|
ÖZET: Başvuran, Ardahan Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü’ne 24 Mart 2022 tarihinde prim iadesi talebiyle başvuruda bulunmuş, ancak bu süreçte kendisine dönüş yapılmadığını ve Alo 170 üzerinden yaptığı başvurulara farklı yanıtlar alarak durumun belirsizliğinden şikayet etmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı, başvuruya ilişkin açıklamalarında, 5510 sayılı Kanun’un ilgili maddeleri uyarınca, sigortalıların birden fazla işte çalışması durumunda ödenen primlerin belirli bir üst sınırı aşması halinde iade edilebileceğini belirtmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebini ve idarenin açıklamalarını değerlendirerek, prim iade işlemlerinin gerçekleştirilmesi gerektiği sonucuna varmıştır. Ayrıca, idarenin başvurana verdiği yanıtlarda başvuru yollarının belirtilmediği tespit edilmiştir. Bu durum, iyi yönetim ilkelerine uygun düşmemektedir. Sonuç olarak, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı’na, başvuranın prim iade işlemlerinin ivedilikle tamamlanması yönünde tavsiyede bulunulmuştur. İdarenin bu karara uyması için 30 gün içinde gerekli işlemleri gerçekleştirmesi zorunludur. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/119-S.23.195
BAŞVURU NO : 2022/9991
KARAR TARİHİ : 04/01/2023
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Prim iadeleri hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 19/07/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran, Ardahan Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne 24/3/2022 tarihli ve sayılı dilekçe ile
prim iadesi konusunda başvuruda bulunduğunu, geçen sürede tarafına dönüş yapılmadığını, Alo 170 üzerinden yaptığı başvuruya üç farklı cevap verildiğini, verilen cevapların başvurusu ile ilgisini anlayamadığını belirterek prim iadelerinin yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü İşverenler Daire
Başkanlığının başvuru konusuna ilişkin 5/8/2022 tarihli ve sayılı yazısı ile 21/12/2022 tarihli ve sayılı yazısında özetle;
2.1) 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Hakkında Kanun’un 82. maddesinin dördüncü
fıkrası ve 18/6/2020 tarihli ve 2020/20 sayılı İşveren İşlemleri Genelgesi uyarınca, sigortalıların bu
Kanun’un 53. maddesine göre belirlenen aynı sigortalılık haline tâbi olacak şekilde birden fazla işte çalışması nedeniyle Kuruma ödenen primler toplamının, bu sigortalılık hali için belirlenen prime esas kazanç üst sınırı üzerinden hesaplanacak miktarını aşarsa, aşan kısmın tamamının, primlerin tahsil edildiği tarihten talep tarihine kadar on yıllık sürenin geçmemiş olması ve işyerinin bağlı bulunduğu sosyal güvenlik il müdürlüğüne/merkezine yazılı talepte bulunulması durumunda iade edileceği, bu kapsamda başvuru konusu hakkında denetim sürecinin devam etmekte olduğu, denetim sonucuna göre işlem tesis edileceği açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı”
başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5. maddesinin
birinci fıkrasında;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5) 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “Günlük kazanç sınırları”
başlıklı 82. maddesinin birinci ve dördüncü fıkralarında;
“Bu Kanun gereğince alınacak prim ve verilecek ödeneklerin hesabına esas tutulan günlük kazancın alt sınırı, sigortalıların yaşlarına uygun asgarî ücretin otuzda biri, üst sınırı ise 16 yaşından büyük sigortalıların günlük kazanç alt sınırının 7,5 katı, ancak sosyal güvenlik sözleşmesi olmayan ülkelerde iş üstlenen işverenlerce yurt dışındaki işyerlerinde çalıştırılmak üzere götürülen Türk işçileri için 3 katıdır.
…
Sigortalıların bu Kanunun 53 üncü maddesine göre belirlenen aynı sigortalılık haline tâbi olacak şekilde birden fazla işte çalışması nedeniyle Kuruma ödenen primler toplamı, bu sigortalılık hali için belirlenen prime esas kazanç üst sınırı üzerinden hesaplanacak miktarı aşarsa, aşan kısmın tamamı, sigortalının talebi üzerine en geç talep tarihini takip eden ay içinde hissesi oranında sigortalıya defaten geri ödenir.
Geri verilen primler için ayrıca gecikme cezası ve gecikme zammı ile faiz ödenmez.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
6) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte
değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
7) Başvuran bir numaralı paragrafta da ifade edildiği üzere, ödenen sigorta primlerinden prime esas kazanç
üst sınırı aşan kısmının iade edilmesini talep etmektedir.
8) Bilindiği üzere 5510 sayılı Kanunu’nun 82. maddesinin dördüncü fıkrasında, sigortalıların Kanun’un 53.
maddesine göre belirlenen aynı sigortalılık haline tâbi olacak şekilde birden fazla işte çalışması nedeniyle
Kuruma ödenen primler toplamının, bu sigortalılık hali için belirlenen prime esas kazanç üst sınırı üzerinden hesaplanacak miktarını aşarsa, aşan kısmın tamamının, sigortalının talebi üzerine en geç talep tarihini takip eden ay içinde hissesi oranında sigortalıya defaten geri ödeneceği düzenlenmiştir. Yine aynı maddenin birinci fıkrasında da, sigortalıların Kuruma bildirilecek sigorta primine esas kazanç tutarının, prime esas kazanç altı sınırının 7,5 katını aşmayacağı düzenlenmiş olup, söz konusu tutarı aşan prim ödemelerinin sigortalının talebi halinde iade edileceği anlaşılmaktadır.
9) Bu kapsamda somut olayda, başvuranın 5510 sayılı Kanun’un 82. maddesinin dördüncü fıkrası
kapsamında prim iade talebinin farklı illerdeki birden fazla hizmetinin olması nedeniyle denetime konu edildiği, bunun dışında prim iadelerinin yapılması konusunda bir uyuşmazlığın bulunmadığı görülmektedir.
10) Kurumumuzca yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvuranın, prim ödemelerinden prime esas
kazanç üst sınırı aşan kısmının iade edilmesine yönelik gerekli iş ve işlemlerin gerçekleştirilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
11) İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliği’nin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idareler tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece “kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak idarelerin, başvurana verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğinin gösterilmediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idarelerden bahse konu ilkeye de uygun davranmaları beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
12) 6328 sayılı Kanun’un 21. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının tebliğ tarihinden
itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Tavşanlı İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle;
Başvuranın, prim iade işlemlerinin ivedilikle tamamlanmasına yönelik iş ve işlemlerin gerçekleştirilmesi hususunda Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına tavsiyede bulunulmasına,
6328 sayılı Kanun’un 20. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, bu karar üzerine idare tarafından tesis
edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın, başvurana ve Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi