|
ÖZET: Başvuran, Tatvan Malmüdürlüğü’nde Defterdarlık uzmanı olarak göreve başlamadan önce, kurum ile İş Bankası arasında imzalanan maaş promosyonu sözleşmesinden yararlanmak istemektedir. Başvuru, 26 Mart 2024 tarihinde yapılmış olup, başvuranın 25 Ağustos 2023 tarihinde göreve başladığı belirtilmiştir. Ancak, Tatvan Malmüdürlüğü, başvuranın promosyon ödemesinden yararlanamayacağını, çünkü sözleşmenin imzalandığı tarihte kurumda görev yapmadığını ifade etmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve idarenin açıklamalarını değerlendirerek, promosyon ödemesinin yapılmamasının hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğuna karar vermiştir. İdarenin, promosyon sözleşmesi kapsamında başvuranın da hak sahibi olduğu ve bu nedenle ödemelerin yapılması gerektiği vurgulanmıştır. Ayrıca, idarenin, benzer durumların gelecekte yaşanmaması için protokollerde gerekli düzenlemeleri yapması gerektiği önerilmiştir. Sonuç olarak, Tatvan Malmüdürlüğü’ne, başvuranın hak ettiği promosyon ödemesinin, göreve başladığı tarihten itibaren makul bir süre içinde yapılması için gerekli işlemlerin gerçekleştirilmesi tavsiye edilmiştir. İdarenin bu karara uyması için 30 gün içinde işlem yapması gerektiği belirtilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/9284-S.24.14404
BAŞVURU NO : 2024/4257
KARAR TARİHİ : 02.09.2024
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : TATVAN MALMÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Promosyonun ödenmesi talebi.
BAŞVURU TARİHİ : 26.03.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, Kahramanmaraş Defterdarlığı Muhasebe Müdürlüğünde görev yaparken Ağustos 2023 tarihinde Tatvan Malmüdürlüğüne tayin olduğunu, 25.08.2023 tarihinde Tatvan Malmüdürlüğünde
Defterdarlık uzmanı olarak göreve başladığını, başlamadan önce Malmüdürlüğü ile İş Bankası arasında
Maaş Promosyon anlaşması yapıldığını, daha önce promosyon alması dolayısıyla tarafına promosyon ödemesi yapılmadığını belirterek tarafına promosyon ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARELERİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Konuyla ilgili Tatvan Malmüdürlüğü tarafından gönderilen 9.5.2024 tarihli ve cevabi yazı ve eklerinde,
2.1. Başvuranın Müdürlüğüne Defterdarlığı’ndan tayin olarak gelip, 25/08/2023 tarihinde
Malmüdürlüğü’nde Defterdarlık Uzmanı olarak göreve başladığı,
2.2. Türkiye İş Bankası ile Promosyon protokolünün imzalandığı tarih olan 26/01/2023 tarihinde
Malmüdürlüğü Personeli olarak görev yapmadığı için 26/01/2023 tarihinde imzalanan 15/02/2023 tarihinde başlayan ve 14/02/2026 tarihinde son bulacak olan 36 aylık promosyon protoküne dahil edilmediği,
2.3. Protokolün 20. maddesi gereği, başvuranın geldiği kurumdan 15.04.2024-14.04.2026 tarihleri arasında devam eden maaş protokolüne istinaden Akbank’tan 20.200 TL promosyon almış olup, kendi protokolleri ise 15.02.2026 tarihinde sona erdiğinden söz konusu madde kapsamında promosyon ödemesi yapılması imkanı bulunmadığı,
belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının, 3.1. “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinin beşinci fıkrası; “Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar”, 3.2. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının, “Mülkiyet hakkı” başlıklı 35 inci maddesinde; “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir.
Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.”, 3.3. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”,
3.4. 125 inci maddesinin yedinci fıkrası; “İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür”,
4. Birleşmiş Milletler İnsan Haklarının Geliştirilmesi ve Korunması İçin Kurulan Ulusal
Kuruluşların Statüsüne İlişkin İlkeler/Paris Prensiplerinde; “…Ulusal kuruluşlar, yürürlükteki yasaları, mevzuatı ve yasa tasarıları ile yasa önerilerini incelerler ve metinlerin, insan haklarının temel ilkeleriyle uyumlu hale getirilmeleri için uygun gördükleri tavsiyeleri yaparlar; gerek gördükleri takdirde, yeni yasaların kabul edilmesini, yürürlükteki yasaların uyumlu hale getirilmesini ve idari önlemlerin alınmasını veya değiştirilmesini tavsiye ederler. Ulusal düzeyde yürürlükte olan yasaların, mevzuatın ve uygulamaların, insan haklarına ilişkin uluslararası belgeler ve mekanizmalarla uyumlu hale getirilmesini ve hayata geçirilmesini teşvik ederler ve sağlarlar.”,
5. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her
türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
6. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 164 üncü maddesinin dördüncü fıkrasında; “Üçüncü fıkra kapsamına giren personelin her türlü özlük haklarının ve tahakkuk işlemlerinin belli merkezlerden yapılabilmesi ve ödemelerin bankacılık sistemi aracılığı ile gerçekleştirilmesi için gerekli düzenlemeleri yapmaya ve gerekli tedbirleri almaya Maliye Bakanlığı yetkilidir.”,
7. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun “Üçüncü kişi yararına sözleşme” başlıklı 129 uncu maddesi;
“Kendi adına sözleşme yapan kişi, sözleşmeye üçüncü kişi yararına bir edim yükümlülüğü koydurmuşsa, edimin üçüncü kişiye ifa edilmesini isteyebilir. Üçüncü kişi veya üçüncü kişiye halef olanlar da, tarafların amacına veya örf ve âdete uygun düştüğü takdirde edimin ifasını isteyebilirler. Bu durumda, üçüncü kişi veya ona halef olanlar bu hakkı kullanmak istediklerini borçluya bildirdikten sonra, alacaklı borçluyu ibra edemeyeceği gibi, borcun nitelik ve kapsamını da değiştiremez.”,
8. 20/07/2007 tarihli ve 26588 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2007/21 sayılı Başbakanlık
Genelgesinin,
8.1 4 üncü maddesinde; “Banka tarafından verilecek promosyon miktarının tamamı personele
dağıtılacaktır”,
8.2 2 nci maddesinde; “ 2- Aylık ve ücretlerin hangi banka aracılığı ile ödeneceği, oluşturulacak üç kişilik
bir komisyon tarafından istekli bankalardan teklif alınmak suretiyle tespit edilecektir. Komisyon, kamu kurum ve kuruluşlarının ilgili biriminin harcama yetkilisinin başkanlığında söz konusu birimde görev yapan toplam personelin en az % 10’unun sendikalı olması halinde yetkili sendikadan bir üye ile merkez teşkilatında üst yönetici; taşra teşkilatında ise o birimin bağlı bulunduğu bir üst amir tarafından ilgili birimde görev yapanlar arasından seçilecek bir üyeden oluşacaktır. Yetkili sendikadan üye bulunmadığı durumlarda üçüncü üye ilgili birimde görev yapan personel arasından harcama yetkilisi tarafından seçilecektir. Protokol, komisyon tarafından belirlenen banka ile harcama yetkilisi tarafından imzalanacaktır…”
8.3 3 üncü maddesinde; “3- Bankalar ile yapılacak protokollerin süresi iki yıldan az beş yıldan çok
olmayacaktır.”
8.4 5 inci maddesinde; “5-Dağıtılacak promosyonlar, ilgili banka tarafından personel adına açılan hesaba
aktarılmak suretiyle ödenecektir”,
8.5 7 nci maddesinde; “7- Genelge çerçevesinde yapılacak uygulamalar kurum personelinin rahatlıkla
bilgi edinebileceği şekilde ilan panoları ve internet siteleri yoluyla ilan edilecek, aleniyet ilkesine titizlikle riayet edilecektir.”
9. 17/07/2012 tarihli ve 28356 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Muhasebat Genel Müdürlüğünün
34 Sıra No lu Genel Tebliğinin,
9.1 “Amaç ve kapsam” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Tebliğin amacı, merkezi yönetim kapsamında
yer alan kamu idarelerinde görevli kamu görevlileri ve işçilerin aylık ödemelerinin bankacılık sistemi aracılığı ile gerçekleştirilmesine ilişkin usul ve esasları belirlemektir.”
9.2 “Aylıkların bankalar aracılığıyla ödenmesi” başlıklı 4 üncü maddesinde; “Merkezi yönetim
kapsamında yer alan kamu idarelerinde çalışan kamu görevlileri ile işçilerin aylıkları bankalar aracılığıyla ödenir…”
9.3 “Aylıklardan yapılacak bazı kesintiler” başlıklı 9 uncu maddesinde; “ Bankalarla yapılacak
protokolde kamu görevlileri ile işçilerin yazılı talebi halinde yapılacak özel kesintilerin aylıklardan kesilmesinin sağlanmasına yönelik hususlara da yer verilebilir. Ancak, söz konusu kesintilere aylık bordrolarında yer verilmez…Kamu görevlileri ile işçilerin talebi halinde, banka hesaplarına aktarılan tutar üzerinden bankaca söz konusu kesintilerin yapılabilmesi, harcama birimi ile banka şubesi arasında yapılacak protokolle kararlaştırılabilir.” düzenlemeleri bulunmaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
10. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 11. Başvuran, 25.08.2023 tarihinde Malmüdürlüğünde Defterdarlık uzmanı olarak göreve başladığını belirterek Türkiye İş Bankası ile yapılan 26.1.2023 tarihli protokole göreve başladığı tarih itibariyle eklenerek hesaplanacak promosyon miktarının tarafına ödenmesini talep etmektedir.
12. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 164 üncü maddesinde; madde kapsamına giren personelin her türlü özlük haklarının ve tahakkuk işlemlerinin belli merkezlerden yapılabilmesi ve ödemelerin bankacılık sistemi aracılığı ile gerçekleştirilmesi için gerekli düzenlemeleri yapmaya ve gerekli tedbirleri almaya
Maliye Bakanlığı yetkili olduğu hükme bağlanmıştır. Söz konusu düzenleme gereğince çıkarılan 17/07/2012 tarihli ve 28356 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Muhasebat Genel Müdürlüğünün 34 Sıra
No lu Genel Tebliği ise, kamu personelinin maaşlarının bankalar vasıtasıyla ödenmesine yönelik usul ve esasları belirlemiştir.
13. Bu doğrultuda kamu personelinin maaşlarının ödenmesi için ilgili kurumlarla anlaşan bankalar, söz konusu mali haklara ilişkin protokoller akdetmekte ve bu protokoller gereğince elde ettiği gelirler üzerinden
“promosyon” adı verilen ek mali imkanları ilgili kurumlara sağlamaktadır. Bankaların sunduğu bu imkânların, kamu kurum-kuruluşları tarafından ne şekilde değerlendirileceği ve personelin bunlardan yararlanıp yararlanmayacağına ilişkin uygulamada yeknesaklığın bulunmayışı sebebiyle 20/07/2007 tarihli ve 26588 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2007/21 sayılı Başbakanlık Genelgesi hazırlanmıştır.
14. Söz konusu Genelge, bankalarla yapılacak protokollere ilişkin uyulması gereken genel çerçeveyi çizmiş olup promosyon ödemeleri bağlamındaki tereddütleri bir noktaya kadar gidermiştir. Ancak zaman içinde değişen şartlarla birlikte, Genelgenin 4 üncü ve 5 inci maddelerinin yeniden ele alınması gerekmiş ve bu kapsamda söz konusu maddelerde değişiklik öngörmek üzere sırasıyla 2008/18 sayılı ve 2010/17 sayılı
Başbakanlık Genelgeleri çıkarılmıştır. 2007/21 sayılı Genelgenin 5 inci maddesindeki değişiklikle, kamu kurum ve kuruluşlarının promosyon ödemelerini ne miktarda ve ne kadar sürede yapacaklarına ilişkin sınırlayıcı hüküm ortadan kaldırılmıştır. Böylece ilgili kurumların kendi öznel şartlarını değerlendirerek bu ödemeyi yapmaları hususunda geniş bir takdir sahası oluşturulmuştur. Söz konusu Genelgenin 4 üncü maddesinde yapılan değişiklikle ise, bankadan alınacak promosyon miktarının tamamının personele dağıtılacağı esası benimsenmiş ve bu suretle promosyon bedelinin üçte birine kadarki kısmının ilgili kurum personelinin ihtiyaçları doğrultusunda kullanılabileceğine ilişkin yaklaşım terkedilmiştir. Bu hususlar, promosyon bedelinin, kamu personelinin aylık veya ücretinin tamamlayıcı parçası olduğu gerçeğinin kabulüne işaret etmektedir.
15. Davacının; promosyon ödenmesi talebinin, idare tarafından yeni atandığından bahisle reddedilmesi üzerine açılan bir iptal davasında; Mahkeme özetle; davalı idare tarafından, maaşların alındığı bankayla imzalanan protokol tarihi itibariyle görevli olan her bir personele ödeme yapıldığı, davacının bu tarihten sonra göreve başlaması nedeniyle davacıya ödeme yapma imkanı bulunmadığı öne sürülmüş ise de, Başbakanlığın gerek 20.07.2007 tarih ve 26588 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan promosyon genelgesinde ve gerekse anılan genelgede değişiklik yapan 2008/18 sayılı Genelgesinde, bu tür promosyon ödemelerinin personele peşin olarak yapılması yönünde bir düzenleme getirmediği gibi, imzalanan protokolün ileriye dönük sonuçlar doğurduğu ve protokol imzalandığı ve ödeme yapıldığı tarihte protokol kapsamı dışında bir kurumda görev yapmakta iken, ödeme yapıldıktan sonra protokol kapsamındaki bir kuruma atanan personelin protokol sonuna kadar maaşını anılan bankadan alacağı da dikkate alındığında, maaş ve diğer özlük haklarını anılan banka aracılığı ile elde eden ve protokol sonuna
kadar da bu şekilde elde etmeye devam edecek olan personelin, protokol kapsamında yapılan ödemeden yararlandırılmasının hakkaniyet ilkesinin bir gereği olduğu, protokolün kalan süresiyle orantılı şekilde promosyon ücretinden yararlandırılması gerekirken, maaş protokolü imzalandıktan ve promosyon payları mevcut personele ödendikten sonra göreve başlaması gerekçe gösterilerek, hali hazırda devam edecek olan protokol uyarınca yapılan ödemelerden yararlandırılmamasına dair işlemin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğunu belirtmiştir.(Ordu İdare Mahkemesinin; 2010/1327 Esas, 2011/1460 Karar sayılı ve 28.11.2011)
16. Kurumumuza yapılan “Banka ile yapılan promosyon protokolünden sonra göreve başlayan şikâyetçiye promosyon ücreti ödenmemesi” konulu başvuru hakkında; idarenin de iradesini ortaya koyarak protokolden kaynaklanan uyuşmazlıklarda idarenin hiçbir sorumluluğunun bulunmadığının kabul edilemeyeceği, bu anlamda idarenin, protokolü imzaladığı tarihte basiretli davranması gerektiği ve Kurumunda daha sonra yeni çalışanlar istihdam edileceğinin hesaplaması, öngörülebilirlik ilkesine uygun hareket edilerek sözleşme hükümlerini tartışarak imza altına alınması gerektiği, aksi takdirde İdarenin, Anayasanın 125.
maddesinde de yer verildiği üzere, çalışanına vermiş olduğu bu zararı tazmin etmekle yükümlü olduğu, başvurucusunun mülkiyet hakkını ilgilendiren, kişisel hakkıyla ilgili, idarenin bankayla bir başkasının mülkiyet hakkına yönelik hakkından feragatini doğuracak şekilde protokol imzalamasının Medeni Kanunu, Borçlar Kanunu vb. mevzuat hükümlerine açıkça aykırı olduğu gibi sözleşme serbestisine de aykırı olduğu yine protokol tarihinden sonra göreve başlayan personele promosyon ödemesi yapılmamasının, Anayasanın 10. maddesinde yer alan eşitlik ilkesine de aykırılık teşkil edeceği, bu yönüyle idarenin şikâyete konu edilen işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu değerlendirilmesiyle; protokol tarihinden sonra göreve başlayan başvurana, göreve başladığı tarihi ile söz konusu protokolün geçerli olduğu son tarih arasında hesaplanacak promosyon tutarının makul sürede ödenmesi ve promosyon sözleşmesi imzalanmasından sonra idarelerine açıktan veya naklen atanacak personelin olabileceğini göz önünde bulundurularak ileride yaşanabilecek benzer problemlerin önüne geçilmesi amacıyla bundan sonra yapılacak protokollerde bu durumların göz önünde bulundurulması hususunda Tavsiye Kararı verildiği anlaşılmıştır. (Bkz: Kamu
Dnetçiliği kurumunun 2016/1517 Başvuru Numaralı ve 03/10/2016 sayılı Tavsiye Kararı)
17. Başvuranın işe başladığı tarih ile promosyon sözleşmesinin bitim tarihi arasında hak ettiği promosyonun ödenmesi talebinin, idarenin protokol hükümleri kapsamında geldiği kurumdan promosyon ödemesi aldığı için promosyon ödenemeyeceği gerekçesiyle reddettiği anlaşılmaktadır. Başvuranın 25.8.2023 tarihinde göreve başladığı ve bu tarihten itibaren protokolün bitiş tarihi olan 14.2.2026 tarihine kadar diğer personel gibi maaşını Türkiye İş Bankasından alacağı görülmektedir. Promosyon bedeli, kamu personelinin aylık veya ücretinin tamamlayıcı parçasıdır ve mülkiyet hakkını ilgilendirmektedir. İdarenin mülkiyet hakkına yönelik feragat doğuracak şekilde protokol düzenlemesinin yasal hükümlere aykırılık teşkil edeceği açıktır.
18. Ayrıca protokolün imzalandığı tarihte görev yapmakta olan personele promosyon ödemesi yapılırken, protokol tarihinden sonra göreve başlayan personele söz konusu ödemenin yapılmamasının personel arasındaki çalışma barışına da zarar vereceği de bir diğer gerçektir. Dolayısıyla protokol tarihinden sonra göreve başlayan personelin de göreve başlama tarihi itibariyle protokol kapsamında yapılan ödemeden yararlanması gerektiği değerlendirilmektedir.
19. Başvuranın iddiaları, idarenin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, yargı kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın promosyon ödemesinin yapılması talebinin reddi işleminin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden 20. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi
yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; İdarenin “karara karşı başvuru yolları gösterilmesi” ilkesi ile “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkelere de uygun hareket etmesi önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
21. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Kararın idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup ilgili İdarenin işlemine karşı Van İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, BAŞVURUNUN KABULÜ ile,
Başvuranın Tatvan Malmüdürlüğü bünyesinde göreve başladığı tarihten promosyon sözleşmesinin bitim tarihine kadar hak ettiği promosyon ödemesinin yapılması için gerekli iş ve işlemlerin makul sürede yapılması hususunda TATVAN MALMÜDÜRLÜĞÜ’NE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, TATVAN MALMÜDÜRLÜĞÜ
tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin en geç otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın BAŞVURANA ve TATVAN MALMÜDÜRLÜĞÜ’NE tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi