|
ÖZET: Başvuran, annesinin sağlık durumu nedeniyle Siirt iline tayin talep etmiştir. Anayasa ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu çerçevesinde, memurların atanma süreçleri belirli yönetmeliklere tabidir. Millî Savunma Bakanlığı ve bağlı kurumların yer değiştirme yönetmeliği, atama taleplerinin değerlendirilmesinde idareye takdir yetkisi tanımaktadır. Bu yönetmelik, sağlık mazereti dolayısıyla yer değiştirme taleplerinin, ilgili sağlık kuruluşlarından alınacak raporlarla belgelendirilmesi gerektiğini belirtmektedir.
Başvuranın sunduğu sağlık raporu, annesinin yardımsız hayatını sürdüremeyeceğini belirtse de, raporda tedavi için gerekli olan şartların sağlanıp sağlanmadığına dair yeterli bilgi verilmemiştir. İdare, başvuranın görev yaptığı yerdeki hizmet ihtiyacını ve kadro durumunu göz önünde bulundurarak, talebi reddetmiştir. Sonuç olarak, idarenin bu ret kararında hukuka aykırılık bulunmadığına karar verilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/1246-S.1875
BAŞVURU NO : 2019/1263
KARAR TARİHİ : 19/04/2019
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : DENİZ KUVVETLERİ KOMUTANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Yer değişikliği talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 22/01/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1.Başvuran, Kurumumuza yaptığı başvurusunda özetle; 8 yıldır Deniz Kuvvetleri Komutanlığı
İstanbul Sualtı Taarruz Komutanlığında sivil memur olarak çalıştığını, annesinin rahatsızlığı nedeniyle 28/09/2018 tarihinde Kocaeli Devlet Hastanesinden “başkasının güç ve yardımı olmaksızın hayatını idame ettiremez” şeklinde sağlık kurulu raporu aldığını, 14/11/2018 tarihinde bu raporu Deniz Kuvvetleri Komutanlığına vererek tayin veya muvafakat isteğinde bulunduğunu ancak süresi içerisinde olumlu veya olumsuz herhangi bir cevap alamadığını belirterek; tayininin Siirt iline yapılmasını eğer uygun bir kadro yoksa tarafına muvafakat verilmesini, talep etmektedir.
II. İDARENİN ŞİKÂYETE İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Deniz Kuvvetleri Komutanlığından 18/02/2019 tarihli ve E sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, yazımıza cevaben anılan İdarenin 11/03/2019 tarihli ve sayılı yazısında özetle; 2.1. Dz.K.K.lığı olarak devlet memuru atama işlemlerinde, kadro görev ihtiyacı, kadro mevcut durumu, eş durumu ve sağlık durumlarının dikkate alınarak yapılan ayrıntılı değerlendirme neticesinde atama planlaması yapıldığı, 2.2. Personelin görev yaptığı kadroda tek olduğu, bununla birlikte İdarenin anılan personele görev kapsamında ihtiyacı bulunduğu, ayrıca yapılan araştırma neticesinde personelin 6 kardeş olduğunun öğrenildiği, 2.3. Dz.K.K.lığında hali hazırda, 4545 devlet memuru personel kadrosu bulunduğu, mevcut kadroların 2892 adedinin dolu olduğu, bu kapsamda personel kaybı yaşamamak ve anılan devlet memurunun Deniz Kuvvetleri Komutanlığı bünyesinde kendisine duyulan hizmet ihtiyacı ve
Merkezi Yönetim Bütçe Kanununa binaen Komutanlığa tahsis edilen alım izninin bulunmamasına bağlı olarak, açıktan atama yoluyla yeni bir personel alımı yapılmasının mümkün olmaması nedeniyle atanmasına menfi cevap verildiği, 2.4. Konunun çözümüne ilişkin olarak, personelin atanmak istediği Siirt ilinden Dz.K.K.lığına geçiş yapmak isteyen kadro unvanına uygun bir devlet memuru bulunması durumunda personelin becayiş talebinin 657 sayılı Kanun kapsamında değerlendirileceği, Belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 1982 Anayasasının; 3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesi: “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”, 3.2. “Kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler” bölümü altındaki “Genel İlkeler” başlıklı 128’inci maddesi: “Devletin, kamu iktisadî teşebbüsleri ve diğer kamu tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli görevler, memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür. Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir.”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrası: “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun;
5.1. “Yer değiştirme suretiyle atanma” başlıklı 72’nci maddesinin altıncı fıkrası:
“Memurların atanamayacakları yerler ve bu yerlerdeki görevler ile kurumların özellik arz eden görevlerine atanabilmeleri için hangi kademelerde ne kadar hizmet etmeleri gerektiği ve yer değiştirme ile ilgili atama esasları Devlet Personel Başkanlığınca hazırlanacak bir yönetmelikle belirlenir. Kurumlar atamaya tabi olacak personeli için bu yönetmelik esaslarına göre Devlet
Personel Başkanlığının görüşünü almak suretiyle bir personel ve atama planı hazırlar.”, 5.2. “Karşılıklı olarak yer değiştirme” başlıklı 73’üncü maddesi: “Aynı Kurumun başka başka yerlerde bulunan aynı sınıftaki memurları, karşılıklı olarak yer değiştirme suretiyle atanmalarını isteyebilirler. Bu isteğin yerine getirilmesi atamaya yetkili amirlerince uygun bulunmasına bağlıdır.”, 6. 25/06/1983 tarihli ve 18088 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Devlet Memurlarının Yer
Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik’in;
6.1. “Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarda Gözönünde Bulundurulacak Hususlar” başlıklı 9’uncu maddesinin birinci fıkrası: “Yer değiştirme suretiyle atanmalar, Devlet
Memurlarının dengeli bir şekilde dağılımını sağlamak için öğrenimi, uzmanlığı, iş tecrübesi, mesleki bilgisi gibi özellikleri ile boş kadro durumu gözönünde bulundurularak kurumlarınca hazırlanan bir plan dahilinde yapılır.”,
6.2. “Sağlık Mazeretine Bağlı Yer Değişikliği” başlıklı 13’üncü maddesinin birinci fıkrası:
“Memurun sağlık mazeretine dayanarak yer değiştirme talebinde bulunabilmesi için; kendisi, eşi, annesi, babası, bakmakla yükümlü olduğu çocukları ve yargı kararı ile vasi tayin edildiği kardeşinin hastalığının görev yaptığı yerde tedavisinin mümkün olmadığı veya mevcut görev yerinin söz konusu kişilerin sağlık durumunu tehlikeye düşüreceğini eğitim ve araştırma hastanesi veya üniversite hastanesinden alınacak sağlık kurulu raporu ile belgelendirmesi gerekir.”, 6.3. “Özel Yönetmelikler” başlıklı 28’inci maddesi: “Kurumlar bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 6 ay içinde halen görevde bulunan memurların geçmiş hizmetlerinin bu
Yönetmelik çerçevesinde nasıl değerlendirileceğini ve bu Yönetmeliğin çeşitli maddelerinde kurumlarca tesbiti öngörülen diğer hususları kapsıyan özel Yönetmeliklerini Devlet Personel
Dairesinden olumlu görüş alınmak sureti ile çıkarırlar. Özel Yönetmeliklerde bu Yönetmeliğe aykırı hükümler yer alamaz. (Değişik üçüncü cümle: 12/12/2016-2016/9742 K.) Ancak, Mülki
İdare Amirliği Hizmetleri, Emniyet Hizmetleri, Jandarma Hizmetleri ve Sahil Güvenlik
Hizmetleri sınıflarına dâhil personel hakkında kendi özel yönetmeliklerinin uygulanmasına devam edilir.”, 7. 26/02/2010 tarihli ve 27505 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Millî Savunma Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı Ve Kuvvet Komutanlıklarında Görevli Devlet Memurlarının
Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik’in; 7.1. “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinin birinci fıkrası: “Bu Yönetmelik; Millî Savunma
Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı ve Kuvvet Komutanlıklarının Karargâhları ile bağlı birlik, kurum ve kuruluşlarında 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi olarak çalışan Devlet memurlarını kapsar.”, 7.2. Yer Değiştirme Suretiyle Atamaya İlişkin Esasların düzenlendiği İkinci Bölümde yer alan “Temel ilkeler” başlıklı 5’inci madde: “ (1) Yer değiştirme suretiyle atamalarda esas alınacak temel ilkeler şunlardır; a) Bu Yönetmelik kapsamındaki Devlet memurları için hizmet alanlarındaki görevin sürekliliği esastır.
b) Yer değiştirme sureti ile atamalarda, atanmak istenilen hizmet bölgesi ve alanındaki kadro imkânları ile ayrılmak istenen yerdeki hizmet ihtiyacı öncelikle dikkate alınır.
c) Kurumun hizmet ihtiyacı nedeniyle hizmet bölgelerindeki zorunlu çalışma sürelerine bakılmaksızın belirli bir süre görev yapmak üzere sürekli görevle atama yapılabilir.
ç) Hizmet ihtiyacı nedeniyle yapılacak atamalarda, görevin özelliğine göre hizmet bölgeleri ve alanları arasında memurların adil ve dengeli dağılımının sağlanması esastır.
d) Atama isteklerinin değerlendirilmesinde birlik komutanı veya kurum amirlerinin görüşleri de dikkate alınır.
e) Atanacak memurun asaletinin onaylanmış olması gerekir.”, 7.3. “Atamalarda göz önünde bulundurulacak hususlar” başlıklı 9’uncu maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi: “Atamalarda aşağıdaki hususlar göz önünde bulundurulur:….
Aynı kurumun başka başka yerlerde bulunan aynı sınıftaki memurları atama dönemlerinde, karşılıklı olarak yer değiştirme suretiyle atanmalarını isteyebilirler. Bu isteğin yerine getirilmesi atamaya yetkili amirin uygun bulmasına bağlıdır.”, 7.4. “İsteğe bağlı yer değiştirmeler” başlıklı 11’inci maddesinin birinci fıkrası: “Memurun sağlık mazeretine dayanarak yer değiştirme isteğinde bulunabilmesi için; kendisi, eşi, annesi, babası, bakmakla yükümlü olduğu çocukları ve yargı kararı ile vasi tayin edildiği kardeşinin hastalığının görev yaptığı yerde tedavisinin mümkün olmadığı veya bulunduğu yerde kalmasının sağlık durumunu tehlikeye koyacağını ya da tam teşekküllü hastane bulunan bir yerde oturma zorunluluğu bulunduğunu, eğitim ve araştırma hastanesi veya üniversite hastanesinden başvuru tarihinden geriye doğru son altı ay içerisinde alınmış sağlık kurulu raporu ile belgelendirmesi gerekir. Bu mazeret dolayısıyla atama isteyen memur; aynı hizmet bölgesi içinde başka bir hizmet alanına, bu şekilde mazeretin karşılanamaması halinde başka bir hizmet bölgesinde ihtiyaç duyulan ve mazeretinin karşılanacağı bir hizmet alanına atanabilir.”, Şeklindedir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun reddi yönünde hazırlanan Ret Karar Önerisi Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Bir numaralı paragrafta yer verildiği üzere başvuran; annesinin bakıma muhtaç olduğuna ilişkin aldığı sağlık kurulu raporuna istinaden, atamasının Siirt iline yapılmasını talep etmektedir.
10. Bilindiği üzere, Anayasanın 128’inci maddesinde, memurların ve diğer kamu görevlilerinin niteliklerinin, atanmalarının, görev ve yetkilerinin, hakları ve yükümlülüklerinin, aylık ve ödeneklerinin ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenleneceği belirtilmiştir. Bu çerçevede, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ile genel hükümler belirlenmiş, anılan Kanununun 72 nci maddesine istinaden hazırlanan özel yönetmelik ile Millî Savunma Bakanlığı, Genelkurmay
Başkanlığı ve Kuvvet Komutanlıklarının Karargâhları ile bağlı birlik, kurum ve kuruluşlarında görevli Devlet memurlarının yer değiştirme suretiyle atanmalarının usul ve esasları belirlenmiştir.
11.(7) numaralı paragraf ve alt bentlerinde yer verilen, Millî Savunma Bakanlığı, Genelkurmay
Başkanlığı ve Kuvvet Komutanlıklarında Görevli Devlet Memurlarının Yer Değiştirme
Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmeliğin yer değiştirme suretiyle atanmaları düzenleyen
ilgili hükümlerinde; hizmet alanlarındaki görevin sürekliliği, atanmak istenilen yerdeki kadro imkânları ile ayrılmak istenen yerdeki hizmet ihtiyacının öncelikle dikkate alınacağı temel ilke olarak belirlendikten sonra atama isteklerinin değerlendirilmesinde birlik komutanı veya kurum amirlerinin görüşlerinin de dikkate alınmasına vurgu yapılarak, atanma taleplerinin değerlendirilmesi ve karara bağlanması noktasında, idareye bir takdir yetkisi tanındığı görülmektedir.
12. Söz konusu Yönetmeliğin 11’inci maddesinde, sağlık mazereti dolayısıyla isteğe bağlı yer değişikliği düzenlenmiştir. Buna göre, sağlık mazeretine dayanarak yer değiştirme isteğinde bulunabilmesi için; memurun kendisi, eşi, annesi, babası, bakmakla yükümlü olduğu çocukları ve yargı kararı ile vasi tayin edildiği kardeşinin hastalığının görev yaptığı yerde tedavisinin mümkün olmadığı veya bulunduğu yerde kalmasının sağlık durumunu tehlikeye koyacağını ya da tam teşekküllü hastane bulunan bir yerde oturma zorunluluğu bulunduğu, eğitim ve araştırma hastanesi veya üniversite hastanesinden başvuru tarihinden geriye doğru son altı ay içerisinde alınmış sağlık kurulu raporu ile belgelendirilmesi gerekmektedir. Bu şartlar sağlandıktan, mazeretin karşılanacağı bir hizmet alanına atama yapılabilmektedir.
13. Somut olayda, başvuranın annesinin başkasının güç ve yardımı olmaksızın hayatını idame ettiremeyeceğine yönelik ikinci basamak bir sağlık kuruluşundan (28/09/2018 tarihinde) alınan sağlık kurulu raporuna istinaden yer değişikliği talebinde bulunulduğu anlaşılmaktadır. Söz konusu sağlık kurulu raporunda ayrıca başvuranın annesi için “Dahiliye, Göğüs Hastalıkları ve
Nöroloji uzmanı bulunan illerde ikameti uygundur” şeklinde karar verildiği görülmektedir. Öte yandan, başvuranın İdareye sunduğu 12/11/2018 tarihli dilekçesinde ise; annesinin 75 yaşında olduğu, babası öldükten sonra annesinin tek başına kaldığı, İstanbul’daki yaşam koşullarının zorluğundan ve ev hanımı olan eşinin hamileliğinden dolayı annesini yanına getiremediği, bu nedenle de eşinin memleketi olan Siirt ilinde ikamet etmek zorunda kaldığı (annesinin Siirt’te ikamet ettiğine ilişkin belge Kurumumuza sunulmuştur), annesinin yanına gidip gelmenin de ekonomik olarak kendisini zorladığının belirtildiği tespit edilmiştir. Yine somut olayla ilgili olarak, (2.2) numaralı paragrafta yer verilen İdarenin cevabından, başvuranın 6 kardeş olduğu öğrenilmesi sonrasında, başvuranla yapılan telefon görüşmesinde; kardeşlerinin annesiyle ilgilenmediği, annesinin Siirt’te kayınpederinin yanında ikamet ettiği ifade edilmiştir.
14. İdare tarafından, başvuranın görev yaptığı yerde tek kişi olması ve hizmetine ihtiyaç duyulması gerekçeleriyle başvuranın talebinin reddedildiği anlaşılmaktadır. Şüphesiz idarelerin, mevzuatın bağlı yetkiyle zorunlu tuttuğu durumlar dışında, yer değiştirme taleplerini değerlendirme noktasında bir takdir hakkı olduğunun kabulü gerektir. Ancak, bu yetkinin kullanımının mutlak ve sınırsız olmadığı, kamu yararı ve kamu hizmetinin gerekleriyle sınırlı olması gerektiği unutulmamalıdır. Bu nedenle idareler, kendisine tanınan bu takdir yetkisini, ilgili mevzuatta belirlenen şartlara uygun ve objektif ölçüler içinde kullanmalıdırlar.
15. Bu bağlamda, yukarıda bahsedilen yer değiştirme yönetmeliğine bakıldığında, sağlık mazeretine ilişkin yer değiştirme taleplerinde, bu durumun yetkili sağlık kuruluşlarından alınacak sağlık kurulu raporuyla belgelendirilmesi gerektiği açıktır. Bu yönde alınacak raporlardan; mazerete konu hastalığın tedavisinin, talepte bulunan kişinin görev yaptığı yerde mümkün olup olmadığının, orada kalması halinde sağlık durumunun tehlikeye düşüp
düşmeyeceğinin veya tam teşekküllü hastane bulunan bir yerde oturma zorunluğu olup olmadığının açıkça belirlenebilir olması gerekmektedir. Bu çerçevede, başvuranın İdareye sunduğu sağlık kurulu raporu incelendiğinde; annesinin yardımsız tek başına hayatını idame ettiremeyeceğinin ve bazı uzman branşı olan yerde ikametinin uygun olacağının belirtildiği görülmekle birlikte, az önce sayılan hususlarla ilgili olarak söz konusu raporda herhangi bir değerlendirmenin yapılmadığı görülmektedir. Dolayısıyla başvuranın öne sürdüğü sağlık mazeretinin, bahsi geçen yönetmeliğin ilgili hükmünü tam anlamıyla karşılamadığı anlaşılmaktadır. Bu itibarla, sağlık mazeretine dayalı yer değiştirme talebinin kabul edilmemesi yönündeki idarenin işleminde herhangi bir hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
16.Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; İdarenin atanma talepleriyle ilgili olarak hizmet ihtiyacı, kadro durumu ve mevcudu ile atanacak kişilerin niteliği gibi hususları kamu yararı ve hizmet gerekleri ilkelerini gözeterek değerlendirme noktasında takdir yetkisine sahip olduğu hususu göz önüne alındığında, başvuranın görev yaptığı yerde hizmetine ihtiyaç duyulduğu ve mevcut durumda yerine personel bulunmasına imkan olmadığı; bunun yanında, yer değişikliği için öne sürülen sağlık mazeretinin ilgili yönetmelikteki şartları tam olarak karşılamadığı anlaşılmakla; İdarenin başvuranın talebi hakkında takdir hakkını kullanmak suretiyle tesis ettiği işlemde herhangi bir hukuka aykırılığın bulunmadığı kanaat ve sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvuru kapsamında ilgili idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “makul sürede karar verme”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ve “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkelerine uygun davranmadığı, bu nedenle söz konusu ilkelere uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkelere de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca gerekçeli ret kararının başvurana tebliğinden itibaren dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, İstanbul İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve DENİZ KUVVETLERİ KOMUTANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi