygun davranmakla yükümlü olduğunu hatırlatır.
Uzlaştırmacı, dosya içindeki belgelerin birer örneği kendisine verildikten itibaren en geç otuz gün içinde uzlaştırma işlemlerini sonuçlandırır. Uzlaştırma bürosu bu süreyi en çok yirmi gün daha uzatabilir.
Uzlaştırma müzakereleri gizli olarak yürütülür. Uzlaştırma müzakerelerine şüpheli, mağdur, suçtan zarar gören, kanunî temsilci, müdafi ve vekil katılabilir. Şüpheli, mağdur veya suçtan zarar görenin kendisi veya kanunî temsilcisi ya da vekilinin müzakerelere katılmaktan imtina etmesi halinde, uzlaşmayı kabul etmemiş sayılır.
Uzlaştırmacı, müzakereler sırasında izlenmesi gereken yöntemle ilgili olarak Cumhuriyet savcısıyla görüşebilir; Cumhuriyet savcısı, uzlaştırmacıya talimat verebilir.
Uzlaşma müzakereleri sonunda uzlaştırmacı, bir rapor hazırlayarak kendisine verilen belge örnekleriyle birlikte uzlaştırma bürosuna verir. Uzlaşmanın gerçekleşmesi halinde, tarafların imzalarını da içeren raporda, ne suretle uzlaşıldığı ayrıntılı olarak açıklanır. Uzlaştırma bürosu soruşturma dosyasını, raporu ve varsa yazılı anlaşmayı Cumhuriyet savcısına gönderir.
Uzlaşma teklifinin reddedilmesine rağmen, şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar gören uzlaştıklarını gösteren belge ile en geç iddianamenin düzenlendiği tarihe kadar Cumhuriyet savcısına başvurarak uzlaştıklarını beyan edebilirler.
Cumhuriyet savcısı, uzlaşmanın, tarafların özgür iradelerine dayandığını ve edimin hukuka uygun olduğunu belirlerse raporu veya belgeyi mühür ve imza altına alarak soruşturma dosyasında muhafaza eder.
Uzlaştırmanın sonuçsuz kalması halinde tekrar uzlaştırma yoluna gidilemez.
Uzlaşma sonucunda şüphelinin edimini def’aten yerine getirmesi halinde, hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Edimin yerine getirilmesinin ileri tarihe bırakılması, takside bağlanması veya süreklilik arzetmesi halinde, 171 inci maddedeki şartlar aranmaksızın,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
şüpheli hakkında kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilir. Erteleme süresince zamanaşımı işlemez. Kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararından sonra, uzlaşmanın gereklerinin yerine getirilmemesi halinde, 171 inci maddenin dördüncü fıkrasındaki şart aranmaksızın, kamu davası açılır. Uzlaşmanın sağlanması halinde, soruşturma konusu suç nedeniyle tazminat davası açılamaz; açılmış olan davadan feragat edilmiş sayılır. Şüphelinin, edimini yerine getirmemesi halinde uzlaşma raporu veya belgesi, 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı
İcra ve İflas Kanununun 38 inci maddesinde yazılı ilam mahiyetini haiz belgelerden sayılır.
Uzlaştırma müzakereleri sırasında yapılan açıklamalar, herhangi bir soruşturma ve kovuşturmada ya da davada delil olarak kullanılamaz.
Şüpheli, mağdur veya suçtan zarar görenden birine ilk uzlaşma teklifinde bulunulduğu tarihten itibaren, uzlaştırma girişiminin sonuçsuz kaldığı ve en geç, uzlaştırmacının raporunu düzenleyerek uzlaştırma bürosuna verdiği tarihe kadar dava zamanaşımı ile kovuşturma koşulu olan dava süresi işlemez.
Uzlaştırmacıya Adalet Bakanlığı tarafından belirlenen tarifeye göre ücret ödenir. Uzlaştırmacı ücreti ve diğer uzlaştırma giderleri, yargılama giderlerinden sayılır. Uzlaşmanın gerçekleşmesi halinde bu giderler Devlet Hazinesi tarafından karşılanır.
Uzlaşma sonucunda verilecek kararlarla ilgili olarak bu Kanunda öngörülen kanun yollarına başvurulabilir.
Her Cumhuriyet başsavcılığı bünyesinde uzlaştırma bürosu kurulur ve yeteri kadar Cumhuriyet savcısı ile personel görevlendirilir. Uzlaştırmacılar, avukatların veya hukuk öğrenimi görmüş kişilerin yer aldığı, Adalet Bakanlığı tarafından belirlenen uzlaştırmacı listelerinden görevlendirilir. Uzlaştırmacı, hazırladığı raporu, tutanakları ve varsa yazılı anlaşmayı büroya gönderir. Uzlaştırma süreci sonunda soruşturma dosyaları, uzlaştırma bürosunda görevli
Cumhuriyet savcıları tarafından sonuçlandırılır. Uzlaştırmacıların nitelikleri, eğitimi, sınavı, görev ve sorumlulukları, denetimi, eğitim verecek kişi, kurum ve kuruluşların nitelikleri ve denetimleri ile uzlaştırmacı sicili, uzlaştırmacılar ve eğitim kurumlarının listelerinin düzenlenmesi, Cumhuriyet başsavcılığı bünyesinde kurulan uzlaştırma bürolarının çalışma usul ve esasları, uzlaştırma teklifi ile müzakere usulü, uzlaştırma anlaşması ve raporda yer alacak konular ile uygulamaya dair diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar, Adalet
Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikle düzenlenir.”,
5.2 “Mahkeme tarafından uzlaştırma’’ başlıklı 254. maddesinde; “ Kamu davası açıldıktan
sonra kovuşturma konusu suçun uzlaşma kapsamında olduğunun anlaşılması halinde, kovuşturma dosyası, uzlaştırma işlemlerinin 253 üncü maddede belirtilen esas ve usûle göre yerine getirilmesi için uzlaştırma bürosuna gönderilir. Uzlaşma gerçekleştiği takdirde, mahkeme, uzlaşma sonucunda sanığın edimini def’aten yerine getirmesi halinde, davanın düşmesine karar verir. Edimin yerine getirilmesinin ileri tarihe bırakılması, takside bağlanması veya süreklilik arzetmesi halinde; sanık hakkında, 231 inci maddedeki şartlar aranmaksızın, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilir. Geri bırakma süresince zamanaşımı işlemez. Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verildikten sonra, uzlaşmanın gereklerinin yerine getirilmemesi halinde, mahkeme tarafından, 231 inci maddenin onbirinci fıkrasındaki şartlar aranmaksızın, hüküm açıklanır.”,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
6. 30145 Resmi Gazete sayılı 05/08/2017 tarihli Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma
Yönetmeliği’nin;
6.1 “Uzlaştırmacı görevlendirilmesi” başlıklı 12. maddesinin 1. fıkrasında; “Uzlaştırma
bürosuna gönderilen dosyanın uzlaştırmadan sorumlu Cumhuriyet savcısı tarafından incelenmesi sonucunda, gönderme kararına esas suçun uzlaştırma kapsamında kaldığının anlaşılması hâlinde uzlaştırmacı görevlendirmesi, Daire Başkanlığı tarafından belirlenen listeye göre ilgili Cumhuriyet savcısının onayıyla yapılır”,
6.2 “Uzlaştırmacı siciline kayıt olma şartları” başlıklı 48. maddesinde; “Sicile kayıt
başvurusu, Daire Başkanlığına elektronik ortamda başvurmak suretiyle yapılır. İlgilinin, uzlaştırmacı olarak görev yapmak istediği ağır ceza mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığı ile iletişim bilgilerini içerir başvuru dilekçesine; a) Türkiye Cumhuriyeti Kimlik Numarası, b) Mezuniyet belgesi ile hukuk fakültesi mezunları dışındakiler için not dökümüne ilişkin belgenin onaylı örneği, c) Son altı ay içerisinde çekilmiş vesikalık fotoğraf, ç) Varsa kayıtlı olunan oda, çalışılan kurum ve kuruluşun isimleri, d) Uzlaştırmacı eğitiminin tamamlandığını gösterir katılım belgesinin aslı veya onaylı örneği, eklenir.
Uzlaştırmacı siciline kaydedilebilmek için; a) Türk vatandaşı olmak, b) Tam ehliyetli olmak, c) Avukatlar yönünden baroya kayıtlı olmak, ç) Hukuk öğrenimi görmüş kişiler yönünden üniversitelerin hukuk fakültelerinden mezun olmak veya hukuk ya da hukuk bilgisine programlarında yeterince yer veren siyasal bilgiler, idari bilimler, iktisat veya maliye alanlarında en az dört yıllık yüksek öğrenim yapmış olmak, d) Kasten işlenmiş bir suçtan mahkûm olmamak, e) Terör örgütleriyle iltisaklı veya irtibatlı olmamak, f) Uzlaştırmacı eğitimini tamamlamak ve yazılı sınavda başarılı olmak, g) Disiplin yönünden meslekten veya memuriyetten çıkarılmamış ya da geçici olarak yasaklanmamış olmak, gerekir.
Sicile kayıt için başvuruda bulunacak kişinin fiilen yürütmekte olduğu asıl mesleğinin ilgili mevzuatında, uzlaştırma faaliyetini yürütmesine engel bir hüküm bulunmamalıdır.
Üçüncü fıkrada sayılan sicile kayıt şartlarını taşıdığı anlaşılan ve belgelerinde eksiklik bulunmayan başvuru sahipleri uzlaştırmacı siciline kaydedilir. İlgililerden, şartları taşımadığı anlaşılan veya verilen bir aylık süreye rağmen eksik belgelerini sunmayan başvuru sahiplerinin sicile kaydı yapılmaz.
Başvurular hakkında geliş tarihinden veya eksik belgenin ikmalinden itibaren iki ay içinde karar verilerek ilgilisine de tebliğ edilir.
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
Belge eksikliği nedeniyle sicile kayıt talebi reddedilen kişiler eksik belgeleri ikmal ederek yeniden sicile kayıt için başvuruda bulunabilirler.
Uzlaştırmacı, üçüncü fıkrada sayılan şartlarla ilgili olarak, kendisine ait bilgilerde meydana gelen her türlü değişikliği bir ay içinde, varsa belgesi ile birlikte Daire Başkanlığına bildirmek zorundadır.
Sınavda başarılı olanların sınav sonuçları, yenileme eğitimlerini de tamamlamak şartıyla, sicile kayıt yaptırıncaya kadar geçerliliğini korur.”
7. 4652 sayılı Polis Yüksek Öğretim Kanunu’nun;
7.1 “Akademinin kuruluş, amaç, görev ve ana ilkeleri” başlıklı 3. maddesinde; “Emniyet
Teşkilatının memur, amir ve yönetici ihtiyacını karşılamak, ön lisans, lisans ve lisans üstü eğitim-öğretim yapmak, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapmak üzere bilimsel özerkliğe sahip ve bünyesinde fakülte, enstitü ve polis meslek yüksekokulları bulunan bir yüksek öğretim kurumu olarak Polis Akademisi kurulmuştur.”
7.2 Geçici 7. maddesinde; “Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte başka bir işlem
yapılmasına gerek kalmaksızın Güvenlik Bilimleri Fakültesi, Polis Amirleri Eğitimi Merkezi
Müdürlüğüne dönüştürülür ve geçici 6 ncı madde hükümleri çerçevesinde yapılacak atamalarla kadroları tamamlanır.” hükümleri düzenlenmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
8. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran, 1 numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda, Polis
Akademisi Güvenlik Bilimleri Fakültesi mezunlarının da uzlaştırmacılık yapabilecek bölümler arasına alınmasını talep etmektedir.
10. Türkiye’de ilk kez 2005 yılında Türk Ceza Kanunu ve Ceza Muhakemesi Kanununda yer alan uzlaştırma kurumu, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 253 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. Uzlaştırma kurumunda temel amaç; ceza yargılamasını hızlandırmak, tarafları, tarafsız bir uzlaştırmacı marifetiyle barıştırmak ve fail-mağdur çatışmasını ortadan kaldırarak toplumsal barışa ve adaletin tecellisine katkı sağlamaktır.
11. Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği’nin 4. maddesinde; uzlaşma; uzlaştırma kapsamına giren bir suç nedeniyle, şüpheli veya sanık ile mağdur veya suçtan zarar görenin
Kanun ve bu Yönetmelikteki usul ve esaslara uygun olarak anlaşmış olmaları, uzlaştırma; uzlaştırma kapsamına giren bir suç nedeniyle şüpheli veya sanık ile mağdur, suçtan zarar gören veya kanuni temsilcisinin, uzlaştırmacı tarafından anlaştırılmaları suretiyle uyuşmazlığın
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
giderilmesi sürecini, uzlaştırmacı ise; şüpheli veya sanık ile mağdur veya suçtan zarar gören arasındaki uzlaştırma müzakerelerini yöneten kişi olarak tanımlanmıştır.
12. Uzlaştırmacılar, yargı görevine katılması için yasal makam tarafından görevlendirilmekte ve adli hizmetin ifasına veya işleyişine katkı sağlamaya yönelik olarak kamu hizmeti yürütmektedir.
13. Uzlaştırmacı siciline kabule ilişkin usul ve esasları belirlemek, uzlaştırmacıların sicile kabulüne ve sicilden çıkarılmasına karar vermek, Ceza İşleri Genel Müdürlüğünün görevleri arasında sayılmıştır.
14. Uzlaştırma gibi cezada alternatif usullerin etkin bir şekilde uygulanmasını sağlamak, görev alanıyla ilgili olarak uygulamayı takip etmek ve ortaya çıkan sorunların nedenlerini araştırarak çözüm önerilerini Bakanlığa sunmak, cezada alternatif usuller konusunda kamuoyunu bilgilendirici çalışmalar yapmak, ulusal veya uluslararası nitelikte bilimsel toplantılar düzenlemek, bu nitelikteki çalışmaları teşvik etmek ve desteklemek, ilgili kurum ve kuruluşlarla iş birliği yapmak, görev alanına giren istatistiklerin derlenmesi ve yayımı konusunda Bakanlığın ilgili birimleriyle iş birliği halinde çalışmak, ceza mevzuatı ile Bakanlığa verilen alternatif usullere ilişkin görevleri yerine getirmek üzere, Ceza İşleri Genel Müdürlüğü bünyesinde Alternatif Çözümler Daire Başkanlığı kurulmuştur.
15. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun “Uzlaştırma” başlıklı 253. maddesinde; uzlaştırmacıların nitelikleri, eğitimi, sınavı, görev ve sorumlulukları, denetimi, eğitim verecek kişi, kurum ve kuruluşların nitelikleri ve denetimleri ile uzlaştırmacı sicili, uzlaştırmacılar ve eğitim kurumlarının listelerinin düzenlenmesi, Cumhuriyet başsavcılığı bünyesinde kurulan uzlaştırma bürolarının çalışma usul ve esasları, uzlaştırma teklifi ile müzakere usulü, uzlaştırma anlaşması ve raporda yer alacak konular ile uygulamaya dair diğer hususlara ilişkin usul ve esasların, Adalet Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikle düzenleneceği hüküm altına alınmıştır.
16. Bu kapsamda; uzlaştırmacı siciline kayıt olmanın şartları, Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma
Yönetmeliğinin 48. maddesinde ayrıntılı şekilde belirtilmiş olup; şartlardan bir tanesi de, başvuranın, hukuk öğrenimi görmüş kişiler yönünden üniversitelerin hukuk fakültelerinden mezun olması veya hukuk ya da hukuk bilgisine programlarında yeterince yer veren siyasal bilgiler, idari bilimler, iktisat veya maliye alanlarında en az dört yıllık yüksek öğrenim yapmış olmasıdır.
17. Somut olayda idare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesinde;
17.1 Başvuranın Polis Akademisi Başkanlığı Güvenlik Bilimleri Fakültesi mezunu olduğu,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
17.2 03/04/2019 tarihli CİMER başvurusu ile Polis Akademisi Güvenlik Bilimleri Fakültesi
mezunlarının da uzlaştırmacılık yapabilecek bölümler arasına alınmasını talep ettiği başvurusunun Adalet Bakanlığı tarafından yine CİMER üzerinden cevaplandığı ve reddedildiği,
17.3 Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının 14/06/2019 tarihli ve E.42030 sayılı yazısında;
“…Yükseköğretim Kurumlarında lisans programları arasında yer alan Kamu Yönetimi ile
Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi programlarında verilen dersler, program çıktıları ve kazanılan yetkinlikler Yükseköğretim Kurulu Atlas programı listeleri dikkate alınarak ayrıntılı bir biçimde incelendiğinde, Polis Akademisi Güvenlik Bilimleri Fakültesi Kamu Yönetimi çift anadal programında görmüş olduğu öğrenimin Kamu Yönetimi programı olsa da, görülen dersler, program çıktıları ve kazanılan yetkinlikler açılarından diğer yükseköğretim kurumlarındaki programlarla önemli ölçüde ayrıştığı görüldüğünden, Polis Akademisi
Güvenlik Bilimleri Fakültesi Kamu Yönetimi programının isimleri aynı olsa da yükseköğretim kurumlarındaki lisans programlarıyla eşdeğer olmadığına karar verilmiştir…” hususlarının belirtildiği,
17.4 Polis Akademisi Başkanlığı Güvenlik Bilimleri Fakültesi diplomasının, İktisadi ve İdari
Bilimler Fakültesi diplomalarıyla denk sayılması talebinde bulunulduğu bir dosya hakkında; Kurumumuz tarafından Polis Akademisi Başkanlığı Güvenlik Bilimleri Fakültesi diplomasının, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi diplomalarıyla denk sayılamayacağına karar verildiği, (Bkz: Kamu Denetçiliği Kurumunun 28/02/2017 tarih ve 2016/1865 sayılı Ret
Kararı)
17.5 Yine Polis Akademisi Güvenlik Bilimleri Fakültesi mezunlarının da uzlaştırmacılık
yapabilecek bölümler arasına alınması talep edilen bir başvuruda; Kurumumuz tarafından; Güvenlik Bilimleri Fakültesi’nin, 30145 Resmi Gazete sayılı 05/08/2017 tarihli Yönetmelik’te bahsi geçen bölümlerden olmaması nedeniyle Ret Kararı verildiği, (Bkz: Kamu Denetçiliği
Kurumunun 20/04/2018 tarih ve 2017/17334 sayılı Ret Kararı )
17.6 Kişinin “hukuk öğrenimi görmüş kişi” kavramı içerisinde değerlendirilebilmesi için,
öncelikle Yönetmelikte belirlenen alanlardan mezun olması ön şartını, sonrasında ise hukuk ya da hukuk bilgisini programlarında yeterince görmüş olması koşulunu bir arada taşıması gerektiği, Polis Akademisi Güvenlik Bilimleri Fakültesinin yönetmelik hükmü uyarınca “hukuk öğrenimi görmüş kişi” kapsamında değerlendirilemediği anlaşılmıştır.
18. Başvuranın iddiaları, idarenin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, Kurumumuz kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; 5271 sayılı Ceza
Muhakemesi Kanunu’nun “Uzlaştırma” başlıklı 253. maddesinde uzlaştırmacıların niteliklerinin Adalet Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikle düzenleneceğinin belirtildiği, Bu kapsamda; uzlaştırmacı siciline kayıt olmanın şartları, Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma
Yönetmeliğinin 48. maddesinde ayrıntılı şekilde belirtilmiş olduğu ve Polis Akademisi
Güvenlik Bilimleri Fakültesinde görülen öğrenimin Hukuk, Siyasal Bilgiler, Kamu Yönetimi, İktisadi ve İdari Bilimler eğitimi veren yükseköğretim programları ile denk sayılmadığı ve
Uzlaştırmacı Yönetmeliği’nin 48. maddesi uyarınca “hukuk öğrenimi görmüş kişi” kavramı
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
içerisinde yer almadığı anlaşıldığından, idarenin ret işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı anlaşılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 19. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü tarafından istenilen bilgi ve belgelerin Kurumumuza süresi içinde ve gerekçeli olarak gönderildiği anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
20. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21. Maddesinin 1.
fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup
Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURANA ve ADALET BAKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.