|
ÖZET: Kamu Denetçiliği Kurumu kararında, memurun sağlık mazeretine dayanarak yer değiştirme talebinin değerlendirilmesi açısından önemli bir teknik hüküm belirlenmiştir. Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik’in 13. maddesinde, sağlık mazeretine bağlı yer değişikliği için gerekli belgelerin neler olduğu açıklanmıştır. Ancak, Danıştay İkinci Dairesi tarafından, “eğitim ve araştırma hastanesi veya üniversite hastanesinden” ibaresinin iptal edilmesi, memurun sağlık durumu ile ilgili raporların hangi sağlık kuruluşlarından alınabileceği konusunda belirsizlik yaratmıştır.
Bu durum, memurun sağlık durumunu belgelendirme yükümlülüğünü etkileyerek, yer değiştirme taleplerinin değerlendirilmesinde idarelerin uygulamalarını doğrudan etkilemektedir. Dolayısıyla, memurların sağlık mazeretlerine dayalı yer değiştirme taleplerinin kabulü için, sağlık raporlarının hangi kurumlar tarafından verileceği hususunda net bir düzenlemenin yapılması gerekliliği ortaya çıkmaktadır. Bu bağlamda, idarelerin takdir yetkisi kullanırken, personelin sağlık durumunu ve çalışma koşullarını göz önünde bulundurarak daha esnek bir yaklaşım benimsemeleri gerektiği vurgulanmaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/66629-S.20.72533
BAŞVURU NO : 2020/2953
KARAR TARİHİ : 07/08/2020
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : TİCARET BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Unvan değişikliği talebi hk.
BAŞVURU TARİHİ : 12/02/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, Ticaret Bakanlığı, Orta Anadolu Gümrük ve Ticaret Bölge Müdürlüğüne bağlı
Ergazi Tasfiye İşletme Müdürlüğünde 2009 yılından bu yana sicil numarası ile olarak görev yaptığını ekte yer alan raporunda açıklandığı üzere % 33 oranında engelli olduğunu, şu anki görevinin sağlığını tehlikeye düşürdüğünü belirterek, rahatsızlıklarının dikkate alınarak kadrosunun r Memurluğundan eşdeğer bir başka kadro olan Memur ya da V.H.K.İ olarak değiştirilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu iddia hakkındaki yazımıza istinaden Ticaret Bakanlığının cevabi yazı ve eklerinde özetle; 2.1. Orta Anadolu Gümrük ve DIŞ Ticaret Bölge Müdürlüğü bağlantısı Tasfiye İşletme
Müdürlüğünde görevli ‘ın sağlık mazeretine istinaden
Memur veya V.H.K.İ. unvanına atanma talebi hakkında verilen Gönderme Kararına istinaden anılan personelin unvan değişikliği talebinin değerlendirilmesine esas olmak üzere hakem hastaneye sevk edildiği,
2.2. Ankara Şehir Hastanesi Başhekimliğinin 20.01.2020 tarihli ve sayılı sağlık kurulu raporunun incelenmesi sonucu adı geçen personelin Memuru olarak çalışmasında sağlık yönünden sakınca görülmediğine karar verildiği anlaşıldığından ilgilinin talebi hakkında yapılacak başkaca bir işlem bulunmadığı,
ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Anayasanın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5. Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişin Yönetmeliğin; 5.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Yönetmelik; 657 sayılı Devlet Memurları
Kanunu’nun 2 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile değişik 2 nci maddesi ve aynı Kanunun
2670 sayılı Kanunla değişik 72 inci maddesine dayanılarak, Devlet Memurlarının aynı kurum
içinde yer değiştirme suretiyle atanmalarını sağlamak amacıyla düzenlenmiştir.”,
5.2. “Sağlık Mazeretine Bağlı Yer Değişikliği” başlıklı 13 üncü maddesinin birinci fıkrasında; “Memurun sağlık mazeretine dayanarak yer değiştirme talebinde bulunabilmesi için; kendisi, eşi, annesi, babası, bakmakla yükümlü olduğu çocukları ve yargı kararı ile vasi tayin edildiği kardeşinin hastalığının görev yaptığı yerde tedavisinin mümkün olmadığı veya mevcut görev yerinin söz konusu kişilerin sağlık durumunu tehlikeye düşüreceğini eğitim ve araştırma hastanesi veya üniversite hastanesinden alınacak sağlık kurulu raporu ile belgelendirmesi gerekir”
6. Gümrük Ve Ticaret Bakanlığı Yer Değiştirme Yönetmeliğinin 6.1. “Mazeret grupları” başlıklı 12 inci maddesi; “(1) Aşağıda belirtilen mazeretlerin belgelendirilmesi ve ilgililerin de talebi halinde; çalışma süresini doldurmuş personel yerlerinde bırakılabilir; çalışma süresini tamamlamayan personel farklı hizmet bölge ve alanlarına atanabilir. a) Sağlık mazereti, b) Aile birliği mazereti, c) Can güvenliği mazereti.
(2) Mazeretlerin değerlendirilmesinde; sağlık, aile birliği ve can güvenliği öncelik sırası esas alınır.
(3) Mazeretleri nedeniyle yeri değiştirilecek olanların atamaları öncelikle; aynı hizmet bölgesi içindeki başka bir hizmet alanına, bu şekilde mazeretin karşılanamaması veya görev yaptığı hizmet bölgesinde ihtiyaç bulunmaması halinde ise başka bir hizmet bölgesinde ihtiyaç duyulan ve mazeretinin karşılanabileceği bir hizmet alanına atanabilir. Mazeretleri nedeniyle yeri değiştirilenlerden bölge hizmet süresi dolu olanların, mazeretlerinin ortadan kalkması halinde ayrıldığı bölgedeki eksik kalan çalışma süresi tamamlattırılır.
(4) Sağlık ve aile birliği mazeretleri nedeniyle, başka hizmet bölgesi veya alanına atanan ya da yerinde bırakılan memurlardan bölge hizmet süresi dolu olanlar, mazeretlerinin devam ettiğini her yıl Ocak ayından itibaren alacağı belge ile belgelendirmek ve Mart ayının sonuna kadar
Başkanlığa göndermek zorundadırlar. Kurul, gönderilen belgeleri her yıl yeniden değerlendirir. Mazeretlerine ilişkin bilgi ve belgeleri göndermeyenlerin mazeret hallerinin ortadan kalktığı kabul edilerek, buna göre işlem yapılır.”
6.2. “Mazerete dayalı yer değiştirme esasları” başlıklı 13. Maddenin birinci fıkrasında; “Mazeretlerin belgelendirilmesi aşağıda belirtilen esaslara göre yapılır. a) Sağlık mazeretine dayanarak yer değişikliği; memurun sağlık mazeretine dayanarak yer değiştirme veya yerinde kalma talebinde bulunabilmesi için; kendisi, eşi, annesi, babası, bakmakla yükümlü olduğu çocukları ve yargı kararı ile vasi tayin edildiği kardeşinin hastalığının görev yaptığı yerde ya da görev yerinin değişmesi halinde tedavisinin mümkün olmadığı veya mevcut görev yerinin söz konusu kişilerin sağlık durumunu tehlikeye düşüreceğini eğitim ve araştırma hastanesi veya üniversite hastanesinden alınacak sağlık kurulu raporu ile belgelendirmesi gerekir.”
düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran özetle, Ticaret Bakanlığında 2009 yılından beri Memuru olarak görev yaptığını ekte yer alan raporunda açıklandığı üzere % 33 oranında engelli olduğunu, şu anki görevinin sağlığını tehlikeye düşürdüğünü belirterek, rahatsızlıklarının dikkate alınarak kadrosunun Memurluğundan eşdeğer bir başka kadro olan Memur ya da V.H.K.İ olarak değiştirilmesini talep etmektedir.
9. İdare ise Ankara Şehir Hastanesi Başhekimliğinin 20.01.2020 tarihli ve sayılı sağlık kurulu raporunda yer alan ve adı geçen personelin Memuru olarak çalışmasında sağlık yönünden sakınca görülmediği yönündeki raporu nedeniyle başvuranın talebini reddetmektedir.
10. Anayasamızın 17 nci maddesinde herkesin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahip olduğu, 5 inci maddesinde Devletin amaç ve görevlerinde birinin de insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmak olduğu, 49 uncu maddesinde Devletin çalışanların hayat seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını geliştirmek için çalışanları korumak, çalışmayı desteklemek ve çalışma barışını sağlamak için gerekli tedbirler almakla yükümlü olduğu, 56 ncı maddesinde ise Devletin herkesin hayatını beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlamak üzere gerekli tedbirleri alacağı düzenlenmiştir.
11. Aynı şekilde, yüksek yargı kararlarında, Devletimizin nitelikleri arasında sayılan sosyal hukuk devleti; kişilerin huzur, refah ve mutluluk içinde yaşamalarını güvence altına alan, kişilerin hakları ile kamu yararı arasında adil bir denge kurabilen, çalışma hayatını geliştirerek çalışanlarını koruyan devlet olarak tanımlanmaktadır. Bu kapsam içinde kişileri mutlu kılmak, onların hayat mücadelesini kolaylaştırmak, insan haysiyetine yaraşır onurlu bir hayat sürdürmelerini sağlamak gibi hususların da yer aldığı kuşkusuzdur.
12. Diğer yandan, Ülkemizin taraf olduğu ve 13/01/2004 tarihli ve 23545 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Uluslararası Çalışma Örgütü’nün 155 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği ve Çalışma
Ortamına İlişkin Sözleşmesinin 3 üncü maddesinde “Ekonomik faaliyet kolları” teriminin, kamu hizmetleri dahil olmak üzere, işçi çalıştırılan bütün kolları kapsadığı, “İşçiler” teriminin kamu çalışanları dahil olmak üzere istihdam edilen bütün kişileri kapsadığı, “İşyeri” teriminin, işçilerin işleri nedeniyle gitmeleri veya bulunmaları gereken ve işverenin doğrudan veya dolaylı kontrolü altında bulunan bütün yerleri kapsadığı, “Sağlık” teriminin, işle bağlantısı açısından, sadece hastalık veya sakatlığın bulunmaması halini değil, aynı zamanda, çalışma sırasındaki sağlığı etkileyen fiziksel ve zihinsel unsurları da kapsadığı;
5 inci maddesinde, üye devletlerin, işin maddi unsurları ile işi yapan veya nezaret eden kişiler
arasındaki ilişkiler ve makine teçhizat, çalışma süresi, işin düzenlenmesi ve iş usullerinin işçilerin fiziksel ve zihinsel kapasitelerine uyarlanmasını dikkate alacağı kurala bağlanmıştır.
13. Kamu hizmetlerinde istenilen verimliliğin sağlanabilmesi açısından çalışma ortamı koşullarının önemi oldukça büyüktür. Bu nedenle çalışma ortamı koşullarının fiziksel ve psikolojik açıdan çalışanlara rahatsızlık vermeyen, sıkıntıya yol açmayan, sorunlardan arındırılmış bulunması ve çalışanların yeterli ve güvenli çalışma ortamına sahip olabilmesi için her türlü önlemin alınmış olması gerekmektedir.
14. Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden Kurumlara, görev ve unvan eşitliği gözetmeden kazanılmış hak aylık dereceleriyle memurları bulundukları kadro derecelerine eşit veya 68 inci maddedeki esaslar çerçevesinde daha üst, kurum içinde aynı veya başka yerlerdeki diğer kadrolara naklen atayabilecekleri hususunda takdir yetkisi tanındığı, memurun sağlık mazeretine dayanarak yer değiştirme talebinde bulunabilmesi için; kendisi, eşi, annesi, babası, bakmakla yükümlü olduğu çocukları ve yargı kararı ile vasi tayin edildiği kardeşinin hastalığının görev yaptığı yerde tedavisinin mümkün olmadığı veya mevcut görev yerinin söz konusu kişilerin sağlık durumunu tehlikeye düşüreceğini alınacak sağlık kurulu raporu ile belgelendirenlerin sağlık mazeretine dayanarak mazeretinin karşılanabileceği bir yere naklen atanabilecekleri düzenlenmiştir
15. Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişin Yönetmeliğin “Sağlık
Mazeretine Bağlı Yer Değişikliği” başlıklı 13 üncü maddesinin birinci fıkrasında yer alan
“eğitim ve araştırma hastanesi veya üniversite hastanesinden” ibaresi Daniştay İkinci
Dairesinin 28/3/2018 tarihli ve Esas No:2016/10054; Karar No:2018/2062 sayılı kararı iptal edilmiştir. Bu kapsamda memurun sağlık mazeretine dayanarak yer değiştirme talebinde bulunabilmesi için; kendisi, eşi, annesi, babası, bakmakla yükümlü olduğu çocukları ve yargı kararı ile vasi tayin edildiği kardeşinin hastalığının görev yaptığı yerde tedavisinin mümkün olmadığı veya mevcut görev yerinin söz konusu kişilerin sağlık durumunu tehlikeye düşüreceğini sağlık kurulu raporu ile belgelendirmesi gerekmektedir.
16. Somut olayda, idare başvuranın unvan değişikliği talebini Memuru olarak çalışmasında sağlık yönünden sakınca görülmediğine dair rapor nedeniyle reddetmiş olsa da başvuran tarafından alınmış olan Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Yenimahalle Eğitim ve
Araştırma Hastanesi sağlık kurulu raporunda “ağır yük taşıması ve ağır fiziksel işlerde çalışması mesleki performansını etkileyebileceğinden ve mal zararına uğratabileceğinden önerilmediği” görülmektedir.
17. Yukarıda yer verilen Anayasa hükümleri, taraf olduğumuz uluslararası sözleşme hükümleri ve takdir yetkisini kullanılmasına ilişkin genel kurallara dayalı olarak, idarelerin, kurum içi yer değişikliği taleplerinde, mevzuatta öngörülen zorunlu durumlar dışında, personelin ihtiyacını ve motivasyonunu, buna bağlı olarak personelin verimliğini ve huzur içinde çalışmasını da ön planda tutması gerektiği açıktır. Bu kapsamda, İdare kendine tanınan takdir yetkisi kapsamında teşkilat yapısının elverişliliği ve insan kaynaklarının etkin kullanılması amacına yönelik olarak başvuranın sağlık durumunu göz önünde bulundurarak personelini büro işleri gibi fiziksel iş gücü gerektirmeyen pozisyonlarda değerlendirebilir.
18. Zira, kamu yönetiminin geçirdiği değişim ile birlikte klasik personel yönetimi de dönüşmüş ve kamuda modern insan kaynakları anlayışı benimsenmeye başlanmıştır. Bu kapsamda; iyi yönetim ilkelerini kendine rehber edinen idareler insan kaynaklarının kurumsal amaçlar doğrultusunda en etkin ve verimli bir biçimde kullanılmasını artık bir zorunluluk olarak görmelilerdir. Kamu kurum ve kuruluşlarının verimli ve etkili olabilmesi için her bir çalışanın bireysel kapasitesini ve mümkün olan en üst düzeyde çalışma arzusunu arttırmak gerekliliği kabul edilmeli ve bu yönde gereken tedbirler alınmalıdır.
19. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; yukarıda açıklanan gerekçelerle başvuranın kadrosunun Memurluğundan eşdeğer bir başka kadro olan Memur ya da
V.H.K.İ olarak değiştirilmesini talebinin reddine, ancak personelin sağlık problemleri ve raporu da dikkate alınarak büro hizmetleri gibi fiziksel güç gerektirmeyen birimlerde çalıştırılması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 20. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup;
Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde ‘kanunlara uygunluk’, ‘makul sürede karar verme’, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’, ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’ ilkelerine uygun davrandığı tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
21. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır.
Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden (varsa) arta kalan sürede Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle;
Başvuranın, Memurluğundan eşdeğer bir başka kadro olan Memur ya da V.H.K.İ olarak değiştirilmesini talebinin REDDİNE;
Başvuranın sağlık problemleri ve raporu da dikkate alınarak büro hizmetleri gibi fiziksel güç gerektirmeyen birimlerde çalıştırılması yönünde TİCARET BAKANLIĞINA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA;
Kararın BAŞVURANA ve TİCARET BAKANLIĞINA TEBLİĞİNE;
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
Ticaret Bakanlığı tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi