|
ÖZET: Başvuran, 08.09.2020 tarihinden itibaren Milli Eğitim Bakanlığı’nda sözleşmeli bilişim personeli olarak çalışmakta olup, Bakanlık ile Türkiye Vakıflar Bankası arasında imzalanan maaş protokolü gereği, 3.000 TL tutarında promosyon ödemesi yapılmasını talep etmiştir. Ancak, daha önce çalıştığı Selçuk Üniversitesi’nde aldığı promosyon nedeniyle, kendisine yalnızca 4.687,50 TL ödeme yapılmıştır. Başvuran, bu durumun haksızlık olduğunu belirterek, kendisine ödenmesi gereken toplam promosyon tutarının ödenmesini istemektedir.
Milli Eğitim Bakanlığı, başvuranın daha önceki kurumundan aldığı promosyon nedeniyle, yeni protokol kapsamında kendisine ödeme yapılamayacağını belirtmiştir. Ancak, başvuranın durumu, Anayasa’nın eşitlik ilkesine aykırı bir durum yaratmaktadır. Kamu Denetçiliği Kurumu, yapılan incelemeler sonucunda, başvuranın promosyonunun eksik ödendiği ve bu durumun hukuka, hakkaniyete ve eşitlik ilkesine uygun olmadığına karar vermiştir. Sonuç olarak, başvurunun kabul edilmesi ve başvuranın mahrum kaldığı promosyon tutarının tam olarak ödenmesi için Milli Eğitim Bakanlığı’na tavsiyede bulunulmuştur. Bakanlığın, bu karar doğrultusunda 30 gün içinde gerekli işlemleri gerçekleştirmesi gerekmektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/6784-S.23.11144
BAŞVURU NO : 2022/19209
KARAR TARİHİ : 02/06/2023
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Promosyonun ödenmesi talebi.
BAŞVURU TARİHİ : 23/12/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, 08.09.2020 tarihinden itibaren Bilgi İşlem Genel Müdürlüğü bünyesinde Sözleşmeli Bilişim
Personeli olarak görev yaptığını, Bakanlığın Destek Hizmetleri Genel Müdürlüğü ve Türkiye Vakıflar
Bankası arasında imzaladığı 18.12.2020 tarihli Kurum Maaş Protokolü ile, Millî Eğitim Bakanlığı merkez teşkilatında fiili olarak çalışan personele 3(üç) yıl için kişi başı 3.000 TL (üç bin TL), tek seferde ödenmek suretiyle promosyon ödemesi yapıldığını, 31 Aralık 2023 tarihinde süresi dolacak olan maaş promosyon sözleşmesinin iki yıl ilave edilerek revize edildiğini, daha önce personel başına alınan 3 bin liraya ek olarak
22 bin 500 lira daha ödenerek maaş promosyonunun 25 bin 500 liraya yükseltildiğini, 22 Kasım 2022
tarihinde tarafına sadece 4.687,50 TL promosyon ödemesi yapıldığını, daha önce çalıştığı kurum olan
Selçuk Üniversitesi Rektörlüğünün Vakıflar Bankası ile yapılan promosyon anlaşmasının 14.08.2025 tarihinde bitecek olması nedeniyle banka tarafından başka bir promosyon ödemesi yapılamayacağının bildirildiğini belirterek promosyonun anlaşmasında belirtilen tutarın ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARELERİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun bilgi belge isteme yazısına istinaden Milli Eğitim Bakanlığı tarafından gönderilen
13.3.2023 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1. Başvuranın sözleşmeli bilişim personeli olarak görev yaptığı,
2.2. Bakanlığın Destek Hizmetleri Genel Müdürlüğü ile Türkiye Vakıflar Bankası T.A.O. arasında imzalanan Kurum Maaş Ödeme Protokolü’nün 25’inci maddesi ile Kurum Maaş Ödeme Ek Protokolü’nün
3’üncü maddesinde; “Gerek işbu protokol başlangıcını takip eden ilk toplu maaş ödemesini müteakip yapılan toplu promosyon ödeme listesinde yer alan KURULUŞ kadrolu personeline ve gerekse toplu promosyon ödemesi gerçekleştikten sonra KURULUŞ bünyesine dahil olacak KURULUŞ kadrolu ve sürekli çalışan personeline, geldiği veya çalışmaya devam ettiği Kurumdan BANKA aracılığıyla promosyon ödemesinde bulunulmuş ise, anılan KURULUŞ bünyesinde fiilen görevli kadrolu ve sürekli çalışan personele; -tam (peşin) promosyon ödemesi yapılmış ise, promosyon alarak geldiği veya çalışmaya devam ettiği Kurumun protokol bitim tarihi baz alınarak, işbu protokolün bitim tarihine kadar olan dönem için kıstelyevm usulü hesaplanan promosyon tutarı, alacak kaydı talimatı verilerek BANKA aracılığıyla ilk maaş ödemesi yapılmasını müteakip ödenecektir. -taksitli promosyon ödemesi yapılmış ise, promosyon alarak geldiği veya çalışmaya devam ettiği Kurumun promosyon ödemesine ilişkin ilgili taksit döneminin bittiği tarih baz alınarak işbu protokolün bitim tarihine kadar olan dönem için kıstelyevm usulü hesaplanan promosyon tutarı, alacak kaydı talimatı verilerek BANKA aracılığıyla ilk maaş ödemesi yapılmasını müteakip ödenecektir.” hükmü yer aldığı,
2.3. Bu hüküm doğrultusunda adı geçenin daha önce çalışmakta olduğu Selçuk Üniversitesi
Rektörlüğünden 14.08.2025 tarihine kadar olan dönem için Vakıflar Bankasından banka promosyonu almış olması nedeniyle Kurum Maaş Ödeme Protokolü kapsamında banka promosyonu ödenemediği, 2.4. Kurum Maaş Ödeme Ek Protokolü kapsamında ise daha önce çalıştığı Kurumun protokol bitim tarihi olan 15.08.2025 tarihinden Kurumumuz protokol bitim tarihi olan 31.12.2025 tarihine kadar olan süre için kıstelyevm usulü olarak hesaplanan 4 687,50-TL promosyon tutarı banka tarafından 22.11.2022 tarihinde adı geçenin hesabına aktarıldığı,
belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının, 3.1. “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinin beşinci fıkrası; “Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar”, 3.2. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının, “Mülkiyet hakkı” başlıklı 35 inci maddesinde; “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir.
Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.”, 3.3. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”, 3.4. 125 inci maddesinin yedinci fıkrası; “İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür”,
4. Birleşmiş Milletler İnsan Haklarının Geliştirilmesi ve Korunması İçin Kurulan Ulusal
Kuruluşların Statüsüne İlişkin İlkeler/Paris Prensiplerinde; “…Ulusal kuruluşlar, yürürlükteki yasaları, mevzuatı ve yasa tasarıları ile yasa önerilerini incelerler ve metinlerin, insan haklarının temel
/
ilkeleriyle uyumlu hale getirilmeleri için uygun gördükleri tavsiyeleri yaparlar; gerek gördükleri takdirde, yeni yasaların kabul edilmesini, yürürlükteki yasaların uyumlu hale getirilmesini ve idari önlemlerin alınmasını veya değiştirilmesini tavsiye ederler. Ulusal düzeyde yürürlükte olan yasaların, mevzuatın ve uygulamaların, insan haklarına ilişkin uluslararası belgeler ve mekanizmalarla uyumlu hale getirilmesini ve hayata geçirilmesini teşvik ederler ve sağlarlar.”,
5. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her
türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
6. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 164 üncü maddesinin dördüncü fıkrasında; “Üçüncü fıkra kapsamına giren personelin her türlü özlük haklarının ve tahakkuk işlemlerinin belli merkezlerden yapılabilmesi ve ödemelerin bankacılık sistemi aracılığı ile gerçekleştirilmesi için gerekli düzenlemeleri yapmaya ve gerekli tedbirleri almaya Maliye Bakanlığı yetkilidir.”,
7. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun “Üçüncü kişi yararına sözleşme” başlıklı 129 uncu maddesi;
“Kendi adına sözleşme yapan kişi, sözleşmeye üçüncü kişi yararına bir edim yükümlülüğü koydurmuşsa, edimin üçüncü kişiye ifa edilmesini isteyebilir. Üçüncü kişi veya üçüncü kişiye halef olanlar da, tarafların amacına veya örf ve âdete uygun düştüğü takdirde edimin ifasını isteyebilirler. Bu durumda, üçüncü kişi veya ona halef olanlar bu hakkı kullanmak istediklerini borçluya bildirdikten sonra, alacaklı borçluyu ibra edemeyeceği gibi, borcun nitelik ve kapsamını da değiştiremez.”,
8. 20/07/2007 tarihli ve 26588 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2007/21 sayılı Başbakanlık
Genelgesinin 4 üncü maddesinde; “Banka tarafından verilecek promosyon miktarının tamamı personele dağıtılacaktır”, 5 inci maddesinde; “Dağıtılacak promosyonlar, ilgili banka tarafından personel adına açılan hesaba aktarılmak suretiyle ödenecektir”,
9. 17/07/2012 tarihli ve 28356 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Muhasebat Genel Müdürlüğünün
34 Sıra No lu Genel Tebliğinin 1 inci maddesinde; “Bu Tebliğin amacı, merkezi yönetim kapsamında yer
alan kamu idarelerinde görevli kamu görevlileri ve işçilerin aylık ödemelerinin bankacılık sistemi aracılığı ile gerçekleştirilmesine ilişkin usul ve esasları belirlemektir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuru talebinin kabulü gerektiği hususunda hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 11. 1 no.lu paragrafta ayrıntılı açıklandığı üzere, başvuran kıstelyevm olarak ödenen promosyon tutarının tamamının ödenmesini talep etmektedir.
/
12. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 164 üncü maddesinde; madde kapsamına giren personelin her türlü özlük haklarının ve tahakkuk işlemlerinin belli merkezlerden yapılabilmesi ve ödemelerin bankacılık sistemi aracılığı ile gerçekleştirilmesi için gerekli düzenlemeleri yapmaya ve gerekli tedbirleri almaya
Maliye Bakanlığı yetkili olduğu hükme bağlanmıştır. Söz konusu düzenleme gereğince çıkarılan 17/07/2012 tarihli ve 28356 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Muhasebat Genel Müdürlüğünün 34 Sıra
No lu Genel Tebliği ise, kamu personelinin maaşlarının bankalar vasıtasıyla ödenmesine yönelik usul ve esasları belirlemiştir.
13. Bu doğrultuda kamu personelinin maaşlarının ödenmesi için ilgili kurumlarla anlaşan bankalar, söz konusu mali haklara ilişkin protokoller akdetmekte ve bu protokoller gereğince elde ettiği gelirler üzerinden
“promosyon” adı verilen ek mali imkanları ilgili kurumlara sağlamaktadır. Bankaların sunduğu bu imkânların, kamu kurum-kuruluşları tarafından ne şekilde değerlendirileceği ve personelin bunlardan yararlanıp yararlanmayacağına ilişkin uygulamada yeknesaklığın bulunmayışı sebebiyle 20/07/2007 tarihli ve 26588 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2007/21 sayılı Başbakanlık Genelgesi hazırlanmıştır.
14. Söz konusu Genelge, bankalarla yapılacak protokollere ilişkin uyulması gereken genel çerçeveyi çizmiş olup promosyon ödemeleri bağlamındaki tereddütleri bir noktaya kadar gidermiştir. Ancak zaman içinde değişen şartlarla birlikte, Genelgenin 4 üncü ve 5 inci maddelerinin yeniden ele alınması gerekmiş ve bu kapsamda söz konusu maddelerde değişiklik öngörmek üzere sırasıyla 2008/18 sayılı ve 2010/17 sayılı
Başbakanlık Genelgeleri çıkarılmıştır. 2007/21 sayılı Genelgenin 5 inci maddesindeki değişiklikle, kamu kurum ve kuruluşlarının promosyon ödemelerini ne miktarda ve ne kadar sürede yapacaklarına ilişkin sınırlayıcı hüküm ortadan kaldırılmıştır. Böylece ilgili kurumların kendi öznel şartlarını değerlendirerek bu ödemeyi yapmaları hususunda geniş bir takdir sahası oluşturulmuştur. Söz konusu Genelgenin 4 üncü maddesinde yapılan değişiklikle ise, bankadan alınacak promosyon miktarının tamamının personele dağıtılacağı esası benimsenmiş ve bu suretle promosyon bedelinin üçte birine kadarki kısmının ilgili kurum personelinin ihtiyaçları doğrultusunda kullanılabileceğine ilişkin yaklaşım terkedilmiştir. Bu hususlar, promosyon bedelinin, kamu personelinin aylık veya ücretinin tamamlayıcı parçası olduğu gerçeğinin kabulüne işaret etmektedir.
15. Öte yandan, banka promosyonu sözleşmesinin güncellenmesi talebi ile ilgili olarak Kurumumuza yapılan 04.09.2022 tarih ve / sayılı şikayet başvurusunun inceleme neticesinde 30/10/2022 tarihli Tavsiye Kararı verilmiş olup, söz konusu kararda; kamu kurumu çalışanlarının banka promosyon ödemelerinin güncellenmesi talepleri karşısında ekonomik gelişmeler, piyasa fiyatlarındaki artış ve bunlara bağlı olarak promosyon ödemeleri ile ilgili sözleşme yeniliğine giden kamu kurumlarının da uygulamaları dikkate alınarak, Kurumların özellikle 2022 yılı öncesi sözleşme miktarları ile son dönemlerde yapılan promosyon sözleşmesi miktarlarının, ‘yenileme’ hukuki kurumu ile yenilenmesinin mümkün olduğu değerlendirilerek, güncelleme taleplerinin idare tarafından yeniden ele alınması gerektiği yönünde karar verilmiştir.
16. İdare ile Türk Vakıflar Bankası T.A.O. ile 18.12.2020 tarihli Kurum Maaş Ödeme Protokolü ile
31.10.2022 tarihli Ek Protokol imzalandığı, Kurum Maaş Ödeme Protokolünün 25. maddesinde promosyon
ödemesi gerçekleştikten sonra kuruluş bünyesine dahil olacak personele promosyon ödemesi yapılmayacağının belirtildiği bu nedenle promosyonun ödenmediği anlaşılmıştır.
17. Kurumda 08.09.2020 tarihinde göreve başlayan ve aynı bankadan maaş ödemesi yapılan personelin göreve başlama tarihi itibariyle protokole dahil edilmemesi işleminin eşitlik ilkesine aykırı olduğu bu
durumun ise Anayasamızda yer alan idarenin eşit davranma yükümlülüğüne uymama sonucunu doğurduğu görülmektedir. Dolayısıyla başvuranın kurum personeli arasında olduğu ve aynı bankadan maaş ödemesini alacağı bu nedenle de başvuranın göreve başladığı tarih baz alınarak idarenin, başvurana promosyonun tamamını ödemesi gerektiği değerlendirilmektedir.
18. Benzer konuda başka bir İdare hakkında Kurumumuza yapılan 2016/4452 no.lu şikâyet başvurusuyla ilgili olarak Kurumumuzca yapılan inceleme ve araştırma sonucunda; yukarıda değinilen gerekçeler de göz önünde bulundurularak, ilgili İdareye 28/02/2017 tarihli “Tavsiye Kararı” verilmiştir.
Söz konusu kararda; “… maaş ödeme sözleşmesi imzalandığı tarihte görevli olmasına rağmen, daha önceki kurumundan almış olduğu promosyonun sözleşme süresine tekabül eden kısmını iade etmediği gerekçesiyle eksik promosyon ödenmesi işleminde hukuka, hakkaniyete ve eşitlik ilkesine uygun olmadığı …” hususları belirtilmiş olup, başvuranın mağduriyetinin giderilmesi adına, protokol tarihinde görevli olan başvurana diğer kurum personeline yapılan ödemeyle eşit olacak şekilde hesaplanacak promosyonun makul sürede ödenmesi için yeni bir işlem tesisi hususunda ilgili İdareye Tavsiye’de bulunulmuştur.
19. Yine benzer bir konuda Kurumumuza yapılan 2019/9680 no.lu şikâyet başvurusuyla ilgili olarak
Kurumumuzca yapılan inceleme ve araştırma sonucunda; yukarıdaki paragraflarda değinilen gerekçeler de göz önünde bulundurularak, bahsi geçen İdareye 06/11/2019 tarihli “Tavsiye Kararı” verilmiştir. Söz konusu kararda da; “… şikayetçinin önceki çalıştığı kurumda 10/04/2018-10/04/2021 tarihleri aralığı için banka promosyonu almış olsa da, 26/11/2018 tarihinden itibaren 3 yıldan fazla sürede Garanti Bankası
A.Ş. aracılığıyla maaşını alacağı, dolayısıyla şikayetçiye promosyon ödemesi yapılmaması durumunun hakkaniyete aykırı olduğu, ayrıca bu durumun personel arasında eşitsizlik doğuracağı için eşitlik ilkesine de aykırı olduğu ve çalışma barışını olumsuz yönde etkileyeceği, idarenin başvuranın durumuna uygun çözüm üretmesi gerektiği …” hususları belirtilmiş olup, banka promosyonunun eksik ödenen kısmının başvurana iadesi hususunda ilgili İdareye Tavsiye’de bulunulmuştur.
20. Aynı şekilde Sağlık Bakanlığı bünyesinde çalışan şikayetçinin 2020/86669 no.lu şikayet başvurusuna; yukarıdaki paragraflarda değinilen gerekçeler de göz önünde bulundurularak, bahsi geçen
…İl Sağlık Müdürlüğü’ne 12/10/2020 tarihinde Tavsiye Kararı verilmiştir. Söz konusu kararda da; “…şikayetçinin, maaş ödeme sözleşmesi imzalandığı tarihte … İl Sağlık Müdürlüğü nezdinde görevli olmasına rağmen, adı geçen İdare tarafından, şikayetçiye eksik promosyon ödemesi yapılması (şikayetçinin daha önceki kurumunun promosyon sözleşmesinin dönemi ile mevcut kurumunun promosyon sözleşmesi dönemindeki çakışan sürelere ilişkin promosyon bedelinin ilgiliye ödenmemesi) işleminde hukuka, hakkaniyete ve eşitlik ilkesine uygunluk bulunmadığı tespitleri yapılarak banka promosyonunun eksik ödenen kısmının başvurana ödenmesi hususunda ilgili İdareye Tavsiye’de bulunulmuştur.
21. Başvuranın iddiaları, idarenin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri ile tüm dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; başvurana promosyon ödenmemesi işleminin hukuka, hakkaniyete ve eşitlik ilkesine uygun olmadığı sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden 22. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; İdarenin “karara karşı başvuru yolları gösterilmesi” ilkesi ile “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkelere de uygun hareket etmesi önerilmektedir.
/
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
23. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Kararın idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup ilgili İdarenin işlemine karşı Ankara İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Şikayetçinin mahrum kaldığı promosyon tutarının hesaplanarak tam ve eksiksiz bir şekilde ödenmesi yönünde yeni bir işlem tesisi için MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI’NA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
Kararın Başvurana ve Milli Eğitim Bakanlığı’na tebliğine,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Milli Eğitim Bakanlığı tarafından bu karar
üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/