Sayıştay, KİK, Yargıtay ve Danıştay Kararları, Bakanlık Görüşleri

ÖZET: Bu Danıştay kararında, resmi burslu öğrenci olarak yurt dışında öğrenim gören başvuranın, bakmakla yükümlü olduğu eşi için ödediği zorunlu sağlık sigortası bedelinin iadesini talep etmesi üzerine ortaya çıkan hukuki uyuşmazlık incelenmiştir. Başvuran, 1416 sayılı Kanun ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’na dayanarak, bu ödemenin bağlı olduğu kurum tarafından karşılanması gerektiğini iddia etmiştir. Ancak, ilgili mevzuat uyarınca, resmi burslu öğrencilerin eş ve çocuklarının sağlık giderlerinin karşılanması, yalnızca belirli sağlık hizmetleri ile sınırlıdır ve zorunlu sağlık sigortası ücretleri bu kapsamda yer almamaktadır.

İdarenin açıklamaları doğrultusunda, başvuranın talebinin reddedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. 5510 sayılı Kanun’un 63. maddesinde belirtilen sağlık hizmetleri arasında zorunlu sağlık sigortası ücretinin yer almadığı, dolayısıyla bu giderlerin karşılanamayacağı belirtilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın talebi hukuka uygun olarak reddedilmiş ve idarenin takdir yetkisini eşitlik ilkesine uygun şekilde kullandığı tespit edilmiştir.

ödenebileceğinin anlaşıldığını iddia ederek eşi için yatırılmış olan söz konusu sağlık sigorta bedelinin tarafına iade edilmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kurumumuzun 28.10.2020 tarih ve S. sayılı bilgi ve belge isteme yazısına istinaden Tarım ve Orman Bakanlığı Su Yönetimi Genel Müdürlüğünün konuya ilişkin

10.11.2020 tarih ve sayılı yazısında özetle;

2.1. Bilgi ve belge talep yazımız ile 1416 sayılı “Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe

Hakkında Kanun” kapsamında Genel Müdürlükleri adına Milli Eğitim Bakanlığı aracılığıyla resmi burslu olarak İngiltere’de öğrenim görmekte olan ve 23.06.2021 tarihinde öğrenimini tamamlaması öngörülen eşi adına yaptırmış olduğu sağlık sigortası bedelinin kendisine ödenmesi talebine ilişkin Bakanlıklarından görüş talep edildiği, 2.2. Konunun incelendiği ve buna göre; 1416 sayılı “Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe

Hakkında Kanun” kapsamında Genel Müdürlükleri adına yurt dışında öğrenim görmekte olan bursiyerlerin eğitimini tamamlamasını müteakip Milli Eğitim Bakanlığı tarafından ilgili evrakların Bakanlığa gönderilerek atama işlemlerinin yapılmasının talep edildiği, atama talebine istinaden Bakanlığın Personel Genel Müdürlüğü tarafından ilgili bursiyerlerin Genel

Müdürlüğe atama işlemlerinin yapıldığı,

2.3. İlgilinin bahse konu Kanun kapsamında Genel Müdürlükleri adına yurt dışında öğrenim görmekte olduğu, öğrenimini tamamlamasını müteakip Milli Eğitim Bakanlığının talebine istinaden Genel Müdürlüklerine atama işlemlerinin yapılacağı, bu minvalde ’ın hali hazırda Tarım ve Orman Bakanlığının veya Su Yönetimi Genel Müdürlüğünün personeli olmamakla birlikte burs imkânlarının Milli Eğitim Bakanlığı tarafından sağlandığı ve bu sebeple konu ile ilgili herhangi bir işlem tesis edilemeyeceği,

Belirtilmiştir.

3. Kurumumuzun 28.10.2020 tarih ve S sayılı bilgi ve belge isteme yazısına istinaden Milli Eğitim Bakanlığı Yükseköğretim ve Yurt Dışı Eğitim Genel

Müdürlüğünün konuya ilişkin 25.11.2020 tarih ve sayılı yazısı ve eklerinde özetle; 3.1. Bilgi ve belge talep yazımız gereği ’ın talebinin incelendiği, 1416 sayılı

Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında Kanunun 13 üncü maddesi ve Türk

Öğrencilerin Yabancı Ülkelerde Öğrenimleri Hakkında Yönetmeliğin 27 nci maddesinin birinci fıkrasında “Resmî burslu veya kısmi resmî burslu öğrencilerin bakmakla yükümlü oldukları eş ve çocuklarının sağlık giderleri, sürekli görevle yurt dışına gönderilen devlet memurlarının bakmakla yükümlü oldukları kişiler için 31.05.2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve

Genel Sağlık Sigortası Kanununda belirlenmiş olan usul ve esaslar çerçevesinde ilgili kamu kurum veya kuruluşlarınca karşılanır.” ve aynı Yönetmeliğin ikinci fıkrasında “Bu madde kapsamında karşılanacak giderlere ilişkin esaslar tebliğ ile düzenlenir.” denildiği, 1416 sayılı

Kanun ve Buna Bağlı Yönetmelik Uyarınca Yurt Dışında Lisans ve Lisansüstü Öğrenim Yapan

Öğrencilere Yapılacak Ödemeler Hakkında Tebliğin 10 uncu maddesinin on üçüncü fıkrasında ise “Resmî burslu öğrencilerin 5510 sayılı Kanuna göre bakmakla yükümlü oldukları eş ve çocuklarının; bu öğrencinin bulunduğu ülkede 5510 sayılı Kanunun 63 üncü maddesi kapsamına giren sağlık hizmetlerine ilişkin giderlerin tamamı, 5510 sayılı Kanunun 66 ncı ve ek 4 üncü maddesinde yer verilen usul ve esaslar çerçevesinde bağlı bulundukları kurumca ödenir.” hükmünün yer aldığı,

3.2. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 66 ncı maddesinde yer alan “…Kurum, birinci fıkranın (a) ve (b) bentleri kapsamındaki kişilerin sağlık hizmetlerini, bu kişilerin geçici veya sürekli görev süresince genel sağlık sigortası için Kuruma ödenen prim tutarını geçmemek kaydıyla, ilgili ülkede sağlık sigortası yaptırmak suretiyle de sağlayabilir…” hükmünde bu kanun kapsamına girenlerin sağlık hizmetlerinin kurumca karşılanmasının dışında bir alternatif sunularak kurumların belirtilen sağlık hizmetlerinin ilgili kişilerin geçici veya sürekli görev süresince genel sağlık sigortası için Kuruma ödenen prim tutarını geçmemek kaydıyla ilgili ülkede sağlık sigortası yaptırmak suretiyle de sağlayabileceğinin ifade edildiği,

3.3. 1416 sayılı Kanun ve Buna Bağlı Yönetmelik Uyarınca Yurt Dışında Lisans ve Lisansüstü

Öğrenim Yapan Öğrencilere Yapılacak Ödemeler Hakkında Tebliğin 10 uncu maddesinin birinci fıkrasında “Resmî burslu öğrencilerin yurt dışında sağlık sigortası yaptırması zorunlu olup sigorta ücretleri ile sağlık sigortasının veya mahallî ödeme imkânlarının kapsamı dışında kalan sağlık giderleri öğrencilerin bağlı bulundukları kurumca ödenir. Yaptırılacak sigortanın standart nitelikte olması esas olup zorunlu sağlık sigorta bedeli her yıl için öğrenim durumuna göre lisans öğrencileri veya lisansüstü öğrenim gören öğrenciye ödenen yurt dışı bursunun bir aylık tutarının 1,5 katını aşamaz.” denildiği, buna göre sadece resmi burslu öğrencilerin yurt dışında sağlık sigortası yaptırmasının zorunlu olduğunun ifade edildiği,

3.4. Resmi burslu öğrencilerin bakmakla yükümlü olduğu eş ve çocuklarının sağlık hizmetlerine aynı tebliğin 10 uncu maddesinin on üçüncü fıkrasında “Resmî burslu öğrencilerin

5510 sayılı Kanuna göre bakmakla yükümlü oldukları eş ve çocuklarının; bu öğrencinin

bulunduğu ülkede 5510 sayılı Kanunun 63 üncü maddesi kapsamına giren sağlık hizmetlerine ilişkin giderlerin tamamı, 5510 sayılı Kanunun 66 ncı ve ek 4 üncü maddesinde yer verilen usul ve esaslar çerçevesinde bağlı bulundukları kurumca ödenir.” denilerek yer verildiği ve 5510 sayılı Kanunun 63 üncü maddesi kapsamına giren sağlık hizmetlerine ilişkin giderlerin tamamının karşılanacağı,

3.5. 5510 sayılı Kanununun “Finansmanı sağlanan sağlık hizmetleri ve süresi” başlıklı 63 üncü maddesine giren sağlık hizmetlerinin; “Genel sağlık sigortalısının ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin sağlıklı kalmalarını; hastalanmaları halinde sağlıklarını kazanmalarını; iş kazası ile meslek hastalığı, hastalık ve analık sonucu tıbben gerekli görülen sağlık hizmetlerinin karşılanmasını, iş göremezlik hallerinin ortadan kaldırılmasını veya azaltılmasını temin etmek

amacıyla Kurumca finansmanı sağlanacak sağlık hizmetleri şunlardır:

a) Kişilerin hastalanmalarına bakılmaksızın kişiye yönelik koruyucu sağlık hizmetleri ile insan sağlığına zararlı madde bağımlılığını önlemeye yönelik koruyucu sağlık hizmetleri.

b) Kişilerin hastalanmaları halinde ayakta veya yatarak; hekim tarafından yapılacak muayene, hekimin göreceği lüzum üzerine teşhis için gereken klinik muayeneler, laboratuvar tetkik ve tahlilleri ile diğer tanı yöntemleri, konulan teşhise dayalı olarak yapılacak tıbbî müdahale ve tedaviler, hasta takibi ve rehabilitasyon hizmetleri, organ, doku ve kök hücre nakline ve hücre tedavilerine yönelik sağlık hizmetleri, acil sağlık hizmetleri, ilgili kanunları gereğince sağlık meslek mensubu sayılanların hekimlerin kararı üzerine yapacakları tıbbî bakım ve tedaviler.

c) Analık sebebiyle ayakta veya yatarak; hekim tarafından yapılacak muayene, hekimin göreceği lüzum üzerine teşhis için gereken klinik muayeneler, doğum, laboratuvar tetkik ve tahlilleri ile diğer tanı yöntemleri, konulan teşhise dayalı olarak yapılacak tıbbî müdahale ve tedaviler, hasta takibi, rahim tahliyesi, tıbbî sterilizasyon ve acil sağlık hizmetleri, ilgili kanunları gereğince sağlık meslek mensubu sayılanların hekimlerin kararı üzerine yapacakları tıbbî bakım ve tedaviler.

d) (Değişik: 17/4/2008-5754/40 md.) Kişilerin hastalanmaları halinde ayakta veya yatarak; ağız ve diş muayenesi, diş hekiminin göreceği lüzum üzerine ağız ve diş hastalıklarının teşhisi için gereken klinik muayeneler, laboratuvar tetkik ve tahlilleri ile diğer tanı yöntemleri, konulan teşhise dayalı olarak yapılacak tıbbî müdahale ve tedaviler, diş çekimi, konservatif diş tedavisi ve kanal tedavisi, hasta takibi, diş protez uygulamaları, ağız ve diş hastalıkları ile ilgili acil sağlık hizmetleri, 18 yaşını doldurmamış kişilerin ortodontik diş tedavilerinin 72 nci maddeye göre belirlenen tutarı, e) (Değişik:15/11/2018-7151/29 md.) Evli olmakla birlikte çocuk sahibi olmayan genel sağlık sigortalısının;

1) Yapılan tıbbi tedavileri sonrasında normal tıbbi yöntemlerle çocuk sahibi olamadığının ve

ancak yardımcı üreme yöntemi ile çocuk sahibi olabileceğinin Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucuları sağlık kurulları tarafından tıbben mümkün görülmesi,

2) Kadının 23 yaşından büyük, 40 yaşından küçük olması,

3) Kadının primer ovaryan yetmezliği ve erkeğin azoospermisi olması hâlleri hariç olmak üzere

son üç yıl içinde diğer tedavi yöntemlerinden sonuç alınamamış olduğunun Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucuları sağlık kurulları tarafından belgelenmesi,

4) Uygulamanın yapıldığı tıbbi merkezin Kurum ile sözleşme yapmış olması,

5) Eşlerden birinin en az beş yıldır genel sağlık sigortalısı veya bakmakla yükümlü olunan kişi

olup, 900 gün genel sağlık sigortası prim gün sayısının olması, şartlarının birlikte gerçekleşmesi hâlinde veya sağlam çocuk sahibi olan çiftler hariç olmak üzere Kurumun belirlediği kalıtsal bir hastalığı olan veya bu hastalık için taşıyıcı olduğu bilinen evli çiftin sağlam çocuk sahibi olmasına yönelik bu bendin (2), (4) ve (5) numaralı alt bentlerinde belirtilen şartların birlikte gerçekleşmesi hâlinde, en fazla üç deneme ile sınırlı olmak üzere yardımcı üreme yöntemi tedavileri ile bir hastalığın tedavisinin başka tıbbi bir yöntemle mümkün olmaması ve Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucuları sağlık kurulları tarafından tıbben zorunlu görülmesi ve uygulamanın yapıldığı tıbbi merkezin Kurum ile sözleşme yapmış olması hâlinde yardımcı üreme yöntemi tedavileri, f) Yukarıdaki bentler gereğince sağlanacak sağlık hizmetleriyle ilgili teşhis ve tedavileri için gerekli olabilecek kan ve kan ürünleri, kemik iliği, aşı, ilaç, ortez, protez, tıbbî araç ve gereç, kişi kullanımına mahsus tıbbî cihaz, tıbbî sarf, iyileştirici nitelikteki tıbbî sarf malzemelerinin sağlanması, takılması, garanti süresi sonrası bakımı, onarılması ve yenilenmesi hizmetleri.

(Değişik fıkra: 6/2/2014-6518/81 md.) Kurum, finansmanı sağlanacak sağlık hizmetlerinin teşhis ve tedavi yöntemleri ile (f) bendinde belirtilen sağlık hizmetlerinin türlerini, miktarlarını ve kullanım sürelerini, ödeme usul ve esaslarını Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı ile Sağlık

Bakanlığının görüşünü alarak belirlemeye yetkilidir. Ancak, Aile ve Sosyal Politikalar

Bakanlığının görüşünün alınması (f) bendinde belirtilen ortez, protez ve diğer iyileştirici nitelikteki araç ve gereçlerin miktarını, standartlarını, sağlanmasını, uygulanmasını, kullanma sürelerini ve garanti süresi sonrası bakım, onarım ve yenilenmesi hususlarını kapsar. Kurum, bu amaçla komisyonlar kurabilir, ulusal ve uluslararası tüzel kişilerle işbirliği yapabilir.

Komisyonların çalışma usul ve esasları Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, Maliye Bakanlığı ile Sağlık Bakanlığının görüşü alınarak Kurumca belirlenir.

60 ıncı maddede sayılan genel sağlık sigortalısı sayılma şartlarının yitirilmesi halinde, devam

etmekte olan tedavi nedeniyle sağlanacak sağlık hizmetleri kişinin iyileşmesine kadar sürer.

(Ek fıkra: 10/9/2014-6552/45 md.) Harp malullüğü kapsamında aylık almakta olan harp malullerinin kendileri ve bunların eşleri, 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması

Hakkında Kanuna veya 2330 sayılı Kanun hükümleri uygulanarak aylık bağlanmasını gerektiren kanunlara göre malullük aylığı almakta olan vazife malullerinin kendileri ile bunların eşleri, bu Kanunun 47 nci maddesi ile 5434 sayılı Kanunun 56 ncı maddesi ve mülga

45 inci maddesi kapsamında vazife malulü olarak aylık almakta olan vazife malullerinden ise

başkasının yardımı ve desteği olmaksızın yaşamak için gereken hareketleri yapamayacak derecede malul olanların kendileri ile bunların eşleri, birinci fıkranın (e) bendinin (3) ve (5)

numaralı alt bentlerinden muaf tutulur.

(Ek fıkra: 2/1/2017-KHK-681/76 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7073/75 md.) 60 ıncı maddenin onikinci fıkrası kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılanlara bu maddeye göre yöntem, tür, miktar ve kullanım süreleri belirlenen, Kurumca finansmanı sağlanan sağlık hizmetleri dışında sunulan sağlık hizmetlerinin usul ve esasları İçişleri Bakanlığı, Milli Savunma Bakanlığı ve

Kurumca müştereken belirlenir.

(Değişik fıkra: 6/2/2014-6518/81 md.) Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığının görüşü üzerine Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.” şeklinde sıralandığı ve bu hizmetlerin içerisinde sağlık sigortası giderlerine yer verilmediği, 3.6. Resmi burslu öğrencilerin eş ve çocuklarının yurt dışındaki tedavi giderlerinin ilgili kurumca karşılanmasına dair hükmün 22.12.2016 tarihinde yapılan değişiklikle 1416 sayılı

Kanuna eklendiği, resmi burslu öğrencilerin bakmakla yükümlü olduğu eş ve çocuklarının yurt dışındaki sağlık hizmetlerinden faydalanmaları ve giderlerinin de Bakanlık ve ilgili kurumlarca karşılanmasının sağlandığı, böylelikle resmi burslu öğrencilerin bakmakla yükümlü olduğu eş ve çocuklarının yurt dışındaki sağlık hizmetlerine ilişkin sorunun çözüme kavuşturulduğu,

3.7. Resmi burslu öğrencilerin eş ve çocuklarının 5510 sayılı Kanunun 63 üncü maddesinde sayılan tüm sağlık hizmetlerinden yararlanabildiği ve bu kapsamdaki sağlık giderlerinin tamamının Bakanlıkça karşılandığı, bu nedenle ilgili Tebliğe göre resmi burslu öğrencilerin bakmakla yükümlü olduğu eş ve çocuklarının sağlık sigorta ücretlerinin ödenmesine dair hüküm bulunmadığı,

3.8. 1416 sayılı Kanun ve Buna Bağlı Yönetmelik Uyarınca Yurt Dışında Lisans ve Lisansüstü

Öğrenim Yapan Öğrencilere Yapılacak Ödemeler Hakkında Tebliğin Milli Eğitim Bakanlığı ve

Hazine ve Maliye Bakanlığı ile birlikte hazırlandığı, son yapılan Tebliğ çalışmalarında sağlık giderleri ile ilgili olarak resmi burslu öğrenciler için ilgili Tebliğin 10 uncu maddesinin birinci fıkrasındaki hükümlerin, bakmakla yükümlü olduğu eş ve çocukları için ise 10 uncu maddesinin on üçüncü fıkrasındaki hükümlerin uygun görüldüğü,

3.9. Yurt dışında görevlendirilen öğretmenler için de aynı durumun söz konusu olduğu, yurt dışında görevlendirilen öğretmenlerin bakmakla yükümlü olduğu eş ve çocuklarının da 5510 sayılı 63 üncü maddesinde yer alan sağlık hizmetlerine ait giderlerin Bakanlıkça karşılandığı, sağlık sigortası gideri için ayrıca bir ödeme yapılmadığı,

3.10. Yukarıda belirtilen Kanun, Yönetmelik ve Tebliğ hükümlerine göre ’ın eşinin sağlık sigortası ücretinin iadesine talebine yönelik ödeme yapılamadığı,

Belirtilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

4. 18.10.1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği

Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”,

5. 14.06.2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,

6. 08.04.1929 tarihli ve 1416 sayılı Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında

Kanun’un 13 üncü maddesinin ikinci fıkrasında;

“Resmî burslu veya kısmi resmî burslu öğrencilerin bakmakla yükümlü oldukları eş ve çocuklarının sağlık giderleri, sürekli görevle yurt dışına gönderilen devlet memurlarının bakmakla yükümlü oldukları kişiler için 31.05.2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve

Genel Sağlık Sigortası Kanununda belirlenmiş olan usul ve esaslar çerçevesinde ilgili kamu kurum veya kuruluşlarınca karşılanır.” ,

7. 31.05.2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası

Kanunu’nun;

7.1. “Sigortalı sayılanlar” başlıklı 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde; “(Değişik: 17/4/2008-5754/2 md.) Bu Kanunun kısa ve uzun vadeli sigorta kolları uygulaması bakımından; … c) Kamu idarelerinde; 1) Bu maddenin birinci fıkrasının (a) bendine tabi olmayanlardan, kadro ve pozisyonlarda sürekli olarak çalışıp ilgili kanunlarında (a) bendi kapsamına girenler gibi sigortalı olması öngörülmemiş olanlar, 2) Bu maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerine tabi olmayanlardan, sözleşmeli olarak çalışıp ilgili kanunlarında (a) bendi kapsamına girenler gibi sigortalı olması öngörülmemiş olanlar ile 657 sayılı Devlet

Memurları Kanununun 86 ncı maddesi uyarınca açıktan vekil atananlar, sigortalı sayılırlar.”,

7.2. “Genel sağlık sigortalısı sayılanlar” başlıklı 63 üncü maddesinde;

“Genel sağlık sigortalısının ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin sağlıklı kalmalarını; hastalanmaları halinde sağlıklarını kazanmalarını; iş kazası ile meslek hastalığı, hastalık ve analık sonucu tıbben gerekli görülen sağlık hizmetlerinin karşılanmasını, iş göremezlik hallerinin ortadan kaldırılmasını veya azaltılmasını temin etmek amacıyla Kurumca

finansmanı sağlanacak sağlık hizmetleri şunlardır: