|
ÖZET: Bu karar, Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi’nde yüksek lisans öğrencisi olan başvuranın, sağlık raporu nedeniyle katılamadığı sınav için mazeret sınavı talebinin reddine ilişkin bir uyuşmazlığı ele almaktadır. Başvuran, sağlık raporunun bitiminden sonra 3 gün içinde mazeret sınavı için başvurması gerektiği yönündeki Yönerge’nin hukuka aykırı olduğunu iddia etmiştir. Ancak, yapılan incelemede, başvuranın sağlık raporunu belirtilen süre içinde sunmadığı ve dolayısıyla mazeret sınavı için gerekli başvuruyu zamanında yapmadığı tespit edilmiştir.
Danıştay, Yönerge’nin, üniversitenin eğitim-öğretim süreçlerinin düzenli işlemesi için gerekli olduğunu ve başvuranın bu düzenlemeleri bilmesinin öğrencilik sorumluluğu olduğunu vurgulamıştır. Başvuranın, mazeret sınavı talebinin reddinin hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Bu bağlamda, idarenin kararının, eğitim-öğretim yönetmeliği ve Yönerge çerçevesinde geçerli olduğu belirtilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/7128-S.20.11305
BAŞVURU NO : 2019/22327
KARAR TARİHİ : 11/05/2020
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : ANKARA SOSYAL BİLİMLER ÜNİVERSİTESİ
REKTÖRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Mazeret sınavı hk.
BAŞVURU TARİHİ : 17/12/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran Kurumumuza yapmış olduğu tarihli başvuruda, özetle; Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi (ASBÜ) Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Hukuku
Tezli Yüksek Lisans programında öğrenimine devam ettiğini, 08/11/2019-12/11/2019 tarihleri arasında akciğer rahatsızlığı nedeniyle istirahat raporu aldığını, raporunun bittiği 12/11/2019 tarihinde yapılan ‘Osmanlı Ceza Hukuku’ dersinin vize sınavına katılamadığını, dersin öğretim görevlisinin daha sonra mazeret sınavı yapabileceğini belirttiğini, tedavi sürecinin rapor bitim tarihinden sonraya uzaması ve çalıştığı işyerinden izin alamaması nedenleriyle, ayrıca ilgili yönetmelikte mazeret sınavı için herhangi bir süre öngörülmediğinden raporunun bitiminden yaklaşık 10 gün sonra ASBÜ Sosyal Bilimler Enstitüsüne mazeret sınavına girmek için başvurduğunu, fakat tarafına sözlü olarak ‘Haklı ve Geçerli Nedenler Yönergesi’ne göre rapor bitimi tarihinden itibaren 3 gün içerisinde sağlık raporumu vermesi gerektiği şifahen söylenerek talebinin reddedildiğini, 04/12/2019 tarihinde yazılı olarak kuruma tekrar başvuru yaptığını, fakat bu talebinin de söz konusu yönerge nedeniyle reddedildiğini, oysa bu talebinin kabulünün gerektiğini, yüksek lisans öğrencisi olduğu için eğitim öğretim ile ilgili konularda Ankara
Sosyal Bilimler Üniversitesi Lisansüstü Eğitim-Öğretim Yönetmeliği’ne tabi bulunduğunu, söz konusu yönetmelikte mazeret sınavına girmek için 3 günlük bir hak düşürücü süre öngörülmediğini, buna rağmen ‘Haklı ve Geçerli Nedenler Yönergesi’nde 3 günlük hak düşürücü süre öngörüldüğünü, Yönergenin kurumların iç işleyişine ilişkin, yönetmelik veya diğer üst mevzuata ilişkin uyulması gereken kuralların belirtildiği düzenlemeler olduğunu, yönetmelik veya daha üst mevzuatta belirtilmeyen bir hükmün daha alt seviyede olan yönerge ile düzenlenemeyeceğini, kaldı ki söz konusu yönergenin resmi gazetede de yayımlanmadığını, konuyla alakalı Danıştay 2. Dairesinin E.2018/2882 K: 2018/6534 sayılı kararında da “…davalı idarenin personeli ile ilgili genel hükümleri kapsayan ve bu haliyle 3011 sayılı Resmi Gazetede
Yayımlanacak olan Yönetmelikler hakkında Kanunun 1.maddesine göre Resmi Gazetede yayımlanması zorunlu olmasına rağmen bu gereklilik yerine getirilmeden usulüne uygun olarak yürürlüğe konulmuş ve hukuki geçerliği bulunan bir yönetmeliği olmaksızın salt Kapsam Dışı
Personel Yönergesi’ne dayanılarak tesis edilen dava konusu işlemlerde hukuka uygunluk istinaf başvurusu kabul edilerek davanın reddi yolunda, İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 1.İdari Dava
Dairesince verilen kararda ise hukuki isabet görülmemiştir. Açıklanan nedenlerle davacının temyiz isteminin kabulüyle, İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 1.İdari Dava Dairesince verilen 04/06/2018 günlü E:2018/168, K:201/448 sayılı kararın. Bozulmasına karar verildi.” şeklinde hüküm kurulduğunu, bu kapsamda Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Lisansüstü Eğitim
Öğretim Yönetmeliği’nde veya YÖK Kanunu’nda mazeret sınavlarına ilişkin hak düşürücü bir süre düzenlenmediği için söz konusu yönerge ile aleyhe bir hüküm konulamayacağından sağlık raporunun kabul edilerek bu ders dönemi bitmeden önce ‘Osmanlı Ceza Hukuku’ dersinin vize mazeret sınavına girebilmesi için gerekenin yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 23/03/2020 tarihli ve S.20.7161 sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben gönderilen Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Rektörlüğü’nün 03/04/2020 tarih ve sayılı yazısı ve eklerinde özetle; “… KH545 kodlu Osmanlı Ceza Hukuku dersi 2019-2020 akademik yılı güz döneminde verilmiş olup, Ek-7 de sunulan Üniversitemiz 2019-2020 lisansüstü akademik takviminde belirtildiği üzere güz dönemi 31 Ocak 2020 tarihinde sona ermiştir. Akademik dönem sona ermiş olduğundan halihazırda mazeret sınavının yapılmasına imkân yoktur.
Yönerge, süre sınırlamasını hem akademik disiplinin sağlanması hem de idari işlemlerin zamanında tesisi gerekliliklerini dikkate alarak getirmiştir. Bu bakımdan, Yönergenin başvuru süresini düzenleyen hükmü hak kısıtlayıcı olmayıp hakkın kullanımını düzene kavuşturmaktadır.
Eğitim-öğretimle ilgili değerlendirmelerin zamanında ve etkin biçimde sürdürülmesi ve akademik disiplinin sağlanması için nizam sağlanması gereklidir. Örneğin, ara sınavı mazereti nedeniyle kaçıran öğrencinin mazereti biter bitmez ara sınavla ilgili sorumluluğu yerine getirmesi ve öğrenmeyle alakalı planlanmış diğer faaliyetlere geçmesi beklenir. Bu bakımdan, kaçırılan ara sınav yerine verilecek mazeret sınavına mazeret bitiminden sonra en kısa sürede girilmesi, ilgili başvuruların da en kısa sürede yapılması esastır.
İdari işlemlerin de zamanında, etkin ve hakkaniyetli yürütülmesi için zaman kısıtları elzemdir. Mazeret bildirimini takiben idarenin ilgili birimlerinin ve kurullarının karar alması, bu kararı ilgili anabilim dalı başkanlığına iletmesi ve söz konusu ana bilim dalı başkanlığınca mazeret sınavının icrası zaman alıcı işlemlerdir. Bu bakımdan, idari süreçlerin de mazeret bitiminden sonra ivedilikle başlatılması, bunu teminen de mazeretle ilgili başvuruların mazeret bitimini takiben ivedilikle alınması gerekmektedir.
Akademik ve idari süreçlerin zamanında ve etkin bir biçimde tamamlanması için öğrencilerin Kanun, Yönetmelik, Yönerge ve Usul ve Esaslara uygun taleplerde bulunması; idarenin de bunlara uygun işlem tesis etmesi esastır.
Bu bakımlardan, Yönerge hükümlerinde yer alan zaman kısıtlarının diğer üniversitelerin ilgili düzenlemelerinde de yer aldığını ve bazı üniversitelerin kısıtlayıcı hükümlerine kıyasla Ankara
Sosyal Bilimler Üniversitesi’nin koyduğu kısıtların öğrenciler için daha elverişli olduğunu belirtmek gerekir.
Örneğin, Ek-8’de sunulan Ankara Üniversitesi Senato Kararının başvuru süresini düzenleyen
III numaralı kısmında mazeretle ilgili başvurunun mazeret bitiminden sonra beş iş günü içinde yapılması gerektiği belirtilmektedir. Ek-9’da sunulan Gazi Üniversitesi Haklı ve Geçerli
Nedenler Yönergesi Madde 5-(1)’de ise mazeretle ilgili başvurunun mazeret ortaya çıktıktan sonra beş iş günü içinde yapılması gerektiği belirtilmektedir.
İlgili Enstitü akademik ve idari işlemlerine dayanak teşkil ait tüm yönetmelik, yönerge, usul ve esaslar hem Üniversitemiz hem de ilgili Enstitünün web sayfalarında Mevzuat başlığı altında erişilebilir durumdadır. Eğitim-öğretim faaliyetleriyle ilgili yasa ve düzenlemeleri bilmek öğrencilerin sorumluluğundadır. Öğrencilerimize söz konusu düzenlemeler hakkında bilgi sahibi olmaları gerektiği kayıt işlemleri esnasında söylenmektedir.
İlave olarak, başvuran Yönetmelik veya Yönerge hükümlerinden bihaber olduğunu söylememekte; Yönetmelikte düzenlenmeyen bir hususun Yönerge’de düzenlenemeyeceğinden bahisle itirazını gerekçelendirmektedir. Yönetmelik hükümlerinin uygulanmasının mümkün kılınması veya kolaylaştırılmasının sağlanması için Yönerge veya usul ve esaslara ihtiyaç olması tabiidir. Bu bakımdan, Yönetmelikten haberdar olan başvuranın, yönetmelikte yer almayan hususları düzenleyen aşağıdaki Yönetmelik maddesinden (Madde 43-(1)) hareketle ilgili Yönergeyi de okumuş olarak iş ve işlemlerini planlamış olması beklenir: Yönetmelikte yer almayan hususlar MADDE 43 – (1)Enstitülerin, öğretim programlarındaki farklılıkların gerektirdiği durumlar ile bu Yönetmelikte yer almayan diğer konularda; 2547 sayılı Kanun, 20/4/2016 tarihli ve 29690 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Lisansüstü Eğitim ve Öğretim
Yönetmeliği ile ilgili diğer mevzuat hükümleri, Enstitü Yönetim Kurulu kararları, Senato tarafından onaylanan Lisansüstü Programları Uygulamada Usul ve Esaslara ait kararlar uygulanır. Son olarak, Yönetmelik veya Yönergedeki hususlara itirazının olması, başvuranın belirtilen kısıtlar dahilinde mazeret sınavı başvurusu yapmasına engel değildir. Başvuran söz konusu itirazı başvurusunu geciktirdikten sonra, başvurusunun kabulünü mümkün kılmak amacıyla yapmıştır.
Başvuran, 04/12/2019 tarih ve ‘Mazeret Sınavına Kabul hk.’ konulu dilekçesinde mazeret sınavına ilişkin talebini tedavi sürecinin rapor bitiminden sonraya uzaması ve çalıştığı iş yerinden izin alamaması nedeniyle geciktiğini belirtmiştir. Kendisine, gecikmeye sebep olan ilave mazeretleri hakkında belge sunduğu takdirde talebini yeniden değerlendirileceği belirtilmiş, ancak kendisinden ilave mazeret gösterir belge ekli yeni başvuru alınmamıştır.
Başvuranın kayıtlı olduğu yüksek lisans programında derslere ve diğer eğitim-öğretim faaliyetlerine katılım zorunlu olup, öğrencilerin çalıştıkları iş yeriyle alakalı görev ve sorumlulukları (resmi görev kapsamında şehir dışı tayin ve görevlendirmeler istisna) haklı ve geçerli neden olarak sayılmamaktadır.” denilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler” hükmü, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükmünü amirdir.
5. 04/11/1981 tarih ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunun “(1) Üniversitenin eğitim – öğretim, bilimsel araştırma ve yayım faaliyetlerinin esasları hakkında karar almak,” başlıklı 14’üncü maddesinin b fıkrası; “(1) Üniversitenin eğitim – öğretim, bilimsel araştırma ve yayım faaliyetlerinin esasları hakkında karar almak,;” hükmünü amirdir.
6. 06/01/2019 tarihli ve 30647 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Ankara Sosyal Bilimler
Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Öğretim Yönetmeliği’nin “Yönetmelikte yer almayan hususlar” başlıklı 43’üncü maddesinde; “(1) Enstitülerin, öğretim programlarındaki farklılıkların gerektirdiği durumlar ile bu Yönetmelikte yer almayan diğer konularda; 2547 sayılı Kanun, 20/4/2016 tarihli ve 29690 sayılı Resmî Gazete’ de yayımlanan Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği ile ilgili diğer mevzuat hükümleri, Enstitü Yönetim Kurulu kararları, Senato tarafından onaylanan Lisansüstü Programları Uygulamada Usul ve Esaslara ait kararlar uygulanır.,” denilmektedir.
7. 09/10/2019 tarih ve 2019/121 sayılı Senato Kararı ile kabul edilen ‘Ankara Sosyal
Bilimler Üniversitesi Haklı ve Geçerli Nedenler Yönergesinin Başvuru Süresi’ başlıklı 7’nci maddesinde; “(Değişik:SK-31/10/2019-2019/121) (1) Öğrenciler raporlu oldukları süreye ilişkin mazeret sınavına yönelik başvurularını rapor/mazeret bitimi tarihinden itibaren en geç 3 (üç) iş günü içinde ilgili akademik birime dilekçe vererek bildirirler. Öğrenciler kayıt dondurmaya yönelik başvurularını ise; ders kayıt haftası sonuna kadar ilgili akademik birime yaparlar. Bu süreler içinde başvurmayanlar haklarını kullanmaktan vazgeçmiş sayılırlar. (2)
Mazeretli ders kayıt işlemlerine yönelik taleplerini akademik takvimde tanımlanmış süre içerisinde kayıtlı olduğu birimine dilekçe ile beyan etmek zorundadır.” denilmektedir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun reddi gerektiği hususundaki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuru, Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Kamu Hukuku Tezli Yüksek Lisans öğrencisi başvuranın, Yönerge ile hak düşürücü süre belirlenemeyeceği iddiası ile ‘Osmanlı Ceza
Hukuku’ dersinden mazeret sınavı yapılması talebini içermektedir.
10. Dosya kapsamının incelenmesinden; başvuranın anılan tezli yüksek programında öğrenimine devam ederken geçirdiği sağlık sorunu nedeni ile 08/11/2019 tarihinde Ankara
Etimesgut Orhangazi Aile Sağlık Merkezi 21 no’lu Aile Hekimliği Birimine başvurduğu, tarafına akciğer rahatsızlığı nedeniyle beş gün istirahat verildiği, anılan Raporda 13/11/2019 tarihinde çalışır olabileceğinin belirtildiği, ‘KH 545 Osmanlı Ceza Hukuku’ dersinin ara sınavının ise 12/11/2019 tarihinde gerçekleştirildiği, başvuranın sağlık raporunu 04/12/2019 tarihinde Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğüne sunduğu, Enstitü Müdürlüğü tarafından
Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Haklı ve Geçerli Nedenler Yönergesi uyarınca başvuranın talebinin reddedildiği, başvuranın Kurumumuza tarihinde mezkur Yönerge ile hak düşürücü süresi belirlenemeyeceği iddiası ile başvuruda bulunduğu görülmektedir.
11. Bilindiği üzere, Senato 2547 sayılı Kanun uyarınca Yükseköğretim Kurumlarının akademik organı olup Üniversitenin eğitim öğretim esasları hakkında karar almak görevleri arasında sıralanmıştır. Bu doğrultuda, Senatonun Kanun ve Yönetmelikler çerçevesinde usul ve esaslar belirlemesi beklenir. Nitekim somut olayda Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Ankara Sosyal
Bilimler Üniversitesi Eğitim-Öğretim Yönetmeliğine dayanılarak hazırlanan ‘Haklı ve Geçerli
Nedenler Yönergesi’ uyarınca mazeret sınavı başvurularının rapor/mazeret bitimi tarihinden itibaren en geç 3 (üç) iş günü içinde ilgili akademik birime dilekçe vererek bildirilmesi gerektiğinin düzenlendiği görülmektedir. Somut olayda, başvuranın 13/11/2019 tarihi olan rapor bitiminden yaklaşık iki hafta sonra 04/12/2019 tarihinde dilekçe sunduğu anlaşılmaktadır.
12. Diğer yandan, İdarenin başvurana mazeret sınav başvurusunun gecikmesine ilişkin mazereti var ise buna ilişkin belgelerin enstitütüye sunulması halinde değerlendirmeye alınacağının bildirildiği ancak başvuranın belge sunmadığı anlaşılmakla birlikte ara sınav bitiş tarihinin 27/12/2019 olduğu dolayısıyla halihazırda İdare tarafından başvuranın mazeret sınavının gerçekleştirilmesi önünde fiili imkânsızlık bulunduğu görülmektedir.
13. Kurumumuzca yapılan inceleme neticesinde; eğitim öğretim yılının dönemler itibariyle düzenlendiği, İdarenin her bir akademik dönemin işleyişini dönem başında kurala bağlamasının
2547 sayılı Kanun çerçevesinde Senato tarafından gerçekleştirildiği, bu çerçevede mazeret
sınavının da yapılmasına ilişkin sürenin belirlenmesinin de Senatonun yetki ve görevi dahilinde olduğu, süre sınırlamasına ilişkin düzenlemenin Üniversitenin en üst organı olan Senato Kararı ile onaylanan Yönerge ile yapıldığı düşünüldüğünde başvuran tarafından ilgili mevzuatı bilmenin ve buna bağlı olarak süreleri takip etmenin öğrencilik görev ve sorumlulukları arasında yer aldığı değerlendirilmektedir.
14. Tüm dosya kapsamı değerlendirildiğine; İdarenin 2547 sayılı Kanun ile kendisine verilen görevleri yerine getirmek üzere Senato Kurulunca Haklı ve Geçerli Nedenler Yönergesi ile mazeret sınavına ilişkin usul ve esasların düzenlendiği, mezkur Yönergenin Üniversitenin resmi internet sayfasından yayımlandığı, anılan Senato kararında mazeret sınav hakkından faydalanabilmek için süre sınırlaması getirildiği, getirilen bu sınırlamanın hukuki dayanağının
2547 sayılı Kanun ile Üniversitenin Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği olduğu ancak başvuranın
süresi içerisinde başvuruda bulunmadığı, buna göre başvuranın 04/12/2019 tarihinde yapmış olduğu mazeret sınavına ilişkin talebinin reddi yönündeki işlemin hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu sonuç ve kanaatine varılmaktadır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 15. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup;
Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Rektörlüğünün ‘kararların gerekçeli olması’ ve ‘makul sürede karar verme’ ilklerine uygun davrandığı görülmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16. 6328 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu kararın başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarelerin işlemlerine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve ANKARA SOSYAL BİLİMLER ÜNİVERSİTESİ
REKTÖRLÜĞÜNE tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi