|
ÖZET: Bu karar, başvuranın Çatalca Belediyesi tarafından yıktırılan yapılarıyla ilgili mağduriyetinin giderilmesi talebini incelemektedir. Başvuran, yıktırılan yapıların hukuka aykırı olarak yıkıldığını iddia etmekte ve zararının karşılanmasını istemektedir. Ancak yapılan incelemelerde, başvuranın taşınmazında ruhsatsız ve izinsiz yapılar tespit edilmiştir. 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 32. ve 42. maddeleri gereğince, ruhsatsız yapılar için yıkım kararı alınmış ve başvuran idari para cezasına çarptırılmıştır.
Başvuranın, yapı ruhsatı almaksızın inşa ettiği yapının 31/12/2017 tarihinden sonra yapıldığı belirlenmiş ve bu nedenle imar barışından yararlanması mümkün olmamıştır. İlgili belgeler ve yapılan incelemeler sonucunda, başvuranın iddialarının yerinde olmadığına karar verilmiştir. Sonuç olarak, başvurunun reddine ve yıkım işleminin hukuka uygun olduğuna hükmedilmiştir. Bu karar, imara aykırı yapıların yıkımına dair yasal çerçeveyi net bir şekilde ortaya koymaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/11866-S.21.19110
BAŞVURU NO : 2021/6403
KARAR TARİHİ : 16/08/2021
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : ÇATALCA BELEDİYE BAŞKANLIĞI
Başvuranın yıktırılan yapıları dolayısıyla yaşadığı mağduriyetin
BAŞVURUNUN KONUSU :
giderilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 21/03/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; İstanbul İli Çatalca İlçesi
Mahallesi Caddesi Sokak No: adresinde bulunan, tapu kayıtlarında parselde yer alan, adına kayıtlı gayrimenkuldeki yapıların 03/12/2020 tarihinde Çatalca
Belediyesi tarafından yıktırıldığını, taşınmaz üzerinde bulunan yapıların çok eski yapılar olduğunu, taşınmazı satın aldığı günden itibaren emlak vergisini ödediğini ve ticari faaliyetini sürdürdüğünü, taşınmaz üzerine yeni bina inşa etmediğini, sadece mevcut eski binalarda tadilat yaptığını, 27/06/2019 tarihinde 3194 sayılı Kanunun geçici 16. maddesi kapsamında yapı kayıt belgesi aldığını, söz konusu adreste ticari faaliyet yürüttüğünü, Belediye ekiplerince söz konusu binaların haklı bir gerekçeleri olmaksızın yıktırılması neticesinde hem maddi kayba uğradığını hem de ticari faaliyetini sürdüremez olduğunu iddia ederek yıktırılan yapılarının eski hale getirilmesini yahut bilirkişi marifeti ile zararının hesaplanmasını ve mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Çatalca Belediye Başkanlığı’ndan 08/04/2021 tarih ve S. sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, ilgili idarenin 10/06/2021 tarih ve sayılı cevabi yazısında; 2.1. “Belediyemize yapılan şikayete istinaden mülkiyeti ’a ait İstanbul ili Çatalca İlçesi
Mahallesi parsel sayılı taşınmazda Belediyemiz Teknik elemanlarınca yapılan incelemede, kaçak ve izinsiz olarak 88 m² ebatlarında yapı yapıldığı tespit edildiğinden 18.10.2018 tarih
39 cilt 16 sıra nolu Yapı Tatil Tutanağı tanzim edilmiştir.
2.2. Bahse konu tutanağa istinaden 3194 sayılı İmar Kanun’unun 42. maddesine istinaden 30.10.2018 tarih karar nolu Encümen Kararı, 32. maddesine istinaden 20.11.2018 tarih karar nolu Encümen Kararı alınmıştır.
2.3. Bahse konu parselde tekrar yapılan incelemede önceki tutanağa konu yapıdaki mührün fek edilerek yapının yapımına devam edildiği tespit edildiğinden 14.12.2018 tarih cilt sıra nolu Yapı Tatil
Tutanağı tanzim edilmiştir. Bu tutanağa istinaden 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 32. ve 42. maddeleri doğrultusunda 25.12.2018 tarih sayılı Encümen Kararı alınmıştır.
2.4. Yapı Kayıt Belgesi 31.12.2017 tarihinden önce yapılan yapıları kapsamaktadır. Kaçak yapının tespit edildiği andaki fotoğraflardan da anlaşılacağı üzere yapının 31.12.2017 tarihinden sonra yapıldığı aşikardır. Ayrıca ilgilisinin almış olduğu belge numaralı Yapı Kayıt Belgesinin iptal edildiği
Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün yazısında belirtilmiştir.
2.5. Sonuç olarak, ilgilisi tarafından yapılan kaçak ve izinsiz yapı için alınan Yapı Kayıt Belgesi de iptal edildiğinden dolayı, işgalsiz olan ve herhangi bir ticari faaliyette bulunulmayan yapı Belediyemiz ekiplerince 3194 sayılı İmar Kanunu’na istinaden yıkılmıştır.” ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın ”Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “Vatandaşlar ve karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye’de ikamet eden yabancılar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikayetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye
Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir. Kendileriyle ilgili başvurmaların sonucu gecikmeksizin, dilekçe sahiplerine yazılı olarak bildirilir. Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu
Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinde; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir. Ancak; Yasama yetkisinin kullanılmasına ilişkin işlemler, Yargı yetkisinin kullanılmasına ilişkin kararlar, Türk Silahlı Kuvvetlerinin sırf askerî nitelikteki faaliyetleri, Kurumun görev alanı dışındadır.”, 5. 3194 sayılı İmar Kanununun; 5.1. “Yapı ruhsatiyesi” başlıklı 21’inci maddesi; “Bu Kanunun kapsamına giren bütün yapılar için 26 (1)
ncı maddede belirtilen istisna dışında belediye veya valiliklerden (….) yapı ruhsatiyesi alınması mecburidir.
Ruhsat alınmış yapılarda herhangi bir değişiklik yapılması da yeniden ruhsat alınmasına bağlıdır. Bu durumda; bağımsız bölümlerin brüt alanı artmıyorsa ve nitelik değişmiyorsa ruhsat, hiçbir vergi, resim ve harca tabi olmaz.
Ancak; derz, iç ve dış sıva, boya, badana, oluk, dere, doğrama, döşeme ve tavan kaplamaları, elektrik ve sıhhi tesisat tamirleri ile çatı onarımı ve kiremit aktarılması ve yönetmeliğe uygun olarak mahallin hususiyetine göre belediyelerce hazırlanacak imar yönetmeliklerinde belirtilecek taşıyıcı unsuru etkilemeyen diğer tadilatlar ve tamiratlar ruhsata tabi değildir…” 5.2. “Ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak başlanan yapılar” başlıklı 32’nci maddesi; “Bu
Kanun hükümlerine göre; ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine veya ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılarda projelerine ve ilgili mevzuatına aykırı yapı yapıldığı ilgili idarece
tespiti, fenni mesulce tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir. Yapı mühürlenerek inşaat derhal durdurulur.
Durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır. Bu tebligatın bir nüshası da muhtara bırakılır…
Aksi takdirde, ruhsat iptal edilir, ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan bina, belediye encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip, belediye veya valilikçe yıktırılır ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir…” 5.3. “İdari müeyyideler” başlıklı 42’nci maddesi; “Bu maddede belirtilen ve imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince sorumlular hakkında, üstlenilen her bir sorumluluk için ayrı ayrı olarak bu maddede belirtilen idari müeyyideler uygulanır.
(Değişik cümle:14/2/2020-7221/11 md.) Ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere ve imar mevzuatına aykırı olarak yapılan ya da 27 nci madde kapsamında ruhsat alınmadan yapılabilen yapılardan aynı maddede belirtilen koşullar sağlanmadan yapılanların sahibine, yapı müteahhidine ve aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere, yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, bin Türk lirasından az olmamak üzere,
aşağıdaki şekilde hesaplanan idari para cezaları uygulanır:
(…)
Yukarıdaki fıkralarda belirtilen fiil ve hallerin, yapının inşa edilmesi süreci içinde tekrarı halinde, idari para cezaları bir kat artırılarak uygulanır.
5.4. Geçici 16’ncı maddesinde; “Afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması amacıyla, 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara 31/10/2018 tarihine kadar başvurulması, bu maddedeki şartların yerine getirilmesi ve 31/12/2018 tarihine kadar kayıt bedelinin ödenmesi halinde Yapı Kayıt Belgesi verilebilir. Başvuruya konu yapının ve arsasının mülkiyet durumu, yapı sınıf ve grubu ve diğer hususlar Bakanlık tarafından hazırlanan Yapı Kayıt Sistemine yapı sahibinin beyanına göre kaydedilir.
düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ SN. YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
6. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun reddi gerektiği yönündeki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Açısından Değerlendirme 7. Başvuran (1) numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda, adına kayıtlı gayrimenkulde bulunan yapıların Çatalca Belediyesi tarafından hukuka aykırı şekilde yıktırıldığından bahisle zararının karşılanarak mağduriyetinin giderilmesi talebinde bulunmaktadır.
8. Başvuru dosyasının çözüme kavuşturulması amacı ile idareden talep edilen belgeler ile başvuranın dosya kapsamına sunduğu belgelerin incelenmesi neticesinde; 8.1. Çatalca Belediyesi tarafından şikayet üzerinde 18/10/2018 tarihinde Mahallesi parsel 2 nolu taşınmazda mahallinde yapılan incelemede kaçak ve izinsiz olarak yaklaşık 88 m ebatlarında tuğlası örülmüş, kapı ve penceresi takılmamış vaziyette yapı tespit edildiği, söz konusu yapının 3194 sayılı İmar
Kanununun 32’nci maddesine istinaden işlem yapılmak üzere mühürlenerek tatil edildiği, söz konusu durum fotoğraflanarak 18/10/2018 tarih cilt sıra nolu Yapı Tatil Tutanağı ile kayıt altına alındığı,
(Şekil 1: 18/10/2018 tarihinde mahallinde yapılan incelemede alınan görüntüler)
8.2. Bahse konu tutanağa istinaden 3194 sayılı Kanunun 42’nci maddesi doğrultusunda başvuranın 8.927,78 TL idari para cezası ile cezalandırmasına yönelik 30/10/2018 tarih ve karar nolu Encümen
Kararı alındığı, akabinde 20/11/2018 tarih ve karar nolu Encümen Kararıyla ise ruhsat alınmadan ruhsat ve eklerine veya imar mevzuatına aykırı olarak kaçak yapılan yapının Yapı Tatil Tutanağı tanzim edilen tarihten itibaren yasada belirtilen 1 aylık süre içerisinde ilgilisince ruhsata bağlanmadığı gerekçesi ile 3194 sayılı Kanunun 32’nci maddesine istinaden yapının yıkımına karar verildiği, 8.3. Yapı Tatil Tutanağı tanzim edilen söz konusu parselde 14/12/2018 tarihinde tekrar yapılan incelemede
2 2
başvuran tarafından mühür fekki yapıldığı, kaçak ve izinsiz olarak 88 m ebatlarında zemin kat+ 88 m 2 ebatlarında 1. normal kattan ibaret yapı yapıldığı ve yeni olarak (8.75×8.75) m ebatlarında yapı yapıldığının tespit edildiği, inşai faaliyetin yeniden mühürlenerek durdurulduğu, söz konusu durum fotoğraflanarak 14/12/2018 tarih cilt sıra nolu Yapı Tatil Tutanağı ile kayıt altına alındığı,
(Şekil 2: 14/12/2018 tarihinde mahallinde yapılan incelemede alınan görüntüler)
8.4. Bahse konu tutanağa istinaden 3194 sayılı Kanunun 32’nci maddesi kapsamında yapının yıkımına ve aynı Kanunun 42’nci maddesi uyarınca başvuranın 43.478,31 TL idari para cezası ile cezalandırılmasına yönelik 25/12/2018 tarih ve karar nolu Encümen Kararı alındığı, 8.5. Başvuranın 23/12/2018 tarihinde söz konusu yapı için Yapı Kayıt Belgesi almak amacıyla müracaatta bulunduğu ve yapı hakkında 27/06/2019 tarihli ve belge numaralı Yapı Kayıt Belgesi düzenlendiği,
8.6. 25/12/2018 tarih ve karar nolu Encümen Kararına istinaden söz konusu yapının 03/12/2020 tarihinde yıkıldığı ve belge numaralı Yapı Kayıt Belgesinin Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü tarafından iptal edildiği anlaşılmıştır.
9. 3194 sayılı İmar Kanununun 21’inci maddesi hükmü uyarınca, bazı istisnalar dışında, bütün yapılar için belediye veya valiliklerden yapı ruhsatı alınması zorunludur. Ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak inşa edilen yapılarda ruhsata aykırılık giderilemiyorsa, 3194 sayılı Kanunun 32’nci maddesi hükmü gereğince, ilgili belediye veya valilikçe inşaat derhal durdurulur ve yasal hale getirilmesi olanaksız ise veya ruhsat veya eklerine ya da imar mevzuatına aykırılık öncelikle yüklenici tarafından giderilemiyorsa bu hali ile yapılan yapının yıktırılmasına karar verilir ve anılan Kanunun 42’nci maddesi hükmü gereğince de yapı sahibine ve yükleniciye ceza yaptırımı uygulanır.
10. İmara aykırı ve kaçak yapılar için uygulamadaki temel esaslar bu şekilde ise de bu tür yapılarla ilgili olarak 18/05/2018 tarihinde yürürlüğe giren 7143 sayılı Kanunun 16’ncı maddesiyle 3194 sayılı İmar
Kanununa eklenen geçici 16’ncı madde ile yapılmış yeni bir düzenleme bulunmaktadır. Maddede; afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanması amacıyla, 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara 15/06/2019 tarihine kadar başvurulması, bu maddedeki şartların yerine getirilmesi ve 31/12/2019 tarihine kadar kayıt bedelinin ödenmesi halinde Yapı Kayıt
Belgesi verilebileceği, başvuruya konu yapının ve arsasının mülkiyet durumu, yapı sınıf ve grubu ve diğer hususların Bakanlık tarafından hazırlanan Yapı Kayıt Sistemine yapı sahibinin beyanına göre kaydedileceği (Geçici 16/1); Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarla ilgili bu Kanun uyarınca alınmış yıkım kararları ile tahsil edilemeyen idari para cezalarının iptal edileceği (Geçici 16/4); Yapı Kayıt Belgesi alınamayacak olan alan ve yapılara ilişkin düzenlemelere yer verildiği, (Geçici 16/9-11); bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasların Bakanlık ve Maliye Bakanlığı tarafından müştereken belirleneceği (Geçici 16/12)
düzenlenmiştir.
11. Somut dosya kapsamında yapılan incelemede; başvuran, sahip olduğu taşınmazda eski bir yapının bulunduğu, yapı ruhsatı alınmasını gerektirmeyecek şekilde bu yapının dış sıvasını, kapı ve camları ile iç mekanını yenilediği ifadelerinde bulunmuş olsa da; idarenin başvuru dosyasına sunmuş olduğu belgelerin tetkiki neticesinde, 8.1. ve 8.3. numaralı paragraflarda yer verilen görsellerden de anlaşılacağı üzere başvuranın yapı üzerinde yaptığı değişiklik ve tadilatların basit tadilat olmadığı, yapı ruhsatı alınmasını gerektirecek nitelikte büyük inşai faaliyetlerde bulunulduğu ve bu değişiklikleri 31/12/2017 tarihinden sonra (18/10/2018 tarihinde) yaptığı anlaşılmıştır. İmar barışından 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapıların faydalanabileceği, başvuru konusu yapının ise bu tarihten sonra yapıldığı, bu kapsamda imar barışından faydalanmasının mümkün olmadığı, ruhsatsız olduğu tespit edilen yapının ilgili belediyesi tarafından 3194 sayılı Kanunun 32’nci maddesi kapsamında yıkılması ve 42’nci maddesi kapsamında cezai işlem uygulanmasının yerinde olduğu değerlendirilmiştir.
12. Şikâyetçinin iddiaları, idarelerin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri ile tüm dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın yapı ruhsatı almaksızın yapı inşa ettiği, söz konusu yapı 31/12/2017 tarihinden sonra yapıldığı için imar barışı kapsamında olmadığı, bu nedenle idare tarafından yapının yıkılması ve yapı kayıt belgesinin iptal edilmesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı tespit edilerek şikâyetin reddi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 13. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; idare
tarafından istenilen bilgi ve belgelerin Kurumumuza süresi içinde ve gerekçeli olarak gönderildiği, bu bakımdan kanunlara uygunluk ilkesine uygun davranıldığı anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
14. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, İstanbul İdare Mahkemelerinde dava yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve ÇATALCA BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi