|
ÖZET: Başvuran, 14 yıl 3 ay 1 günlük prim süresinin iptal edildiğini belirterek, bu sürenin sigortalılık süresi olarak değerlendirilmesini ve aksi takdirde yaklaşık 10 yıla denk gelen primin tazminat olarak ödenmesini talep etmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı, başvuranın 23/05/2003 ile 23/05/2006 tarihleri arasında mülga 1479 sayılı Kanun kapsamında sigortalı olduğunu, bu nedenle 01/06/2003 tarihinde başlayan mülga 2926 sayılı Kanun kapsamındaki sigortalılığının iptal edildiğini bildirmiştir. Ayrıca, başvuranın vergi kaydının sona erdiği tarihten sonra mülga 2926 sayılı Kanun kapsamında sigortalı olma talebinin bulunmadığı da belirtilmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını, idarenin açıklamalarını ve ilgili mevzuatı değerlendirerek, başvurunun reddi yönünde karar almıştır. İlgili mevzuat çerçevesinde, başvuranın primlerinin iptaline ilişkin idari işlemde hukuka aykırılık tespit edilmemiştir. Ayrıca, idarenin iyi yönetim ilkelerine uygun olarak bilgi ve belgeleri zamanında sunduğu, ancak şikâyetçiye verilen yanıtlarda başvuru yollarının belirtilmediği ifade edilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın talebi reddedilmiş ve karar, başvurana ve Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı’na tebliğ edilmiştir. Başvuran, bu ret kararına karşı yargı yoluna başvurabilecektir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/9028-S.24.14054
BAŞVURU NO : 2024/4773
KARAR TARİHİ : 27.08.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Prim iade talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 12.04.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda, başvuran özetle; faiziyle yatırdığı 14 yıl 3ay 1 günlük prim süresinin iptal edildiğini ifade etmek suretiyle söz konusu sürelerin sigortalılık süresi olarak sayılmasını sayılmaması halinde yaklaşık 10 yıla tekabül eden primin tazminat olarak ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun bilgi-belge isteme yazısına cevaben Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı tarafından gönderilen 26/07/2024 tarih ve sayılı yazı ile Kurum kayıtlarına giren yazıda özetle: ‘in Kurum kayıtlarına 05/05/2003 tarihinde intikal ettirdiği 2926 sayılı Kanun kapsamında giriş bildirgesi ve eki ziraat odası üyelik belgesine istinaden 01/06/2003 tarihinde mülga 2926
Sayılı Kanun kapsamında tescilinin yapıldığı, ancak, sigortalının 23/05/2003 ile 23/05/2006 tarihleri arasındaki vergi kaydından dolayı Kurum kayıtlarına 17/05/2003 tarihinde intikal eden giriş bildirgesine istinaden Bağ-Kur numarası ile 23/05/2003 tarihinde mülga 1479 sayılı Kanun kapsamında sigortalı olmasından dolayı, 01/06/2003 tarihinde başlayan mülga 2926 sayılı Kanun kapsamındaki sigortalılığının tescil tarihi itibariyle iptal edildiği, 2.1. Ayrıca adı geçenin vergi kaydının sona erdiği 23/05/2006 tarihinden sonra, mülga 2926 saylı Kanun kapsamında sigortalı olmak için herhangi bir talebi bulunmadığından mülga 2926 sayılı Kanun kapsamına alınmadığı, 2.2. Daha sonra, ile ilgili 10/11/2017 tarihinde Kurum kayıtlarına intikal eden
Ziraat Odası üyelik kaydının Yönetim Kurulu Karar tarihi olan 09/11/2017 tarihi itibariyle 5510 sayılı
Kanunun 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının (b) bendinin 4 numaralı alt bendine tabi olarak tescilinin
güncellenmiş olduğu, sigortalının 23/01/2015- 10/11/2017 tarihleri arasında yersiz yapmış olduğu ödemelerin, adı geçenin isteğe bağlı sigortalılık talebinin bulunmaması sebebiyle, 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının (b) bendinin 4 numaralı alt bendine tabi sigortalılığından oluşan prim borcuna mahsup edildiği, ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…” hükmü yer almaktadır.
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” denmektedir.
5. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “Sigortalılık hallerinin birleşmesi” başlıklı 53 üncü maddesinde;
Sigortalının 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde yer alan sigortalılık statüleri ile (c)
bendinde yer alan sigortalılık statüsüne aynı anda tabi olacak şekilde Kanun kapsamına girmesi halinde öncelikle aynı maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında, (a) ve (b) bentlerinde yer alan sigortalılık statülerine tabi olacak şekilde Kanun kapsamına girmesi halinde ise aynı maddenin birinci fıkrasının (a)
bendi kapsamında sigortalı sayılır. Ancak, sigortalılık hallerinin çakışması nedeniyle Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalılığı esas alınanlar, yazılı talepte bulunmak ve Kanunun 82 nci maddesine göre belirlenen prime esas kazanç alt sınırı ve üst sınırına ilişkin hükümler saklı olmak kaydıyla, esas alınmayan sigortalılık statüsü kapsamında talep tarihinden itibaren prim ödeyebilirler. Bu şekilde ödenen primler; iş kazası ve meslek hastalığı sigortasından sağlanan haklar yönünden, Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında sigortalılık statüsünde, kısa vadeli sigorta kollarından sağlanan diğer yardımlar ile uzun vadeli sigorta kollarından sağlanan yardımlar yönünden ise Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalılık statüsünde değerlendirilir. Bu fıkra hükümlerine göre ödeme talebinde bulunulduğu halde ait olduğu ayı izleyen ayın sonuna kadar ödenmeyen primlerin ödenme hakkı düşer. 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendinin (4) numaralı alt bendi ile aynı maddenin birinci fıkrasının (b) bendindeki diğer sigortalılık statülerine aynı anda tabi olacak şekilde çalışılması durumunda, (b) bendinin (4) numaralı alt bendi dışındaki diğer sigortalılık durumu, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında muhtar sigortalılığı ile aynı maddenin birinci fıkrasının (b) bendindeki diğer sigortalılık statülerine aynı anda tabi olacak şekilde çalışılması durumunda muhtar sigortalılığı dikkate alınır.
6. Mülga 2926 sayılı Kanunun ”Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde; ”Kanunla veya kanunların verdiği yetkiye dayanılarak kurulan sosyal güvenlik kuruluşları kapsamı dışında kalan ve herhangi bir işverene hizmet akdi ile bağlı olmaksızın 3 üncü maddenin (b) bendinde tanımlanan tarımsal faaliyetlerde bulunanlar, bu Kanuna göre sigortalı sayılırlar.”
6.1. “Sigortalıların Kayıt ve Tescil Yaptırma Zorunluluğu” başlıklı 7 nci maddesinde; “Bu Kanuna göre sigortalı sayılanlar sigortalı sayıldıkları tarihten itibaren en geç üç ay içinde Kuruma başvurarak kayıt ve tescillerini yaptırmak zorundadırlar.” hükmünü amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ C. ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
7. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte değerlendirildiğinde; şikâyete konu edilen işlemde hukuka aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran, faiziyle yatırdığı 14 yıl 3ay 1 günlük prim süresinin iptal edildiğini ifade etmek suretiyle söz konusu sürelerin sigortalılık süresi olarak sayılmasını sayılmaması halinde yaklaşık 10 yıla tekabül eden primin tazminat olarak ödenmesini talep etmektedir.
9. İdareden talep edilen bilgi ve belgelerin incelenmesinden; başvuranın 23/05/2003 tarihinde mülga
1479 sayılı Kanun kapsamında sigortalı olmasından dolayı, 01/06/2003 tarihinde başlayan mülga 2926
sayılı Kanun kapsamındaki sigortalılığının tescil tarihi itibariyle iptal edildiği, vergi kaydının sona erdiği 23/05/2006 tarihinden sonra, mülga 2926 saylı Kanun kapsamında sigortalı olmak için herhangi bir talebi bulunmadığından mülga 2926 sayılı Kanun kapsamına alınmadığı daha sonra, başvuran ile ilgili 10/11/2017 tarihinde Kurum kayıtlarına intikal eden Ziraat Odası üyelik kaydının Yönetim
Kurulu Karar tarihi olan 09/11/2017 tarihi itibariyle 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının (b) bendinin 4 numaralı alt bendine tabi olarak tescilinin güncellenmiş olduğu, sigortalının 23/01/2015- 10/11/2017 tarihleri arasında yersiz yapmış olduğu ödemelerin, adı geçenin isteğe bağlı sigortalılık talebinin bulunmaması sebebiyle, 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının (b)
bendinin 4 numaralı alt bendine tabi sigortalılığından oluşan prim borcuna mahsup edildiği, bildirilmiştir.
10. 5510 sayılı Kanunun 4\1-a bendi (SSK), kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlar Kanun’un 4\1-b bendi (Bağ-Kur) ve kamu idarelerinde çalışanlardan yukarıdaki statülere tabi olmayan çalışanlar ise
Kanun’un 4\1-c bendi (Emekli Sandığı) kapsamında sigortalı sayılmışlardır. Ancak çalışma hayatında birden fazla sigortalı olmayı gerektirecek çalışması olanlarda aynı anda birden fazla sigortalılık statüsü söz konusu olmakta, bu ise hizmetlerin çakışmasına neden olmaktadır. 5510 sayılı Kanun’un 53. maddesi kapsamında zorunlu sigortalılık statüsü olan Bağ-Kur sigortalılığı ile tarım Bağ-Kur sigortalılığının çakışması halinde öncelik zorunlu sigortalılık statüsü olan Bağ-Kur sigortalılığına ait olacaktır.
10.1. Çakışan süreler içerisinde geçersiz olan sigortalılık statüsünde ödenen primler, geçerli olan sigortalılık statüsüne aktarılmaktadır. Geçersiz sigortalılık statüsünden geçerli sigortalılık statüsüne prim aktarım işlemi, SGK tarafından re’sen yapılmakta olup, vatandaşın talebine gerek bulunmamaktadır.
11. Dosya kapsamında başvuranın 05/05/2003 tarihinde intikal ettirdiği 2926 sayılı Kanun kapsamında giriş bildirgesi ve eki ziraat odası üyelik belgesine istinaden 01/06/2003 tarihinde mülga 2926 Sayılı Kanun kapsamında tescili yapılmış ancak sigortalının 23/05/2003 ile 23/05/2006 tarihleri arasındaki vergi kaydından dolayı 01/06/2003 tarihinde başlayan mülga 2926 sayılı Kanun kapsamındaki sigortalılığı tescil
tarihi itibariyle 26/10/2017 tarihinde iptal edilmiştir. Ayrıca başvuranın vergi kaydının sona erdiği 23/05/2006 tarihinden sonra, mülga 2926 saylı Kanun kapsamında sigortalı olmak için herhangi bir talebi bulunmadığından bu tarih sonrası için mülga 2926 sayılı Kanun kapsamına alınmamıştır.
12. 2013/11 numaralı Genelgenin üçüncü kısım beşinci bölümün 2 nci maddesinde; Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin (4) numaralı alt bendine tabi olanların ilk ve yeniden sigortalılıkları bağlı oldukları ziraat odalarınca, ziraat odalarının bulunmadığı yerlerde ise tarım il/ilçe müdürlüklerince veya kendilerince bir yıl içinde bildirilmesi halinde ise odaya kaydedildikleri tarihten, bu süre içinde bildirilmemesi halinde ise bildirimin Kuruma yapıldığı tarihten itibaren başlatılacağı, ziraat odasına kaydın başlaması ve sona ermesinde oda yönetim kurulu karar tarihinin esas alınacağı düzenlenmiş olup yedinci kısım birinci bölümün 4 üncü maddesinin son paragrafında; Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin 4 numaralı alt bendi kapsamındaki sigortalılığı bu Genelgenin
“3-Tarımsal faaliyette bulunanların sigortalılığının sona ermesi ve bildirimi “ başlığı altında yer alan açıklamalara göre sona ermesi gerektiği halde sonlandırılmadan prim ödemeye devam edenler ile yersiz tescil yapıldığı sonradan tespit edilip tescil tarihi itibariyle sigortalılıkları iptal edilenlerden primlerini ödemeye devam edenlerin, Kanunun 50 nci maddesi kapsamında isteğe bağlı sigortalı olmak için yazılı talepte bulunmaları halinde, isteğe bağlı sigortalılıkları yersiz ödemenin başladığı tarih itibariyle başlatılacağı, ödenen primlerin isteğe bağlı sigortalılık kapsamındaki Bağ-Numarasına aktarılacağı talimatlandırılmıştır.
13. Başvuran her ne kadar yatırdığı 14 yıl 3ay 1 günlük prim süresinin iptal edildiğini ifade etse de 01/06/2003 tarihinde mülga 2926 Sayılı Kanun kapsamında tescilinin yapıldığı, ancak, sigortalının 23/05/2003 ile 23/05/2006 tarihleri arasındaki vergi kaydı sebebiyle mülga 1479 sayılı Kanun kapsamında sigortalı olması ve zorunlu sigortalılık olan Bağ-Kur sigortalılığının önceliğinin yasal olarak hükmedilmiş olmasından dolayı söz konusu sigortalılığı 26/10/2017 yılında terkin edilmiş olup başvuranın 6552 sayılı yasa kapsamında 23/01/2015- 10/11/2017 tarihleri arasında yersiz yapmış olduğu ödemeler de adı geçenin isteğe bağlı sigortalılık talebinin bulunmaması sebebiyle, 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının (b) bendinin 4 numaralı alt bendine tabi tarım Bağ-Kur sigortalılığından oluşan prim borcuna mahsup edilmiştir.
14. Ayrıca başvurana ait sigortalılık belgelerinin tetkikinde; 23/05/20203 tescil tarihli Bağ-Kur sigortalılığına ait 2003, 2004, 2005 ve 2015 yıllarında prim ödemesinde bulunduğu, 23/05/2006 tarihli vergi terkini nedeniyle Bağ-Kur sigortalılığının sonlandırıldığı, 09/11/2017 tarihinde tescili güncellenen tarım Bağ-Kur sigortalılığı kapsamında 2015 ve 2023 yılları arasında prim ödemesinde bulunduğu, 6552 sayılı yapılandırma yasası kapsamında bir takvim yılı içerisinde ikiden fazla taksit tutarını ödememesi nedeniyle yapılandırma işleminin iptal edildiği, iptal işlemi sonrası ödenen 500,00 TL nin başvuranın 490,59 TL olan prim borcuna talebi doğrultusunda mahsup edildiği, ayrıca başvuranın, yapılandırmada ödenen tutar kadar yararlandırıldığı, söz konuş yapılandırma yasası kapsamında 23/01/2015- 10/11/2017 tarihleri arasında yersiz yapılan ödemelerin de başvuranın isteğe bağlı sigortalılık talebinin bulunmaması sebebiyle, 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının (b) bendinin 4 numaralı alt bendine tabi tarım Bağ-Kur sigortalılığından oluşan prim borcuna mahsup edildiği tespit edilmiş olup başvuranın ifade ettiği şekilde ödenen primlerin iptaline ilişkin idarece bir işlem tesis edilmediği keza terkin edilen sigortalılığa ait ödenen prim tutarlarının hak mahrumiyetini bertaraf etme adına geçerli sigortalılık statüsüne aktarıldığı tespit edilmiştir.
/
15. Yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde somut olay değerlendirildiğinde; başvuranın primlerinin iptal edildiği ve yaklaşık 10 yıla tekabül eden primin tazminat olarak ödenmesi talebini reddeden idari işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 16. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı
6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde
gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, diğer taraftan idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının ve süresinin gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı, İdareden söz konusu ilkelere de iyi yönetim anlayışı içerisinde uygun davranması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Sivas İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA VE SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi