|
ÖZET: Başvuran, Hakkâri İli Derecik Devlet Hastanesi’nde Aile Hekimliği Uzmanı olarak çalışmakta ve eşinin epilepsi rahatsızlığı nedeniyle İstanbul’a tayin talep etmektedir. Sağlık Bakanlığı, başvuranın talebini reddetmiş, gerekçe olarak Hakkâri’de nöroloji uzmanlarının bulunmasını ve eşinin tedavisinin burada mümkün olduğunu belirtmiştir. İdarenin, sağlık mazereti nedeniyle yer değişikliği taleplerini değerlendirirken hukuka ve hakkaniyete uygun hareket etmesi gerektiği vurgulanmıştır.
İdari işlemlerin belli bir sebebe dayanması gerektiği ve idarenin takdir yetkisinin kamu yararı ile sınırlı olduğu ifade edilmiştir. Başvuranın talebinin reddedilmesinin hukuka aykırı olmadığı sonucuna varılmıştır. Ancak, idarenin kararlarını gerekçeli olarak sunmaması, şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkelerine aykırılık teşkil etmektedir. Bu nedenle, Sağlık Bakanlığı’na, kararların gerekçeli olması ve başvuranın bilgilendirilmesi yönünde tavsiyede bulunulmuştur. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/9592-S.22.14747
BAŞVURU NO : 2022/5217
KARAR TARİHİ : 01/08/2022
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SAĞLIK BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Sağlık mazereti kapsamında yer değişikliği talebi hk.
BAŞVURU TARİHİ : 06/04/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, Hakkâri İli Derecik Devlet Hastanesi’nde 26.10.2021 tarihi itibariyle Aile Hekimliği Uzmanı olarak görev yapmaya başladığını, eşinden ayrı yaşamakta olduğunu, eşinin epilepsi rahatsızlığı nedeniyle yaklaşık 11 yıldır aynı nöroloji uzmanı tarafından takip edildiğini, yakın dönemde nöbet aralıklarının sıklaşması, tedavinin optimize edilmesi için sık sık kontrole gitmesinin gerekmesi, gebelik planlanması gibi gerekçelerden ötürü belirtilen merkezde takip ve tedavisinin devam etmesinin gerektiğini, eşinin tek başına bu takiplerini sürdürebilmesi, hastalığın getirmiş olduğu stres faktörleri de göz önünde bulundurulduğunda mümkün görünmediğini, mecburi hizmet nedeniyle bulunduğu Hakkâri ili Derecik ilçesinde nöroloji hekiminin bulunmadığını belirterek Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşları Atama ve Yer
Değiştirme Yönetmeliğinin 19 uncu maddesinde belirtilen sağlık mazeretine bağlı yer değişikliği hususlarına istinaden eşinin ikamet ettiği İstanbul iline naklen atamasının yapılması amacıyla tayin talebinin gerekçe gösterilmeden reddedildiğini belirterek tayin talebinin tekrar değerlendirilmesini, gerekçeli kararın açıklanmasını ve şikayet konusunda belirtmiş olduğu nedenlerden ötürü İstanbul iline tayininin gerçekleştirilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu iddialar hakkında bilgi-belge talebimize istinaden Sağlık Bakanlığının 24/5/2022 tarihli ve sayılı cevabi yazısında özetle;
2.1. Başvuran Hakkâri Derecik Devlet Hastanesinde aile hekimliği uzmanı olarak görev yapmakta olup
Devlet hizmeti yükümlülüğü süresinin Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu ek 3 üncü madde hükmüne göre
350 (üç yüz elli) gün olduğu,
2.2. Başvuranın, eşi adına İstanbul Eğitim ve Araştırma Hastanesinden 21.01.2022 tarihinde alınan
“epilepsi” tanısı ile “2009 yılında nöbetleri başlamış, nöbet sıklığı yılda 1-2 kez olmak üzere değişiyormuş.
Bilinç kaybı ile birlikte, çenede kilitlenme oluyor, bayılma gelişiyor, son üç aydan beri her ay nöbet tarifi var. Kraniyal MR: Her iki serebral hemisferde kortikal ve ak madde sinyalleri olağandır. Bazal ganglionlar ve bilateral talamuslar olağandır. İnternal ve eksternal BoS mesafeleri normaldir. Beyin sapı oluşumları normaldir. Serebellar hemisferlere ait patoloji izlenmedi. Anterior ve posterior sirkülasyon arterleri ve venöz yapılar patentli. Lamietal kullanımı var.” bulgularının yer aldığı sağlık kurulu raporuna istinaden
İstanbul iline atanmak üzere başvurduğu, Bakanlık Sağlık Mazeretleri Değerlendirme Komisyonunda görüşülerek görev yaptığı ilde eşinin takip ve tedavileri mümkün olduğundan talebinin reddedildiği,
2.3. Hakkâri il merkezinde Bakanlığa bağlı 249 yataklı devlet hastanesi, il genelinde 3 nöroloji uzmanı ile birlikte toplamda 126 uzman tabibin görev yapmakta olduğu, bu sebeplerden dolayı adı geçenin, sağlık mazereti eşine ait olduğundan çalıştığı ilde hem aile birliğini hem de tedavilerini sağlayabileceği,
2.4. Başvuranın komisyona sunmuş olduğu sağlık mazeretine ait takip ve tedavileri görev yaptığı Hakkâri ilinde mümkün olmaması halinde belgelendirerek üstleri vasıtasıyla sağlık mazeretine başvurması halinde talebinin Bakanlığın Sağlık Mazereti Değerlendirme Komisyonu tarafından tekrar değerlendirileceği,
açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde, “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…” ,
4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü
eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” ,
5. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “Yer değiştirme suretiyle atanma” başlıklı 72 nci maddesinde, “Kurumlarda yer değiştirme suretiyle atanmalar; hizmetlerin gereklerine, özelliklerine, Türkiye’nin ekonomik, sosyal, kültürel ve ulaşım şartları yönünden benzerlik ve yakınlık gösteren iller gruplandırılarak tespit edilen bölgeler arasında adil ve dengeli bir sistem içinde yapılır.” ,
6. 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanununun ek 3 üncü maddesinde, “İlgili mevzuata göre yurt içinde veya yurt dışında öğrenimlerini tamamlayarak tabip, uzman tabip ve yan dal uzmanlık eğitimini tamamlayarak uzman tabip unvanını kazananlar, her eğitimleri için ayrı ayrı olmak kaydı ile Devlet
Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı tarafından hazırlanan İlçelerin Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik
Sıralamasında yer alan;
Altıncı grup ilçe merkezlerine bağlı yerleşim yerlerinde 300, Beşinci grup ilçe merkezlerine bağlı yerleşim yerleri ile altıncı grup ilçe merkezlerinde 350, Dördüncü grup ilçe merkezlerine bağlı yerleşim yerleri ile beşinci grup ilçe merkezlerinde 400, Üçüncü grup ilçe merkezlerine bağlı yerleşim yerleri ile dördüncü grup ilçe merkezlerinde 450, İkinci grup ilçe merkezlerine bağlı yerleşim yerleri ile üçüncü grup ilçe merkezlerinde 500, Birinci grup ilçe merkezlerine bağlı yerleşim yerleri ile ikinci grup ilçe merkezlerinde 550,
Birinci grup ilçe merkezlerinde 600, Gün, Sağlık Bakanlığı veya Sağlık Bakanlığınca uygun görülen Milli Savunma Bakanlığı ve diğer kuruluşlarda Devlet memuru veya ilgililerin talebi halinde 10.7.2003 tarihli ve 4924 sayılı Kanuna tâbi sözleşmeli sağlık personeli olarak Devlet hizmeti yapmakla yükümlüdürler. Bu süreler ihtiyaca göre
Cumhurbaşkanı kararı ile kısaltılabilir. Sürelerin hesabında fiilen çalışma esas olup, hafta sonu ve resmi tatil günleri fiili çalışmadan sayılır. Yıllık, mazeret ve hastalık izinli geçirilen günler ise yükümlülük süresine ilave edilir.”,
7. Sağlık Bakanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinin
7.1. “Temel ilkeler” başlıklı 5 inci maddesinde, “(1) Bu Yönetmelik tüm atama ve yer değiştirmelerde; a) Kadro imkânları göz önünde bulundurulması, b) Ekonomik, sosyal ve kültürel şartlar ile ulaşım şartları yönünden benzerlik ve yakınlık gösteren illerin gruplandırılarak işlem yapılması, c) Personelin hizmet bölgeleri ve grupları arasında, hizmet gerekleri de dikkate alınarak, adil ve dengeli dağılımın sağlanması, ç) Personel hareketlerinde hizmet puanının belirleyici olması, d) PDC’de belirlenen sayılardaki aktif çalışanların dikkate alınarak idarenin hizmet ihtiyacının karşılanması, aylıksız izin, askerlik ve geçici görev gibi nedenlerle aktif olmayan standartlara bu süre içerisinde atama yapılması, e) Atamalarda hizmet birimlerinin ihtiyacına göre sertifika, diploma gibi özel nitelikler aranılarak, nitelikli personel eliyle hizmet sunumunun sağlanması, f) Personelin başvuru tarihinde yürürlükte olan usul ve esaslar çerçevesinde işlem yapılması ilkelerini esas alır.”,
7.2. “Sağlık mazeretine bağlı yer değişikliği” başlıklı 19 uncu maddesinde, “(1) Personelin kendisinin, eşinin, annesinin, babasının, bakmakla yükümlü olduğu çocuklarının ve yargı kararı ile vasi tayin edildiği kardeşinin hastalığının görev yaptığı yerde tehlikeye girdiğini veya görev yerinin değişmemesi hâlinde tehlikeye gireceğini, üniversiteler veya Bakanlık eğitim ve araştırma hastanelerinden alınacak sağlık kurulu raporu ile belgelendirmesi halinde tedavinin yapılabileceği bir sağlık kurum veya kuruluşunun bulunduğu veya sağlığının olumsuz etkilenmeyeceği bir ilin münhal kadrolarına sağlık mazereti değerlendirme komisyonu kararı doğrultusunda atanır.
(2) Sağlık mazereti değerlendirme komisyonu, gerekli durumlarda bu raporların başka eğitim ve araştırma hastanelerinin sağlık kurullarınca da usule ve fenne uygunluğunun tespit edilmiş olma şartını arayabilir.”
düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin kısmen kabulü kısmen reddi yönünde öneri, Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9. Devlet hizmeti yükümlülüğü kapsamında Hakkâri İli Derecik Devlet Hastanesinde 26.10.2021 tarihi itibariyle Aile Hekimliği Uzmanı olarak görev yapmaya başlayan başvuran, eşinin epilepsi rahatsızlığı ve
Hakkâri ili Derecik ilçesinde nöroloji hekiminin bulunmaması nedeniyle reddedilen tayin talebinin tekrar değerlendirilerek İstanbul iline tayininin gerçekleştirilmesini talep etmektedir.
10. Bilindiği üzere, idarenin işlem tesis ederken hukuka bağlı olması ve hukuk kuralları içinde hareket etmesi hukuk devletinin bir diğer ilkesidir. Bu kapsamda, idari işlemin belli bir sebebe dayanması gerektiği açık bir kuraldır. İdarenin takdir yetkisinin söz konusu olması halinde dahi keyfi olarak hareket edebileceği anlamına gelmez. İdareye yasalarla tanınan takdir yetkisi mutlak olmayıp, kamu yararı ve hizmet gerekleri ile sınırlıdır. İdare takdir yetkisini kullanırken kendisine verilen yetkinin amacı doğrultusunda hareket etmeli, nesnellik ve tarafsızlık içinde davranmalı, orantılılık ilkesine uymalı, kanunlar özel koşullar öngörmüşse bunlara uymalı, bu yetkiyi kamu yararı için ve gerekçeli olarak kullanmalıdır.
11. Dosya kapsamında sunulan bilgi ve belgelerden, başvuranın 350 gün süreli Devlet hizmeti yükümlülüğü kapsamında Hakkari iline atamasının gerçekleştirildiği, eşi adına İstanbul Eğitim ve Araştırma
Hastanesinden 21.01.2022 tarihinde alınan sağlık kurulu raporuna istinaden sağlık mazereti kapsamında
İstanbul iline atamasının yapılmasını talep ettiği, ancak Sağlık Bakanlığı Sağlık Mazeretleri Değerlendirme
Komisyonunca talebi reddedilmiş olup, söz konusu Komisyonca reddedilme gerekçesi ilgiliye sunulmamakla birlikte, Kurumumuza iletilen cevabi yazıda, söz konusu Komisyon tarafından yapılan değerlendirmede “Hakkâri il merkezinde Bakanlığa bağlı 249 yataklı devlet hastanesi, il genelinde 3 nöroloji uzmanı ile birlikte toplamda 126 uzman tabibin görev yapmakta olduğu ve başvuranın eşinin tedavisinin söz konusu ilde mümkün olduğu, ayrıca, sağlık mazeretine ait takip ve tedavileri görev yaptığı
Hakkâri ilinde mümkün olmaması halinde belgelendirerek başvurması halinde talebinin tekrar değerlendirileceği” hususlarına yer verilerek gerek ilgili Komisyonca reddedilme gerekçesi gerek devam eden süreçte ilgili açısından başvuru yoluna ilişkin bilgilendirmenin yapıldığı anlaşılmaktadır.
12. Bu kapsamda, ilgili mevzuat gereği, sağlık mazereti nedeniyle yer değişikliği talebine ilişkin Sağlık
Mazeretleri Değerlendirme Komisyonunca yapılan değerlendirmede, Sağlık Bakanlığı Atama ve Yer
Değiştirme Yönetmeliği kapsamında başvuranın eşinin rahatsızlığının tedavisinin Hakkari ilinde mümkün olduğu tespiti çerçevesinde talep reddedilmiş olup, ilgili idarenin hizmet ihtiyaçları çerçevesinde yaptığı değerlendirme sonucunda kullandığı takdir yetkisinin kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olduğu anlaşıldığından başvuranın İstanbul iline atamasının yapılmamasında hukuka ve hakkaniyet ilkelerine aykırılığın bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
13. Yukarı anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın sağlık mazereti kapsamında
İstanbul iline atamasının yapılması talebinin hizmet ihtiyaçları çerçevesinde reddedilmesinde hukuka ve hakkaniyet ilkelerine aykırılık görülmediğinden başvurunun reddi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
14. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir.
15. Danıştay 8. Dairesinin 01/03/2010 tarihli ve E:2009/7831 sayılı Kararında, “idari işlemlerin bir sebebe ve gerekçeye dayalı olması hukukun genel ilkelerinden olduğundan, bu ilke genel anlamda düzenleme veya işlem yapan idareyi uyguladığı ve düzenleme yaptığı alanda doğru ve anlamlı olgular ortaya koymaya ve denetim yapmaya zorlar. İşlemlerde gösterilen sebep ve gerekçe, işlemin yasaya uygunluğu ve dayanağını değerlendirme, itiraz edip etmeme konusunda ilgililere yardımcı olmakla birlikte, idarenin saydamlığı,
savunma hakları ve idareye güven ilkeleri ve hukuk devleti anlayışının oluşumu noktalarında da büyük öneme sahiptir” ifadeleriyle idari işlemlerde gerekçenin önemine değinmiştir.
16. Gerekçe ilkesiyle öncelikle muhatabın hukuki güveliğini sağlamak amaçlanmaktadır. İdarenin yaptığı işlemden etkilenen kişinin söz konusu işleme karşı idari veya yargısal başvuru yollarını kullanıp kullanmama kararını verebilmek için bazı verilere sahip olması gerekir. Gerekçe ile işlemden etkilenen kişiye, işlemin dayandığı sebepler hakkında bilgi verilmekte; bu şekilde ilgililerin, idari işlemin dayandığı esasları ve bunların sonuçlarını önceden görerek, işleme karşı hukuk yollarına başvurma konusunda bir karara varma ve işleme karşı savunma geliştirmeleri mümkün olmakta olup, gerekçe ilkesi, ilgilinin bilgi alma hakkının asgari düzeyi ve savunma haklarının bir parçası olma anlamına gelmektedir. Ayrıca, idari işlemin gerekçesi, ilgiliyi, doğru ve objektif şekilde yapıldığına inandırarak, alınan kararın hukuki ve amaca uygun olduğuna inanmalarını sağlamaktadır. (İdari İşlemlerde Takdir Yetkisi ve Gerekçe İlkesi, Seçkin ve
Üstün, https://dergipark.org.tr/tr, 1/2/2021)
17. Her ne kadar Sağlık Bakanlığı Sağlık Mazeretleri Değerlendirme Komisyonunca sunulan gerekçe kapsamında, başvuranın talebinin reddedilmesinde hukuka ve hakkaniyet ilkelerine aykırılık bulunmadığı değerlendirilse de, yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde Kurumumuza sunulan gerekçenin başvurana da sunulmasının hukuki güvenlik ve idareye güven ilkeleri açısından önem arz ettiği, bu kapsamda reddedilen taleplere ilişkin alınan kararların hukuki ve amacına uygun olup olmadığına dair değerlendirme imkânı sunacağı değerlendirilmektedir.
18. Bu çerçevede, ilgili idarenin başvuru konusuna ilişkin başvurana herhangi bir gerekçe sunmadığı ve ayrıca başvurana verdiği cevaplarda da hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenlerle “kararların gerekçeli olması”, “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık” ve “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkelerine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkelere uyması beklenmektedir.
VII. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacak; 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacak olup, ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede Van İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VIII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre;
Başvurunun REDDİNE,
Yapılacak yer değişikliğine ilişkin başvuruların reddedilmesi halinde, kararların gerekçeli olması”, “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık” ilkelerini teminen asgari düzeyde gerekçeye ilişkin bilgilendirmenin yapılması amacıyla gerekli tedbirlerin alınması yönünde SAĞLIK BAKANLIĞINA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca; SAĞLIK
BAKANLIĞI tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde başvurana ve
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın BAŞVURANA ve SAĞLIK BAKANLIĞINA tebliğine
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi