|
ÖZET: Başvuru, İstanbul’un Fatih ilçesinde bulunan bir apartmanın riskli olduğu iddialarına dayanmaktadır. Başvuran, 02.02.2023 tarihinde yaptığı şikayette, binanın kolonlarından ses geldiğini, kolonlarda yarılmalar ve açılmalar olduğunu, Fatih Belediyesi Yapı Kontrol Müdürlüğü tarafından 23.06.2021 tarihinde binanın riskli olarak değerlendirildiğini belirtmiştir. Ancak, başvuran, belediyenin gerekli önlemleri almadığını ve çatlakların bina sakinleri tarafından kapatıldığını ifade ederek, duruma müdahale edilmesini talep etmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu inceleyerek Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile Fatih Belediye Başkanlığı’na bilgi talebinde bulunmuştur. Bakanlık, binanın tehlike arz ettiğini belirtmiş, ancak mal sahiplerinin herhangi bir işlem yapmadığını vurgulamıştır. Fatih Belediye Başkanlığı, riskli yapı tespitinin yapılması için maliklere süre vermiş, ancak bazı maliklerin tespit çalışmalarına engel olduğu anlaşılmıştır. Bu durum, riskli yapı tespitinin gerçekleştirilmesini zorlaştırmıştır. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, Fatih Belediye Başkanlığı’na, riskli yapı tespit işlemlerinin ivedilikle tamamlanması ve sürecin hızlandırılması konusunda tavsiyede bulunmuştur. Ayrıca, bu işlemlerin tamamlanmaması durumunda hukuki süreçlerin başlatılabileceği belirtilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/6471-S.23.10673
BAŞVURU NO : 2023/1832
KARAR TARİHİ : 29/05/2023
TAVSİYE KARARI TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : FATİH BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Riskli olduğu iddia edilen binayla ilgili gerekli önlemlerin alınması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 02/02/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza 02.02.2023 tarihinde gizlilik kaydıyla yapılan başvuruda başvuran tarafından özetle; İstanbul ili ilçesi Cad. Sok. No: Apartmanı adresindeki binanın kolonlarından ses geldiği, kolonlarda yarılmalar ve açılmalar olduğu, 23.06.2021 tarihinde Fatih Belediyesi
Yapı Kontrol Müdürlüğünün binayı riskli bulduğu, geçen zaman içerisinde herhangi bir tedbir alınmadığı, çatlakların ve yarıkların üstünün bina sakinlerince kapatıldığı ve belediyenin konu ile ilgili gerekli hassasiyeti göstermediği iddia ve ifade edilerek gereğinin yapılması talep edilmektedir.
II. İDARELERİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kamu Denetçiliği Kurumumuzca inceleme ve araştırma yapılmış olup, şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla 17.02.2023 tarihli ve sayılı yazımız ile Çevre, Şehircilik ve İklim
Değişikliği Bakanlığı ve Fatih Belediye Başkanlığından bilgi-belge talebinde bulunulmuş olup,
2.1. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel
Müdürlüğünden alınan 09.03.2023 tarihli ve sayılı yazıda özetle; “Fatih ilçesi, Mah., Cad. Sk., No: Apt. adresinde bulunan yapının giriş katındaki mağazada Kartal depreminin ertesi günü kolonlarında çatırtı olduğu ve kolondan kütle koptuğu, İlçe Belediyesinden gelen ekiplerce inceleme yapıldığı ve binanın ömrünü tamamladığı bu nedenle tehlike arz ettiğinin belirtildiği, ancak mal sahiplerinin bu konuda bir işlem yapmadıklarından bahisle, oluşabilecek tehlikeye karşı müdahale edilmesinin mail yoluyla talep edildiği,
/
2.2. Bu talebe istinaden bir yapının 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında
Kanun kapsamında yıktırılarak dönüştürülmesi isteniliyor ise bu Kanun ve ilgili Uygulama Yönetmeliği kapsamında yapı maliklerinden herhangi birisi tarafından, Bakanlığın resmî internet adresinde (www.csb.gov.tr) ilan edilen lisanslandırılmış kurum ve kuruluşlara müracaat edilerek yapı için riskli yapı tespiti yaptırılması gerektiği,
2.3. İlgi (ç)’de kayıtlı Makam Olur’u ile Büyükşehir Belediyeleri sınırları içerisindeki bütün ilçe belediyeleri riskli alan ve rezerv yapı alan belirlenmesi ve riskli yapı tespit çalışmaları ile 6306 sayılı Kanun kapsamındaki yapıların tahliyesi ve yıktırılması çalışmalarında yetkilendirilmiş olduğu ve ilgili kanun ve yönetmelik kapsamında ilgili ilçe belediye başkanlığı tarafından da değerlendirilebileceği, ayrıca yapının tehlike arz ettiğinin belirtilmesi nedeniyle gerekli önlemlerin alınmasına dair kontrolün sağlanması ve can ve mal güvenliğini tehdit eden riskli olabileceği ifade edilen yapı hakkında önlemlerin alınması, lüzumu halinde İmar Kanununun 39. Maddesi uyarınca da ilgili Belediyesince gereğinin yapılması hususunda
Fatih Belediye Başkanlığına bildirildiği,
2.4. Söz konusu binada Fatih Belediye Başkanlığı Yapı Kontrol Müdürlüğünce 3194 sayılı İmar Kanunun 39. Maddesi kapsamında yapılacak herhangi bir işlem bulunmadığı, İmar ve Şehircilik Müdürlüğünce (Kentsel Dönüşüm Bürosu) 7201 sayılı Tebligat Kanunu ve Uygulamasına dair yönetmelik hükümlerine göre Tebligat sürecinin başlatılması için Fatih Tapu Müdürlüğünden maliklerin kimlik bilgilerine ulaşılması için yazışmalar yapılmış olduğu hususunda Müdürlüklerine bilgi verildiği,
2.5. Söz konusu bina ile ilgili işlemlerin Fatih Belediye Başkanlığınca yürütüldüğünün anlaşıldığı,
2.6. Fatih Belediye Başkanlığı’nın 23.06.2021 tarih ve sayılı yazısında bina maliklerine 15 gün süre verilerek 6306 sayılı Kanun kapsamında riskli yapı tespit raporu hazırlattırılması gerektiğinin belirtildiğinin görüldüğü,
2.7. Şikayetçinin iddiası üzerine düzenlenen herhangi bir teknik rapor veya belgenin Müdürlükte bulunmadığı, rapor veya belgelerin ilgili belediyesinden temin edilmesi gerektiği,
2.8. 6306 sayılı Kanun kapsamında riskli yapı tespiti yapılan binalara ilişkin bilgilerin bulunduğu
ARAAD sisteminde yapılan incelemede söz konusu taşınmazla ilgili herhangi bir kayıt bulunmadığı,
2.9. Fatih Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğünden alınan 24.03.2023 tarih ve sayılı yazısında özetle;
2.10. İstanbul İli, İlçesi, Mahallesi, Sokak, Ada, Parselde kayıtlı yapı için 6306 sayılı Kanun kapsamında tespit raporu düzenlenmesi için yetki verilen ve iletişim bilgileri https://altyapi.csb.gov.tr/riskli-yapi-tespiti-ile-ilgili-kuruluslar internet adresinde yayımlanan kuruluşlara on beş (15) gün içerisinde müracaat edilerek düzenlenecek olan tespit raporunun İdareye (İmar ve Şehircilik
Müdürlüğü Kentsel Dönüşüm Birimine) iletilmesi hususunda hak sahiplerine yazı yazıldığı,
2.11. İlgi(d) yazısı ile Belediye Plan ve Proje Müdürlüğü’ne bahse konu olan uygulamanın 7’nci maddesinin 2’nci fıkrasının (b) bendi gereği işlemlerin yapılması hususunda yazı yazıldığı
2.12. “Fatih İlçesindeki Muhtelif Yapılara 6306 Sayılı Kanun ve Kanunun Uygulama Yönetmeliği
Kapsamında Riskli Bina Tespit Raporu Hazırlanması Hizmet Alımı” işi sözleşmesi kapsamında İlçe sınırlarında bulunan muhtelif yapılara ilişkin riskli bina tespit raporu hazırlatılması yönünde yazı yazıldığı,
6306 Sayılı Kanunun 8’inci maddesi gereği ilgi yazı ile Belediye Zabıta Müdürlüğü’nce mahallinde tanzim
edilen tutanaklar ile bahse konu olan taşınmazda kapı açılmadığı bu sebeple tespit işlemlerin yapılmadığı taraflarına bildirildiği,
2.13. Bu bağlamda ilgi (g) yazısı ile 6306 Sayılı Kanun Uygulama Yönetmeliği 8’inci madde 4’üncü fıkrası gereği “Riskli yapıların tespiti, tahliyesi ve yıktırma iş ve işlemlerini engelleyenler hakkında İdarece veya
Müdürlükçe tutanak tutulur ve bunlar hakkında, 26.9.2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun ilgili hükümleri uyarınca Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulur.” yazısının yazıldığı
açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “ Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma ha kkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başk anlı ğına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçili ği Kurumu idarenin işl eyişi yle ilgili şikâyetl eri inceler .” ,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Kurumun görevi başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “ Kurum, idarenin işl eyişi yle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işl e mleri ile tutum ve davranı şlar ını ; insan hakları na dayal ı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, a raşt ırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” ,
5. 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanunun, 5.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; afet riski alt ındaki alanlar ile bu alanlar dışı ndaki riskli yapıl arın bulunduğu arsa ve arazilerde, fen ve sanat norm ve stand artl arına uygun, s ağlı klı ve güvenli yaşama çevrelerini teşkil etmek üzere iyileşti rme, tasfiye ve yenilemelere dair usul ve e sasl arı beli rlemekti r.” , 5.2. “Tanımlar” başlıklı 2 nci maddesinde; “ Bu Kanunun uygulanması nda; … d) Riskli yapı : Riskli alan içinde veya dışı nda olup ekonomik ömrünü tama mlamış olan ya da yıkılma veya ağır hasar görme riski taşı dığı ilmî ve teknik verilere dayanıl arak tespit edilen yapıyı, … ifade ede r.” , 5.3. “Tespit, taşınmaz devri ve tescil” başlıklı 3 üncü maddesinde; “(1) Riskli yapıl arın tespiti, Bakanlı kça hazı rlana cak yönetmelikte belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde masrafl arı kendilerine ait olmak üzere, öncelikle y apı malikleri veya kanuni temsilcileri tarafından, Bakanlı kça li sansl andırı lan kurum ve kurul uşlar a y aptı rıl ır ve sonuç Baka nlı ğa veya İdarey e bildirilir. Bakanlı k, riskli yapıl arın tespitini süre vererek maliklerden veya kanuni temsilcilerinden isteyebilir. Verilen süre içinde yaptı rıl madığı takdirde, tespitler Bakanlı kça veya İdarec e yapıl ır veya y aptı rıl ır. Bakanlı k, beli rlediği alanlardaki riskli yapıların tespitini süre vererek İdareden de isteyebilir. Bakanlı kça veya İdarec e yaptı rıl an riskli yapı tespitlerine karşı maliklerce veya kanuni temsilcilerince onbeş gün içinde itiraz edilebilir. Bu itirazlar, Bakanlı ğın talebi üzerine üniversitelerce, ilgili meslek disiplini öğreti m üyeleri arası ndan görevlendirilecek dört ve Ba kanlı kça, B akanlı kta görevli üç kişi nin işt iraki ile teşkil edilen teknik heyetler taraf ından incelenip karara bağlanı r. (2) Riskli yapıl ar, tapu kütüğünün beyanlar hanesinde belirtilmek üzere, tespit tarihinden itibaren en geç on iş günü içinde Bakanlı k veya İdare taraf ından ilgili tapu müdürlüğüne bildirilir. Tapu kütüğüne işl enen belirtmeler hakkında, ilgili tapu müdürlüğünce ayni ve şahsi hak sahiplerine bilgi verilir. …” ,
5.4. “Tahliye ve yıktırma” başlıklı 5 inci maddesinde; “(1) Riskli yapıl arın yıktırı lması nda ve bunları n bulunduğu alanlar ile riskli alanlar ve rezerv yapı alanl arınd aki uygulamalarda, öncelikli olarak malikler ile anlaş ma yoluna gidilmesi esast ır. … (3) Uygulamaya başl anmadan önce, riskli yapıl arın yıktı rıl ması için, bu yapıl arın maliklerine alt mış günden az olmamak üzere süre verilir. Bu süre içinde yapı, malik taraf ından yıktırı lmadığı takdirde, yapını n idari makamlarca yıktırı laca ğı belirtilerek ve tekrar süre verilerek tebligatta bulunulur. Verilen bu süre içinde de maliklerince yıktırma yoluna gidi lmediği takdirde, bu yapıl arın insandan ve eşyadan tahliyesi ve yıktırma işl emleri, yıktırma masrafı ile gereken diğer yardı m ve krediler öncelikle dön üşüm projeleri özel hesabı ndan karşı lanmak üzere, mahallî idarelerin de işti raki ile mülki amirler taraf ından yapıl ır veya yaptı rıl ır. (4) Birinci, ikinci ve üçüncü fı kralar da belirtilen usullere göre süresinde yıktırı lmadığı tespit edilen riskli yapıl arın yıktırı lması , Bakanlı kça yazıl ı olarak
İdareye bildirilir. Buna rağmen yıktırı lmadığı tespit edilen yapıl ar, Bakanlı kça yıkılı r veya yık tı rıl ır.
Uygulamanın gerektirmesi hâlinde Bakanlı k, yukarıda ki fı kralar da belirtilen tespit, tahliye ve yıktırma iş ve işl emlerini bizzat da yapabilir. Bakanlı k veya İ dare taraf ından yapıl an veya yaptı rıl an riskli yapı tespit, tahliye ve yıktırma masra fl arı, hisseleri oranı nda maliklerden 6183 sayıl ı Kanuna göre tahsil edil ir.” , 5.5. “Çeşitli hükümler” başlıklı 8 inci maddesinde; “… (3) Riskli yapıl arın tespiti, tahliyesi ve yıktırma iş ve işl emleri ile değ er leme işl emlerini engelleyenler ha kkında, işl enen fiil ve hâlin durumuna göre 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayıl ı Türk Ceza Kanununun ilgili hükümleri uyarınca Cumhuriyet başsavcıl ığı na suç duyurusunda bulunulur. Riskli yapıl arın tespiti, bu yapıl arın tahliyesi ve yıktırı lması iş ve işl emlerine dair görevlerinin gereklerini yerine getirmeyen kamu görevlileri hak kında, tabi oldukları ceza ve disiplin hükümleri uygulanı r. … (7) Riskli yapıl arın tespit edilmesine veya ettirilmesine dair usul ve esaslar, risklilik kriterleri, riskli yapıl arın tespitinde ve it iraz ları n değerlendiri lmesinde görev alacak teknik heyet ve diğer komisyonlar ile bu Kanunun uygulanması na dair diğer usul ve esaslar, Bakanlı kça hazı rlana ca k yönetmelikler ile düzenlenir. …” , 6. 5393 sayılı Belediye Kanununun 6.1. “Kentsel dönüşüm ve gelişim alanı” başlıklı 73’üncü maddesinde; (Değişik: 17/6/2010-5998/1 md.) “Belediye, belediye meclisi kararı ile; konut alanl arı, sanayi alanl arı, ticaret alanl arı, teknoloji parkları , kamu hizmeti alanl arı, rekrasyon alanl arı ve her türlü sosyal donatl ı alanl arı oluşt urmak, eskiyen kent kısı mları nı yeniden inşa ve restore etmek, kentin tarihi ve kültürel dokusunu korumak veya deprem riskine karşı tedbirler almak amacıyla kentsel d önüşüm ve g eli şim projeleri uygulayabilir. Bir alanı n kentsel dönüşüm ve geli ş im alanı olarak ilan edilebilmesi için yukarıda sayıl an hususlardan birinin veya birkaçını n gerç ekleşm esi ve bu alanı n belediye veya mücavir alan sını rla rı içerisinde bulunması ş artt ır.
Ancak, kamunun mülkiyetinde veya kullan ımında olan yerlerde kentsel d ön üşüm ve geli şim proje ala nı ilan edilebilmesi ve uygulama yapıl abil mesi için ilgili belediyenin talebi Çevre ve Şehircili k Ba kanlı ğı’ nın teklifi üzerine Bakanlar Kurulunca bu yönde karar alı nması şart tı r.” 7. 3194 sayılı İmar Kanunu’nun “Yıkılacak derecede tehlikeli yapılar” başlıklı 39’uncu maddesinde; “ Genel güvenlik ve asayi ş bakımından tehlike arz ett iği valilikçe tespit edilen metruk yapıl ar ile bir kısmı veya ta mamını n yıkılaca k derecede tehlikeli olduğ u belediye veya valilik taraf ından tespit edilen ya pıl arın sahiplerinin adrese dayalı nüfus kayıt sistemindeki adreslerine tehlike derecesine göre bunun izalesi için belediye veya valilikçe üç gün içinde tebligat yapıl ır. Y apı sahibine bu şekil de tebligat yapıl amamas ı hâlinde bu durum tebligat yapan idarenin internet sayfası nda 30 gün süre ile ilan edilir ve tebligat varakası tebliğ yerine kaim olmak üzere tehlikeli yapıya as ıl ır ve keyfiyet muhtarla birlikte bir zabı tl a tespit edilir.
Malik dışı nda binada ikamet amacıyla oturanlara da ayrıca tahliye için tebligat yapıl ır.
T ebli gatı veya il anı müteakip 30 günü geçmemek üzere ilgili idarece belirlenen süre içinde yapı sahibi
taraf ından tehlikeli durumun ortadan kaldı rıl maması hâlinde, tehlikenin giderilmesi veya yıkım işl eri belediye veya valilikçe y apıl ır ve masrafı % 20 fazl ası ile yapı sahibinden tahsil edilir.
Alakalı nın fakruhali tevsik olunursa masraf belediye veya valilikçe bütçesinden karşı lanı r. Tehlike durumu o yapı ve civarını n boşal tı lması nı icabettiriyorsa mahkeme kararı na lüzum kalmaksız ın zabı ta marifetiyle derhal tahliye ett iri li r.”
8. Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğinin “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde “ K urum, inceleme ve araşt ırması nı şikâyet tarihinden itibaren en geç alt ı ay içinde so nuçlandı rır .” , 9. 6306 sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliğinin, 9.1. “Riskli yapıların tespiti ve itiraz” başlıklı 7’nci maddesinde; “(1) Riskli yapıl ar, Ek-2’de yer alan
Riskli Y apıl arın Tespit Edilmesine İlişkin Esaslara göre tespit edilir. Riskli yapı tespiti; kendi başı na kull anıl abil en, üstü örtülü ve insan ları n içine girebilecekleri ve insan ları n oturma, çalı şma, eğlen m e veya dinlenmelerine veya ibadet etmelerine yarayan yap ıl ar ile hayvanlar ın ve e şyaları n korunmasına yarayan yapıl ar hakkında yapıl ır. İnşaat halinde olup ikamet edilmeyen yapıl ar ile metrukluk veya baş ka bir sebeple statik bakımdan yapı bütünl üğü bozul muş olan yapıl ar riskli yapı tespitine konu edilmez.
(2) (D eğişi k:RG-21/6/2019-30808) Riskli yapıl arın tespiti; a) Öncelikle yapı malikleri veya kanunî temsilcileri taraf ından, masrafl arı kendilerine ait olmak üzere yaptı rıl ır. Riskli yapı tespiti talebi, elektronik yaz ıl ım sistemi üzerinden ya pıl ır. 23/6/1965 tarihli ve 634 sayıl ı Kat Mülkiyeti Kanunu uyarınca kat irt if akı veya kat mülkiyeti kurul madığı için arsa paylı tapu var ise, arsa üzerinde fiilen bulunan yapını n riskli yapı tespiti, yapını n sahibi olan arsa payı sahibince yaptı rıl ır. Arsa üzerindeki yapını n başkasına ait olması ve bunun da tapu kütüğünde beli rti lmiş olması halinde, riskli yapı tespiti lehine şerh olan tarafça yaptı rıl ır.
b) Süre verilerek maliklerden veya kanunî temsilcilerinden istenebilir. Verilen süre içinde yaptı rıl madığı takdirde, tespitler Bakan lı kça veya İdarec e yapıl ı r veya yaptı rıl ır. Bakanlı k, beli rlediği alanlardaki riskli yapıl arın tespitini süre vererek İdared en de isteyebilir. Malikler taraf ından yaptı rıl madığı için Bakanlı k veya İdare taraf ından y apıl an veya yaptı rıl an riskli yapı tespitinin masrafl arınd an malikler hisseleri oranı nda sorumludur. Riskli yapı tespitinin masrafl arı, Bakanlı kça veya İdarece ilgilisine yapıl acak tebligat ı takip eden bir aylı k süre içerisinde ödenir. Süresinde ödenmeyen masraflar, tespit Baka nlı kça yapıl mış veya yaptı rıl mış ise Bakanlı ğın ilgili vergi dairesine bildirmesi üzerine vergi dairesince, İ darece yapıl mış veya yaptı rıl mış ise İdare ce 6183 sayıl ı Amme Ala cakları nın Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre takip ve tahsil edilir.
…
(4) ( Değişi k:RG-21/6/2019-30808) Riskli yapı tespitine il işkin raporlar, tespiti yapan İdarece veya li sansl andır ılmış kurum veya kurul uşça, tespite konu yapını n bulunduğu ildeki Müdürl üğe veya Baka nlı kça yetki devri yapıl ması durumunda İdarey e elektronik yazıl ım sistemi üzerinden gönderilir. Raporlar, Bakanlı kça belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde incelenir ve herhangi bir eksiklik tespit edilmesi halinde gerekli düzeltmeler yapı lmak üzere raporu düzenleyen kurum veya kur uluşa iade edilir. Raporlarda herhangi bir eksiklik tespit edilmez ise riskli olan yapıl ar, en geç on işgün ü içinde, tapu kütüğünün beyanlar hanesinde belirtilmek üzere ilgili tapu müdürlüğüne bildirilir.
(5) İlgili tapu müdürlüğünce, tapu kütüğüne işlenen belirtmeler, riskli yapı tespitine karşı tebligat tarihinden itibaren onbeş gün içinde riskli yapını n bulunduğu yerdeki Müdü rlüğe (Ek ibare:RG-6/1/2023-
32065) veya Bakanlı kça yetki devri yapıl ması durumunda İdarey e itiraz edil ebil eceği, aksi takdirde İ darece
verilecek süre içinde riskli yapını n yıktırı lması gerekti ği de belirtilmek suretiyle, aynî ve şah sî hak sahiplerine 11/2/1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanununa göre tebliğ edilir ve yapıl an bu tebligat
yazıl ı olarak veya elektronik ortamda Müdürl üğe bildirilir. Arsa paylı tapularda, arsa üzerindeki riskli yapını n arsa malikleri dışı ndaki bir başkasına ait olması durumunda Müdürlükçe tapu müdür lüğüne bildirilecek yapı sahibine; arsa üzerinde birden fazla yapı olması ve riskli yapını n arsa maliklerinden sadece bazı ları na ait olması durumunda ise sadece riskli yapını n sahibi olan arsa hiss edarl arına ve ilgili aynî ve şahsî hak sahiplerine tebligat yapıl ır. Tapuda kayıt lı malikin ölmüş olması hâlinde, Bakanlı k, Müdürlük veya İdar e tebligat işl emleri için 4721 sayıl ı Kanun hükümlerine göre mirasçılı k belgesi çıkartmaya, ka yyım tayin ettirmeye veya tapuda k ayıt lı son malike göre işl em yapmaya yetkilidir.
(6) ( Değişi k:RG-21/6/2019-30808) Riskli yapı tespitine karşı yapı malikleri veya kanunî temsilcilerince on beş gün içinde yapını n bulunduğu yerdeki Müdür lüğe veya Bakanlı k ça yetki devri yapıl ması durumunda
İdareye verilecek bir dilekçe ile itiraz edilebilir. İtiraz ın süresi içerisinde ve yapı malikince veya kanunî temsilcilerince yapıl ıp yapı lmadığı Müdürlükçe veya İdare ce kontrol edilir. Süresi içinde yapılmayan itirazlar ile yapı malikince veya malikin vefat et miş olması halinde mira sçıl arınca yapıl mayan itirazlar işl eme alı nmaz …”
9.2. “Riskli yapıların yıktırılması” başlıklı 8’inci maddesinde, “ (1) Riskli yapı tespitine karşı yapıl an it iraz ın reddedilmesi veya riskli yapı tespitine itiraz edilmemesi suretiyle, riskli yapı tespitinin kesinl eşmesi halinde Müdürlük, gerekli tebligat ları n yapıl masını ve riskli yapını n yıktırı lması nı İdareden ister.
(2) İdare ce; a) ( Değişi k:RG-27/10/2016-29870) Altmış günden az olmamak üzere süre verilerek riskli yap ıl arın tahliyesi ve yıktırı lması yapı maliklerinden istenir. Maliklere yapıl acak tebligatta, riskli yapıyı kiracı veya sını rlı ayni hak sahibi kullananlara tahliye için malik taraf ından bildirim yapıl ması gerekti ği belirtilir.
Malik taraf ından kiracı veya sını rlı ayni hak sahibine tahliye için bildirim yapıl madığını n tespit edilmesi halinde bildirim idarece yapıl ır.
b) ( Değişi k:RG-21/6/2019-30808) Y ıkım ruhsat ı; yapı maliklerinden biri veya birkaçını n veya bu nları n vekillerinin müracaatı üzerine, yıkılacak yapını n tahliye edil diği ne ve elektrik, su ve doğalgaz hizmetlerinin kapatı ldı ğına dair ilgili kurum ve kurul uşlar dan alı nmış belgelerin sunulması na veya yapını n tahliye edil diği nin ve elektrik, su ve doğalgaz hizmetlerinin fiilen kapatıldı ğını n İdarece tespit edilerek tut anağa bağlanması na ve yıkım sorumlusu olarak statik fenni mesulün belirlenmesine istinaden, maliklerin muvafakati aranmaksız ın alt ı işgün ü içerisinde düzenlenir.
c) (a) bendinde verilen bu süre içerisinde riskli ya pıl arın yıktırı lı p yıktırı lmadığı mahallinde kontrol edilir ve riskli yapıl ar, malikleri taraf ından yıktırı lmamış ise, yapını n idarî makamlarca yıktırı lacağı belirtilerek otuz günden az olmak üzere ek süre verilerek tebligatta bulunulur.
ç) (D eğişi k:RG-21/6/2019-30808) (a) ve (c) bentlerinde belirtilen şekil de verilen süreler içinde riskli yapıl arın maliklerce yık tı rıl maması durumunda, hak sahiplerinin de görüşü alı narak riskli yapıl ara elektrik, su ve doğal gaz verilmemesi ve verilen hizmetlerin durdurul ması ilgili kurum ve kurul uşlar dan istenir. İdarenin talebi üzerine, ilgili kurum ve kurul uşlar ın riskli yapıl ara verilen elektrik, su ve doğ al gaz gibi hizmetlerini durdurması zorunludur.
(4) Riskli yapıl arın tespiti, tahliyesi ve yıktırma iş ve işl emlerini engelleyenler ha kkında İdarec e veya
Müdürlükçe tutanak tutulur ve bunlar ha kkında, 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayıl ı Türk Ceza Kanununun ilgili hükümleri uyarınca Cumhuriyet Başsavcıl ığı na suç duyurusunda bulunulur. Riskli yapıl arın tespiti, bu yapıl arın tahliyesi ve yıktırı lması iş ve işl emler ine dair görevlerinin gereklerini yerine getirmeyen kamu görevlileri hakkında ise, tabi oldukları ceza ve disiplin hükümleri uygulanı r. …”
9.3. “Teknik heyetlerin teşkili” başlıklı 9’uncu maddesinde, “ (1) Riskli yapı tespitlerine karşı ya pıl acak it iraz ları değerlendirmek üzere, ihtiyaca göre Ba ka nlı kça gerekli görülen yerlerde yeteri kadar teknik heyet teşkil edilir. …”
9.4. “Teknik heyetin çalışma usul ve esasları” başlıklı 10’uncu maddesinde, “ … (7) (D eğişi k:RG21/6/2019-30808) Teknik heyet, itiraz dilekçesinde gösterilen itiraz sebebi ile bağlı olmaksız ın riskli yapı tespit raporunun teknik yönden bütün unsurl arı ile Ek-2’de yer alan Riskli Y apıl arın Tespit Edilmesine
İlişkin Esaslara uygun olarak hazı rlanı p hazı rlanmadı ğını inceler. Riskli yapı tespit raporunda teknik yönden eksiklik tespit edilmesi halinde gerekli düzeltmelerin yapıl ması için raporun li sansl ı kurum veya kurul uşa gönderilmesine karar verilir ve rapordaki eksikliklerin tamamının düzeltilmesinin sağl anmasından sonra yapını n riskli ya da risksiz olduğuna il işkin nihai karar verilir. Teknik heyet, gerek görmesi halinde itiraza konu edilen yapıyı bizzat yerinde inceleyebilir veya yapını n yerinde incelenmesini
Müdürlükten veya Bakan lı kça yetki devri yapıl ma sı durumunda İdareden isteyebilir. Ancak, yapını n riskli olup olmadığı na il işkin nihai karar, yapını n riskli yapı tespiti yapıl dığı tarihteki durumuna ve özelliklerine göre verilir. Teknik heyetçe alı nan kararlar, teknik gerekçeleri belirtilerek yazıl ır; başkan ve üyelerce imzal anır. Tespiti yapan veya yaptı ran İdarey e teknik heyetçe alı nan tüm kararlar, itiraz eden malike ise sadece nihai karar bildirilir. Teknik heyetçe alı nan nihai karara göre yapını n risklilik durumunun değişmesi halinde karar Bakanlı ğa da gönderilir. Teknik heyetçe, karara bağlanan riskli yapı tespit raporuna karş ı başka bir malikçe yapıl an itiraz üzerine yeniden inceleme y apıl maz.”
hüküm ve açıklamalarına yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun kabulü gerektiği hususunda hazırlanan öneri Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
11. Başvuran tarafından 1. nolu paragrafta ifade edildiği üzere özetle riskli olduğu, binanın kolonlarından ses geldiği, kolonlarda yarılmalar ve açılmalar olduğu, buna karşın binanın bazı malikleri tarafından kolon çatlaklarının kapatıldığı iddia edilen bina ile ilgili gerekli önlemlerin alınması talep edilmektedir.
12. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel
Müdürlüğünden alınan 09.03.2023 tarihli ve sayılı yazıda özetle; ilçesi, Mah., Cad. Sk., No: Apt. adresinde bulunan yapının giriş katındaki mağazada Kartal depreminin ertesi günü kolonlarında çatırtı olduğu ve kolondan kütle koptuğu, İlçe Belediyesinden gelen ekiplerce inceleme yapıldığı ve binanın ömrünü tamamladığı bu nedenle tehlike arz ettiğinin belirtildiği, ancak mal sahiplerinin bu konuda bir işlem yapmadıklarından bahisle, oluşabilecek tehlikeye karşı müdahale edilmesi mail yoluyla talep edildiği, Makam Olur’u ile
Büyükşehir Belediyeleri sınırları içerisindeki bütün ilçe belediyeleri riskli alan ve rezerv yapı alan belirlenmesi ve riskli yapı tespit çalışmaları ile 6306 sayılı Kanun kapsamındaki yapıların tahliyesi ve yıktırılması çalışmalarında yetkilendirildiği, İmar ve Şehircilik Müdürlüğünce (Kentsel Dönüşüm Bürosu)
7201 sayılı Tebligat Kanunu ve Uygulamasına dair yönetmelik hükümlerine göre Tebligat sürecinin
başlatılması adına Fatih Tapu Müdürlüğünden maliklerin kimlik bilgilerine ulaşılması için yazışmalar yapılmış olduğu hususunda Kurumlarına bilgi verildiği, söz konusu bina ile ilgili Fatih Belediye
Başkanlığınca işlemlerin yürütülmekte olduğunun anlaşıldığı,
13. Fatih Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik Müdürlüğünden alınan 24.03.2023 tarih ve sayılı yazısında özetle; İstanbul İli, İlçesi, Mahallesi, Sokak, Ada, Parselde kayıtlı yapı için 6306 sayılı Kanun kapsamında tespit raporu düzenlenmesi için yetki verilen ve iletişim bilgileri https://altyapi.csb.gov.tr/riskli-yapi-tespiti-ile-ilgilikuruluslar internet adresinde yayımlanan kuruluşlara on beş (15) gün içerisinde müracaat edilerek düzenlenecek olan tespit raporunun İdarelerine (İmar ve Şehircilik Müdürlüğü Kentsel Dönüşüm Birimine)
iletilmesi hususunda hak sahiplerine yazı yazıldığı, “Fatih İlçesindeki Muhtelif Yapılara 6306 Sayılı Kanun ve Kanunun Uygulama Yönetmeliği Kapsamında Riskli Bina Tespit Raporu Hazırlanması Hizmet Alımı” işi sözleşmesi kapsamında İlçe sınırlarında bulunan muhtelif yapılara ilişkin riskli bina tespit raporu hazırlatılması yönünde yazı yazıldığı, 6306 Sayılı Kanunun 8’inci maddesi gereği ilgi yazı ile Belediye
Zabıta Müdürlüğü’nce mahallinde tanzim edilen tutanaklar ile bahse konu olan taşınmazda kapı açılmadığı bu sebeple tespit işlemlerin yapılmadığının taraflarına bildirildiği, 6306 Sayılı Kanun Uygulama
Yönetmeliği 8’inci madde 4’üncü fıkrası gereği “Riskli yapıların tespiti, tahliyesi ve yıktırma iş ve işlemlerini engelleyenler hakkında İdarece veya Müdürlükçe tutanak tutulur ve bunlar hakkında, 26.9.2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun ilgili hükümleri uyarınca Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulur.” yazısının yazıldığı
açıklamalarına yer verilmiştir.
14. Başvuran tarafından dosya kapsamında iletilen bilgi belgeler ve idarelerden alınan cevabi yazıların incelenmesinden uyuşmazlık konusu hakkında mevcut durumda; 21.06.2021 tarihinde
İstanbul Kartal’da meydana gelen deprem sonrası söz konusu binanın giriş katında bulunan mağazadaki kolonlardan çatırtı sesleri geldiği ve kolondan kütle koptuğu, 23.06.2021 tarihinde Fatih
Belediyesi Yapı Kontrol Müdürlüğü tarafından yapılan inceleme neticesinde; “ …yapısa l/ yüzeysel çatl akları n bulunduğu, yapı genelinde yıpran ma ve zamanın v erdiği etkiyle doğal koşul lara bağlı olarak deformasyon oluşt uğunun görül düğü, olası bir depremde binanı n nası l bir performans sergil eyec eğini n sonucunun gözlemsel olarak yapıl an inceleme ile belirlemenin mümkün ol madığı, yapıl arın olası deprem tehlikesi alt ında yıkılma veya ağır hasar görme risklerinin bulunup bulunmadığı nın tespit edilebilmesi için
Ulusal teknik yönetmelikler ve esaslarda belirtilen deneysel analiz yöntemleriyle inceleme yap ıl ması gerekti ği, hususl arınd a tespitler yapıl dığı anlaşıl mışt ır. Bu tespit ve gözlemler neticesinde ya pını n taşı yıcılı k ve dayanımı konusunda gerçeğ e day alı bir veri elde edilebilmesi ve 6306 sayıl ı Afet Riski
Altı ndaki Y apıl arın Dönüştür ülmesi Hakkındaki kanunun 3 üncü maddesi uy arınca “ masrafl arı kendilerine ait olmak üzere öncelikle yapı malikleri veya kanuni temsilcileri taraf ından, Bakanlı kça li sansl andır ıl an kurum ve kurul uşlar a ya ptı rıl ır ve sonuç Ba kanlı ğa ve İdare ye bildirilir ” denilmekte olduğundan binaya il işkin 6306 sayıl ı Kanun kapsamında tespit raporu düzenlenmesi için yetki verilen ve il eti şim bilgileri https://altyapi.csb.gov.tr/riskli-yapi-tespiti-ile-ilgili-kuruluslar internet adresinde yayımlanan kurul uşlar a müracaat edilerek düzenlenecek olan tespit raporunun idaremize 15 gün içerisinde iletilmesi gerekmektedir. Binanı z ile ilgili olarak Bakanlı kt an onay almış kurum ve kurul uşlar a müracaat edilerek gerek sağl ık gerekse gü venli ğini z açıs ından binanı zın taraf ını zca tetkik ettirilmesini şiddetl e tavsiye etmekteyiz. Aksi halde can ve mal güvenli ği açısından binada oluşab il ecek tüm olumsuzluklardan bina malikleri sorumlu olacaktı r. Söz konusu yapı için taraf ınızca herhangi bir iş ve işlemin yapıl maması durumunda binanı z için 6306 sayıl ı Afet Riski Altındaki Y apıl arın Dönüştürülmesi Hakkındaki kanunun 3 üncü maddesi ve a ynı kanunun Uygulama Y önetmeli ğini n 7 nci maddesinin 2 nci fı krası nın (b) bendindeki
;”Ris kli yapıl arın tespiti; Süre verilerek maliklerden veya kanunî temsilcilerinden istenebilir. Verilen süre içinde yaptı rıl madığı takdirde, tespitler Bakanlı kça veya İdare ce yapı lı r veya yaptı rıl ır. Bakanlı k, beli rlediği alanlardaki riskli yapıl arın tespitini süre vererek İdared en de isteyebilir. Malikler taraf ından yaptı rıl madığı için Bakanlı k veya İdar e taraf ından yapıl an veya ya ptı rıl an riskli yapı tespitinin masrafl arınd an malikler hisseleri oranı nda sorumludur. Riskli yapı tespitinin masrafl arı, Bakanlı kça veya
İdarece ilgilisine yapıl acak tebligat ı takip eden bir aylı k süre içerisinde ödenir. Süresinde ödenmeyen masraflar, tespit Bakanlı kça yapıl mış veya yaptı rıl mış ise Bakanlı ğın ilgili vergi dairesine bildirmesi üzerine vergi dairesince, İdarece yapıl mış veya y aptı rıl mış ise İdarece 6183 sayıl ı Amme Alacakları nın
Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre takip ve tahsil edil ir.” Hükmü uyarınca iş lemler taraf ımızca yürüt ülecekti r.” ifadelerinin yer aldığı rapor düzenlendiği ve yazının binada bulunan hak sahiplerine tebliğ edildiği anlaşılmaktadır.
15. Çevre, Şehircilik Ve İklim Değişikliği Bakanlığı Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel
Müdürlüğünden, söz konusu apartmanın giriş katındaki mağazada Kartal depreminin ertesi günü kolonlarında çatırtı olduğu ve kolondan kütle koptuğu, İlçe Belediyesinden gelen ekiplerce inceleme yapıldığı ve binanın ömrünü tamamladığının ifade edildiği, bu nedenle tehlike arz ettiğinin belirtildiği, ancak mal sahiplerinin bu konuda bir işlem yapmadıklarından bahisle, oluşabilecek tehlikeye karşı müdahale edilmesinin 25.06.2021 tarihinde mail yoluyla talep edildiği görülmüştür.
16. Fatih Belediye Başkanlığı’nın 20.08.2021 tarih ve sayılı yazısı ile söz konusu binada Fatih
Belediye Başkanlığı Yapı Kontrol Müdürlüğünce 3194 sayılı İmar Kanunun 39. Maddesi kapsamında yapılacak herhangi bir işlem bulunmadığı, İmar ve Şehircilik Müdürlüğünce (Kentsel Dönüşüm Bürosu)
7201 sayılı Tebligat Kanunu ve Uygulamasına dair yönetmelik hükümlerine göre Tebligat sürecinin
başlatılması adına Fatih Tapu Müdürlüğünden maliklerin kimlik bilgilerine ulaşılması için yazışmalar yapılmış olduğu hususunda Altyapı ve Kentsel Dönüşüm Hizmetleri Genel Müdürlüğüne bilgi verildiği tespit edilmiştir.
17. Fatih Belediye Başkanlığı’nın 23.06.2021 tarihli ve sayılı yazısında bina maliklerine 15 gün süre verilerek 6306 sayılı Kanun kapsamındaki riskli yapı tespit raporu hazırlattırılması gerektiğinin belirtildiği, hak sahiplerinin, belirlenen süre içerisinde yapı tespit raporu almaması üzerine Kent Oluşum
. firmasından riskli bina tespit raporu hazırlatılarak İmar ve Şehircilik Müdürlüğüne teslim edilmesinin 28.04.2022 tarihli ve sayılı yazı ile talep edildiği anlaşılmıştır.
18. Adı geçen firma tarafından 05.09.2022 tarihinde “… Fatih Belediyesinin firm am ıza başvu ru su üzerine
6306 sayıl ı Kanun kapsam ın da risk tespit raporunun h azır lanm ası ist enm iş olup, gerekli çalı şm aları
yapmak üzere binaya gidi ldi ğin de binadaki bazı hak sah ipl eri/ işgalciler tarafın dan firm am ızın görevlendi rdiği teknik personelimizin saha çalı şm aların ın yapılm ası engell en m işti r.” ifadelerinin yer aldığı tutanağın düzenlendiği, tutanağın zabıta personeli tarafından imzalandığı görülmüştür
19. Söz konusu tespit işleminin yapılamaması üzerine Fatih Belediye Başkanlığı İmar ve Şehircilik
Müdürlüğü tarafından Hukuk İşleri Müdürlüğüne gönderilen 14.11.2022 tarihli ve sayılı yazıda “R iskl i yapıl arın tespiti, tahliyesi ve yıkt ırm a iş ve işl e m lerin i engelleyenler h akkın da
İdarece veya Müdürlükçe tutanak tutulur ve bunlar h akkın da, 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayıl ı Türk Ceza
Kanununun ilgili hükümleri u yarın ca Cumhuriyet B aşsavcıl ığın a suç duyurusunda bulunulur .” ibarelerinin yer aldığı görülmüş, söz konusu binayla ilgili risk tespiti çalışmalarının yapılamadığı anlaşılmıştır.
20. Anayasa’nın 13. ve 35. maddeleri uyarınca mülkiyet hakkı ancak kamu yararı amacıyla sınırlandırılabilmektedir. Kamu yararı kavramı, mülkiyet hakkının kamu yararının gerektirdiği durumlarda sınırlandırılması imkânı vermekle bir sınırlandırma amacı olmasının yanı sıra mülkiyet hakkının kamu yararı amacı dışında sınırlanamayacağını öngörerek ve bu anlamda bir sınırlama sınırı oluşturarak mülkiyet hakkını etkin bir şekilde korumaktadır. Kamu yararı kavramı, devlet organlarının takdir yetkisini de
/
beraberinde getiren bir kavram olup objektif bir tanıma elverişli olmayan bu ölçütün her somut olay temelinde ayrıca değerlendirilmesi gerekir (Yunis Ağlar, B. No: 2013/1239, 20/3/2014, §§ 28, 29; Nusrat
Külah, B. No: 2013/6151, 21/4/2016, §§ 53, 56).
21. 6306 sayılı Kanun’da riskli alan kapsamında kalan veya riskli yapı ilan edilen taşınmazlarla ilgili olarak mülkiyet hakkına yönelik birçok kısıtlama getirildiği görülmektedir. Bu bağlamda riskli yapı olarak tespit edilen binanın yıktırılmasına, söz konusu binanın bulunduğu arsanın cins değişikliği, birleştirme, ifraz ve parselasyon işlemlerine tabi tutulmasına, malikin rızası dışında satışına yönelik olarak mülkiyet hakkına müdahale teşkil eden birtakım uygulamaların gerçekleştirilmesi öngörülmektedir. (Hanife Y ıl dız Torum ve
Nimet Filiz Seven [GK], B. No: 2018/1567, 10/2/2022, § 92)
22. 6306 sayılı Kanun’un genel gerekçesinde deprem riski altındaki alanlar, afetler bakımından risk taşıdığı ilmî ve teknik araştırmalar ile belirlenmiş alanlar, jeolojik durumu ve zemin özellikleri itibarıyla iskânın tehlike arz ettiği alanlar ile yaşanabilirlikten uzak, köhnemiş, can ve mal emniyeti bakımından riskli ve görüntü itibarıyla da çirkin olan yapıların bulunduğu alanların riskli alanlar arasında sayıldığı gözlemlenmektedir. Genel gerekçeden 6306 sayılı Kanun’un amacının afet riski altındaki alanlar ile bu alanlar dışındaki riskli yapıların bulunduğu arsa ve arazilerde, fen ve sanat norm ve standartlarına uygun, sağlıklı ve güvenli yaşama çevrelerini teşkil etmek üzere iyileştirme, tasfiye ve yenileme olduğu anlaşılmıştır (AYM, E.2012/87, K.2014/41, 27/2/2014). Dolayısıyla üzerindeki yapının riskli olduğu tespit edilen taşınmazın 6306 sayılı Kanun’daki kısıtlamalara tabi tutulmasında kamu yararına dönük meşru bir amacın bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır.
23. Türkiye, fay hatları üzerinde yer alan ve başta deprem olmak üzere birçok doğal afetin görüldüğü, hem deprem bölgesinde yer alan bir ülke olmasından hem de gecekondu sayısının fazla olmasından dolayı afet riski ve tehdidi altında olan bir ülkedir. Bunun sonucunda plansız yerleşmenin sebep olduğu sorunlar ve doğal afet riskine karşı çalışmalara başlanmış, kentsel dönüşüm faaliyetlerine önem verilmiştir. Türkiye’de kentsel dönüşüm faaliyetleri 1999 yılında yaşanan Marmara depremi sonucunda ortaya çıkan maddi ve manevi kayıp bilançosunun tahmin edilenden fazla olması ve telafisi imkansız zararların oluşması nedenleriyle hız kazanmıştır.
24. Bu faaliyetlerin neticesi olarak 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında
Kanun yürürlüğe konmuştur. 6306 sayılı Kanun her ne kadar uygulamada kentsel dönüşüm yasası olarak algılansa da amaç ve konu unsuru bakımından afet riski taşıyan alanların ve yapıların riskini bertaraf etmek için hazırlanmış bir düzenlemedir.
25. Afet riskiyle ilgili bu hususlar 6306 sayılı Kanunun gerekçesine de yansımıştır. Nitekim 6306 sayılı
Kanun’un Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulan genel gerekçesinin ilgili kısımları:
” Bilindi ği üzere, Ülkemizin çok mühim bir kısmı, başt a deprem olmak üzere tabiî afetlerin riski alt ındadır .
Buna rağmen, mevcut ya pıl arın büyük bir kısmın ın muhtemel afetlere karş ı dayanıklı olmadıkları ve orta şiddett eki bir depremde bile ağır derecede hasar görüp yıkıldı kları , bundan dolayı sosyo-ekonomik problemlerin yaşandı ğı ve Devletin beklenmedik bir anda büyük malî külfetler ile karşı karşı ya kaldı ğı bilinmektedir. Onbinlerce insan ın ölümüne ve çok yüksek malî kayıpl ara sebebiyet veren ve 1999 yıl ında
Marmara Bölgesinde vuku bulan büyük deprem felâketleri, müteakip depremler ve en son olarak 2011 yıl ında Van’da meydana gelen deprem ile bu gerçek acı bir şekil de ortaya çıkmışt ır. Ülkemizin bazı yerleri ve buralardaki yerleşim merkezleri hâlen çok yüksek deprem riski alt ındadı r. Örneğin, İstanbul’un yakın bir zaman içinde çok ş iddetli bir depremle ka rşı karşı ya kalacağı, bu hususta ihtisas sahibi bilim adamları nca ifade edilmektedir. Bazı yerleşim merkezlerinin jeolojik durumu ve zemin özellikleri ise,
buralarda iskânın tehlikeler arz ett iği ni ve afet riski alt ında bulunan bu yer leşim merkezlerinin bir an önce bulundukları yerlerde dö nüşt ürül erek buralardaki iskânın yeniden düzenlenmesini ve hatta bunlar ın başka yerlere nakledilmesini zarurî kıl maktadı r.
…
Kanun sayesinde, başt a deprem olmak üzere tabiî afetler sebebiyle meydana gelmesi kuvvetle muhtemel can ve mal kayıpl arı önlenecek; mülkiyet hakları n a saygı, sağl ıklı ve düzenli yerleşme, daha az maliyet ile en fazla sosyal faydanın temin edilmesi, kaynakları n plânl ı, sağl ıklı ve verimli kull anıl ması ilkelerinin hayata geçirilmesi de mümkün olacaktı r.
…
Özellikle belirtilmelidir ki afet riski alt ında olduğu kabûl edilen yerlerde deprem afeti meydana gelmeden önce buralardaki meskenlerin, işyerlerini n ve sanayi tesislerinin yeni alanlara nakledilmesi sayesinde, yerleşme ve yapı emniyeti temin edilecek ve muhtemel can ve mal kayıpl arı ile iktisadî ve sosyal diğer zar arlar ın en aza indirilmesi mümkün olaca ktı r. Ayrıca, hâli hazı rda yaşanabi li rli kten uzak, köhne miş, can ve mal emniyeti bakı mından riskli ve görüntü it ibarı ile de çirkin olan yapıl aşmalar ortadan kaldı rıl abil ecek, estetik y apıl ar inşa edilecek ve ha lkın daha sıhha tl i ve emniyetli şart lar alt ında ikameti de temin edilecektir.”
ifadelerini taşımaktadır.
26. 6306 sayılı Kanunda riskli yapı, “ris kli alan içinde veya dışı n da olup ekonomik ömrünü tam am lamı ş olan ya da yıkı lm a veya ağır hasar görme riski taşıdı ğı ilmi ve teknik verilere dayan ıl arak tespit edilen yapı” olarak ifade edilmiştir (m.2/d). Bu tanıma göre riskli alan ilan edilen bölgenin içinde kalıp kalmamasına bakılmaksızın, ekonomik ömrünü tamamlayan, bilimsel ve teknik incelemeler sonucunda yıkılma tehlikesi altında olduğu belirlenen yapılar, riskli yapı olarak adlandırılmaktadır.
Kanun koyucu, ekonomik ömrünü tamamlamış olmayı binanın riskli yapı olarak belirlenmesi için yeterli görmemiş, bu durumun ilmi ve teknik verilere dayanılarak tespit edilmesi şartını da aramıştır.
27. Başvuruya konu olayda; söz konusu binanın deprem sonrası yapılan ön incelemesinde tehlike arz ettiği, binanın olası bir afette nasıl bir dayanım ve mukavemet sergileyeceğinin belirlenmesi için bina risk raporu düzenlenmesi gerektiği, bu durumun binadaki hak sahiplerine bildirildiği, hak sahipleri tarafından belirlenen süre içerisinde herhangi bir işlem yapılmadığı, risk tespit raporunun düzenlenmesi için Fatih
Belediye Başkanlığı tarafından bir şirketin hizmet alım sözleşmesi kapsamında görevlendirildiği, şirketin görevlendirdiği teknik personele binadaki bazı hak sahiplerinin engel olduğu ve bu durumun tutanak altına alındığı, yapı maliklerine yazı yazıldığı buna karşın saha çalışmasında binadan karot alma çalışmalarına bazı maliklerce engel olunduğu, nihayetinde binayla ilgili olarak risk tespit raporunun düzenlenemediği, bu nedenle binanın 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında
Kanun kapsamında kalıp kalmadığının tespit edilemediği anlaşılmıştır.
28. 6306 sayılı Kanunun 3’üncü maddesine göre riskli yapı tespiti öncelikli olarak malikler veya maliklerin kanuni temsilcileri tarafından yaptırılmaktadır. Riskli yapı tespiti halinde söz konusu yapının bulunduğu taşınmazın tapu kütüğünün beyanlar hanesine “riskli yapı” kaydı işlenmektedir. Malikler tarafından taşınmazın bulunduğu yerdeki tapu müdürlüğüne riskli yapı ile ilgili gerekli beyanın yapılmaması durumunda Bakanlık veya İdare tarafından re’sen işlem tesis edileceği hüküm altına alınmıştır.
29. Kanun koyucu riskli yapı tespit başvurusu hakkını, yapı maliklerine, Bakanlığa yahut Bakanlığın talebi ile idareye tanımıştır. Riskli yapının tespit edilebilmesi için öncelikle maliklerin bu yönde bir iradesi olmalı ve bu irade bir talebe dönüşmelidir. (Arslan Nurcan, Kentsel Dö n ü şü m Sürecinde Riskli Ya p ı Tespiti Üzerine A l ın a ca k
Kararlar ve Akdedilebilecek S ö zleşmeler, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, C.12, S.47, Temmuz 2021, s. 350.)
30. Riskli yapı tespiti kat mülkiyetine tabi yapılarda kat maliklerinin başvurusu üzerine yapılabilecek bir işlem olarak düzenlenmiştir. Kanun koyucu, kat maliklerinden her birinin riskli yapı tespiti başvurusunda bulunabileceğini düzenlemiştir. Kat mülkiyetine tabi yapıların malikleri tarafından yapılan başvurularda tek bir malikin başvuruda bulunması yeterli olup herhangi bir şekilde oy birliği veya oy çokluğu ile alınmış bir karar aranmamaktadır.
31. Sonuç olarak riskli yapı tespitinin öncelikle yapı maliki tarafından yaptırılacağı mevzuatta açıkça düzenlenmiştir. Ancak Bakanlık da taşınmaz maliklerinden veya kanuni temsilcilerinden belirli bir süre içerisinde risk tespiti yaptırmalarını isteyebilmektedir. Bakanlık tarafından verilen süre içerisinde tespit işleminin herhangi bir nedenle yapılamaması durumunda Bakanlık kendisi veya süre vererek idareye risk tespiti başvurusu yaptırabilmektedir. Bakanlık kendi eliyle riskli yapı tespitini re’sen yapabileceği gibi, riskli olarak belirlediği alanlarda bulunan yapıların da riskli olup olmadığının tespitini idareden isteyebilmektedir. 6306 sayılı Kanunun 2’nci maddesinde, “ Belediye ve mücavir alan sını rlar ı içinde belediyeleri, bu sını rlar dışı nda il özel idareleri, büyükşeh irl erde büyükşehir belediyeleri ve Bakanlı k taraf ından yetkilendirilmesi halinde büyükşehir belediyesi sını rlar ı içindeki ilçe belediye leri,” risk tespiti yapacak veya yaptıracak idareler olarak belirlenmiştir.
32. 6306 sayılı Kanunun 3’üncü maddesinin birinci fıkrasında “Riskli yapıl arın tespiti, Baka nlı kça hazı rlana cak yönetmelikte belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde masrafl a rı kendilerine ait olmak üzere, öncelikle yapı malikleri veya kanuni temsilcileri taraf ından, Bakanlı kça li sansl andır ıl an kurum ve kurul uşlar a yaptı rıl ır ve sonuç Bakanlı ğa veya İd areye bildirilir. Bakanlı k , riskli yapıl arın tespitini süre vererek maliklerden veya kanuni temsilcilerinden ist eyebil ir.” hükmü yer almaktadır. Somut olayda idare tarafından verilen süre içerisinde malikler veya kanuni temsilcileri aracılığıyla herhangi bir tespit işleminin yapılmadığı görülmüştür. Aynı fıkranın devamında “Verilen süre içinde tespit işl eminin yaptı rıl maması halinde, tespitlerin Bakanlı kça veya İdar ece yapıl acağı, Bakanlı ğın, beli rlediği alanlardaki riskli yapıl arın tespitini süre vererek İda reden de ist eyebil e ceği” hüküm altına alınmıştır. Bakanlık Makamının 04.11.2015 tarihli ve sayılı Olur’u ile Büyükşehir Belediyeleri sınırları içerisindeki bütün ilçe belediyelerine riskli alanların, rezerv yapı alanlarının ve riskli yapı tespit çalışmalarının belirlenmesi hususunda yetkilendirildiği anlaşılmıştır.
33. Fatih Belediye Başkanlığı tarafından yetkilendirilen denetim firmasının söz konusu binada yapmak istediği tespit çalışmalarına bazı hak sahiplerinin engel olduğu, kapının açılmadığı, bu durumun tutanak altına alındığı, İdarece gönderilen yazıda ilgililer hakkında suç duyurusunda bulunulacağı belirtilmiş olsa da, 6306 sayılı Kanunda tespit işlemlerinin malikler tarafından yaptırılmaması durumunda tespit işlemlerinin Bakanlık veya İdare tarafından yaptırılacağı açık olarak düzenlenmektedir. Bununla birlikte Fatih Belediye Başkanlığının gerek başvurana gerekse Kurumumuza göndermiş olduğu cevabi yazıların incelenmesi neticesinde riskli yapı tespit sürecinin nasıl işleyeceği ile ilgili herhangi bir bilgiye yer verilmediği, diğer taraftan, söz konusu tespit işlemin ne zaman gerçekleştirileceği konusunda herhangi bir süre öngörülmediği, konuya ilişkin bir takvim ve program bilgisine yer verilmediği tespit edilmiştir.
34. Anayasa’nın 2’nci maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden biri belirliliktir. Bu ilkeye göre, yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olması; ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi de gereklidir…Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal
düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (AYM, E.2017/129, K.2018/6, 18/01/2018). Dolayısıyla hukuk güvenliğinin sağlanması açısından mevzuatta belirtilen süreçlere ilişkin belli bir süre öngörülmesi ve bu kapsamda yapılacak iş ve işlemlerin belirlenen program kapsamında tamamlanması gerekmektedir.
35. Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde sonuç olarak; 19.06.2021 tarihinde İstanbul Kartal’da meydana gelen 4.2 büyüklüğündeki depremden sonra söz konusu binada Fatih Belediyesi Yapı Kontrol
Müdürlüğü tarafından yapılan incelemede binada yüzeysel/yapısal çatlakların bulunduğu, yapı genelinde yıpranma ve zamanın verdiği etkiyle doğal koşullara bağlı olarak deformasyon oluştuğu, binanın sağlık ve güvenlik gerekçeleriyle malikler tarafından tetkik ettirilmesinin şiddetle tavsiye edildiği, söz konusu tespitleri içeren yazının maliklere tebliğ edildiği, dolayısıyla binanın tehlike arz ettiğine dair bulguların mevcut olduğu, her ne kadar bazı yapı maliklerince riskli yapı tespit çalışmasına engel olunduğu ve yapı maliklerine ilgili Türk Ceza Kanunu hükümleri uyarınca Cumhuriyet Savcılığına suç duyurusunda bulunulacağı tebliğ edilse de, riskli yapılara ilişkin mevzuat hükümleri ile birlikte ülkemizin deprem riski altında olması durumu da dikkate alınarak söz konusu binayla ilgili risk tespiti çalışmalarının hızlandırılması, riskli yapı tespitinin öncelikle bina maliklerince yaptırılmasının sağlanması, bunun mümkün olmaması halinde idare tarafından re’sen tespit işlemlerinin yaptırılması için tekrar gerekli çalışmaların yapılması, yürütülen çalışmalara engel olunmaması amacıyla gerekirse kolluk birimlerinden yardım alınması, gerekli durumlarda yasal düzenlemelerin verdiği yetkilerin kullanılması ve tespit işlemlerinin ivedilikle tamamlanması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
36. İyi yönetim ilkelerine, 28.03.2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; ilgili idarelerden istenilen bilgi ve belgelerin makul sürede karar verme ve kararların gerekçeli olması ilkelerine uygun şekilde Kurumumuza gönderildiği tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
37. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup ilgili idarenin işlem ya da eylemine karşı
İstanbul İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre, BAŞVURUNUN
KABULÜNE,
Şikâyet konusu taşınmaza ilişkin riskli yapı tespit işlemlerinin, hukuk güvenliği ve hukuki belirlilik ilkeleri kapsamında yasal düzenlemelerin verdiği yetkiler kullanılarak ivedilikle tamamlaması ve buna yönelik idari sürecin de aynı şekilde hızlandırılması için FATİH BELEDİYE BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, FATİH
BELEDİYE BAŞKANLIĞI tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın BAŞVURANA ve FATİH BELEDİYE BAŞKANLIĞINA ayrıca bilgileri için ÇEVRE, ŞEHİRCİLİK VE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ BAKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi