|
ÖZET: Başvuran, kendisine ait olmayan bir konutta ikamet eden üçüncü kişilerin kullandığı suyun bedelinin talep edilmesine itiraz ederek mağduriyetinin giderilmesini istemiştir. İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi (İSKİ), tapu sahibinin mülkiyet hakkına sahip olduğunu ve bu hakkın devredilmesi durumunda gerekli belgelerin ibraz edilmesi gerektiğini belirtmiştir. Aksi takdirde, mülk sahibinin ilgili adreste kullanılan sudan sorumlu olacağı ifade edilmiştir.
İdare, başvuranın su kullanımına dair herhangi bir sözleşme olmaksızın su bedelinin kendisinden talep edilmesinin hukuka uygun olmadığını savunmuştur. Yargıtay kararları da, kaçak su kullanımının sorumlusunun suyu kullanan kişiler olduğunu vurgulamaktadır. İSKİ’nin, su kullanımına dair yapılan sözleşmelerin gerekliliklerini yerine getirmediği ve suyun kim tarafından kullanıldığını tespit etme konusunda yetersiz kaldığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın bizzat kullanmadığı su bedelinin mülk sahibi olduğu gerekçesiyle kendisinden tahsil edilmesi işleminin geri alınması gerektiği tavsiye edilmiştir. İdarenin, iyi yönetim ilkelerine uygun davranması ve kararlarının gerekçeli olması gerektiği vurgulanmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 11160-11160 |sayi|36311982-101.07.04-E.36311982-101.07.04-E.
BAŞVURU NO : 2017/2835 2017/ 2835
KARAR TARİHİ : 22/09/2017 |tarih|
TAVSİYE KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ : –
BAŞVURUYA KONU İDARE : İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi
Genel Müdürlüğü
BAŞVURUNUN KONUSU : Sahibi olmadığı konuta ait kaçak su bedelinin mülk sahibi olduğu gerekçesi ile kendisinden istenmesine itiraz hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 26/03/2017 26.3.2017
I. BAŞVURANLARIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, sahibi olmadığı konutta ikamet eden üçüncü kişilerin kullandığı suyun bedelinin kendisinden talep edildiğini iddia ederek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel
Müdürlüğü (İSKİ) Asya Abone İşleri Dairesi Başkanlığının, 13/ 06/ 2017 tarihli yazısında, adresinde 27/ 09/ 2012 tarihinde nolu adına nolu sayaca 417 metreküpte mukavele yapıldığını, 978 m 3 işarette 27/ 04/ 2016 tarihinde sözleşmesini kendi isteği ile iptal ederek kapattırdığını, 19/ 10/ 2016 tarihinde 1057 m 3 işarette nolu sayaca nolu yeni sözleşme yaptığını, kayıtlarındaki iki mukavele arasındaki sayaçtan kayıt edilen ve geçen su tüketim miktarı bedelinin, mülk sahibi no.1u mukavelesine yansıtıldığını, 3. Yapılan okuma kontrollerinde, sayaç işaretinin 18/ 06/ 2016 tarihinde 1002 metreküp, 17/ 08/ 2016
1 / 6tarihinde 1038 metreküp, 21/ 09/ 2016 tarihinde ise 1055 metreküp olduğunun tespit edildiğini,
4. Bilgi dışında sayaçtan su geçtiği ve kullanıldığının sayaç işaretlerinden de açıkça görülebildiğini, bahse konu okuma tarihleri arasında adreste ikamet eden fiili kullanıcı veya kiracı olarak su kullananların tespit edilemediğini, 5. Tapu sahibinin, mülkiyetinde olan yerin tasarruf hakkına sahip olduğunu, mülkün tasarruf sahibinin, söz konusu tasarruf hakkını, belirtilen süreler içerisinde bir başkasına devretmiş ise anahtar teslim tutanağı veya tahsis belgesiyle ispat etmesi gerektiğini, gerekli belgeler ibraz edilmediği takdirde, mülk/tasarruf sahibinin ilgili adreste kullanılan sudan mesul olacağını ve beyan edilmeyen tarihler arasında kullanılmış olan su bedelinin mülk/tasarruf sahibine ait aktif faturaya tahakkuk ettirileceğini, 6. Borçlar Kanununun 69 uncu ve 334 üncü maddesi gereğince, bir bina veya imal olunan herhangi bir şeyin malikinin, muhafazadaki kusurdan dolayı sorumlu olduğunu, bu sorumluluğun objektif özen yükümlülüğüne aykırılıktan doğan bir kusursuz sorumluluk hali olduğunu belirtmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
7. Anayasanın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu
Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler” hükmü yer almaktadır .
8. İSKİ Kanununun ‘Görev ve yetkiler ’ başlıklı 2 nci maddesinde : “İSKİ’nin görev ve yetkileri şunlardır : c) Bölge içindeki su kaynaklarının, deniz, göl, akarsu kıyılarının ve yeraltı sularının kullanılmış sularla ve endüstri artıkları ile kirletilmesini, bu kaynaklarda suların kaybına veya azalmasına yol açacak tesis kurulmasını ve bu tür faaliyetlerde bulunulmasını önlemek, bu konuda her türlü teknik, idari ve hukuki tedbiri almak,” hükmü yer almaktadır .
9. İSKİ Tarifeler Yönetmeliğinin ‘Abonelik teminatı’ başlıklı 38 inci maddesinde;
“Abonelerden alınan teminat bedelleri sözleşmenin iptal tarihinde alınan teminat miktarı üzerinden güncelleştirilir, varsa borçları güncellenen teminattan düşülür … tüketicinin tüm borçlarının ödenmesinden sonra… Teminat bedelleri cinsinden iade edilir .” hükmü yer almaktadır .
10. İSKİ Tarifeler Yönetmeliğinin ‘Kaçak su kullanımı ve re’sen abonelik’ başlıklı 45 inci
maddesinde :
“( 1) Abone olmaksızın; İdarenin boru hatlarından veya yer altı suyu kaynaklarından her hangi bir teknik düzenekle su alan kişilerin kaçak su kullanımları tutanakla tespit edilir .
( 2) Tespit edilen kaçak su kullanımı engellenir, kaçak su kullanımı müeyyidesi uygulanarak tahakkuku ve tahsili cihetine gidilir, ancak kaçak su kullanımı bedelini ödemeyenler hakkında yasal takip başlatılır .
( 3) İdare, imar mevzuatına uygun yapılarda kaçak su kullananları re’sen abone yapabilir .” hükmü yer almaktadır .
11. İSKİ Tarifeler Yönetmeliğinin ‘Kaçak su kullanma süresinin tespiti’ başlıklı 46 ncı
maddesinde :
“( 1) Kaçak su kullanım süresi 30 (otuz) gün olarak kabul edilir .
2 / 6( 2) Hesaplanan sürenin 30 (otuz) günden fazla olması durumunda kaçak su kullanma süresi; sayacın
mühür altına alındığı tarih, son endeks tespit tarihi, suyun kesildiği tarih, abonman sözleşmesi imza tarihi, varsa daha önce kaçak su kullandığına ait tutanağın tarihi, binaya yeni taşınılmış ise yerleşme tarihi, ana hattan bağlantı yapıldığı tarih veya bilenlerin yazılı imzalı beyanları ile İdare tarafından belirlenecek diğer usuller dikkate alınarak belirlenir…” hükmü yer almaktadır .
12. İSKİ Tarifeler Yönetmeliğinin ‘Suyun kapatılması ve sözleşmenin feshi’ başlıklı 61 inci maddesinde “( 5) Abonelik için müracaat eden, müracaat ettiği birimin geçmiş dönem borçlarından sorumlu tutulamaz, İdare bu sebeple sözleşme yapmaktan kaçınamaz .” hükmü yer almaktadır .
IV. KAMU DENETÇİSİ HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
13. Başvurunun kabul edilmesi ve başvuran tarafından bizzat kullanıldığı ispat edilemeyen kaçak su bedelinin, mülk sahibi olduğu gerekçesi ile başvurandan tahsil edilmesi işleminin geri alınması hususunda İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğüne tavsiyede bulunulmasına ilişkin öneride bulunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 14. Başvuran, şahsına ait olmayan konutta ikamet eden üçüncü kişilerin kullandığı suyun bedelinin kendisinden talep edildiğini iddia ederek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir .
15. İdare, tapu sahibinin, mülkiyetinde olan yerin tasarruf hakkına sahip olduğunu, mülkün tasarruf sahibinin, söz konusu tasarruf hakkını, belirtilen süreler içerisinde bir başkasına devretmiş ise anahtar teslim tutanağı veya tahsis belgesiyle ispat etmesi gerektiğini, gerekli belgeler ibraz edilmediği takdirde, mülk/tasarruf sahibinin ilgili adreste kullanılan sudan mesul olacağını ve beyan edilmeyen tarihler arasında kullanılmış olan su bedelinin mülk/tasarruf sahibine ait aktif faturaya tahakkuk ettirileceğini belirtmiştir .
16. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelerin tetkikinden, ile 21/ 12/ 2013 tarihinde kira sözleşmesi imzalandığı, İdarenin 04/ 04/ 2016 ve 21/ 11/ 2016 tarihleri arasında
’a fatura gönderdiği, toplam borcun ikinci kiracı durumunda olan tahsili amacıyla ihtarname gönderildiği, itirazı sonrasında mülk sahibi olduğu gerekçesi ile tutarın başvurandan talep edildiği, İsmail Sarıçınar adına, mukavele no ile 2016/ 7 dönemine ait su faturası bulunduğu, abone adresinin başka bir adres olduğu tespit edilmiştir .
17. Somut olayda; adresinde 27/ 09/ 2012 tarihinde nolu (ilk kiracı) adına nolu sayaca
417 metreküpte mukavele yapılmıştır . 978 m 3 işarette, 27/ 04/ 2016 tarihinde
sözleşmesini kendi isteği ile iptal ederek kapattırmıştır . (ikinci kiracı)
19/ 10/ 2016 tarihinde 1057 m 3 işarette nolu sayaca nolu yeni sözleşme yapmıştır .
18. İdare, yapılan okuma kontrollerinde, sayaç işaretinin 18/ 06/ 2016 tarihinde 1002 metreküp, 17/ 08/ 2016 tarihinde 1038 metreküp, 21/ 09/ 2016 tarihinde ise 1055 metreküp olduğunu tespit etmiştir . Kayıtlardaki iki mukavele arasındaki ( 27/ 04/ 2016- 19/ 10/ 2016), sayaçtan kayıt edilen ve
3 / 6geçen su tüketim miktarı bedeli, mülk sahibi olduğu gerekçesi ile Borçlar Kanununun 69 uncu ve
334 üncü maddesine dayanarak no.1u mukavelesine
yansıtmıştır .
19. Uyuşmazlık, belirli bir abonelik sözleşmesi olmadan kullanılan su ücretinin kime fatura edilmesi gerektiği hakkındadır .
20. İdare ile su kullanımına dair yapılan sözleşmeler, ‘abonelik sözleşmesi’dir . Bilindiği üzere abonelik sözleşmeleri, tüketicinin, belirli bir mal veya hizmeti sürekli veya düzenli aralıklarla edinmesini sağlayan sözleşmelerdir . Abonelik sözleşmesi ile İdare, su kullanımına dair tüm hizmetleri vermekle, sözleşmenin diğer tarafındaki abonman ise genel ifade ile kullanımından kaynaklı tahakkuk eden tutarı ödemek zorundadır .
21. İdare, 27/ 04/ 2016- 19/ 10/ 2016 tarihleri arasında adreste ikamet eden fiili kullanıcı veya kiracı olarak su kullananların tespit edilemediğini belirtmekle birlikte, sayaç hareketlerine tahakkuk eden bedellerin ve faydalanan kişilerin tespitinin hangi usul ve esaslar ile yapıldığını açıklamamıştır . Başvuranın beyanına göre ilk kiracının kullanımı dolayısıyla tahakkuk eden tutar, ilk kullanıcıdan tahsil edilememiştir, akabinde ikinci kiracıdan talep edilmiş ve yine tahsil edilememiştir . Sayaç hareketlerine tahakkuk eden bedel, en son olarak mülk sahibi olduğu gerekçesi ile başvurandan talep edilmiştir .
22. Yukarıda ayrıntılarına yer verilen İSKİ Tarifeler Yönetmeliğinde, güvence bedelinin ödenmesinden önce ödenmemiş borcun bulunmaması, kaçak su kullanımlarının tutanakla tespit edilmesi, gerekirse kaçak su kullananları resen abone yapabileceği, kaçak su kullanma süresinin sayacın mühür altına alındığı tarih, son endeks tespit tarihi, suyun kesildiği tarih, abonman sözleşmesi imza tarihi, varsa daha önce kaçak su kullandığına ait tutanağın tarihi, binaya yeni taşınılmış ise yerleşme tarihi, ana hattan bağlantı yapıldığı tarih veya bilenlerin yazılı imzalı beyanları ile İdare tarafından belirlenecek diğer usuller ile belirlenmesi gerektiği hüküm altına alınmıştır .
23. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, (Esas : 1999/ 10749 Karar : 2000/ 1506, Kaynak : Corpus Arşiv)
“Davalının kaçak olarak su tükettiği gerekçesiyle bunun bedeli istenmiştir . … 7/ 9/ 1998 tarihli tutanak içeriğine göre davalının oturmakta olduğu evde, 20/ 11/ 1996 tarihinden beri sökülmüş olan sayaç yerine musluk takılarak kaçak su tüketildiği belirlenmiştir . Davalı ise bu yere tutanak tarihinden bir hafta önce taşındığını bildirmiştir . Her ne kadar muhtarlık kaydı ve tanık beyanlarına göre davalının bu yere kasım 1998’de taşındığı kabul edilerek dava reddedilmişse de tutanak içeriği ve davalının 27/ 5/ 1999 tarihli oturumdaki beyanına göre tutanak tarihinde söz konusu evde davalının oturduğu anlaşılmaktadır . Bu duruma göre davalının oturduğu ve kaçak su tükettiği dönemin daha sağlıklı biçimde belirlenerek sadece o dönemdeki kaçak tüketimle sorumlu tutulması gerekir . Eğer böyle bir belirleme yapılmıyorsa o takdirde kaçak su tüketim tarifesinde öngörülen süreyle sınırlı olacak şekilde hesaplama yapılarak sonucuna göre karar verilmelidir .)
şeklinde hüküm kurmuştur .
24. Yargıtay 13 üncü Hukuk Dairesi, (Esas : 2002/ 2684, Karar : 2002/ 4736,) “Kaçak su kullanması sonuç itibariyle … haksız fiil niteliğindedir . … bina sahiplerine kusursuz sorumluluk getirilmişse de,
4 / 6bu sorumluluk o şeyin fena yapılmasından veya muhafazasındaki kusurundan dolayıdır . Bu nedenle
üçüncü kişinin haksız fiili, bina sahibi olması dolayısıyla davacının sorumluluğunu gerektirmez .
Kaçak su bedelinden … kaçak su kullanan kişi sorumludur . ” şeklinde hüküm kurmuştur . (Benzer yönde karar için bakınız : Yargıtay 13 üncü Hukuk Dairesi Esas : 1994/ 10290, Karar : 1994/ 11052, Kaynak : Corpus Mevzuat)
25. Sonuç olarak, İdarenin, 27/ 04/ 2016- 19/ 10/ 2016 tarihleri arasında gerçekleşen su kullanımının kim tarafından yapıldığının tespite yönelik bir çabaya girmediği, bu konuda bilgi ve belge sunmadığı, suların kaybına veya azalmasına yol açacak faaliyetlerde bulunulmasını önlemek konusunda ihmalkâr davrandığı, abonelik sözleşmesi gereğince kaçak su bedelinin sadece sözleşme kurallarını ihlal eden veya kaçak su kullanan kişilerden tahsil edilmesi gerektiği, burada önemli olan unsurun suyu kim kullandığının olduğu, İdare tarafından sağlanan hizmet ve haklardan faydalananların doğrudan sorumlu tutulması ve ‘kullanan öder ’ prensibi ile hareket edilmesi gerektiği, söz konusu adreste, yeni abonelik için müracaat eden ikinci kiracının, geçmiş dönem borçlarından sorumlu tutulmaya çalışıldığı, sonrasında mülk sahibi olduğu gerekçesi ile bedelin başvurandan talep edildiği, bu hususta taşınmazın mülkiyetinin kime ait olduğunun bir önemi bulunmadığı, Türk Borçlar Kanununda yer alan ‘yapı malikinin sorumluluğu’ ve ‘kiralananın geri verilmesi’ hükümlerinin somut olaya uygulanma imkânının bulunmadığı, yukarıda yer verilen mahkeme kararları doğrultusunda üçüncü kişinin haksız fiilinden bina sahibi olması dolayısıyla başvuranın sorumluluğunu gidilmesinin yanlış olduğu, kaçak su bedelinden kaçak suyu kullanan kişinin sorumlu olması gerektiği, uygulamada karşılaşılacak sorunları aşmak adına “üstüne alma zorunluluğu” bulunduğu, başvuranın da ikamet adresinin farklı olduğu ve bu adresi için ayrı bir abonelik sözleşmesinin bulunduğu hususları tespit edilmiştir .
26. Yukarıdan beri anlatılan hususlar, başvuranların iddiaları, idarelerin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, yargı kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuran tarafından bizzat kullanıldığı ispat edilemeyen kaçak su bedelinin, mülk sahibi olduğu gerekçesi ile başvurandan tahsil edilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete uygunluk tespit edilememiştir .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 27. İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir . İdarenin, kanunlara uygunluk, kararların gerekçeli olması ve karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkelerine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
28. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Kararın idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup ilgili İdarenin işlemine karşı
İstanbul İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle;
5 / 6Başvurunun KABULÜNE;
Başvuran tarafından bizzat kullanıldığı ispat edilemeyen kaçak su bedelinin, mülk sahibi olduğu gerekçesi ile başvurandan tahsil edilmesi işleminin geri alınması hususunda İSTANBUL SU VE
KANALİZASYON İDARESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve İSTANBUL SU VE KANALİZASYON İDARESİ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğ edilmesine,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğünce bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi