|
ÖZET: Başvuran, 2 Eylül 2024 tarihinde Adana Sarıçam İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü’nde göreve başlamış ve bu tarihten önce, 15 Ağustos 2024 tarihinde banka ile promosyon protokolü imzalandığını öğrenmiştir. Başvuru sahibine, protokol gereği promosyon ödemesi yapılmayacağı bildirilmiştir. Ancak, başvuran, göreve başlama tarihi itibarıyla hak ettiği promosyonun kendisine ödenmesini talep etmektedir.
İdare, başvuranın göreve başlamasından önceki tarihte belirlenen kişi sayısı nedeniyle promosyon ödemesinin yapılmadığını belirtmiştir. Ancak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğunu değerlendirerek, başvuranın protokole dahil edilmemesinin adaletsizlik oluşturduğuna karar vermiştir. Bu bağlamda, başvuranın hak ettiği promosyon tutarının, göreve başladığı tarih ile protokolün geçerli olduğu son tarih arasında hesaplanarak ödenmesi gerektiği ifade edilmiştir. Sonuç olarak, Sarıçam Kaymakamlığı İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü’ne, başvuranın mahrum kaldığı promosyon tutarının ödenmesi için yeni bir işlem tesis edilmesi yönünde tavsiyede bulunulmuştur. İdarenin bu karara uygun hareket etmesi ve işlemi 30 gün içinde Kuruma bildirmesi gerekmektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/12913-S.24.19490
BAŞVURU NO : 2024/12268
KARAR TARİHİ : 26.11.2024
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SARIÇAM İLÇE TARIM VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Promosyon ödenmesi talebi.
BAŞVURU TARİHİ : 04.10.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, 02.09.2024 tarihinde Adana Sarıçam İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünde göreve başladığını, müdürlükleri ve banka arasında 25.07.2024 tarihinde promosyon için protokol imzalandığını, bu protokole istinaden tarafına promosyon verilemeyeceğinin bildirildiğini belirterek promosyonun ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Sarıçam Kaymakamlığı İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü tarafından Kurumumuza gönderilen
21.10.2024 tarihli cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1. Başvuranın İlçe Müdürlüğünde 02.09.2024 tarihinde Mühendisi olarak göreve başladığı,
2.2. Başvuranın 02.09.2024 tarihinde göreve başladığı, banka ile Protokol ün 15.08.2024 tarihinde imzalandığı için kişi sayısı daha önce belirlendiğinden başvurana promosyon ödemesinin yapılmadığı,
belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın; /
3.1 “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2. maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî
dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir”,
3.2 “Yürütme yetkisi ve görevi” başlıklı 8. maddesinde; “Yürütme yetkisi ve görevi, Cumhurbaşkanı
(1)
(…) tarafından, Anayasaya ve kanunlara uygun olarak kullanılır ve yerine getirilir.”,
3.3 “I. Temel hak ve hürriyetlerin niteliği” başlıklı 12. maddesinde; “ Herkes, kişiliğine bağlı,
dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve hürriyetlere sahiptir. Temel hak ve hürriyetler, kişinin topluma, ailesine ve diğer kişilere karşı ödev ve sorumluluklarını da ihtiva eder.”
3.4 “II: Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması” başlıklı 13. maddesinde; “Temel hak ve hürriyetler,
özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.”
3.5 “Mülkiyet hakkı” başlıklı 35. maddesinde; “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar,
ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.”
3.6 “Hak arama hürriyeti” başlıklı 36. maddesinde; “Herkes, meşrû vasıta ve yollardan faydalanmak
suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir…”
3.7 “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve
dördüncü fıkrasında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4. Birleşmiş Milletler İnsan Haklarının Geliştirilmesi ve Korunması İçin Kurulan Ulusal
Kuruluşların Statüsüne İlişkin İlkeler/Paris Prensiplerinde; “…Ulusal kuruluşlar, yürürlükteki yasaları, mevzuatı ve yasa tasarıları ile yasa önerilerini incelerler ve metinlerin, insan haklarının temel ilkeleriyle uyumlu hale getirilmeleri için uygun gördükleri tavsiyeleri yaparlar; gerek gördükleri takdirde, yeni yasaların kabul edilmesini, yürürlükteki yasaların uyumlu hale getirilmesini ve idari önlemlerin alınmasını veya değiştirilmesini tavsiye ederler. Ulusal düzeyde yürürlükte olan yasaların, mevzuatın ve uygulamaların, insan haklarına ilişkin uluslararası belgeler ve mekanizmalarla uyumlu hale getirilmesini ve hayata geçirilmesini teşvik ederler ve sağlarlar.”
5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5. maddesinde; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir….”
6. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 164. maddesinin dördüncü fıkrasında; “Üçüncü fıkra kapsamına giren personelin her türlü özlük haklarının ve tahakkuk işlemlerinin belli merkezlerden yapılabilmesi ve ödemelerin bankacılık sistemi aracılığı ile gerçekleştirilmesi için gerekli düzenlemeleri yapmaya ve gerekli tedbirleri almaya Maliye Bakanlığı yetkilidir.”,
7. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun “Üçüncü kişi yararına sözleşme” başlıklı 129. maddesi; “Kendi adına sözleşme yapan kişi, sözleşmeye üçüncü kişi yararına bir edim yükümlülüğü koydurmuşsa, edimin üçüncü kişiye ifa edilmesini isteyebilir. Üçüncü kişi veya üçüncü kişiye halef olanlar da, tarafların amacına veya örf ve âdete uygun düştüğü takdirde edimin ifasını isteyebilirler. Bu durumda, üçüncü kişi veya ona halef olanlar bu hakkı kullanmak istediklerini borçluya bildirdikten sonra, alacaklı borçluyu ibra edemeyeceği gibi, borcun nitelik ve kapsamını da değiştiremez.”, 8. 20/07/2007 tarihli ve 26588 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2007/21 sayılı Başbakanlık
Genelgesinin,
8.1 4. maddesinde; “Banka tarafından verilecek promosyon miktarının tamamı personele dağıtılacaktır”,
8.2 2. maddesinde; “ 2- Aylık ve ücretlerin hangi banka aracılığı ile ödeneceği, oluşturulacak üç kişilik
bir komisyon tarafından istekli bankalardan teklif alınmak suretiyle tespit edilecektir. Komisyon, kamu kurum ve kuruluşlarının ilgili biriminin harcama yetkilisinin başkanlığında söz konusu birimde görev yapan toplam personelin en az % 10’unun sendikalı olması halinde yetkili sendikadan bir üye ile merkez teşkilatında üst yönetici; taşra teşkilatında ise o birimin bağlı bulunduğu bir üst amir tarafından ilgili birimde görev yapanlar arasından seçilecek bir üyeden oluşacaktır. Yetkili sendikadan üye bulunmadığı durumlarda üçüncü üye ilgili birimde görev yapan personel arasından harcama yetkilisi tarafından seçilecektir. Protokol, komisyon tarafından belirlenen banka ile harcama yetkilisi tarafından imzalanacaktır…”
8.3 3. maddesinde; “3- Bankalar ile yapılacak protokollerin süresi iki yıldan az beş yıldan çok
olmayacaktır.”
8.4 5. maddesinde; “5-Dağıtılacak promosyonlar, ilgili banka tarafından personel adına açılan hesaba
aktarılmak suretiyle ödenecektir”,
8.5 7. maddesinde; “7- Genelge çerçevesinde yapılacak uygulamalar kurum personelinin rahatlıkla bilgi
edinebileceği şekilde ilan panoları ve internet siteleri yoluyla ilan edilecek, aleniyet ilkesine titizlikle riayet edilecektir.” 9. 17/07/2012 tarihli ve 28356 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Muhasebat Genel Müdürlüğünün
34 Sıra No.lu Genel Tebliğinin;
9.1 “Amaç ve kapsam” başlıklı 1. maddesinde; “Bu Tebliğin amacı, merkezi yönetim kapsamında yer
alan kamu idarelerinde görevli kamu görevlileri ve işçilerin aylık ödemelerinin bankacılık sistemi aracılığı ile gerçekleştirilmesine ilişkin usul ve esasları belirlemektir.”
9.2 “Aylıkların bankalar aracılığıyla ödenmesi” başlıklı 4. maddesinde; “Merkezi yönetim kapsamında
yer alan kamu idarelerinde çalışan kamu görevlileri ile işçilerin aylıkları bankalar aracılığıyla ödenir…”
9.3 “Aylıklardan yapılacak bazı kesintiler” başlıklı 9. maddesinde; “ Bankalarla yapılacak protokolde
kamu görevlileri ile işçilerin yazılı talebi halinde yapılacak özel kesintilerin aylıklardan kesilmesinin
sağlanmasına yönelik hususlara da yer verilebilir. Ancak, söz konusu kesintilere aylık bordrolarında yer verilmez…Kamu görevlileri ile işçilerin talebi halinde, banka hesaplarına aktarılan tutar üzerinden bankaca söz konusu kesintilerin yapılabilmesi, harcama birimi ile banka şubesi arasında yapılacak protokolle kararlaştırılabilir.” düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin kabulü yönündeki öneri, Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
11. Başvuran, 1 numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda; göreve başlama tarihi itibariyle hak ettiği promosyon ödemesinin tarafına verilmesini talep etmektedir.
12. Başvuranın 02.09.2024 tarihinde göreve başladığı, banka ile Protokol ün 15.08.2024 tarihinde imzalandığı ve kişi sayısı daha önce belirlendiğinden başvurana promosyon ödemesinin yapılmadığı anlaşılmaktadır.
13. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 164’üncü maddesinde, madde kapsamına giren personelin her türlü özlük haklarının ve tahakkuk işlemlerinin belli merkezlerden yapılabilmesi ve ödemelerin bankacılık sistemi aracılığı ile gerçekleştirilmesi için gerekli düzenlemeleri yapmaya ve gerekli tedbirleri almaya Maliye Bakanlığı’nın yetkili olduğu hükme bağlanmıştır. Söz konusu düzenleme gereğince çıkarılan 17/07/2012 tarihli ve 28356 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Muhasebat Genel Müdürlüğü’nün
34 Sıra No’lu Genel Tebliği’nde ise; kamu personelinin maaşlarının bankalar vasıtasıyla ödenmesine
yönelik usul ve esaslar belirlenmiştir.
14. Bu doğrultuda kamu personelinin maaşlarının ödenmesi için ilgili kurumlarla anlaşan bankalar, söz konusu mâli haklara ilişkin protokoller akdetmekte ve bu protokoller gereğince elde ettiği gelirler üzerinden, “promosyon” adı verilen ek mâli imkânları ilgili kurumlara sağlamaktadır. Bankaların sunduğu bu imkânların, kamu kurum-kuruluşları tarafından ne şekilde değerlendirileceği ve personelin bunlardan yararlanıp yararlanmayacağına ilişkin olarak 20/07/2007 tarihli ve 26588 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2007/21 sayılı Başbakanlık Genelgesi hazırlanmıştır.
15. 20/07/2007 tarihli ve 26588 sayılı Resmî Gazete’ de yayımlanan “Banka Promosyonları” konulu 2007/21 sayılı Başbakanlık Genelgesi’nin 1. Maddesinde; “Kamu görevlilerinin aylık ve ücretlerinin Maliye
Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü’nün (6) Sıra Nolu Tebliği’nde belirtilen esas ve usuller çerçevesinde bankalar vasıtasıyla ödenmesine devam edilecektir.” kuralına; 10/08/2010 tarihli ve 27668 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2010/17 sayılı Başbakanlık Genelgesi ile değişik 4. Maddesinde; “Banka tarafından verilecek promosyon miktarının tamamı personele dağıtılacaktır.” kuralına; 05/08/2008 tarihli ve 26958 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2008/18 sayılı Başbakanlık Genelgesi ile değişik 5.
maddesinde ise, “Dağıtılacak promosyonlar, ilgili banka tarafından personel adına açılan hesaba aktarılmak suretiyle ödenecektir.” kuralına yer verilmiştir.
16. Davacının; promosyon ödenmesi talebinin, idare tarafından yeni atandığından bahisle reddedilmesi üzerine açılan bir iptal davasında; Mahkeme özetle; davalı idare tarafından, maaşların alındığı bankayla imzalanan protokol tarihi itibariyle görevli olan her bir personele ödeme yapıldığı, davacının bu tarihten sonra göreve başlaması nedeniyle davacıya ödeme yapma imkanı bulunmadığı öne sürülmüş ise de, Başbakanlığın gerek 20.07.2007 tarih ve 26588 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanan promosyon genelgesinde ve gerekse anılan genelgede değişiklik yapan 2008/18 sayılı Genelgesinde, bu tür promosyon ödemelerinin personele peşin olarak yapılması yönünde bir düzenleme getirmediği gibi, imzalanan protokolün ileriye dönük sonuçlar doğurduğu ve protokol imzalandığı ve ödeme yapıldığı tarihte protokol kapsamı dışında bir kurumda görev yapmakta iken, ödeme yapıldıktan sonra protokol kapsamındaki bir kuruma atanan personelin protokol sonuna kadar maaşını anılan bankadan alacağı da dikkate alındığında, maaş ve diğer özlük haklarını anılan banka aracılığı ile elde eden ve protokol sonuna kadar da bu şekilde elde etmeye devam edecek olan personelin, protokol kapsamında yapılan ödemeden yararlandırılmasının hakkaniyet ilkesinin bir gereği olduğu, protokolün kalan süresiyle orantılı şekilde promosyon ücretinden yararlandırılması gerekirken, maaş protokolü imzalandıktan ve promosyon payları mevcut personele ödendikten sonra göreve başlaması gerekçe gösterilerek, hali hazırda devam edecek olan protokol uyarınca yapılan ödemelerden yararlandırılmamasına dair işlemin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğunu belirtmiştir.(Ordu İdare Mahkemesinin; 2010/1327
Esas, 2011/1460 Karar sayılı ve 28.11.2011)
17. Kurumumuza yapılan “Banka ile yapılan promosyon protokolünden sonra göreve başlayan şikâyetçiye promosyon ücreti ödenmemesi” konulu başvuru hakkında; idarenin de iradesini ortaya koyarak imzaladığı protokolden kaynaklanan uyuşmazlıklarda idarenin hiçbir sorumluluğunun bulunmadığının kabul edilemeyeceği, bu anlamda idarenin, protokolü imzaladığı tarihte basiretli davranması gerektiği ve
Kurumunda daha sonra yeni çalışanlar istihdam edileceğinin hesaplaması, öngörülebilirlik ilkesine uygun hareket edilerek sözleşme hükümlerini tartışarak imza altına alınması gerektiği, aksi takdirde İdarenin, Anayasanın 125. maddesinde de yer verildiği üzere, çalışanına vermiş olduğu bu zararı tazmin etmekle yükümlü olduğu, başvurucusunun mülkiyet hakkını ilgilendiren, kişisel hakkıyla ilgili, idarenin bankayla bir başkasının mülkiyet hakkına yönelik hakkından feragatini doğuracak şekilde protokol imzalamasının
Medeni Kanunu, Borçlar Kanunu vb. mevzuat hükümlerine açıkça aykırı olduğu gibi sözleşme serbestisine de aykırı olduğu yine protokol tarihinden sonra göreve başlayan personele promosyon ödemesi yapılmamasının, Anayasanın 10. maddesinde yer alan eşitlik ilkesine de aykırılık teşkil edeceği, bu yönüyle idarenin şikâyete konu edilen işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu değerlendirilmesiyle; protokol tarihinden sonra göreve başlayan başvurana, göreve başladığı tarihi ile söz konusu protokolün geçerli olduğu son tarih arasında hesaplanacak promosyon tutarının makul sürede ödenmesi ve promosyon sözleşmesi imzalanmasından sonra idarelerine açıktan veya naklen atanacak personelin olabileceğini göz önünde bulundurularak ileride yaşanabilecek benzer problemlerin önüne geçilmesi amacıyla bundan sonra yapılacak protokollerde bu durumların göz önünde bulundurulması hususunda Tavsiye Kararı verildiği anlaşılmıştır. (Bkz: Kamu Denetçiliği kurumunun 2016/1517 Başvuru Numaralı ve 03/10/2016 sayılı
Tavsiye Kararı)
18. Somut olayda; başvuranın “göreve başlama tarihi itibariyle hak ettiği promosyon ödemesinin tarafına verilmesi” talebinin, idare tarafından, protokol tarihi itibariyle görev yapmaması nedeniyle verilmediği görülmektedir. Protokol kapsamında kurum personeline nakdi olarak tek seferde kişi başı 48.250 TL promosyon ödemesi yapıldığı, protokolün imzalandığı tarihte görev yapmakta olan personele promosyon ödemesi yapılırken, protokol tarihinden sonra göreve başlayan personele söz konusu ödemenin yapılmamasının personel arasındaki çalışma barışına zarar vereceği, maaş ve diğer özlük haklarını anılan banka aracılığı ile elde eden ve protokol sonuna kadar da bu şekilde elde etmeye devam edecek olan personelin, protokol kapsamında yapılan ödemeden yararlandırılmasının hakkaniyet ilkesinin de bir gereği olduğu değerlendirilmektedir.
19. Başvuranın iddiaları, idarenin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, yargı kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Başvuranın, göreve başladığı tarihten itibaren protokole dahil edilmemesine yönelik işlemin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı başvuranın talebinin kabul edilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
20. İyi yönetim ilkelerine 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
21. 14.06.2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanunun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu
Kararın idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup ilgili İdarenin işlemine karşı Adana İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, BAŞVURUNUN KABULÜNE,
Başvuranın mahrum kaldığı promosyon tutarının ödenmesi yönünde yeni bir işlem tesisi için SARIÇAM
KAYMAKAMLIĞI İLÇE TARIM VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ’NE TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, SARIÇAM
KAYMAKAMLIĞI İLÇE TARIM VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın BAŞVURANA ve SARIÇAM KAYMAKAMLIĞI İLÇE TARIM VE ORMAN
MÜDÜRLÜĞÜ’NE tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi