|
ÖZET: Başvuru, Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi DİSKİ Genel Müdürlüğü’nde çalışan bir kişinin, 2004 yılından bu yana sürdürdüğü görevinde banka promosyon ödemesi talep etmesiyle ilgilidir. Başvuran, 01.12.2022 tarihinde göreve başladığını ve maaş ödeme protokolünün imzalanmasından sonra çalışmaya başlaması nedeniyle promosyon ödemesi almadığını belirtmiştir. Halk Bankası’nın, protokol gereği yeni personele promosyon ödemesi yapılmayacağına dair yazılı bildirimde bulunduğu ifade edilmiştir.
Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi, başvuranın geçici işçi olarak görev yaptığı dönemde iş akdinin askıya alındığını ve 2022 yılında yeniden işe başladığını açıklamıştır. Ancak, başvuranın promosyon ödemesi talebi, ilgili protokolde belirtilen şartlar nedeniyle reddedilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın durumunu değerlendirerek, promosyon ödemesinin yapılmamasının hukuka ve eşitlik ilkesine aykırı olduğuna karar vermiştir. Sonuç olarak, başvurunun kabul edilmesine ve başvuranın hak kaybının giderilmesi için Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi’ne tavsiyede bulunulmasına karar verilmiştir. İlgili idarenin, bu karar doğrultusunda 30 gün içinde işlem tesis etmesi gerekmektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/14583-S.23.23069
BAŞVURU NO : 2023/8857
KARAR TARİHİ : 14/11/2023
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : DİYARBAKIR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI
Promosyon ödemesi yapılması talebi hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 20/06/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi DİSKİ Genel Müdürlüğü bünyesinde 2004 yılından beri çalışmakta olduğunu, bir dönem sendikada profesyonel olarak çalıştığını, DİSKİ de işe geri döndüğünde banka promosyon ihalesinin imzalanalı 1 hafta olduğunu, eski çalışan olduğu için promosyon talebi olduğunu, Halk Bankasının cevaben 14.10.2025 tarihinde bitecek 3 yıllık promosyon ihale protokolu 4.5.
Maddesine istinaden sonradan dahil olan personele ödeme yapılamayacağını tarafına bildirdiğini, bankanın kendisinin ücret, mesai, ikramiye ve mali tüm hakları üzerinden işletme karşılığı promosyon bedeli ödemesi gerektiğini, Yüksek Ziraat Mühendisi olarak kurumda en yüksek ücretlerden birini almakta olduğunu, Halk
Bankası ile DİSKİ Genel Müdürlüğü arasında imzalanan protokol üzerinden hak kaybı yaşadığını belirterek
DİSKİ Genel Müdürlüğü çalışanlarına verilen ve 14.10.2025 tarihine kadar dönemi kapsayan 3 yıllık promosyon bedelinden eksik çalışma süresi kesilerek hak ettiği bedelin tarafına ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARELERİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun bilgi belge isteme yazısına istinaden Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından gönderilen ve 29.08.2023 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1. Başvuranın, idareleri bünyesinde Geçici İşçi olarak görev yaparken 01.02.2010 tarihinde DİSK Genel
İş sendikası bünyesinde ücretli yönetici kadrosu atanması nedeniyle iş akdinin askıya alındığı ve 5620 sayılı kanunun 3. maddesine istinaden 01.12.2022 tarihinde tekrar işe başladığı,
2.2. Başvuranın promosyon ödemesi için Strateji Geliştirme Dairesi Başkanlığına talepte bulunduğu, buna binaen 16.12.2022 tarih ve sayılı yazı ile Halk Bankası Diyarbakır Şube Müdürlüğüne yazı yazıldığı ve 27.12.2022 tarihli sayılı yazısı ile Kurumları ile banka arasında imzalanan protokolün 4.5 maddesinde; “Promosyon ödeme esnasındaki personel sayısının protokolde yazılı olan personel sayısından daha az olması halinde kişi başı aylık 665,50TL üzerinden hesaplama yapmak suretiyle maaş ödemesi yapılan mevcut personele promosyon ödemeleri yapılacaktır. Bu durumda, toplam promosyon tutarından arta kalan tutar banka uhdesinde bırakılacak olup hiçbir surette ödenmeyecektir. Protokol imza tarihinden sonra, kuruma sonradan dahil olacak personele ise banka tarafından hiçbir surette promosyon ödemesi yapılmayacak olup, kurumun norm kadrosuna yeni kadro ihdas edilmesi ve/veya mevcut norm kadrodaki boş kadrolara personel atanması halinde de, kuruma sonradan dahil olacak personele hiçbir surette promosyon ödemesi yapılmayacaktır. Kurum protokol süresi içinde Banka’dan başka promosyon bulunmayacaktır.” denildiğinden personele herhangi bir ödeme yapılmayacağına ait yazı yazıldığı,
2.3. Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi ile Türkiye Halk Bankası A.Ş. Diyarbakır Şubesi arasında 27.09.202214.10.2025 tarihleri arasını kapsayan maaş ödeme protokolü imzalandığı, personele 24.000TL ödeme yapıldığı, başvuranın söz konusu protokolden sonra göreve başlaması nedeniyle ilgili sözleşme protokolü gereği başvurana ödeme yapılmadığı,
belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının, 3.1. “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinin beşinci fıkrası; “Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar”, 3.2. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının, “Mülkiyet hakkı” başlıklı 35 inci maddesinde; “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir.
Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.”, 3.3. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”,
3.4. 125 inci maddesinin yedinci fıkrası; “İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür”,
4. Birleşmiş Milletler İnsan Haklarının Geliştirilmesi ve Korunması İçin Kurulan Ulusal
Kuruluşların Statüsüne İlişkin İlkeler/Paris Prensiplerinde; “…Ulusal kuruluşlar, yürürlükteki yasaları, mevzuatı ve yasa tasarıları ile yasa önerilerini incelerler ve metinlerin, insan haklarının temel ilkeleriyle uyumlu hale getirilmeleri için uygun gördükleri tavsiyeleri yaparlar; gerek gördükleri takdirde, yeni yasaların kabul edilmesini, yürürlükteki yasaların uyumlu hale getirilmesini ve idari önlemlerin
/
alınmasını veya değiştirilmesini tavsiye ederler. Ulusal düzeyde yürürlükte olan yasaların, mevzuatın ve uygulamaların, insan haklarına ilişkin uluslararası belgeler ve mekanizmalarla uyumlu hale getirilmesini ve hayata geçirilmesini teşvik ederler ve sağlarlar.”,
5. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
6. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 164 üncü maddesinin dördüncü fıkrasında; “Üçüncü fıkra kapsamına giren personelin her türlü özlük haklarının ve tahakkuk işlemlerinin belli merkezlerden yapılabilmesi ve ödemelerin bankacılık sistemi aracılığı ile gerçekleştirilmesi için gerekli düzenlemeleri yapmaya ve gerekli tedbirleri almaya Maliye Bakanlığı yetkilidir.”,
7. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun “Üçüncü kişi yararına sözleşme” başlıklı 129 uncu maddesi;
“Kendi adına sözleşme yapan kişi, sözleşmeye üçüncü kişi yararına bir edim yükümlülüğü koydurmuşsa, edimin üçüncü kişiye ifa edilmesini isteyebilir. Üçüncü kişi veya üçüncü kişiye halef olanlar da, tarafların amacına veya örf ve âdete uygun düştüğü takdirde edimin ifasını isteyebilirler. Bu durumda, üçüncü kişi veya ona halef olanlar bu hakkı kullanmak istediklerini borçluya bildirdikten sonra, alacaklı borçluyu ibra edemeyeceği gibi, borcun nitelik ve kapsamını da değiştiremez.”,
8. 20/07/2007 tarihli ve 26588 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2007/21 sayılı Başbakanlık
Genelgesinin 4 üncü maddesinde; “Banka tarafından verilecek promosyon miktarının tamamı personele dağıtılacaktır”, 5 inci maddesinde; “Dağıtılacak promosyonlar, ilgili banka tarafından personel adına açılan hesaba aktarılmak suretiyle ödenecektir”,
9. 17/07/2012 tarihli ve 28356 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Muhasebat Genel Müdürlüğünün
34 Sıra No lu Genel Tebliğinin 1 inci maddesinde; “Bu Tebliğin amacı, merkezi yönetim kapsamında
yer alan kamu idarelerinde görevli kamu görevlileri ve işçilerin aylık ödemelerinin bankacılık sistemi aracılığı ile gerçekleştirilmesine ilişkin usul ve esasları belirlemektir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. Kamu Denetçisi tarafından dosya kapsamında yapılan değerlendirme neticesinde, başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 11. Başvuran, 01.12.2022 tarihinde göreve başladığını, maaş ödeme protokolünün imzalanmasından sonradan göreve başladığı gerekçe gösterilerek tarafına promosyon ödemesi yapılmadığını belirterek bahsi geçen protokol çerçevesinde kendisine promosyon ödenmesini talep etmektedir.
12. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 164 üncü maddesinde; madde kapsamına giren personelin her türlü özlük haklarının ve tahakkuk işlemlerinin belli merkezlerden yapılabilmesi ve ödemelerin bankacılık
sistemi aracılığı ile gerçekleştirilmesi için gerekli düzenlemeleri yapmaya ve gerekli tedbirleri almaya
Maliye Bakanlığı yetkili olduğu hükme bağlanmıştır. Söz konusu düzenleme gereğince çıkarılan 17/07/2012 tarihli ve 28356 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Muhasebat Genel Müdürlüğünün 34 Sıra
No lu Genel Tebliği ise, kamu personelinin maaşlarının bankalar vasıtasıyla ödenmesine yönelik usul ve esasları belirlemiştir.
13. Bu doğrultuda kamu personelinin maaşlarının ödenmesi için ilgili kurumlarla anlaşan bankalar, söz konusu mali haklara ilişkin protokoller akdetmekte ve bu protokoller gereğince elde ettiği gelirler üzerinden
“promosyon” adı verilen ek mali imkanları ilgili kurumlara sağlamaktadır. Bankaların sunduğu bu imkânların, kamu kurum-kuruluşları tarafından ne şekilde değerlendirileceği ve personelin bunlardan yararlanıp yararlanmayacağına ilişkin uygulamada yeknesaklığın bulunmayışı sebebiyle 20/07/2007 tarihli ve 26588 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2007/21 sayılı Başbakanlık Genelgesi hazırlanmıştır.
14. Söz konusu Genelge, bankalarla yapılacak protokollere ilişkin uyulması gereken genel çerçeveyi çizmiş olup promosyon ödemeleri bağlamındaki tereddütleri bir noktaya kadar gidermiştir. Ancak zaman içinde değişen şartlarla birlikte, Genelgenin 4 üncü ve 5 inci maddelerinin yeniden ele alınması gerekmiş ve bu kapsamda söz konusu maddelerde değişiklik öngörmek üzere sırasıyla 2008/18 sayılı ve 2010/17 sayılı
Başbakanlık Genelgeleri çıkarılmıştır. 2007/21 sayılı Genelgenin 5 inci maddesindeki değişiklikle, kamu kurum ve kuruluşlarının promosyon ödemelerini ne miktarda ve ne kadar sürede yapacaklarına ilişkin sınırlayıcı hüküm ortadan kaldırılmıştır. Böylece ilgili kurumların kendi öznel şartlarını değerlendirerek bu ödemeyi yapmaları hususunda geniş bir takdir sahası oluşturulmuştur. Söz konusu Genelgenin 4 üncü maddesinde yapılan değişiklikle ise, bankadan alınacak promosyon miktarının tamamının personele dağıtılacağı esası benimsenmiş ve bu suretle promosyon bedelinin üçte birine kadarki kısmının ilgili kurum personelinin ihtiyaçları doğrultusunda kullanılabileceğine ilişkin yaklaşım terkedilmiştir. Bu hususlar, promosyon bedelinin, kamu personelinin aylık veya ücretinin tamamlayıcı parçası olduğu gerçeğinin kabulüne işaret etmektedir.
15. İdare ile Türkiye Halk Bankası A.Ş. arasında 27.09.2022 tarihinde 27.09.202214.10.2025 tarihleri arasını kapsayan maaş ödeme protokolü imzalandığı, protokol imza tarihinden sonra 01.12.2022 tarihinde göreve başlayan başvurana, Kurum Maaş Ödeme Protokolünün 4.5 maddesinde yer alan “…protokol imza tarihinden sonra kuruma sonradan dahil olacak personele ise banka tarafından hiçbir surette promosyon ödemesi yapılmayacak olup…” hüküm gereğince promosyon ödenmesi yapılmadığı anlaşılmıştır.
16. Somut olayla ilgili yapılan değerlendirme neticesinde, başvuranın yeni iş yerinde 01.12.2022 –
14.10.2025 tarihleri arasında Türkiye Halk Bankası A.Ş.’nin ilgili banka şubesinden maaş alacağı, yani söz
konusu bankaya yapılan toplu maaş ödemeleri içerisinde başvurana ait maaş ödemelerinin de bulunduğu, ilgili idare tarafından başvuruya ilişkin olarak yapılan değerlendirmede de anılan banka şubesinin bu durumdan faydalanacağının da göz ardı edildiği, bu durumun da başvuranın mağduriyet yaşamasına yol açtığı anlaşılmaktadır.
17. Şu halde yeni bir kurumda göreve başlayan, yeni bir maaş ödeme protokolüne tabi olarak maaş alacak olan personel için, bu protokol kapsamında yapılacak işlemlerde idarenin tüm personele eşit davranma yükümlülüğüne uyması Anayasamızda öngörülen kanun önünde eşitlik ilkesinin gereğidir. Dolayısıyla başvuranın 01.12.2022 tarihinden itibaren kurum personeli arasında yer alması ve aynı banka şubesi aracılığı ile kendisine maaş ödemesini yapılacağı (nakit akışı içerisinde yer alacağı) hususu dikkate
alındığında başvuranın göreve başlama tarih baz alınarak promosyon ödemesinde bulunması gerektiği değerlendirilmektedir.
18. Başvuranın iddiaları, idarenin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri ile tüm dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; maaş ödeme protokolü gerekçe gösterilerek başvurana promosyon ödenmesi yapılmaması işleminin hukuka, hakkaniyete ve eşitlik ilkesine uygun olmadığı sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden 19. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; İdarenin “karara karşı başvuru yolları gösterilmesi” ilkesi ile “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkelere de uygun hareket etmesi önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
20. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Kararın idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup ilgili İdarenin işlemine karşı Diyarbakır İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, BAŞVURUNUN KABULÜNE,
Başvuranın mahrum kaldığı promosyon tutarının tarafına ödenmesi yönünde yeni bir işlem tesisi için
DİYARBAKIR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
DİYARBAKIR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın BAŞVURANA ve DİYARBAKIR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi