|
ÖZET: Bu Danıştay kararında, başvuranın Diyarbakır Gazi Yaşargil Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde görevli hemşirenin olumsuz tutum ve davranış sergilediği iddiası ele alınmıştır. Başvuran, hemşirenin kendisine ve yengesine karşı görevini gereği gibi ifa etmediğini, hasta haklarının ihlal edildiğini belirtmiştir. Ancak, hasta ve sağlık personeli haklarının birbirini tamamlayan unsurlar olduğu vurgulanarak, sağlık hizmetleri sunumunda yalnızca hasta haklarının değil, sağlık personelinin haklarının da göz önünde bulundurulması gerektiği ifade edilmiştir.
Kararda, sağlık kurumlarında hasta ve sağlık personeli arasındaki iletişim sorunlarının, hasta yakınlarının gerginliği ve sağlık personelinin güven beklentisi gibi faktörlerden kaynaklandığı belirtilmiştir. Bu bağlamda, hasta hakları ve sağlık personeli haklarının dengeli bir şekilde ele alınması gerektiği, iletişimin düzenli bir şekilde işleyişinin sağlanmasının önemine dikkat çekilmiştir. Sonuç olarak, başvurunun yeterli veri bulunmadığı gerekçesiyle reddedilmesine karar verilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/6204-S.23.10168
BAŞVURU NO : 2022/17293
KARAR TARİHİ : 22/05/2023
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI ,TCKN:
BAŞVURUYA KONU İDARE : DİYARBAKIR GAZİ YAŞARGİL EĞİTİM VE ARAŞTIRMA
HASTANESİ BAŞHEKİMLİĞİ
SAĞLIK BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, sağlık personelinin hasta ve hasta yakınlarına olumsuz tutum ve davranış sergilediği iddiasıyla hakkında gereğinin yapılması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 25/11/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; 12/05/2022 tarihi saat 04:00 da yengesi doğumu için Diyarbakır Kadın Doğum Hastanesi acil polikliniğine müracaat ettiklerini, acil biriminde görevli hekimin doğum katına çıkarak yatış yapmalarını söylediğini, ancak ilgili katta görevli hemşirenin kayıt yapmak istemediğini, ısrarları üzerine kayıt yapıldığını, ilerleyen süreçte başka hastalara da aynı şekilde kayıtta sıkıntı çıkarılması üzerine tartışma yaşandığını, hemşirenin kendilerine bağırdığını, hemşireyi şikayet etmek için hasta hakları birimine gittiğini ancak ismini bilmediği için işlem yapılmayacağını söylemeleri üzerine ismini öğrenmek istediğini ancak kimsenin yaka kartı takmadığını ve hemşireyi koruyarak ismini vermediklerini, hemşirenin eşinin komiser olduğunu söyleyerek kendisini tehdit ettiklerini, odada yengesinin yanında iken güvenlik görevlilerinin gelerek kendisini odadan çıkardıklarını, başka odaya götürerek iki hemşirenin şikayetini geri çekmesini söyleyerek baskı yaptıklarını, güvenlik görevlilerinin bu durumlara sessiz kaldığını, babası hastaneye geldiğinde durumu anlatmaları üzerine hemşireler ile konuşmaya gittiğini ancak hemşire ile arasında mesafe olmasına rağmen hemşirenin birden bağırmaya başladığını, diğer hemşirelerin polis çağırdıklarını ve beyaz kod verdiklerini, tutanaklarda hemşirenin yalan beyanlarda bulunduğunu, SABİM’e yaptığı şikayetin hemşireyi korumak için kamera kayıtları izlenmeden kapatıldığını, sonuca itiraz ettiğini, CİMER aracılığı ile başvuru yapması üzerine
Hastanenin diğer biriminden soruşturmacı görevlendirildiğini, aynı hastane personelinin tarafsız
davranmayacağını iddia ve ifade ederek konunun araştırılmasını ve sorumlular hakkında işlem yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN ŞİKÂYETE İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Kurumumuzun 27/12/2022 tarih ve
S. sayılı yazısı ile Sağlık Bakanlığı’ndan bilgi ve belge talep edilmiş olup, ilgili idarenin
28/02/2023 tarih ve E- – – sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle:
2.1. Başvuruya konu olayın 15/05/2022 tarihinde Perinatoloji Kadın Doğum Kliniğinde gerçekleştiği, ancak olaya ilişkin beyaz koda rastlanmadığı, hastane polisine tarih ve konu ile ilgili bilgi sorulduğunda herhangi bir kayıt olmadığı bilgisi verildiği, 2.2. Başvuranın CİMER aracılığı ile de sağlık personeli hakkında şikayette bulunması üzerine konunun araştırılması için muhakkik atandığı ve ilgili personel hakkında disiplin soruşturması başlatıldığı, 2.3. Olay tarihine ilişkin muhakkik dosyası açıldığı, ancak olayın tarafları ifade vermeye davet edildikleri halde ifade vermedikleri için muhakkik tarafından dosyanın kapatılması yönünde karar verildiği, muhakkik tarafından kamera kaydı incelemesi yapılmadığı, üç aylık kayıt süresi dolduğu için kamera kayıtlarının mevcut olmadığı, 2.4. Şikayet başvurusu üzerine Sağlık Bakım Hizmetleri Müdürlüğünce muhakkik tayin edildiği, konu incelenmek üzere soruşturma başlatıldığı, muhakkik tarafından inceleme dosyası hazırlanarak Sağlık
Bakım Hizmetleri Müdürlüğüne imzaya sunularak ceza verilmesine gerek olmadığı yönünde karar verildiği, ayrıca başvuruya konu hemşirenin doğum izninde olması ve tayin olarak görev yerinin değişmesi dolayısıyla kendisi ile yeniden iletişime geçilemediği, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın 3.1. “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2’nci maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir.” 3.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…” 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 6283 sayılı Hemşirelik Kanununun 4’üncü maddesinin birinci fıkrasında; “Hemşireler; tabip tarafından acil haller dışında yazılı olarak verilen tedavileri uygulamak, her ortamda bireyin, ailenin ve toplumun hemşirelik girişimleri ile karşılanabilecek sağlıkla ilgili ihtiyaçlarını belirlemek ve hemşirelik tanılama süreci kapsamında belirlenen ihtiyaçlar çerçevesinde hemşirelik bakımını planlamak, uygulamak,
denetlemek ve değerlendirmekle görevli ve yetkili sağlık personelidir. Ayrıca aile hekimliği uygulamasına ilişkin kanun hükümleri ile bu Kanuna dayanılarak yürürlüğe konulan mevzuattaki görevleri de yaparlar.” 6. 8/3/2020 tarihli Hemşirelik Yönetmeliğinin
6.1. 5’inci maddesinde; “(1) Hemşirelik hizmetleri aşağıdaki hususları kapsar:
a) Birey, aile, grup ve toplumun sağlığının geliştirilmesi, korunması, hastalık durumunda iyileştirilmesi ve yaşam kalitesinin artırılması amacıyla hemşirenin yerine getirdiği bakım verme, hekimce hazırlanan tıbbî tanı ve tedavi planının oluşturulması ve uygulanması, güvenli ve sağlıklı bir çevre oluşturma, eğitim, danışmanlık, araştırma, yönetim, kalite geliştirme, işbirliği yapma ve iletişimi sağlama rolleri, b) Mesleki eğitimle kazanılan bilgi, beceri ve karar verme yeteneklerini kullanarak, insanlara yaşadıkları ve çalıştıkları her ortamda doğum öncesinden başlayarak yaşamın tüm evrelerinde meslek standartları ve etik ilkeler çerçevesinde sunduğu hemşirelik bakımı, c) Hemşirelik hizmetlerinin ve bu hizmetlerden sorumlu insan gücü kaynaklarının, diğer kaynakların ve bakım ortamının yönetimi ile risk yönetimini.” 6.2. “Hemşirelerin görev, yetki ve sorumlulukları” başlıklı 6’ncı maddesinin birinci fıkrasının (ı)
bendinde; “Hemşireler;… Hizmet sunumunda, hizmetten faydalananların bireysel farklılıklarını kabul ederek, insan onurunu, mahremiyetini ve kültürel değerlerini azami ölçüde göz önünde bulundurur.” düzenlemeleri bulunmaktadır.“ 7. Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliğinin 7.1. “Disiplin soruşturması” başlıklı 28’inci maddesinde “(1) Disiplin cezası verilebilmesi için memur hakkında soruşturma açılması zorunludur. Soruşturma yapılmadan disiplin cezası verilemez.
(2) Disiplin soruşturması, memurlar arasından görevlendirilen muhakkik ya da teftiş, denetim ve soruşturma yapmakla görevli memurlar eliyle yapılır. Disiplin soruşturmasında birden fazla memur birlikte görevlendirilebilir.
(3) Disiplin soruşturmasında muhakkik görevlendirilmesi hâlinde muhakkik, hakkında soruşturma yapacağı memurdan hiyerarşik olarak alt seviyede olamaz”.
7.2. “Muhakkikin çalışma usulü” başlıklı 29’uncu maddesinde “(1) Muhakkik, savunma isteme ve disiplin cezası verme yetkisi hariç olmak üzere soruşturma konusuyla sınırlı olarak kendisini görevlendiren disiplin amirinin bütün yetkilerini haiz olup bu kapsamda her türlü evrakı incelemeye, hakkında inceleme yapılan memurun ifadesini almaya, memur tarafından gösterilen veya bilgisi olabileceğini değerlendirdiği kişilerden bilgi istemeye ve/veya bunları dinlemeye yetkilidir.
(2) Muhakkik, soruşturma konusu fiil veya hâl dışında disipline aykırı yeni bir fiil veya hâl tespit ederse kendiliğinden soruşturma yapamaz. Durumu disiplin amirine yazılı olarak bildirir. Kendisine yazılı olarak ek soruşturma görevi verildiği takdirde bu konularda da soruşturma yapabilir.
(3) Muhakkik, “Giriş bilgileri”, “Maddi delil ve belgeler”, “İfade ve bilgisine başvurulanlar”, “Konuya ilişkin mevzuat”, “Değerlendirme ve kanaat” ile ihtiyaca göre oluşturulan diğer bölümlerden ibaret bir
“Muhakkik Raporu” düzenler ve gizli yazıyla kendisini görevlendiren disiplin amirine sunar.
(4) Muhakkik, hazırladığı raporda atıf yaptığı belgelerin asıllarını ya da onaylı örneklerini eksiksiz olarak soruşturma dosyasına ekler. Dosyadaki her sayfa ve belgeyi numaralandırarak dizi pusulası hazırlar.” 8. 01/08/1998 tarih ve 23420 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Hasta Hakları Yönetmeliğinin; 8.1. “İlkeler” başlıklı 5’inci maddesinde; “Sağlık hizmetlerinin sunulmasında aşağıdaki ilkelere uyulması
şarttır:
a) Bedeni, ruhi ve sosyal yönden tam bir iyilik hali içinde yaşama hakkının, en temel insan hakkı olduğu, hizmetin her safhasında daima göz önünde bulundurulur.
b) Herkesin yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkını haiz olduğu ve hiçbir merci veya kimsenin bu hakkı ortadan kaldırmak yetkisinin olmadığı bilinerek, hastaya insanca muamelede bulunulur.
c) Sağlık hizmetinin verilmesinde, hastaların, ırk, dil, din ve mezhep, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç ve ekonomik ve sosyal durumları ile sair farklılıkları dikkate alınamaz. Sağlık hizmetleri, herkesin kolayca ulaşabileceği şekilde planlanıp düzenlenir.
d) Tıbbi zorunluluklar ve kanunlarda yazılı haller dışında, rızası olmaksızın kişinin vücut bütünlüğüne ve diğer kişilik haklarına dokunulamaz.
e) Kişi, rızası ve Bakanlığın izni olmaksızın tıbbi araştırmalara tabi tutulamaz.
f) Kanun ile müsaade edilen haller ile tıbbi zorunluluklar dışında, hastanın özel hayatının ve aile hayatının gizliliğine dokunulamaz.” 8.2. . “İnsani Değerlere Saygı Gösterilmesi ve Ziyaret” başlıklı 39’uncu maddesinde; “Hasta, kişilik değerlerine uygun bir şekilde ve ortamda sağlık hizmetlerinden faydalanma hakkına sahiptir.
Sağlık hizmetlerinde görev alan bütün personel; hastalara, yakınlarına ve ziyaretçilere güler yüzlü, nazik, şefkatli ve sağlık hizmetleri ile ilgili mevzuat ve bu Yönetmelik hükümlerine uygun şekilde davranmak zorundadır.
Sağlık hizmetlerinin her safhasında, hastalara, onların bedeni ve ruhi durumları dikkate alınarak, hangi işlemin neden ve nasıl yapıldığı, yapılacağı ve bekletilmeleri söz konusu ise, bekletilmenin sebepleri hususunda gerekli ve yeterli bilgi verilir.
Sağlık kurum ve kuruluşlarında, insan haysiyetine yakışır gereken her türlü hijyenik şartların sağlanması, gürültünün ve rahatsız edici diğer bütün etkenlerin bertaraf edilmesi esastır. Gerektiğinde, bu hususlar hasta tarafından talep konusu yapılabilir.
Hasta ziyaretçilerinin kabul edilmesi, kurum veya kuruluşça belirlenen usul ve esaslara uygun olarak ve hastaların huzur ve sükunlarını bozacak fiil ve tutumlara sebebiyet vermeyecek şekilde gerçekleştirilir ve bu konuda gereken tedbirler alınır.” 8.3“Müracaat, Şikayet ve Dava Hakkı” başlıklı 42’nci maddesinde; “Hastanın ve hasta ile ilgili bulunanların, hasta haklarının ihlali halinde, mevzuat çerçevesinde her türlü müracaat, şikayet ve dava hakları vardır.” 8.4. “Hastanın Uyması Gereken Kurallar” başlıklı 42/A maddesinde; “Hasta sağlık hizmeti alırken
aşağıdaki kurallara uyar:
a) Başvurduğu sağlık kurum ve kuruluşunun kural ve uygulamalarına uygun davranır ve katılımcı bir yaklaşımla teşhis ve tedavi ekibinin bir parçası olduğu bilinciyle hareket eder.
b) Yakınmalarını, daha önce geçirdiği hastalıkları, gördüğü tedavileri ve tıbbi müdahaleleri, eğer varsa halen kullandığı ilaçları ve sağlığıyla ilgili bilgileri mümkün olduğunca eksiksiz ve doğru olarak verir.
c) Hekim tarafından belirlenen sürelerde kontrole gelmeli ve tedavisinin gidişatı hakkında geri bildirimlerde bulunur.
ç) Randevu tarih ve saatine uyar ve değişiklikleri ilgili yere bildirir.
d) İlgili mevzuata göre öncelik tanınan hastalar ile diğer hastaların ve personelin haklarına saygı gösterir.
e) Personele sözlü ve fiziki saldırıya yönelik davranışlarda bulunmaz.
f) Haklarının ihlal edildiğini düşündüğünde veya sorun yaşadığında hasta hakları birimine başvurur.” 9. 19 Şubat 1960 tarih ve 10436 sayılı Tıbbi Deontoloji Nizamnamesinin 2 nci maddesinde; “Tabip ve diş tabibinin başta gelen vazifesi, insan sağlığına, hayatına ve şahsiyetine ihtimam ve hürmet göstermektir.
Tabip ve diş tabibi; hastanın cinsiyeti, ırkı, milliyeti, dini ve mezhebi, ahlâki düşünceleri, karakter ve şahsiyeti, içtimai seviyesi, mevkii ve siyasi kanaatı ne olursa olsun, muayene ve tedavi hususunda âzami dikkat ve ihtimamı göstermekle mükelleftir.” Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. İlgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, başvuru konusuna ilişkin “Kısmen
Tavsiye Kısmen Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 11. Başvuran, (1) numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda; Diyarbakır Gazi
Yaşargil Eğitim ve Araştırma Hastanesi Perinatoloji Kadın Doğum Kliniğinde görev yapan hemşire .
kendisine ve acil servisten doğum için kliniğe yönlendirilen yengesine olumsuz davranışlar sergileyerek görevini gereği gibi ifa etmediği iddiasında bulunarak ilgili hakkında gereğinin yapılmasını talep etmektedir.
12. Hasta hakları kavramı temel dayanağını insan haklarıyla ilgili evrensel düzenlemelerden alarak insan hak ve değerlerinin sağlık hizmetlerinde uygulanmasını dile getirmektedir. Ancak sağlık hizmetlerinin sunumunda yalnızca hasta haklarını dile getirmek tek yönlü bir yaklaşım olacaktır. Görünüşte birbirine zıt gibi algılanan hasta ve sağlık personeli hakları aslında birbirini tamamlayan haklardır. Hasta ile sağlık personeli aynı sağlık sistemi içinde yer aldığı dolayısıyla mesleki uygulamanın karşıt tarafları değil, eşitler arası ilişkide hak ve sorumluklara sahip bireyler olarak kabul edilmelidir (E. S. Yurdakul, O. Sarı, Hastaların, Hekimlerin Hakları Konusundaki Farkındalıkları, Hastalık Algısı Ve Kişilik Tiplerinin Hekimin
Haklarına Etkisi, Ankara Med J, 2020;(4):926-943 // 10.5505/amj.2020.36097).
13. Sağlık kurumlarında hasta ile sağlık personeli arasında gelişen iletişim sürecinde ortaya çıkan birçok sorunlar mevcuttur. Sorunların başında hasta ile sağlık personeli iletişimine önem verilmemesi, sağlık personelinin gerekenin yapılacağı konusunda kendilerine güvenilmesini hastalardan beklemeleri, sağlık hizmetini almak zorunda kalan hasta ve yakınlarının içinde bulundukları durumdan dolayı gergin olmaları iletişimi olumsuz etkileyen faktörlerdendir. Bu nedenle hasta ile sağlık personeli arasındaki dinamik sürecin sağlıklı yürümesi adına insan hakları çerçevesinde hasta hakları, iletişimin düzenli bir şekilde işleyişi ve ortaya çıkabilecek sorunların minimuma indirilmesi açısından da personelin hakları belirlenmiştir.
14. Nitekim Hasta Hakları Yönetmeliği ve Tıbbi Deontoloji Nizamnamesinde de hem sağlık personelinin hem de hastaların hakları ve yükümlülükleri ile ilgili düzenlemeler yapılmıştır. Sağlık hizmetlerinde görev alan personelinin hastalara güler yüzlü, nazik, şefkatli ve sağlık hizmetleri ile ilgili mevzuata uygun şekilde davranması arzu edilirken, hastalardan da sağlık kurum ve kuruluşlarının kural ve uygulamalarına uygun davranması, personele sözlü ve fiziki saldırıya yönelik davranışlardan kaçınması, personel ve diğer hastaların haklarına saygı göstermesi beklenmektedir.
15. Başvuru ile ilgili bilgi ve belgeler incelendiğinde; başvuranın 39 haftalık hamile olan yengesi .
rahatsızlanması üzerine Diyarbakır Gazi Yaşargil Eğitim ve Araştırma Hastanesine müracaat ettikleri, ilgili hekimin yönlendirmesi üzerine Kadın Doğum Kliniğine yatış için gittikleri, burada görevli hemşire . ile aralarında sözlü münakaşa yaşandığı anlaşılmıştır. Bununla birlikte başvuran ve hasta yakınları görevli hemşirenin kendilerine olumsuz tutum ve davranışlarda bulunduğu, hastayı muayene etmekten kaçındığı, kendilerine aşağılayıcı ve tehdit edici sözler sarf ettiği, neticede tarafına şiddet uygulandığı yönünde yalan beyanda bulunarak haklarında beyaz kod verilmesine neden olduğunu iddia ederken, Hemşire ise CİMER şikayeti üzerine verdiği beyanda; başvuran ve diğer hasta yakınları ile yaşanılan olayın öncesinde başka hastalar ile beyaz kod verilen bir olay yaşandığı, olayın büyümemesi için diğer hastaların odalarına girmeleri hususunda uyarıldığı ancak başvuran ve yengesi . odalarına girmediği için tekrar uyarıldığı, bu uyarı üzerine aralarında sözlü tartışma başladığını, hasta yakını .
kendisini tehdit ederek üzerine yürüdüğünü, diğer çalışanlar ve hekimlerin araya girmesi sonucu olumsuz
bir durum yaşanmadığını, ancak hasta ve yakınları tarafından hakaret ve tehdit söylemlerine maruz kaldığını, beyaz kod verdiğini kendisi de hamile olduğu için olayın etkisi ile rahatsızlandığını ve iki gün hastanede yatarak tedavi gördüğünü iddia etmektedir.
16. Başvuruya konu iddialar hakkında inceleme yapılması için Diyarbakır Gazi Yaşargil Eğitim ve
Araştırma Hastanesi Başhekimliği’nin 08/06/2022 tarih ve sayılı yazısı ile hastanede görev yapmakta olan muhakkik olarak görevlendirilmiştir.
Muhakkik tarafından hazırlanan 06/10/2022 tarihli inceleme raporunda; “Şikayetçi . CİMER üzerinden sağlık personellerinin kendisine hakaret ettikleri, tehdit edildiği iddiası ile ilgili tarafların ifadelerine başvurulmak üzere ifadeye davet yazıları yazıldı, alınmış olunan sayılı PTT
Takip Belgesinden ifadeye davet yazısı şikayetçiye ulaşmış olup, ancak kişi buna rağmen ifade vermeye gelmemiştir. Dolayısıyla şikayetçinin bilgisine başvurulamamış ve işbu rapor eldeki mevcut belgeler eşliğinde tanzim edilmiştir.
Şikayetçi . ile . arasında yaşanan gelişmeye ilişkin olarak olayın kolluk kuvvetlerine intikal ettirildiği ve adli makamlara başvurunun bulunduğu açıktır. Ayrıca yaklaşık olarak 3 yıldır devam etmekte olan
Pandemi sürecinde sağlık personellerinin yaşamış olduğu yoğun çalışma ortamında gerek duygusal gerekse bedensel yıpranmalar olduğu hem kamunun hem de sağlık çalışanları olarak bizlerin de bilgisi dahilindedir. Yaşanan bu gelişmenin de yoğun çalışma temposu dahilinde olduğu, bu bağlamda cezai işleme gerek bulunmadığı görüşü hasıl olmaktadır.” ifadelerine yer verilerek idari ve disiplin yönünden hiçbir işleme gerek olmadığı yönünde karar verilmiştir.
17. Bununla birlikte idarenin Kurumumuza ilettiği cevabi yazıdan olayın taraflarından . ve . ifade vermeye davet edildikleri halde ifade vermedikleri için muhakkik tarafından dosyanın kapatılması yönünde karar verildiği ve muhakkik tarafından kamera kaydı incelemesi yapılmadığı ifade edilmiştir. Başvuruya konu olayın 12/05/2022 tarihinde saat 04:00 sularında yaşandığı, başvuran ile yengesi . 15/5/2022 tarihinde yaptıkları ve Kurumca 26/05/2022 tarih ve sayı ile kayda alınan CİMER başvurusu üzerine Diyarbakır Gazi Yaşargil Eğitim ve Araştırma Hastanesi Başhekimliği’nin 08/06/2022 tarih ve
E. sayılı yazısı ile konunun araştırılması için muhakkik görevlendirildiği, muhakkik tarafından olayın taraflarından . yazılı olarak başvuranın ise sözlü olarak ifadeye çağırıldığı ancak şikayet dilekçesinde bütün iddialarını belirttiklerini beyan ederek hastaneye ifade vermeye gelmedikleri, inceleme sürecinde kamera kayıtları mevcut olmasına rağmen (üç aylık kayıt saklama süresinin 26/08/2022 tarihinde sona ereceği dikkate alındığında) muhakkik tarafından varolan kayıtlar incelenmeksizin, şikayet dilekçelerinde olaya karıştıkları beyan edilen diğer hemşire ve güvenlik görevlilerinin tanık ifadeleri alınmaksızın, olayın adliyeye yansıdığı şeklindeki yanlış bilgiye yer verilerek ve sadece doğum izninde olduğu ve başka ile tayini çıktığı için kendisine ulaşılamadığı belirtilen Hemşire . kendisinin de şikayetçi olduğunu ve beyaz kod verdiğini belirttiği CiMER şikayeti üzerine alınan ifadesi dikkate alınarak inceleme raporunun hazırlandığı görülmüştür.
18. Kurumumuz tarafından başvuruya konusu hususların açıklığa kavuşturulabilmesi için ilgili idareden olay tarihine ilişkin kamera kayıtları talep edilmiş ancak üç aylık kayıt süresi dolduğu için kamera kayıtlarının mevcut olmadığı bilgisi verildiğinden olay tarihine ilişkin kamera kayıtlarının incelenmesi mümkün olmamıştır. Bu nedenle; tarafların tüm iddia ve şikayetlerinin açıklığa kavuşturulmasını sağlayacak kapsam ve içerikte, olayın tüm boyutları ile ele alındığı, olaya şahit olan diğer hasta, hasta yakınları, personelin tanık beyanlarına başvurulan, neticede olayla ilgisi olmayan gerekçeler esas alınmaksızın usulüne uygun olarak ulaşılan bir teklifin yer aldığı bir soruşturma raporu ile ortaya konulmadığından tarafların iddiaları somutlaştırılamamış, olayın sübutu hakkında malumat elde edilememiştir.
/
19. Somut dosya kapsamında başvuranın iddiaları, idarenin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte değerlendirildiğinde; Diyarbakır Gazi Yaşargil Eğitim ve Araştırma
Hastanesi Kadın Doğum Kliniğinde görev yapan hemşire . hasta ve hasta yakınlarına olumsuz tutum ve davranış sergilediği, muayene etmek istemediği, kendilerine tehditlerde bulunduğu ve haklarında beyaz kod verilmesine neden olduğu ifadelerinin mevzuata uygun bir soruşturma yapılmadığından mevcut bilgi ve belgeler kapsamında somutlaştırılamadığı, iddiadan ibaret kaldığı değerlendirdiğinden sorumlular hakkında işlem yapılması yolundaki başvurunun bu aşamada reddi gerekmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 20. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde; “Kurum, inceleme ve araştırma yaparken idarenin, insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde; kanunlara uygunluk, ayrımcılığın önlenmesi, ölçülülük, yetkinin kötüye kullanılmaması, eşitlik, tarafsızlık, dürüstlük, nezaket, şeffaflık, hesap verilebilirlik, haklı beklentiye uygunluk, kazanılmış hakların korunması, dinlenilme hakkı, savunma hakkı, bilgi edinme hakkı, makul sürede karar verme, kararların gerekçeli olması, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi, kişisel verilerin korunması gibi iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığını gözetir ve iyi yönetim ilkelerine uyar.” hükümlerine yer verilmiştir, 21. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; hastanede görevli sağlık personeli hakkında şikayette bulunmak istemesine rağmen personelin yaka kartı/isimlik takmadığı dolayısıyla başvuranın ilk etapta hasta hakları birimine şikayette bulunamadığı; tanık ifadeleri ve kamera kayıtları ihmal edilerek muhakkik raporunun hazırladığı, akabinde kayıtların saklanma süresi dolduğu için yeniden incelenmesine imkan olmadığı, olayın kapatılmasına muhakkik tarafından karar verildiği; disiplin amiri tarafından hakkında soruşturma yürütülen personelden savunma alınmadığı ve personel hakkında yargısal incelemeye imkan verecek şekilde disiplin cezası verilmesine yer olmadığı kararı verilmediği, bu çerçevede
İdarenin kanunlara uygunluk, yetkinin kötüye kullanılmaması, tarafsızlık, dürüstlük, nezaket, şeffaflık, hesap verilebilirlik, bilgi edinme hakkı, makul sürede karar verme, kararların gerekçeli olması, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun hareket etmediği anlaşılmıştır.
22. Bununla birlikte; Hemşire . de CİMER şikayetine cevaben verdiği yazılı ifadesinde kendisinin şiddete uğradığı, hatta Başhekimlikçe doğrulanmamakla birlikte beyaz kod verdiği beyanı yer aldığından bu hususun aydınlığa kavuşturulması da önem arz etmektedir. Nitekim, 2020 yılında Konya Necmettin
Erbakan Üniversitesi Hastanesinde sağlık çalışanlarına şiddet ve buna neden olan faktörlere ilişkin yapılan bir çalışmada; çalışmaya katılan sağlık çalışanlarının %83,3’ünün şiddete maruz kaldığı, bunların
%80,0’inin sadece sözel şiddete, %2,0’si sadece fiziksel şiddete, %18,0’i hem sözel hem fiziksel şiddete maruz kaldığı, şiddet uygulama durumu özellikle sağlık alanında artmakta olduğundan sağlık sistemi ile ilgisi olduğunu düşünenlerin sayısının oldukça yüksek olduğu (% 66) şiddete uğrayanların şikâyetçi olma durumlarının ise düşük olduğu (%18,3) herhangi bir şiddete maruz kalma durumunda hastanelerde uygulanmakta olan beyaz kod aracılığı ile yardım isteyenlerin %12,7 olup oldukça düşük bir oranda olduğu belirtilmiştir. Bu sebeple sağlık çalışanlarına yönelik şiddet olaylarının oluşmadan engellenmesi, şiddeti uygulayan kişilerin rehabilite edilmesi, şiddetin nedenlerinin daha kapsamlı olarak ele alınması ve sorun ya da sorunların ortaya konup çözüm önerileriyle beraber engellenmesi gerekmektedir. (Necmettin Erbakan
Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi Cilt:3 Sayı : 2023/6204-S.23.101681 Yıl:2020)
23. Çözüm önerileri ele alındığında; esasen kamu hizmetlerinin anonimliği esas olsa da sağlık hizmeti gibi bireyin en temel hakkı olan yaşam hakkı ve vücut bütünlüğüne doğrudan müdahale niteliğini taşıyan sağlık faaliyetlerin sunumunda görev alan sağlık personeli görevi gereği idarenin somut ve görünürlük kazanmış halini temsil etmektedir. Bu itibarla doğrudan insanla temasa geçme niteliği taşıyan sağlık hizmetinin sunumunda kişisel özellikler önem arz etmektedir. Şöyle ki birey yaşam hakkının; korunması, gelişmesi ve sağlanması için sağlık sunucusuna başvurmakla birlikte vücut bütünlüğüne müdahale hakkını vermek ve mahrem bilgilerini paylaşmakla birlikte hizmetin görünümü için güven ilişkisine ihtiyaç duymaktadır. Bu bakımdan hizmet sunucusu durumunda olan sağlık personelinin adının bilinmesi güven ilişkisinin tesisi için önemli bir adım teşkil edecektir. Bununla birlikte büyük özveri gerektiren sağlık hizmetini yerine getiren sağlık personeli bakımından da münferit olayların tüm sağlık camiasının itibarının gölgelenmesinin önüne geçilmesi ve camianın itibarının korunması içinde gerekli denetimlerin yapılabilmesi açısından idareye kolaylık sağlayacaktır. Bu bağlamda pek çok açıdan kamu hizmetinin gereği gibi sunulması amacıyla sağlık personelinin isim bilgisinin yaka kartı vb. mahiyetteki araçlarla görünürlüğünün sağlanmasının sağlık hizmetinin iyi işlemesinin gereği olduğu değerlendirilmiştir. Öte yandan; uzun bekleme süreleri şiddete neden olan kaynaklardan biri olarak değerlendirilerek, hastanelerde uzun bekleme sürelerine yönelik iyileştirmeler yapılması gerektiği, hasta ve yakınları tarafından yapılan şikâyetlerin mevzuata uygun olarak daha etkin şekilde ve uzman kişilerce ele alınması gerektiği kanaati oluşmuştur.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
24. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanunun 21 inci maddenin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurum tarafından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlar, 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili
İdarenin işlemine karşı Diyarbakır İdare Mahkemesi nezdinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN KISMEN KABULÜ
KISMEN REDDİNE,
Başvuranın, sağlık personeli tarafından hasta ve hasta yakınlarına olumsuz tutum ve davranış sergilediği iddiasıyla gerekenin yapılması talebinin olayla ilgili yeterli veri bulunmadığından REDDİNE, Diğer yandan personeller hakkında yürütülen soruşturmaların Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun
Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer alan ilkelerden özellikle “şeffaflık” ve “hesap verilebilirlik” ilkelerine uygun yapılmasını teminen idarenin bundan sonra yapacağı incelemelerde; şikâyetlerin daha etkin şekilde incelenmesi için alanında uzman ve ehil kişilerin muhakkik olarak görevlendirilmesi, kamera kaydı, tanık beyanları vb.
somut veriler dikkate alınarak inceleme yapılması için gerekli hassasiyetin gösterilmesi, öte yandan sağlık hizmetlerinin yürütülmesi sırasında rastlanan şiddet olaylarının önlenmesi amacıyla sağlık çalışanları ile sağlık hizmetinden faydalanan hasta ve hasta yakınlarına yönelik bilgilendirme yapılması ve eğitim programları uygulanması hususunda SBÜ DİYARBAKIR GAZİ YAŞARGİL EĞİTİM VE
ARAŞTIRMA HASTANESİ BAŞHEKİMLİĞİNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
/
Kararın bir örneğinin bilgi için SAĞLIK BAKANLIĞINA iletilmesine,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, idare
tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve gereği için SBÜ DİYARBAKIR
ASTANESİ BAŞHEKİMLİĞİNE, bilgi için SAĞLIK BAKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi